ముఖ్య వాస్తవాలు
| అంశం | వివరం |
|---|---|
| నియంత్రణ సంస్థ | భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు (స్థాపన: 1935) |
| ముఖ్య చట్టాలు | RBI చట్టం, 1934; బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం, 1949 |
| షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకు | RBI చట్టంలోని రెండవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చబడిన బ్యాంకు |
| వాణిజ్య బ్యాంకులు | ప్రభుత్వ రంగ, ప్రైవేటు, విదేశీ, ప్రాంతీయ గ్రామీణ బ్యాంకులు, చిన్న విత్త బ్యాంకులు, చెల్లింపుల బ్యాంకులు |
| సహకార బ్యాంకులు | పట్టణ మరియు గ్రామీణ సహకార బ్యాంకులు (2020 సవరణ ద్వారా ద్వంద్వ నియంత్రణ తగ్గించబడింది) |
| చెల్లింపుల బ్యాంకులు | డిపాజిట్లను స్వీకరించవచ్చు (గరిష్ఠ పరిమితికి లోబడి), కానీ రుణాలు ఇవ్వలేవు |
UPSC దృష్ట్యా ప్రాముఖ్యత
- GS 3 ఆర్థిక వ్యవస్థ: రుణ ప్రవాహం, ఆర్థిక సమ్మిళితం, నిరర్థక ఆస్తులు (NPAs) మరియు బ్యాంకింగ్ సంస్కరణలు.
- ఇటీవలి ప్రధాన అంశాలు: బ్యాంకుల విలీనాలు, డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ యూనిట్లు, UPI, డిపాజిట్ బీమా (DICGC) మరియు సహకార బ్యాంకుల పాలన.
ప్రిలిమ్స్ దృక్కోణం
ప్రిలిమ్స్‌లో బ్యాంకుల రకాల మధ్య తేడాలు (చెల్లింపుల బ్యాంకులు, చిన్న విత్త బ్యాంకుల మధ్య), RBI సాధనాలు (CRR, SLR, రెపో) మరియు డిపాజిట్ బీమా పరిమితులకు (ఒక్కో బ్యాంకులో ఒక్కో డిపాజిటర్‌కు ₹5 లక్షలు) ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.
భారతదేశంలో బ్యాంకులను ఎవరు నియంత్రిస్తారు?
RBI చట్టం, 1934 మరియు బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం, 1949 కింద భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు నియంత్రిస్తుంది.
చెల్లింపుల బ్యాంకులు రుణాలు ఇవ్వవచ్చా?
లేదు. చెల్లింపుల బ్యాంకులు పరిమితికి లోబడి డిపాజిట్లను స్వీకరించవచ్చు, చెల్లింపు సేవలను అందించవచ్చు, కానీ రుణాలు ఇవ్వలేవు.