అధికరణం 324 కింద CEC తొలగింపు: పార్లమెంటరీ ప్రక్రియ, రాజ్యాంగ రక్షణలు
ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్‌పై INDIA కూటమి చేపట్టిన ‘ప్రజా అభిశంసన’పై ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ప్రచురించిన వివరణాత్మక కథనం, CEC తొలగింపునకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ ప్రక్రియను వెలుగులోకి తెచ్చింది. అధికరణం 324 ప్రకారం సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపునకు వర్తించే రక్షణలే CECకి వర్తిస్తాయి; రాజకీయ ప్రకటన లేదా ప్రజా ప్రచారం పార్లమెంటరీ ప్రక్రియకు, రాష్ట్రపతి తొలగింపు ఉత్తర్వుకు ప్రత్యామ్నాయం కాలేవు.
Reference view of Sansad Bhavan in New Delhi. Article 324 protects the Chief Election Commissioner through the same removal safeguards as a Supreme Court judge; a public campaign cannot replace the parliamentary process and a presidential removal order.
Image: Bill Strong from Melbourne, Australia · CC BY-SA 2.0
Why in news
వార్తల్లో పేర్కొన్న ‘ప్రజా అభిశంసన’ కార్యక్రమం, జవాబుదారీతనం కోరే రాజకీయ డిమాండ్లకు, చట్టపరంగా అమలయ్యే తొలగింపునకు మధ్య తేడాను చర్చలోకి తెచ్చింది. CECని జవాబుదారీతనానికి అతీతంగా ఉంచకుండా, రాజ్యాంగ రక్షణలు ఎన్నికల స్వతంత్రతను ఎలా కాపాడతాయన్నదే ప్రధాన అంశం.
Background
పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనమండలులు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి పదవులకు జరిగే ఎన్నికల పర్యవేక్షణ, నిర్దేశనం, నియంత్రణ అధికారాలను అధికరణం 324 భారత ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగిస్తుంది. ఈ సంఘంలో ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌తోపాటు రాష్ట్రపతి నిర్ణయించే సంఖ్యలో ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లు ఉంటారు. ఏకపక్ష తొలగింపునకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న రాజ్యాంగ రక్షణ దాని స్వతంత్రతకు తోడ్పడుతుంది. పంచాయతీలు, పురపాలక సంస్థల ఎన్నికలు రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాల పరిధిలోకి వస్తాయి. ఇవి రాజ్యాంగపరంగా వేర్వేరు సంస్థలు.
వార్తల్లో పేర్కొన్న ‘ప్రజా అభిశంసన’ అర్థం
‘ప్రజా అభిశంసన’ ఒక రాజకీయ వ్యక్తీకరణ మాత్రమే; ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ను తొలగించేందుకు రాజ్యాంగం గుర్తించిన ప్రక్రియ కాదు. ఇది విమర్శను వ్యక్తపరచవచ్చు, ప్రజాభిప్రాయాన్ని సమీకరించవచ్చు లేదా సంస్థాగత పరిశీలనను కోరవచ్చు. అయితే, దీనివల్ల మాత్రమే CEC పదవీకాలం ముగియదు.
మూల కథనం జ్ఞానేశ్ కుమార్‌కు సంబంధించిన రాజకీయ కార్యక్రమాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది; అంతమాత్రాన పార్లమెంటరీ తొలగింపు ప్రక్రియ పరిశీలనకు స్వీకరించబడిందని లేదా ఏదైనా ఆరోపణ నిరూపితమైందని నిర్ధారణ కాదు. ఇవి వేర్వేరు అంశాలు; వీటికి వేర్వేరు ఆధారాలు అవసరం.
- రాజీనామా డిమాండ్, చట్టపరంగా బద్ధమైన తొలగింపు వేర్వేరు.
- రాజకీయ విమర్శ అనేది నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత నిర్ధారణకు సమానం కాదు.
- తొలగింపుపై రక్షణలు ఉన్నంత మాత్రాన ఎన్నికల సంఘం చర్యలు పరిశీలనకు అతీతం కావు.
Infographic
రాజ్యాంగ రక్షణ
అధికరణం 324(5) సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపు రక్షణలను వర్తింపజేస్తుంది.
అనుమతించదగిన కారణాలు
నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత; రాజకీయ విభేదం కాదు.
పార్లమెంటరీ ఆమోదం
ప్రతి సభ ప్రత్యేక మెజారిటీలోని రెండు అంశాలనూ నెరవేర్చాలి.
రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు
అదే సమావేశ కాలంలో నివేదనలు సమర్పించిన తర్వాత తొలగింపు జరుగుతుంది.
రాజకీయ జవాబుదారీతనం
ప్రజా విమర్శ రాజ్యాంగ ప్రక్రియకు ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
అధికరణం 324: పదవీకాల రక్షణ, భిన్నమైన రక్షణలు
సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలో, అవే కారణాలపై తప్ప CECని తొలగించరాదని అధికరణం 324(5) నిర్దేశిస్తుంది. దీనిని అధికరణం 124(4)తో కలిపి చదివితే, నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత కారణంగా నిర్దేశిత పార్లమెంటరీ ప్రక్రియ ద్వారా, ఆ తర్వాత రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వుతో తొలగింపు జరగాలని అర్థమవుతుంది.
నియామకం తర్వాత CEC సర్వీసు నిబంధనలను ఆయనకు ప్రతికూలంగా మార్చకుండా కూడా అధికరణం 324(5) రక్షణ కల్పిస్తుంది. తద్వారా సర్వీసు నిబంధనలు పరోక్ష ఒత్తిడి సాధనంగా మారకుండా నిరోధిస్తుంది.
ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లకు ఇదే రాజ్యాంగ తొలగింపు ప్రక్రియ వర్తించదు. CEC సిఫార్సు లేకుండా ఎన్నికల కమిషనర్‌ను లేదా ప్రాంతీయ కమిషనర్‌ను తొలగించరాదని అధికరణం 324(5) నిర్దేశిస్తుంది. ఈ సిఫార్సు రాజ్యాంగపరమైన ముందస్తు ఆవశ్యకత మాత్రమే; స్వయంచాలక తొలగింపు ఉత్తర్వు కాదు.
- కేంద్ర కార్యనిర్వాహక వర్గం తొలగింపును కోరినంత మాత్రాన రాష్ట్రపతి CECని తొలగించలేరు.
- CECకి ఉన్న రక్షణ, అనుమతించదగిన తొలగింపు కారణాలకు, తొలగింపు విధానానికి రెండింటికీ సంబంధించినది.
- CEC, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల తొలగింపు రక్షణల మధ్య రాజ్యాంగం ఉద్దేశపూర్వకంగా భేదాన్ని నిర్దేశించింది.
పార్లమెంటరీ ప్రక్రియ, అవసరమైన ఓటింగ్ మెజారిటీ
అధికరణం 124(4) కింద సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపు ప్రక్రియే రాజ్యాంగ ప్రమాణం. ఆరోపణలు నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత ప్రమాణాన్ని నెరవేర్చాలి; రాజకీయ విభేదం లేదా కార్యనిర్వాహక వర్గం విశ్వాసాన్ని కోల్పోవడం స్వతంత్ర రాజ్యాంగ కారణం కాదు.
పార్లమెంటులోని ప్రతి సభ తొలగింపును కోరుతూ నివేదనను ఆమోదించాలి. ప్రతి సభలోనూ ఆ నివేదనకు మొత్తం సభ్యులలో మెజారిటీతోపాటు, హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యులలో కనీసం మూడింట రెండు వంతుల మద్దతు ఉండాలి. ఈ రెండు అవసరాలను ప్రతి సభలో విడివిడిగా నెరవేర్చాలి.
నివేదనలను అదే సమావేశ కాలంలో రాష్ట్రపతికి సమర్పించాలి. ఆ తర్వాత రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు ద్వారా తొలగింపు అమలవుతుంది. కేవలం ఒక సభ తీర్మానం, సాధారణ మెజారిటీ లేదా ప్రజా ప్రకటన ఈ ప్రక్రియను పూర్తి చేయలేవు.
- రాజ్యాంగం కోరేది ప్రతి సభ నివేదనను; ఉమ్మడి సమావేశాన్ని కాదు.
- ఓటింగ్ పరిమితి అంటే కేవలం మొత్తం సభ్యులలో మూడింట రెండు వంతులు కాదు.
- న్యాయమూర్తి తొలగింపు విధానంలో ఆరోపణల దర్యాప్తు, నిరూపణను నియంత్రించే అధికారం అధికరణం 124(5) పార్లమెంటుకు కల్పిస్తుంది; ప్రక్రియకు సంబంధించిన వివరణాత్మక వాదనలను CEC తొలగింపును నియంత్రించే రాజ్యాంగ అవసరాల నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.
- పరీక్షల దృష్ట్యా ‘తొలగింపు’ అనేది ఖచ్చితమైన రాజ్యాంగ పదం; ప్రజా చర్చల్లో ‘అభిశంసన’ అనే పదాన్ని సాధారణంగా ఉపయోగిస్తారు.
రాజకీయ అధీనత లేకుండా జవాబుదారీతనం
ఎన్నికల ప్రవర్తనను పర్యవేక్షించే సంస్థకు, తన పర్యవేక్షణలో ఉన్నవారి ప్రతీకార చర్యల నుంచి పదవీకాల భద్రత రక్షణ కల్పిస్తుంది. కార్యనిర్వాహక వర్గం తన ఇష్టానుసారం CECని తొలగించగలిగితే, ఎన్నికల నిర్వహణ విశ్వసనీయత రాజకీయ ఒత్తిడికి లోనయ్యే ప్రమాదం ఉంటుంది.
అయితే, స్వతంత్రత అంటే చర్యల నుంచి మినహాయింపు కాదు. తీవ్రమైన, నిరూపిత కారణాలపై తొలగింపును రాజ్యాంగం కొనసాగిస్తూనే, ఎన్నికల నిర్ణయాలను వర్తించే రాజ్యాంగ, చట్టబద్ధ పరిహారాలకు లోబరుస్తుంది. ఎన్నికల వ్యవహారాల్లో న్యాయ జోక్యానికి అధికరణం 329 ఒక చట్రాన్ని నిర్దేశిస్తూ పరిమితులు విధిస్తుంది. కాబట్టి జవాబుదారీతనం అంటే ఎన్నికల సమయంలో అపరిమిత న్యాయ జోక్యం అని వర్ణించరాదు.
పటిష్ఠమైన జవాబుదారీతన వ్యవస్థ ఒక నిర్ణయంపై విమర్శ, తప్పును చట్టపరంగా సరిదిద్దడం, పదవిలో ఉన్న వ్యక్తిని తొలగించడం మధ్య తేడాను గుర్తిస్తుంది. ఈ యంత్రాంగాలకు వేర్వేరు లక్ష్యాలు, చట్టపరమైన ప్రమాణాలు ఉంటాయి.
- వివాదాస్పద ఎన్నికల నిర్ణయం వ్యక్తిగత దుష్ప్రవర్తనను స్వయంచాలకంగా నిరూపించదు.
- తొలగింపుపై ముందుగానే నిర్ణయానికి రాకుండా, ఆధారపూర్వక విమర్శ సంస్థాగత జవాబుదారీతనాన్ని బలోపేతం చేయగలదు.
- కఠినమైన తొలగింపు ప్రమాణం స్వతంత్రతను కాపాడుతుంది; అదే సమయంలో పారదర్శకత, సహేతుక కారణాలతో కూడిన నిర్ణయాల ప్రాముఖ్యతను మరింత పెంచుతుంది.
| అంశం | ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ | ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లు |
|---|---|---|
| రాజ్యాంగ నిబంధన | సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపు ప్రమాణంతో కలిపి చదవాల్సిన అధికరణం 324(5) | అధికరణం 324(5) |
| ప్రధాన రక్షణ | సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తికి వర్తించే విధానం, కారణాలపైనే తొలగింపు | CEC సిఫార్సు లేకుండా తొలగించలేరు |
| స్పష్టంగా చేర్చిన కారణాలు | నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత | న్యాయమూర్తి తొలగింపునకు వర్తించే అవే కారణాలను ఈ పదవులకు స్పష్టంగా చేర్చలేదు |
| పార్లమెంటరీ అవసరం | నిర్దేశిత ప్రత్యేక మెజారిటీతో ప్రతి సభ ఆమోదించిన నివేదన | అదే పార్లమెంటరీ నివేదన ప్రక్రియను అధికరణం 324(5) నిర్దేశించలేదు |
| రాజకీయ డిమాండ్ ప్రభావం | అది మాత్రమే పదవిలో ఉన్న వ్యక్తిని తొలగించలేదు | రాజ్యాంగపరంగా అవసరమైన సిఫార్సుకు ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు |
- 1. ఆరోపణలు దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత అనే రాజ్యాంగపరమైన కారణాలకు సంబంధించినవై ఉండాలి.
- 2. వర్తించే అధికారిక ప్రక్రియ ద్వారా ఆరోపణలు నిరూపితమవాలి; రాజకీయ ఆరోపణ మాత్రమే సరిపోదు.
- 3. ప్రతి సభ తన మొత్తం సభ్యులలో మెజారిటీతోపాటు, హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యులలో కనీసం మూడింట రెండు వంతుల మద్దతుతో నివేదనను ఆమోదిస్తుంది.
- 4. ఉభయ సభల నివేదనలను అదే సమావేశ కాలంలో రాష్ట్రపతికి సమర్పిస్తారు.
- 5. తొలగింపును అమలు చేసే ఉత్తర్వును రాష్ట్రపతి జారీ చేస్తారు.
Significance, challenges & way forward
Significance
- పదవీకాల భద్రత ఎన్నికల నిర్వహణను కార్యనిర్వాహక వర్గం ప్రతీకార చర్యలు, పక్షపాత ఒత్తిడి నుంచి కాపాడటానికి తోడ్పడుతుంది.
- ఉభయ సభల విడివిడి ఆమోదం, ఒకే సభ తొలగింపును నిర్ణయించకుండా నిరోధిస్తుంది.
- కఠినమైన ఓటింగ్ ప్రమాణం సాధారణ మెజారిటీకి మించిన పార్లమెంటరీ మద్దతును కోరుతుంది.
- నిరూపిత కారణాలపై తొలగింపునకు అవకాశం ఉండటం రాజ్యాంగ జవాబుదారీతనాన్ని కాపాడుతుంది.
- ప్రక్రియపై ప్రజలకు స్పష్టమైన అవగాహన ఉంటే, రాజకీయ వాగాడంబరాన్ని చట్టపరంగా అమలయ్యే నిర్ణయంగా పొరబడకుండా నివారించవచ్చు.
Challenges
- తప్పు జరిగినట్లు అధికారిక నిర్ధారణ లేకపోయినా, పక్షపాత ఆరోపణలు ప్రజల విశ్వాసాన్ని బలహీనపరచవచ్చు.
- పార్లమెంటులో వైఖరులు తీవ్రంగా ధ్రువీకరణకు గురైనప్పుడు కఠినమైన తొలగింపు ప్రమాణం జవాబుదారీతనాన్ని సాధించడం కష్టతరం చేయవచ్చు.
- ప్రతి వివాదాస్పద నిర్ణయాన్ని తొలగింపు అంశంగా చూడటం, చట్టపరమైన పొరపాటుకు, తీవ్రమైన దుష్ప్రవర్తనకు మధ్య తేడాను అస్పష్టం చేయవచ్చు.
- CEC రక్షణలను ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల రక్షణలతో గందరగోళపరచడం తప్పుడు రాజ్యాంగ నిర్ధారణలకు దారితీస్తుంది.
- అందుబాటులోని సమాచారం కేవలం రాజకీయ డిమాండ్‌ను మాత్రమే నిర్ధారిస్తున్నప్పటికీ, ప్రజా చర్చల్లో ప్రక్రియాపరమైన పరిణామాలను అతిశయంగా చూపవచ్చు.
Way forward
- రాజకీయ పార్టీలు వివరణ, చట్టపరమైన సమీక్ష, రాజీనామా, రాజ్యాంగబద్ధ తొలగింపు కోసం చేసే డిమాండ్ల మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.
- ఏ తొలగింపు ప్రయత్నమైనా ఆరోపిత ప్రవర్తనను, దానికి మద్దతిచ్చే ఆధారాలను, రాజ్యాంగం అనుమతించే కారణాలతో దాని సంబంధాన్ని గుర్తించాలి.
- అధికారిక విచారణ ప్రక్రియలు స్పందించేందుకు న్యాయమైన అవకాశం కల్పించాలి; ఆరోపణలను నిర్ధారిత వాస్తవాలుగా పరిగణించకూడదు.
- సకాలంలో వివరణలు, సహేతుక కారణాలతో కూడిన నిర్ణయాలు, ఎన్నికల నిబంధనల స్థిరమైన అమలు ద్వారా ఎన్నికల సంఘం ప్రజల విశ్వాసాన్ని బలోపేతం చేయాలి.
- పార్లమెంటరీ సంస్థలు, ప్రజలకు వివరణలు అందించేవారు రాజకీయ ప్రచారాలను రాజ్యాంగ ప్రక్రియలతో కలగలపకుండా, తొలగింపు అవసరాలను ఖచ్చితంగా తెలియజేయాలి.
- ఎన్నికల నిర్ణయాలపై చట్టపరమైన సవాళ్లు, ఎన్నికల వివాదాలకు వర్తించే పరిమితులతో సహా, తగిన రాజ్యాంగ, చట్టబద్ధ మార్గాలను అనుసరించాలి.
Key terms
- పదవీకాల భద్రత
- ఏకపక్ష తొలగింపు నుంచి రక్షణ కల్పించడం ద్వారా పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి స్వతంత్రంగా విధులు నిర్వర్తించేందుకు వీలు కల్పించడం.
- నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన
- రాజకీయ చర్చలో కేవలం ఆరోపించినది కాకుండా, నిర్దేశిత ప్రక్రియ ద్వారా నిర్ధారించిన దుష్ప్రవర్తన.
- అసమర్థత
- పదవికి సంబంధించిన విధులను నిర్వర్తించలేని స్థితి. ఈ కారణంపై తొలగించాలంటే ఆ స్థితిని నిరూపించాలి.
- పార్లమెంటు నివేదన
- ఒక సభ ఆమోదించిన అధికారిక వినతి; ఈ విధానం కింద తొలగింపునకు ప్రతి సభ నివేదన అవసరం.
- తొలగింపునకు ప్రత్యేక మెజారిటీ
- సభ మొత్తం సభ్యులలో మెజారిటీతోపాటు, హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యులలో కనీసం మూడింట రెండు వంతుల మద్దతు.
- ప్రజా అభిశంసన
- CEC తొలగింపునకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ ప్రక్రియలో స్వతంత్ర చట్టపరమైన ప్రభావం లేని రాజకీయ వ్యక్తీకరణ.
- సంస్థాగత జవాబుదారీతనం
- తన చర్యలను సమర్థించుకోవడం, తగిన చట్టపరమైన, ప్రజాస్వామ్య యంత్రాంగాల ద్వారా పరిశీలనకు లోబడటం అనే ప్రభుత్వ సంస్థ బాధ్యత.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ తొలగింపునకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తికి వర్తించే కారణాలపైనే CECని తొలగించవచ్చు. 2. ఏదైనా ఒక సభ సాధారణ మెజారిటీతో ఆమోదించిన తీర్మానం తొలగింపునకు సరిపోతుంది. 3. రాజ్యాంగపరమైన పార్లమెంటరీ అవసరాలు నెరవేరిన తర్వాత రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు ద్వారా తొలగింపు అమలవుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ తొలగింపును కోరే నివేదనకు ప్రతి సభలో అవసరమైన మెజారిటీని కింది వాటిలో ఏది సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
Q3. అధికరణం 324కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. నియామకం తర్వాత CEC సర్వీసు నిబంధనలను CECకి ప్రతికూలంగా మార్చకూడదు. 2. CEC కాకుండా ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్‌ను CEC సిఫార్సు లేకుండా తొలగించలేరు. 3. భారత ఎన్నికల సంఘం పురపాలక సంస్థల ఎన్నికలను పర్యవేక్షిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q4. ఒక రాజకీయ కూటమి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌పై ‘ప్రజా అభిశంసన’ను ప్రకటించింది. దాని రాజ్యాంగ ప్రభావాన్ని ఏ ప్రకటన అత్యంత సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ తొలగింపును నియంత్రించే రాజ్యాంగ రక్షణలను వివరించండి. ఎన్నికల స్వతంత్రతకు భంగం కలగకుండా సంస్థాగత జవాబుదారీతనాన్ని ఎలా సాధించవచ్చు?
Frequently asked questions
కేవలం కేంద్ర ప్రభుత్వ అభ్యర్థన మేరకు రాష్ట్రపతి CECని తొలగించగలరా?
లేదు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపునకు వర్తించే కారణాలు, విధానమే దీనికీ అవసరం. ఇందులో పార్లమెంటు ఉభయ సభలు నిర్దేశిత పద్ధతిలో నివేదనలు ఆమోదించడం కూడా ఉంటుంది.
‘ప్రజా అభిశంసన’ ద్వారా CEC తొలగింపు లేదా సస్పెన్షన్ జరుగుతుందా?
లేదు. ఇది రాజకీయ వ్యక్తీకరణ మాత్రమే. CEC పదవీకాలంపై దీనికి స్వతంత్ర చట్టపరమైన ప్రభావం ఉండదు.
ఎన్నికల కమిషనర్లందరికీ తొలగింపు విషయంలో ఒకే రకమైన రక్షణ ఉంటుందా?
లేదు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపునకు వర్తించే రక్షణ CECకి ఉంటుంది. ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్‌ను మాత్రం CEC సిఫార్సు లేకుండా తొలగించలేరు.
ప్రతి వివాదాస్పద ఎన్నికల నిర్ణయం CEC తొలగింపునకు కారణమవుతుందా?
లేదు. తొలగింపునకు నిరూపిత దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత అవసరం. ఒక నిర్ణయంతో విభేదించడం మాత్రమే ఈ రెండు కారణాల్లో దేనినీ నిరూపించదు.