COP31: కార్బన్ బడ్జెట్లు, వాతావరణ సమన్యాయం, ఉష్ణోగ్రత పరిమితి మించుదలలోని హద్దులు
COP31 నేపథ్యంలో, ఉష్ణోగ్రత ‘పరిమితి మించుదల’ అనే పదజాలం తక్షణ ఉద్గార తగ్గింపులకు లేదా చారిత్రక బాధ్యత పరిశీలనకు ప్రత్యామ్నాయం కాకూడదని అందించిన సంపాదకీయం హెచ్చరిస్తోంది. భవిష్యత్తులో కార్బన్ తొలగింపు వాతావరణ నష్టాలన్నింటినీ తిరగదోడగలదని భావించకుండా, ఉపశమన భారాలను సమన్యాయంగా పంచుకుంటూ సంచిత ఉద్గారాలను ఎలా పరిమితం చేయాలన్నదే ప్రధాన అంశం.
Photo from the source report: COP31: Carbon Budgets, Climate Equity and the Limits of Temperature Overshoot
Image: The Hindu
Why in news
కార్బన్ బడ్జెట్లు, వాటి అసమాన చారిత్రక వినియోగాన్ని COP31 వాతావరణ చర్చల్లోకి తీసుకురావాలని ది హిందూ సంపాదకీయం వాదిస్తోంది. ఉష్ణవృద్ధి 1.5°C మించవచ్చని అంచనా వేస్తున్నప్పటికీ, అటువంటి ఫలితాన్ని అంగీకరిస్తూ అధికారిక COP నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు అందించిన సమాచారం నిర్ధారించడం లేదు.
1.5°C
సంపాదకీయంలో కేంద్ర అంశమైన ఉష్ణవృద్ధి పరిమితి
2°C
దిగువనే ఉండాలని సంపాదకీయం కోరుతున్న పరిమితి
Background
వాతావరణ మార్పుపై ఐక్యరాజ్యసమితి ముసాయిదా ఒప్పందం అంతర్జాతీయ వాతావరణ సహకారానికి సంస్థాగత చట్రాన్ని అందిస్తుంది. దాని భాగస్వామ్య దేశాల సదస్సు ప్రధాన నిర్ణయ వేదికగా పనిచేస్తుంది. పారిస్ ఒప్పందం సమష్టి ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాలను జాతీయంగా నిర్ణయించిన సహకారాలు, పారదర్శకత, సమష్టి పురోగతిపై కాలానుగుణ సమీక్షతో అనుసంధానిస్తుంది. సమన్యాయం, ఉమ్మడి అయినా భిన్నమైన బాధ్యతలు, సంబంధిత సామర్థ్యాలు అన్ని దేశాలూ చర్యలు తీసుకోవాలని గుర్తిస్తాయి; అయితే వాటి బాధ్యతలు, సామర్థ్యాలు ఒకేలా ఉండవు. కార్బన్ బడ్జెట్లు వాతావరణ వ్యవస్థ భౌతిక పరిమితులను, మిగిలిన అభివృద్ధి అవకాశాలను ఎలా పంచుకోవాలనే రాజకీయ ప్రశ్నతో అనుసంధానిస్తాయి.
సంపాదకీయం ఏమి వాదిస్తోంది—దేనిని నిర్ధారించడం లేదు
సంచిత ఉద్గారాలు, ఉష్ణోగ్రత పరిమితులు, అసమాన చారిత్రక వాటాల మధ్య సంబంధాన్ని నేరుగా పరిశీలించడానికి బదులుగా వాతావరణ చర్చలు వాదనలు, పదజాలంపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతున్నాయని సంపాదకీయం పేర్కొంటోంది. COP31 శాస్త్రీయ అంచనా, ఆచరణాత్మక ఉపశమన ఎంపికలు, వాటి వల్ల కలిగే ప్రయోజన-ప్రతికూలతలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని వాదిస్తోంది.
COP నిర్ణయాలు మొత్తం లేదా మిగిలిన కార్బన్ బడ్జెట్ పరిమాణాన్ని ప్రస్తావించలేదని, దానిని ఏ దేశాలు అత్యధికంగా వినియోగించాయో చర్చించలేదని కూడా ఇది పేర్కొంటోంది. దీనిని సంపాదకీయ వాదనగానే పేర్కొనాలి; వాతావరణ దౌత్యంలో చారిత్రక బాధ్యత ఎన్నడూ ప్రస్తావనకు రాలేదనే వాదనగా విస్తరించకూడదు.
ఈ మూల సమాచారం COP31కు ముందు వెలువడిన వాదన మాత్రమే; ఆమోదించిన ఫలితాల నివేదిక కాదు. ఉష్ణవృద్ధి 1.5°C మించవచ్చన్న దాని అంచనా, భాగస్వామ్య దేశాలు పారిస్ ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాలను అధికారికంగా వదులుకున్నాయని నిరూపించదు.
- శాస్త్రీయ అంచనాలు, సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానం, చర్చల ద్వారా కుదిరిన కట్టుబాట్ల మధ్య తేడాను గుర్తించడం విశ్లేషణలో ప్రధానమైనది.
- ఉష్ణోగ్రత గరిష్ఠ పరిమితిని మించినప్పటికీ, అదనపు ఉష్ణవృద్ధి పరిమాణాన్ని, వ్యవధిని పరిమితం చేయడం అత్యవసరం.
Infographic
భౌతిక పరిమితి
సంచిత ఉద్గారాలు మిగిలిన కార్బన్ బడ్జెట్‌ను వినియోగిస్తాయి.
పరిమితి మించుదల ప్రమాదం
తరువాత ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గడం నష్టాన్ని తిరగదోడగలదని హామీ ఇవ్వదు.
సమన్యాయం
బాధ్యత, సామర్థ్యం, అభివృద్ధి అవసరాలను కలిపి అంచనా వేయాలి.
విశ్వసనీయ ఉపశమనం
ఊహాజనిత భవిష్యత్ తొలగింపుల కంటే ఉద్గార కోతలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
భారత్ ప్రాధాన్యాలు
న్యాయమైన ప్రయత్నాల భాగస్వామ్యం, వాతావరణ మద్దతు, దేశీయ పరివర్తనను మేళవించాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
కార్బన్ బడ్జెట్లు: సంచిత ఉద్గారాలకు, ఉష్ణవృద్ధికి మధ్య సంబంధం
నిర్దేశిత ఊహాధారాలు, నిర్దిష్ట సంభావ్యత ప్రకారం ఉష్ణవృద్ధిని ఒక నిర్దిష్ట స్థాయికి పరిమితం చేయడానికి అనుగుణంగా ఉండే సంచిత కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాల పరిమాణమే కార్బన్ బడ్జెట్. ఇప్పటికే విడుదలైన ఉద్గారాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట ప్రారంభ బిందువు నుంచి అందుబాటులో ఉండే భాగమే మిగిలిన కార్బన్ బడ్జెట్.
బడ్జెట్ అంచనాలు ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యం, దానిని చేరుకునే సంభావ్యత, కార్బన్ డయాక్సైడ్ కాకుండా ఇతర కారకాల వల్ల కలిగే ఉష్ణవృద్ధి, వాతావరణ ప్రతిస్పందనలోని అనిశ్చితులపై ఆధారపడతాయి. అందువల్ల అవి అన్ని కాలాలకూ వర్తించే ఒకే స్థిర పరిమాణం కావు. నిరంతర ఉద్గారాలు మిగిలిన బడ్జెట్‌ను వినియోగిస్తూ, తరువాతి సర్దుబాట్లను మరింత కష్టతరం చేస్తాయి.
ప్రపంచ కార్బన్ బడ్జెట్ దేశాల హక్కులను స్వయంచాలకంగా నిర్ణయించదు. దానిని దేశాల మధ్య విభజించడానికి చారిత్రక బాధ్యత, జనాభా, సామర్థ్యం, అభివృద్ధి అవసరాలకు సంబంధించిన విలువాధారిత ఎంపికలు అవసరం. శాస్త్రం పరిమితిని గుర్తిస్తుంది; దానిని ఎలా పంచుకోవాలో నిర్ణయించడంలో సమన్యాయం తోడ్పడుతుంది.
- వార్షిక ఉద్గారాలు ప్రస్తుత ప్రవాహాన్ని కొలుస్తాయి; సంచిత ఉద్గారాలు కార్బన్ డయాక్సైడ్ వల్ల కలిగే ఉష్ణవృద్ధికి పేరుకుపోయిన దోహదాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
- ఒక దేశం ప్రస్తుత వార్షిక ఉద్గారాలు తగ్గినప్పటికీ, చారిత్రక ఉద్గారాలకు ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.
- ప్రస్తుతం భారీగా ఉద్గారాలు విడుదల చేసే దేశాలు కూడా మిగిలిన బడ్జెట్ ఎంత వేగంగా తరిగిపోతుందో ప్రభావితం చేస్తాయి.
ఉష్ణోగ్రత పరిమితి మించుదల: ఒక మార్గ వివరణ మాత్రమే, భద్రతకు హామీ కాదు
దీర్ఘకాలిక ప్రపంచ ఉష్ణవృద్ధి ఒక నిర్దిష్ట గరిష్ఠ పరిమితిని మించి, తరువాత తిరిగి దానికి దిగువకు వచ్చే మార్గాన్ని ఉష్ణోగ్రత పరిమితి మించుదల వివరిస్తుంది. ఏదో ఒక ఏడాదిలో పరిమితిని మించడం, దీర్ఘకాలిక ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాన్ని నిరంతరంగా ఉల్లంఘించడానికి సమానం కాదు.
ఉష్ణోగ్రతలను తిరిగి తగ్గించడానికి సాధారణంగా నిరంతర నికర-రుణాత్మక కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలతోపాటు, ఉష్ణవృద్ధికి కారణమయ్యే ఇతర కారకాలను తగ్గించడం అవసరం. అంటే విడుదలయ్యే పరిమాణం కంటే ఎక్కువ కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను వాతావరణం నుంచి తొలగించాలి. నికర-శూన్య కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలను చేరుకోవడం, నికర-రుణాత్మక ఉద్గారాలను సాధించడం ఒకటి కాదు.
తరువాత ఉష్ణోగ్రత తగ్గితే, గత ఉష్ణవృద్ధి పరిణామాలన్నీ తొలగిపోతాయని భావించలేం. పర్యావరణ వ్యవస్థల నష్టాలు, హిమపలకల్లో మార్పులు, సముద్ర మట్టం పెరుగుదల మానవ కాలప్రమాణాల్లో కొనసాగవచ్చు లేదా తిరగదోడలేనివిగా మారవచ్చు. అందువల్ల పరిమితి మించుదలలో సాంకేతిక అనిశ్చితితోపాటు ప్రమాదాల అసమాన పంపిణీ కూడా ఉంటుంది.
- కార్బన్ డయాక్సైడ్ తొలగింపు అనేది ఉద్గారాలను మూలం వద్దే నివారించడానికి సమానమైనది కాదు.
- భూ-ఆధారిత తొలగింపు ఆహార ఉత్పత్తి, నీటి లభ్యత, జీవవైవిధ్యంతో పోటీ పడవచ్చు.
- సాంకేతిక పద్ధతుల ద్వారా తొలగింపునకు ఇంధనం, వ్యయం, మౌలిక సదుపాయాలు, దీర్ఘకాలిక నిల్వ సంబంధిత పరిమితులు ఉన్నాయి.
- భవిష్యత్ తొలగింపుపై ఆధారపడటం తక్షణ ఉపశమనానికి ప్రేరణను బలహీనపరచవచ్చు.
వాతావరణ సమన్యాయం, భారత్ చర్చల ప్రాధాన్యాలు
కార్బన్ డయాక్సైడ్ వల్ల కలిగే ఉష్ణవృద్ధికి కేవలం తాజా సంవత్సరపు ఉద్గారాలతో కాకుండా సంచిత ఉద్గారాలతో సన్నిహిత సంబంధం ఉన్నందున చారిత్రక బాధ్యత ముఖ్యమైనది. సామర్థ్యానికీ ప్రాధాన్యం ఉంది: అధిక ఆర్థిక, సాంకేతిక వనరులున్న దేశాలు సాధారణంగా వేగంగా పరివర్తనలను చేపట్టగలవు, ఇతరులకు మద్దతు ఇవ్వగలవు.
సమన్యాయం అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు చర్యల నుంచి మినహాయింపు ఇవ్వదు. అభివృద్ధి అవసరాలు, పేదరిక తగ్గింపు, ఇంధన ప్రాప్యత, కార్మికులు, సముదాయాలు భరించే పరివర్తన వ్యయాలను పరిగణించే భిన్న ప్రయత్నాలను అది కోరుతుంది. ఒకే విధమైన ఉపశమన భారాలు అసమాన సామాజిక ఫలితాలను కలిగించవచ్చు.
భారత్ సమర్థించగల చర్చల కార్యాచరణ, ప్రతిష్ఠాత్మక ప్రపంచ ఉపశమనాన్ని భిన్న బాధ్యతలు, అందుబాటులో ఉండే నిధులు, సాంకేతిక సహకారం, అనుకూలన మద్దతుతో అనుసంధానించాలి. ఇవి ఈ చర్చ నుంచి ఉద్భవించిన విశ్లేషణాత్మక ప్రాధాన్యాలే తప్ప, అందించిన మూల సమాచారంలో నివేదించిన భారత్ కొత్తగా ప్రకటించిన వైఖరులు కావు.
- ప్రస్తుత ఉద్గారాలు, జాతీయ సామర్థ్యాలతోపాటు సంచిత ఉద్గారాలను పారదర్శకంగా పరిగణించాలని కోరాలి.
- ఊహాజనిత భవిష్యత్ తొలగింపులను సమీపకాల ఉద్గార తగ్గింపులకు ప్రత్యామ్నాయంగా పరిగణించడాన్ని ప్రతిఘటించాలి.
- అభివృద్ధి అవకాశాలను అపరిమిత ఉద్గార హక్కుతో కాకుండా, విశ్వసనీయ దేశీయ అల్ప-కార్బన్ పరివర్తనతో అనుసంధానించాలి.
- తరువాత ఉష్ణోగ్రతలను తగ్గించే మార్గాల్లోనూ అనుకూలన, నష్టం-హానికి ప్రతిస్పందనలు కేంద్రస్థానంలో ఉండేలా చూడాలి.
| భావన | అర్థం | చర్చలపై ప్రభావం |
|---|---|---|
| మిగిలిన కార్బన్ బడ్జెట్ | నిర్దేశిత ఊహాధారాల ప్రకారం ఒక ఉష్ణోగ్రత పరిమితికి అనుగుణంగా ఉండే భవిష్యత్ సంచిత కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు | వాతావరణంలో ఉద్గారాలకు అందుబాటులో ఉన్న స్థలం కొరతను స్పష్టం చేస్తుంది |
| ఉష్ణోగ్రత పరిమితి మించుదల | దీర్ఘకాలిక ఉష్ణవృద్ధి తాత్కాలికంగా ఒక గరిష్ఠ పరిమితిని మించి, తరువాత తిరిగి దానికి దిగువకు రావడం | గరిష్ఠ ఉష్ణవృద్ధి, మించుదల వ్యవధి, తిరిగి తగ్గించే ప్రక్రియ విశ్వసనీయతను పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది |
| నికర-శూన్య కార్బన్ డయాక్సైడ్ | మానవ కార్యకలాపాల వల్ల వెలువడే కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు, మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా జరిగే తొలగింపులతో సమతుల్యమవడం | కార్బన్ డయాక్సైడ్ నికరంగా మరింత చేరడాన్ని ఆపుతుంది; అయితే ఇప్పటికే పేరుకుపోయిన నిల్వను దానంతట అదే తొలగించదు |
| నికర-రుణాత్మక కార్బన్ డయాక్సైడ్ | మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా జరిగే తొలగింపులు, మానవ కార్యకలాపాల వల్ల వెలువడే కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలను మించడం | ఉష్ణవృద్ధిని తగ్గించడంలో తోడ్పడవచ్చు; అయితే ఆచరణసాధ్యత, దీర్ఘకాలిక నిలకడ ముఖ్యమైనవి |
| సమన్యాయ ఉపశమనం | బాధ్యత, సామర్థ్యం, అభివృద్ధి అవసరాల ఆధారంగా ప్రయత్నాలను పంచుకోవడం | అందరికీ ఒకే విధమైన భారాలనూ, చర్యల నుంచి సంపూర్ణ మినహాయింపులనూ తిరస్కరిస్తుంది |
- 1. నిరంతర కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు వాతావరణంలోని సంచిత భారాన్ని పెంచుతాయి.
- 2. ఉష్ణోగ్రత పరిమితికి సంబంధించిన మిగిలిన బడ్జెట్ క్షీణిస్తుంది.
- 3. ఉద్గార తగ్గింపుల్లో జాప్యం ఆ పరిమితిని మించే ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది.
- 4. తిరిగి పరిమితికి దిగువకు రావడం నిరంతర నికర-రుణాత్మక ఉద్గారాలపై మరింత ఆధారపడుతుంది.
- 5. తొలగింపు పరిమితులు, కొనసాగుతున్న వాతావరణ నష్టాల కారణంగా, నష్టాన్ని తిరగదోడగలమని ఆధారపడటం కంటే నివారణ సురక్షితమైనది.
Significance, challenges & way forward
Significance
- కార్బన్ బడ్జెట్ లెక్కింపు ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాలను, కార్బన్ డయాక్సైడ్ వల్ల ఉష్ణవృద్ధిని కలిగించే సంచిత ఉద్గారాలతో అనుసంధానిస్తుంది.
- చారిత్రక బాధ్యత భిన్న ఉపశమన ప్రయత్నాలు, అంతర్జాతీయ మద్దతు అవసరమనే వాదనను బలపరుస్తుంది.
- పరిమితి మించుదల విశ్లేషణ, తరువాత తక్కువ ఉష్ణోగ్రతను సాధించినా మధ్యకాలంలో సంభవించిన నష్టం తొలగిపోదని వెల్లడిస్తుంది.
- ఈ చర్చ భారత్ అభివృద్ధి అవసరాలను వాతావరణ స్థిరత్వం, ఇంధన భద్రత, అందుబాటు వ్యయంతో కూడిన పరివర్తన మార్గాల్లోని దాని ప్రయోజనాలతో అనుసంధానిస్తుంది.
- ఉద్గార తగ్గింపులు, తొలగింపులు, నికర-శూన్య వాదనల మధ్య స్పష్టమైన తేడాలు వాతావరణ చర్చల్లో జవాబుదారీతనాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి.
Challenges
- శాస్త్రీయంగా అంచనా వేసిన ప్రపంచ బడ్జెట్, దేశాల మధ్య దాని సమన్యాయ కేటాయింపుపై రాజకీయ భేదాభిప్రాయాలను పరిష్కరించదు.
- కార్బన్ డయాక్సైడ్ కాకుండా ఇతర ఉద్గారాలు, వాతావరణ వ్యవస్థ ప్రతిస్పందనలు, లక్ష్యాన్ని చేరుకునే సంభావ్యతకు సంబంధించిన ఊహాధారాలను బట్టి బడ్జెట్ అంచనాలు మారతాయి.
- భవిష్యత్ కార్బన్ తొలగింపు హామీలు సమీపకాల ఉపశమన లోపాలను మరుగుపరచవచ్చు.
- తొలగింపు ప్రాజెక్టులు భూమి, నీరు, జీవవైవిధ్యం, సముదాయ హక్కుల విషయంలో ప్రయోజన-ప్రతికూలతలను సృష్టించవచ్చు.
- ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతలు తరువాత తగ్గినా, వాతావరణ ముప్పులకు గురయ్యే జనాభా దీర్ఘకాలిక నష్టాలను ఎదుర్కోవచ్చు.
- తగిన నిధులు, సాంకేతిక ప్రాప్యత లేకపోవడం వల్ల పటిష్ఠమైన ఉపశమన కట్టుబాట్లను సమన్యాయంగా అమలు చేయడం కష్టమవుతుంది.
Way forward
- సమష్టి ఆశయ స్థాయిని నిర్ణయించేందుకు, ఊహాధారాలను స్పష్టంగా పేర్కొన్న పారదర్శక కార్బన్ బడ్జెట్ అంచనాలను ఉపయోగించాలి.
- ఉపశమన మార్గాలను సుదూర లక్ష్య సంవత్సరాల ఆధారంగానే కాకుండా సంచిత ఉద్గారాలు, గరిష్ఠ ఉష్ణవృద్ధి, పరిమితి మించుదల వ్యవధి ఆధారంగా మూల్యాంకనం చేయాలి.
- వేగవంతమైన ఉద్గార తగ్గింపులకు ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, ప్రత్యక్ష ఉద్గార తగ్గింపుతో మాత్రమే నెరవేర్చలేని అవసరాల కోసం విశ్వసనీయమైన, దీర్ఘకాలం నిలిచే తొలగింపులను వినియోగించాలి.
- న్యాయమైన జాతీయ సహకారాలను అంచనా వేసేటప్పుడు బాధ్యత, సామర్థ్యం, అభివృద్ధి అవసరాలను కలిపి పరిగణించాలి.
- అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ముందుగా అంచనా వేయగల వాతావరణ నిధులు, సాంకేతిక సహకారం, సంస్థాగత సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేయాలి.
- ఒక మార్గం చివరికి ఉష్ణోగ్రతలను తగ్గిస్తుందా లేదా అన్నదానితో సంబంధం లేకుండా అనుకూలన, నష్టం-హాని ప్రాధాన్యాలను పరిరక్షించాలి.
- భారత్ సమన్యాయ ఆధారిత చర్చల వైఖరిని స్వచ్ఛ ఇంధనం, సామర్థ్యం, న్యాయబద్ధ పరివర్తనపై విశ్వసనీయ దేశీయ చర్యలతో మేళవించాలి.
Key terms
- కార్బన్ బడ్జెట్
- నిర్దేశిత ఊహాధారాలు, సంభావ్యత ప్రకారం ఒక నిర్దిష్ట ఉష్ణవృద్ధి పరిమితికి అనుగుణంగా ఉండే సంచిత కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు.
- ఉష్ణోగ్రత పరిమితి మించుదల
- దీర్ఘకాలిక ఉష్ణవృద్ధి ఒక గరిష్ఠ పరిమితిని మించి, తరువాత తిరిగి దానికి దిగువకు వచ్చే మార్గం.
- చారిత్రక బాధ్యత
- వాతావరణ మార్పునకు గతంలో చేసిన దోహదం ఆధారంగా ప్రస్తుత ప్రయత్నాల భాగస్వామ్యం, మద్దతు బాధ్యతలను నిర్ణయించాలనే సూత్రం.
- ఉమ్మడి అయినా భిన్నమైన బాధ్యతలు, సంబంధిత సామర్థ్యాలు
- వాతావరణ బాధ్యతలను అన్ని దేశాలూ పంచుకుంటాయి; అయితే వాటి ప్రయత్నాల స్వభావం, పరిధి వాటి బాధ్యత, సామర్థ్యాలను బట్టి భిన్నంగా ఉంటాయనే సూత్రం.
- కార్బన్ డయాక్సైడ్ తొలగింపు
- వాతావరణం నుంచి కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను తొలగించి, భూగర్భ, భూతల, సముద్ర లేదా ఉత్పత్తి నిల్వల్లో భద్రపరిచే మానవ కార్యకలాపాలు.
- నికర-రుణాత్మక ఉద్గారాలు
- నిర్దిష్ట వాయువు లేదా వాయువులకు సంబంధించి మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా జరిగే తొలగింపులు, మానవ కార్యకలాపాల వల్ల వెలువడే ఉద్గారాలను మించే స్థితి.
- న్యాయబద్ధ పరివర్తన
- కార్మికులు, దుర్బల వర్గాలను పరిరక్షిస్తూ, అవకాశాలకు సమన్యాయ ప్రాప్యతను కల్పించే అల్ప-కార్బన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ వైపు మార్పు.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. కార్బన్ బడ్జెట్లకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. మిగిలిన కార్బన్ బడ్జెట్ భవిష్యత్ సంచిత కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలను ఒక నిర్దిష్ట ఉష్ణవృద్ధి పరిమితితో అనుసంధానిస్తుంది. 2. దాని అంచనా కార్బన్ డయాక్సైడ్ కాకుండా ఇతర కారకాల వల్ల కలిగే ఉష్ణవృద్ధికి సంబంధించిన ఊహాధారాలపై ఆధారపడదు. 3. ప్రపంచ కార్బన్ బడ్జెట్ ప్రతి దేశానికి చట్టబద్ధంగా కట్టుబడే ఉద్గార హక్కును స్వయంచాలకంగా నిర్ణయిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q2. ఉష్ణోగ్రత పరిమితి మించుదలకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఏదో ఒక ఏడాదిలో ఉష్ణవృద్ధి పరిమితిని మించడం తప్పనిసరిగా దీర్ఘకాలిక ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాన్ని మించడానికి సమానం. 2. తిరిగి ఉష్ణవృద్ధి పరిమితికి దిగువకు రావడం సంబంధిత వాతావరణ నష్టాలన్నింటినీ తిరగదోడగలదని హామీ ఇస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q3. కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. నికర-శూన్య కార్బన్ డయాక్సైడ్: మానవ కార్యకలాపాల వల్ల వెలువడే కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు, మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా జరిగే తొలగింపులతో సమతుల్యమవుతాయి. 2. నికర-రుణాత్మక కార్బన్ డయాక్సైడ్: మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా జరిగే కార్బన్ డయాక్సైడ్ తొలగింపులు, మానవ కార్యకలాపాల వల్ల వెలువడే ఉద్గారాలను మించుతాయి. 3. చారిత్రక బాధ్యత: కేవలం తాజా వార్షిక ఉద్గారాల ఆధారంగా చేసే అంచనా. పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Q4. వాతావరణ సహకారంలో ఉమ్మడి అయినా భిన్నమైన బాధ్యతలు, సంబంధిత సామర్థ్యాలను కింది వాటిలో ఏది అత్యుత్తమంగా ప్రతిబింబిస్తుంది?
Mains practice questions
GS 3 · 15 marks · 250 words
“ఉష్ణోగ్రత పరిమితి మించుదల, కార్బన్ బడ్జెట్ క్రమశిక్షణకు, వాతావరణ సమన్యాయానికి ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు.” చారిత్రక బాధ్యత, భారత్ వాతావరణ చర్చల ప్రాధాన్యాలను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి.
Frequently asked questions
1.5°C లక్ష్యాన్ని మించిపోతామని COP31 అధికారికంగా అంగీకరించిందా?
అటువంటి నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు అందించిన సమాచారం నిర్ధారించడం లేదు. ఇది పరిమితి మించవచ్చన్న సంపాదకీయ అంచనాను వివరిస్తూ, పరిమితి మించుదల వాదనలపై ఆధారపడటం కంటే మరింత పటిష్ఠ చర్యలను కోరుతోంది.
ప్రస్తుత ఉద్గారాలూ ఉష్ణవృద్ధికి కారణమవుతున్నప్పుడు చారిత్రక బాధ్యతకు ఎందుకు ప్రాధాన్యం ఉంది?
కార్బన్ డయాక్సైడ్ వల్ల కలిగే ఉష్ణవృద్ధికి సంచిత ఉద్గారాలతో సన్నిహిత సంబంధం ఉంది. అందువల్ల గత ఉద్గారాలకూ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. మిగిలిన బడ్జెట్ ఎంత వేగంగా వినియోగమవుతుందో ప్రస్తుత ఉద్గారాలు నిర్ణయిస్తాయి; ఈ రెండు దృక్కోణాలూ ముఖ్యమైనవే.
కార్బన్ తొలగింపు ద్వారా ఉష్ణోగ్రత పరిమితి మించుదలను హానిరహితంగా మార్చగలమా?
లేదు. తొలగింపునకు ఆచరణసాధ్యత, దీర్ఘకాలిక నిలకడ సంబంధిత పరిమితులు ఉన్నాయి. తరువాత ఉష్ణోగ్రతలను తగ్గించినంత మాత్రాన జీవావరణ, సామాజిక నష్టాలన్నింటినీ తిరగదోడగలమని హామీ ఇవ్వలేం.
ఈ చర్చలో భారత్ దేనికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి?
ఆర్థిక, సాంకేతిక మద్దతును కోరుతూనే, భారత్ సమన్యాయ ఉపశమన భారాలను చారిత్రక బాధ్యత, సామర్థ్యం, అభివృద్ధి అవసరాలతో అనుసంధానించాలి. విశ్వసనీయ వైఖరికి దేశీయ ఉపశమన చర్యలు, అనుకూలన ప్రాధాన్యాల పరిరక్షణ కూడా అవసరం.