DPDP చట్టం మరియు పత్రికా స్వేచ్ఛ: గోప్యతకు, ప్రజాప్రయోజన పాత్రికేయతకు మధ్య సమతుల్యత
డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, 2023లోని నిబంధనలు పరిశోధనాత్మక పాత్రికేయతకు ఆటంకం కలిగించవచ్చని వాదిస్తూ, వాటి నుంచి మధ్యంతర రక్షణ కోరుతూ డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది. ప్రత్యేక పాత్రికేయ మినహాయింపు లేని పరిస్థితుల్లో, వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ పత్రికా స్వేచ్ఛతోనూ, ప్రజల తెలుసుకునే హక్కుతోనూ ఎలా సహజీవనం చేయగలదన్నది ఈ వివాదంలోని ప్రధాన అంశం.

Privacy and press freedom: the debate over personal-data protection and public-interest journalism under the DPDP Act, 2023.
Image: The Hindu
Why in news
అందించిన నివేదిక ప్రకారం, అక్టోబర్ 6న దాఖలు చేసిన పిటిషన్ అనంతరం, అక్టోబర్ 27, 2026న సంఘం మధ్యంతర స్టే కోరింది. సుప్రీంకోర్టు తదుపరి విచారణ కోసం ఈ అంశాన్ని నవంబర్ 17న జాబితాలో చేర్చింది; స్టే మంజూరైనట్లు నివేదిక పేర్కొనలేదు.
21
DNPA ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న వార్తా ప్రచురణకర్తలు
Background
డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, 2023, డిజిటల్గా సేకరించిన డేటాతో పాటు ఆఫ్లైన్లో సేకరించి, అనంతరం డిజిటలీకరించిన డేటా సహా డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్కు ఒక చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది. రాజ్యాంగపరంగా గోప్యతకు అధికరణం 21, విస్తృత ప్రాథమిక హక్కుల చట్రం కింద రక్షణ లభిస్తుండగా, పత్రికా స్వేచ్ఛ అధికరణం 19(1)(a) నుంచి ఉద్భవిస్తుంది. కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో సుప్రీంకోర్టు గోప్యతను ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించింది. గోప్యత గానీ, భావప్రకటన స్వేచ్ఛ గానీ నిరపేక్షమైనవి కావు; వీటి పరస్పర సంబంధంలో ఏదో ఒకదానికి స్వయంచాలక ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా, రాజ్యాంగపరంగా సమర్థనీయమైన సమతుల్యత అవసరం.
సవాలు: పాత్రికేయ మినహాయింపు లేని డేటా పరిరక్షణ
ప్రత్యేక పాత్రికేయ మినహాయింపు లేకపోవడం పరిశోధనలకు ఆటంకం కలిగించవచ్చని, గోప్య సమాచార వనరులను బహిర్గతం చేయవచ్చని, ప్రచురిత నివేదికల తొలగింపునకు దారితీయవచ్చని, అక్రమాలను వెల్లడించేవారిని నిరుత్సాహపరచవచ్చని డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ వాదిస్తోంది. ఇవి పిటిషనర్లు వ్యక్తం చేసిన ఆందోళనలే తప్ప, సుప్రీంకోర్టు ఇప్పటికే నిర్ధారించిన అంశాలు కావు.
తమ వ్యక్తిగత సమాచారం బహిర్గతం కాకూడదని కోరుకునే వ్యక్తుల సమాచారాన్ని పాత్రికేయత తరచుగా ప్రాసెస్ చేయాల్సి రావడమే ప్రధాన సమస్య. ఇటువంటి వార్తా నివేదనకు సమ్మతి ప్రధాన నియంత్రణ షరతుగా మారితే, పరిశోధనకు గురయ్యే వ్యక్తి పరిశీలనను అడ్డుకునే సమర్థమైన వీటో అధికారాన్ని పొందవచ్చు.
- సాధారణ డేటా పరిరక్షణ చట్రానికి, పాత్రికేయత ప్రజాస్వామ్య విధికి మధ్య సంబంధమే ఈ సవాలులోని ప్రధాన అంశం.
- మధ్యంతర స్టే అభ్యర్థనను రాజ్యాంగబద్ధతపై తుది నిర్ణయం నుంచి వేరుగా చూడాలి.
- ప్రతి వార్తా నివేదికకు పాత్రికేయులు సమ్మతి పొందాలని లేదా ప్రచురిత నివేదికలను తప్పనిసరిగా స్వయంచాలకంగా తొలగించాలని అందించిన నివేదిక నిర్ధారించడం లేదు.
Infographic
గోప్యత
గౌరవాన్ని రక్షించి, వ్యక్తిగత డేటా అన్యాయంగా బహిర్గతం కాకుండా నిరోధించాలి.
పత్రికా స్వేచ్ఛ
స్వతంత్ర పరిశీలనను, ప్రజల తెలుసుకునే హక్కును పరిరక్షించాలి.
ప్రజాప్రయోజనం
జవాబుదారీతనాన్ని పెంపొందించే వార్తా నివేదనను కేవలం కుతూహలం నుంచి వేరుచేయాలి.
అనుపాతికత
ఆవశ్యకతను, తక్కువ జోక్యంతో కూడిన ప్రత్యామ్నాయాలను అంచనా వేయాలి.
జవాబుదారీతనం
ధ్రువీకరణ, సమాచార వనరుల భద్రత, లక్ష్యిత పరిహార మార్గాలను సమన్వయపరచాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
వార్తా నివేదనతో DPDP చట్రానికి ఉన్న సంబంధం
సమ్మతి లేదా కొన్ని చట్టబద్ధ వినియోగాల ఆధారంగా ప్రాసెసింగ్కు ఈ చట్టం అవకాశం కల్పిస్తుంది. ఇందులో సాధారణ పాత్రికేయ మినహాయింపు లేదు. అందువల్ల ప్రతి వార్తా నివేదనను సమ్మతిపై ఆధారపడినదిగా భావించడం గానీ, ప్రజాప్రయోజన పాత్రికేయతకు స్వయంచాలకంగా చట్టపరమైన మినహాయింపు ఉంటుందని భావించడం గానీ సరికాదు.
సంబంధిత వ్యక్తి స్వయంగా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచిన వ్యక్తిగత డేటాను లేదా చట్టబద్ధ బాధ్యతతో మరొక వ్యక్తి బహిరంగపరిచిన డేటాను చట్టం తన పరిధి నుంచి మినహాయిస్తుంది. ఆన్లైన్లో అందుబాటులో ఉన్న సమాచారమంతా చట్టం పరిధికి వెలుపల ఉంటుందని చెప్పడం కంటే ఇది పరిమితమైనది. లీక్ అయిన లేదా అనధికారికంగా అప్లోడ్ చేసిన సమాచారం అందుబాటులో ఉందన్న కారణంతోనే తప్పనిసరిగా ఈ మినహాయింపునకు అర్హం కాదు.
సేకరణ, ధ్రువీకరణ నుంచి నిల్వ, ప్రచురణ వరకు వార్తా నివేదన క్రమాన్ని డేటా పరిరక్షణ బాధ్యతలు ప్రభావితం చేయవచ్చు. అయితే, ఏదైనా నిర్దిష్ట బాధ్యత లేదా డేటా చెరిపివేత అభ్యర్థన వర్తింపును నిర్ణయించడానికి చట్టంలోని పాఠ్యం, వర్తించే మినహాయింపులు, రాజ్యాంగ హక్కులను పరిశీలించాలి; వ్యక్తిగత సమాచారం ఉందన్న కారణంతోనే దానిని ఊహించలేం.
- వార్త ప్రచురణకు ముందే డిజిటల్ నోట్స్, రికార్డింగ్లు, డేటాబేస్లలో వ్యక్తిగత డేటా ఉండవచ్చు.
- పరిశోధనాత్మక వార్తా నివేదన ఎల్లప్పుడూ చట్టబద్ధంగా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచిన సమాచారంపైనే ఆధారపడలేదు.
- సాక్ష్యాలను పొందడానికి సమాచారం ఇచ్చిన వ్యక్తిని రక్షించడం అత్యవసరం కావచ్చు కాబట్టి, సమాచార వనరుల గోప్యత ఒక ప్రత్యేక ఆందోళనను రేకెత్తిస్తుంది.
- బాధ్యతాయుతమైన డేటా భద్రత వ్యక్తుల గోప్యతను, పాత్రికేయ సమాచార వనరుల భద్రతను రెండింటినీ రక్షించగలదు.
రాజ్యాంగ సమతుల్యత: గోప్యత, భావప్రకటన, తెలుసుకునే హక్కు
అధికరణం 19(1)(a) పత్రికా స్వేచ్ఛతో సహా వాక్, భావప్రకటన స్వేచ్ఛలను రక్షిస్తుంది. సమాచారాన్ని పొందే ప్రజల హక్కు కూడా ఈ హామీతో ముడిపడి ఉంది. వ్యక్తిగత సమాచార వెల్లడి, వినియోగాన్ని నియంత్రించే ప్రయోజనాలతో సహా గోప్యతను, గౌరవాన్ని అధికరణం 21 రక్షిస్తుంది.
పరువునష్టం, ప్రజా శాంతి, సభ్యత లేదా నైతికతతో సహా నిర్దేశిత కారణాలపై సహేతుక పరిమితులను అధికరణం 19(2) అనుమతిస్తుంది. అధికరణం 19(2)లో గోప్యతను ప్రత్యేక కారణంగా పేర్కొనలేదు. అందువల్ల గోప్యతను ప్రస్తావించినంత మాత్రాన భావప్రకటనపై పరిమితి విధించడానికి గల రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక, సహేతుకత, అనుపాతికతలను పరిశీలించాల్సిన అవసరం తొలగిపోదు.
ఒక చర్య చట్టబద్ధ లక్ష్యాన్ని అనుసరిస్తుందా, దానితో సముచిత సంబంధం కలిగి ఉందా, తక్కువ పరిమితులు విధించే ప్రత్యామ్నాయాల దృష్ట్యా అవసరమైనదా, పరస్పర పోటీ ప్రయోజనాల మధ్య సమర్థనీయ సమతుల్యతను నిలుపుతుందా అన్నది అనుపాతికత పరిశీలిస్తుంది. ఇక్కడ దీనిని వర్తింపజేస్తే, జవాబుదారీతనాన్ని పెంపొందించే పాత్రికేయతను అనవసరంగా నిర్వీర్యం చేయకుండా గోప్యతను రక్షించగలమా అన్నదే ప్రశ్న.
- ప్రజా పదవిలో ఉండటం వ్యక్తి గోప్యతను రద్దు చేయదు. అయితే, ప్రజా విధులకు సంబంధించిన సమాచారానికి మరింత బలమైన ప్రజాప్రయోజన సమర్థన ఉండవచ్చు.
- ప్రజాప్రయోజనాన్ని ప్రజల కుతూహలం, సంచలనాత్మకత లేదా వాణిజ్య ఆకర్షణ నుంచి వేరుగా చూడాలి.
- ఏ అధికారిక నిషేధం విధించకముందే అనిశ్చితి లేదా అనుసరణ భారాలు చట్టబద్ధ వార్తా నివేదనను నిరుత్సాహపరిచినప్పుడు నిరుత్సాహక ప్రభావం ఏర్పడవచ్చు.
ఆచరణసాధ్యమైన విధానం: సంపూర్ణ మినహాయింపు కాదు, షరతులతో కూడిన రక్షణ
సమ్మతి పొందడం చట్టబద్ధ వార్తా నివేదన లక్ష్యాన్ని దెబ్బతీసే సందర్భాల్లో, జాగ్రత్తగా నిర్వచించిన ప్రజాప్రయోజన రక్షణ నిబంధన పాత్రికేయ డేటా ప్రాసెసింగ్ను కాపాడగలదు. ఈ రక్షణ కేవలం స్థిరపడిన మీడియా సంస్థ సభ్యత్వంపై ఆధారపడకుండా, నిర్వహించే విధి ఆధారంగా ఉండాలి. అదే సమయంలో సంబంధంలేని వాణిజ్య దోపిడీకి ముసుగుగా దీనిని వినియోగించేందుకు అవకాశం ఉండకూడదు.
రక్షణతో పాటు సంపాదకీయ జవాబుదారీతనం ఉండాలి: ధ్రువీకరణ, సంబంధితత, సమాచారాన్ని సురక్షితంగా నిర్వహించడం, అనవసర వెల్లడులను తగ్గించడం, స్పందించేందుకు తగిన అవకాశాలు కల్పించడం అవసరం. తొలగింపును సాధారణ ప్రతిస్పందనగా పరిగణించకుండా, తప్పు వార్తా నివేదన, మితిమీరిన సమాచార వెల్లడి, చట్టబద్ధ పరిశోధనాత్మక ప్రచురణ మధ్య తేడాను పరిహార మార్గాలు గుర్తించాలి.
- సమాచార వెల్లడి జవాబుదారీతనానికి దోహదపడుతుందా, అక్రమాలను బహిర్గతం చేస్తుందా లేదా నిజమైన ప్రజా ప్రాధాన్యం ఉన్న అంశంపై అవగాహన కల్పిస్తుందా అని అంచనా వేయాలి.
- సున్నితమైన వివరాల తొలగింపు, వ్యక్తి గుర్తింపును వెల్లడించకపోవడం లేదా పరిమిత సమాచార వెల్లడి ద్వారా అదే లక్ష్యాన్ని సాధించవచ్చా అని పరిశీలించాలి.
- స్పష్టమైన విధానాలు, అనవసరంగా గుర్తింపును బహిర్గతం చేయకుండా రక్షణ చర్యల ద్వారా గోప్య సమాచార వనరులను కాపాడాలి.
- అత్యంత వ్యక్తిగత లేదా సంబంధంలేని వ్యక్తిగత సమాచారం అన్యాయంగా బహిర్గతమైన వ్యక్తులకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండే పరిహార మార్గాలను కల్పించాలి.
| అంశం | గోప్యతకు సంబంధించిన ఆందోళన | పాత్రికేయతకు సంబంధించిన ఆందోళన | సాధ్యమైన రక్షణ చర్య |
|---|---|---|---|
| సమ్మతి | వ్యక్తిగత డేటా వినియోగంపై వ్యక్తులకు అర్థవంతమైన నియంత్రణ ఉండాలి. | సమ్మతి నిబంధన దర్యాప్తునకు గురయ్యే వ్యక్తులు పరిశోధనలను అడ్డుకునేందుకు అవకాశం కల్పించవచ్చు. | సమ్మతి పొందడం చట్టబద్ధ వార్తా నివేదన లక్ష్యాన్ని దెబ్బతీసే సందర్భాల్లో షరతులతో కూడిన ప్రజాప్రయోజన మార్గం. |
| సమాచార వనరుల వివరాలు | నిల్వ చేసిన గుర్తింపు వివరాలు వ్యక్తులకు హాని కలిగించవచ్చు. | వివరాల వెల్లడి అక్రమాలను బయటపెట్టేవారిని నిరుత్సాహపరిచి, పరిశోధనలను బలహీనపరచవచ్చు. | సురక్షిత నిల్వ, పరిమిత ప్రాప్యత, సమాచార వనరుల గోప్యతకు రక్షణ చర్యలు. |
| ప్రచురిత సమాచార భాండాగారాలు | పాత లేదా మితిమీరిన సమాచార వెల్లడులు నిరంతర హానిని కలిగించవచ్చు. | సాధారణ ప్రక్రియగా తొలగించడం ప్రజా సమాచార రికార్డును బలహీనపరచవచ్చు. | సందర్భానుసారంగా దిద్దుబాటు, నవీకరణ, సున్నితమైన వివరాల తొలగింపు, నిల్వ కొనసాగింపును పరిశీలించడం. |
| వ్యక్తిగత వివరాలు | అత్యంత వ్యక్తిగత సమాచారం ప్రజా వ్యవహారాలకు సంబంధంలేనిది కావచ్చు. | అక్రమాలను నిరూపించడానికి కొంత వ్యక్తిగత సమాచారం అవసరం కావచ్చు. | ప్రచురణకు ముందు సంబంధితత, ఆవశ్యకతల మదింపు. |
- 1. సంబంధిత వ్యక్తిగత డేటాను గుర్తించి, దాని ప్రాసెసింగ్ చట్టం పరిధిలోకి వస్తుందో లేదో నిర్ధారించాలి.
- 2. పాత్రికేయతకు సంపూర్ణ రక్షణ ఉందని భావించకుండా, వర్తించే చట్టబద్ధ ప్రాతిపదికను, వర్తింపు నుంచి మినహాయింపులను, ప్రత్యేక మినహాయింపులను పరిశీలించాలి.
- 3. సమాచార సేకరణ లేదా ప్రచురణ వెనుక ఉన్న ప్రజాప్రయోజన ఉద్దేశాన్ని స్పష్టంగా పేర్కొనాలి.
- 4. ఆవశ్యకతను అంచనా వేసి, సున్నితమైన వివరాల తొలగింపు, వ్యక్తి గుర్తింపును వెల్లడించకపోవడం లేదా గోప్యతలో తక్కువ జోక్యం చేసుకునే ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించాలి.
- 5. ధ్రువీకరణ, డేటా భద్రత, సమాచార వనరుల రక్షణ చర్యలను అమలు చేయాలి.
- 6. సంపాదకీయ నిర్ణయాల హేతువులను నమోదు చేసి, తగిన నిష్పత్తిలో దిద్దుబాటు లేదా ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థలను అందించాలి.
2023
డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్కు చట్టబద్ధ చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.
అక్టోబర్ 6, 2026
అందించిన నివేదిక ప్రకారం, పాత్రికేయతపై చట్టం ప్రభావాల గురించి ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తూ DNPA తన పిటిషన్ దాఖలు చేసింది.
అక్టోబర్ 27, 2026
చట్టంలోని నిబంధనలపై మధ్యంతర స్టే కోరుతూ DNPA సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది.
నవంబర్ 17, 2026
తదుపరి విచారణ నిర్ణయించబడింది; సంచిక తేదీ నాటికి ఇది భవిష్యత్ విచారణ జాబితాలో చేర్పు మాత్రమే, నివేదించబడిన న్యాయ నిర్ణయం కాదు.
Significance, challenges & way forward
Significance
- ఈ వివాదం సమాచార గోప్యతను అధికారాన్ని పరిశీలించాల్సిన ప్రజాస్వామ్య అవసరంతో అనుసంధానిస్తుంది.
- స్పష్టమైన చట్టపరమైన ప్రమాణాలు వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని అపరిమితంగా వినియోగించేందుకు అనుమతించకుండానే పరిశోధనాత్మక పాత్రికేయతలో అనిశ్చితిని తగ్గించగలవు.
- గోప్య సమాచార వనరుల రక్షణ అక్రమాల వెల్లడికి, దుష్ప్రవర్తన బహిర్గతానికి తోడ్పడగలదు.
- డేటా పరిరక్షణ బాధ్యతలను ప్రత్యక్ష ప్రచురణ నిషేధాలుగా రూపొందించకపోయినా, అవి భావప్రకటనను ప్రభావితం చేయగలవని ఈ కేసు స్పష్టం చేస్తుంది.
Challenges
- సహకరించడానికి ఇష్టపడని వ్యక్తులపై పరిశోధనలతో సమ్మతి ఆధారిత ప్రాసెసింగ్ను సమన్వయపరచడం కష్టమవచ్చు.
- స్పష్టంగా నిర్వచించని ప్రజాప్రయోజన మినహాయింపును సంచలనాత్మకత లేదా అనవసర జోక్యాన్ని సమర్థించేందుకు దుర్వినియోగం చేయవచ్చు.
- చట్టపరమైన అనిశ్చితి ప్రమాదాలను నివారించడానికే పరిమితమైన సంపాదకీయ నిర్ణయాలను ప్రోత్సహించి, చట్టబద్ధ పరిశోధనలను నిరుత్సాహపరచవచ్చు.
- డిజిటల్ భాండాగారాలు వ్యక్తులకు కలిగే హాని, చారిత్రక కచ్చితత్వం, ప్రజా సమాచార రికార్డు సంరక్షణల మధ్య వైరుధ్యాలను సృష్టిస్తాయి.
- సమాచార వనరుల రక్షణ చట్టబద్ధ దర్యాప్తుతో సహజీవనం చేయాలి; దానిని నిరపేక్ష ప్రత్యేకాధికారంగా భావించలేం.
Way forward
- స్పష్టమైన పరిమితులు, జవాబుదారీతనంతో ప్రజాప్రయోజన పాత్రికేయ ప్రాసెసింగ్కు నిర్దిష్టంగా రూపొందించిన పరిమిత చట్టబద్ధ రక్షణను పరిశీలించాలి.
- సమ్మతి, చట్టపరమైన మినహాయింపులు, డేటా ప్రిన్సిపల్ హక్కులు వార్తా నివేదనకు, సంపాదకీయ భాండాగారాలకు ఎలా వర్తిస్తాయో స్పష్టం చేయాలి.
- జవాబుదారీతనాన్ని పెంపొందించే పాత్రికేయతను అనవసర సమాచార వెల్లడి నుంచి వేరుచేయడానికి ఆవశ్యకత, అనుపాతికతలను ఉపయోగించాలి.
- హానిని తగినంతగా పరిష్కరించగల సందర్భాల్లో దిద్దుబాటు, నవీకరణ లేదా సున్నితమైన వివరాల తొలగింపు వంటి లక్ష్యిత పరిహార మార్గాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
- వ్యక్తులను, సమాచార వనరులను రక్షించడానికి వార్తా విభాగాల్లో డేటా భద్రత, ప్రాప్యత నియంత్రణలు, హేతుబద్ధ నిల్వ విధానాలను బలోపేతం చేయాలి.
- అన్యాయమైన గోప్యతా హానులను, పాత్రికేయతపై మితిమీరిన ఆంక్షల నిరుత్సాహక ప్రభావాన్ని న్యాయ నిర్ణయ ప్రక్రియ గుర్తించేలా చూడాలి.
Key terms
- డేటా ప్రిన్సిపల్
- ప్రాతినిధ్యంపై చట్టంలోని నిబంధనలకు లోబడి, వ్యక్తిగత డేటా ఎవరికి సంబంధించినదో ఆ వ్యక్తి.
- డేటా ఫిడ్యూషియరీ
- ఒంటరిగా లేదా ఇతరులతో కలిసి వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్ ఉద్దేశాన్ని, పద్ధతులను నిర్ణయించే వ్యక్తి.
- వ్యక్తిగత డేటా
- ఒక వ్యక్తిని గుర్తించగలిగే లేదా ఆ డేటాతో సంబంధం ద్వారా గుర్తించగలిగే సమాచారం.
- సమాచార గోప్యత
- ఒక వ్యక్తికి సంబంధించిన సమాచార సేకరణ, వినియోగం, వెల్లడితో ముడిపడిన గోప్యతా ప్రయోజనం.
- నిరుత్సాహక ప్రభావం (Chilling effect)
- అనిశ్చితి, భారాలు లేదా ప్రతికూల పరిణామాల భయం వల్ల చట్టబద్ధ భావప్రకటన లేదా ప్రవర్తనకు వెనుకాడటం.
- అనుపాతికత
- హక్కుపై విధించిన పరిమితి సమర్థనీయమైనదా, సముచితమైనదా, అవసరమైనదా, తగిన సమతుల్యత కలిగినదా అని అంచనా వేసే రాజ్యాంగ ప్రమాణం.
- ప్రజాప్రయోజన పాత్రికేయత
- అక్రమాలను బహిర్గతం చేయడం లేదా సమాచారంతో కూడిన ప్రజాస్వామ్య పరిశీలనకు వీలు కల్పించడం వంటి నిజమైన సామాజిక ప్రయోజనానికి దోహదపడే వార్తా నివేదన.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. భారతదేశంలో రాజ్యాంగ రక్షణలకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అధికరణం 19(1)(a) ద్వారా పత్రికా స్వేచ్ఛకు రక్షణ లభిస్తుంది. 2. అధికరణం 19(2) కింద పరిమితులు విధించడానికి గోప్యతను ప్రత్యేక కారణంగా స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు. 3. సుప్రీంకోర్టు గోప్యతను ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించింది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, 2023కు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఆఫ్లైన్లో సేకరించి, అనంతరం డిజిటలీకరించిన వ్యక్తిగత డేటా దీని పరిధిలోకి వస్తుంది. 2. ఇంటర్నెట్లో అందుబాటులో ఉన్న ప్రతి వ్యక్తిగత డేటా అంశం స్వయంచాలకంగా దీని వర్తింపు నుంచి మినహాయించబడుతుంది. 3. ఇది సాధారణ పాత్రికేయ మినహాయింపును కల్పించదు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q3. పత్రికా స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన చర్చల్లో 'నిరుత్సాహక ప్రభావం' అనే పదబంధం అత్యంత సముచితంగా దేనిని సూచిస్తుంది?
Q4. డేటా పరిరక్షణకు సంబంధించిన కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. డేటా ప్రిన్సిపల్ — వ్యక్తిగత డేటా ఎవరికి సంబంధించినదో ఆ వ్యక్తి 2. డేటా ఫిడ్యూషియరీ — వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్ ఉద్దేశాన్ని, పద్ధతులను నిర్ణయించే వ్యక్తి 3. అనుపాతికత — భావప్రకటన స్వేచ్ఛ కంటే గోప్యతకే ఎల్లప్పుడూ ప్రాధాన్యం ఉంటుందనే సూత్రం పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
ప్రజాప్రయోజన పాత్రికేయతను అణచివేసే సాధనంగా మారకుండా డేటా పరిరక్షణ వ్యక్తులను రక్షించాలి. డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, 2023 సందర్భంలో పరిశీలించండి.
Frequently asked questions
ప్రతి వార్తా నివేదికకు ముందు సమ్మతి పొందాలని DPDP చట్టం నిర్దేశిస్తుందా?
అలాంటి సమగ్ర నిర్ధారణ సరికాదు: చట్టం పరిధి, సమ్మతి నిబంధనలు, కొన్ని చట్టబద్ధ వినియోగాలు, వర్తింపు నుంచి మినహాయింపులను పరిశీలించాలి. సాధారణ పాత్రికేయ మినహాయింపు లేకపోవడం వల్ల వ్యక్తిగత డేటాతో ముడిపడిన వార్తా నివేదికలకు ఆటంకాలు ఏర్పడవచ్చన్నదే ఆందోళన.
వివాదాస్పద నిబంధనలపై సుప్రీంకోర్టు స్టే విధించిందా?
అందించిన నివేదిక మధ్యంతర స్టే కోరినట్లు పేర్కొంటుందే తప్ప, స్టే మంజూరైనట్లు కాదు. తదుపరి విచారణ నవంబర్ 17, 2026కు నిర్ణయించినట్లు అది పేర్కొంది.
ప్రజాప్రయోజనం ఒక వ్యక్తి గోప్యతా హక్కును తొలగిస్తుందా?
లేదు. అవసరమైన సమాచార వెల్లడికి ప్రజాప్రయోజనం మరింత బలమైన సమర్థనను అందిస్తుంది. అయితే, సంబంధంలేని లేదా మితిమీరిన వ్యక్తిగత సమాచార బహిర్గతం సమర్థనీయం కాకపోవచ్చు.
ఈ చర్చలో సమాచార వనరుల గోప్యత ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
వ్యక్తిగత ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంటూ అక్రమాలను వెల్లడించే వ్యక్తులను పాత్రికేయ రికార్డులు గుర్తించగలవు. ఆ రికార్డులను అనవసరంగా బహిర్గతం చేయడం అక్రమాల వెల్లడిని నిరుత్సాహపరిచి, జవాబుదారీతనాన్ని పెంపొందించే పాత్రికేయతను బలహీనపరచవచ్చు.
