DPDP చట్టానికి సవాలు: గోప్యత, పత్రికా స్వేచ్ఛ మరియు సమాచార హక్కు
డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్, డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, 2023లోని నిబంధనలను, దాని 2025 నియమాలను సవాలు చేసింది. ఇవి పాత్రికేయ కార్యకలాపాలు, సమాచార వనరుల గోప్యత, సమాచార ప్రాప్తిపై ఆంక్షలు విధిస్తున్నాయని ఆరోపించింది. అధికరణం 19(1)(a) కింద భావప్రకటన, ప్రజా ప్రయోజన వార్తా నివేదనలను అసమానుపాతంగా పరిమితం చేయకుండా, అధికరణం 21 కింద సమాచార గోప్యతను ఎలా పరిరక్షించాలనే రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్నను ఈ కేసు ముందుకు తెస్తోంది.
Reference image from coverage of Indian publishers’ challenge to the DPDP framework, which raises questions about privacy, press freedom, source confidentiality and access to information.
Image: The Hindu
Why in news
భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్య కాంత్ నేతృత్వంలోని ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం అక్టోబర్ 27న పిటిషన్లను విచారించనుంది. ఇచ్చిన నివేదిక పిటిషనర్ల అభ్యంతరాలను వివరిస్తోంది; వాటి గుణదోషాలపై న్యాయస్థాన తీర్పును నివేదించలేదు.
3
విచారణ జరపనున్న ధర్మాసనంలోని న్యాయమూర్తులు
Background
వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని ఎలా సేకరిస్తారు, ఉపయోగిస్తారు, వెల్లడిస్తారు అనే విషయాల్లో వ్యక్తికి ఉన్న ప్రయోజనానికి సమాచార గోప్యత సంబంధించినది. సుప్రీంకోర్టు పుట్టస్వామి గోప్యతా తీర్పు, అధికరణం 21తోపాటు విస్తృత ప్రాథమిక హక్కుల వ్యవస్థ ద్వారా రక్షించబడే ప్రాథమిక హక్కుగా గోప్యతను గుర్తించింది. పత్రికా స్వేచ్ఛ అధికరణం 19(1)(a) నుంచి ఉద్భవిస్తుంది; సమాచారం స్వీకరించడంలో ప్రజాస్వామ్య ప్రయోజనానికి కూడా ఇది మద్దతునిస్తుంది. సమాచార హక్కు చట్టం, 2005 మినహాయింపులకు లోబడి ప్రభుత్వ ప్రాధికార సంస్థల వద్ద ఉన్న సమాచారాన్ని పొందడానికి చట్టబద్ధ వ్యవస్థను కల్పిస్తుంది. DPDP వ్యవస్థ డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటాను నియంత్రిస్తూ, గోప్యతా నియంత్రణను వార్తా నివేదన, పరిశోధన, ప్రజా జవాబుదారీతనంతో ప్రత్యక్ష సంబంధంలోకి తెస్తోంది.
దేనిని సవాలు చేస్తున్నారు?
డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ DPDP చట్టం, నియమాల్లోని నిర్దిష్ట నిబంధనలను సవాలు చేసింది. పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు స్పష్టమైన మినహాయింపు లేకపోవడం వల్ల, రాజ్యాంగ రక్షణ ఉన్న వార్తా నివేదన సైతం పరిశోధన, ప్రచురణలకు ఆటంకం కలిగించగల డేటా ప్రాసెసింగ్ వ్యవస్థకు లోబడుతుందని దాని ప్రధాన వాదన.
నివేదికలో పేర్కొన్న పిటిషన్ ప్రకారం, నోటీసు, ముందస్తు సమ్మతి, డేటా తొలగింపు, ధ్రువీకరించదగిన సమ్మతి అవసరాలు ప్రచురణకర్తలు, సంపాదకులు, విలేకరులు, పౌర పాత్రికేయులు, అక్రమాలను వెల్లడించే వ్యక్తులు, RTI కార్యకర్తలపై ప్రభావం చూపవచ్చు. ఇవి ఈ వ్యవస్థ రాజ్యాంగపరమైన ప్రభావాలపై ఆరోపణలు మాత్రమే; సుప్రీంకోర్టు ఇప్పటికే చేసిన నిర్ధారణలు కావు.
2025లో అమలు ప్రకటన వెలువడిందని మూల నివేదిక పేర్కొంది. అయితే సవాలు చేసిన ప్రతి నిబంధన అమల్లోకి వచ్చిన స్థితిని అది నిర్ధారించలేదు. ప్రకటన, అధిసూచన, విడివిడి నిబంధనలు చట్టపరంగా అమల్లో ఉండటం ఒకటేనని భావించకూడదు.
- వ్యక్తిగత డేటాను పాత్రికేయ ప్రయోజనాల కోసం ప్రాసెస్ చేయడం, వార్తా నివేదనకు అవసరమైన సమాచారాన్ని పొందడం రెండింటికీ ఈ సవాలు సంబంధించినది.
- గోప్యతను నియంత్రించే రాజ్యాంగ సూత్రాలతోపాటు అధికరణాలు 14, 19(1)(a)లను పిటిషన్ ఆధారంగా పేర్కొంటోంది.
- పాత్రికేయత గోప్యతను గౌరవించాలా వద్దా అనేది ప్రధాన ప్రశ్న కాదు; సాధారణ డేటా పరిరక్షణ బాధ్యతలకు అనుగుణమైన ప్రత్యేక ప్రజా ప్రయోజన రక్షణలు అవసరమా అనేదే ప్రశ్న.
Infographic
గోప్యత
గౌరవం, స్వయంప్రతిపత్తి, సున్నితమైన వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని రక్షించాలి.
పత్రికా స్వేచ్ఛ
పరిశోధన, ప్రచురణ, ప్రజాస్వామ్య పరిశీలనను పరిరక్షించాలి.
అనుపాతబద్ధత
సమర్థన, ఆవశ్యకత, తక్కువ పరిమితులు విధించే ప్రత్యామ్నాయాలను పరీక్షించాలి.
పారదర్శకత
ప్రజా ప్రయోజన సమాచార వెల్లడిని, అవసరమైన సున్నిత వివరాల తొలగింపును అమలు చేయాలి.
రక్షణ చర్యలు
స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ, పరిహార మార్గాల ద్వారా సమాచార వనరులను రక్షించాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
రాజ్యాంగ సమతులనం: గోప్యత, భావప్రకటన పరస్పరం బలపరిచే హక్కులు
గోప్యత వ్యక్తుల గౌరవం, స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడుతూ, వారి వ్యక్తిగత జీవితాల్లోకి చొరబడి వివరాలు బయటపెట్టడం నుంచి రక్షిస్తుంది. పత్రికా స్వేచ్ఛ ప్రజాధికార పరిశీలనకు, ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యానికి అవసరమైన సమాచార వ్యాప్తికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఏ హక్కూ మరొకదానిపై స్వయంచాలకంగా ప్రాధాన్యం పొందదు: విచక్షణారహిత ప్రచురణ గోప్యతను ఉల్లంఘించవచ్చు; విచక్షణారహిత రహస్య పరిరక్షణ అక్రమాలకు రక్షణ కల్పించవచ్చు.
భావప్రకటనపై ఆంక్ష అధికరణం 19(2)లో అనుమతించిన కారణాలు, హేతుబద్ధత అవసరం సహా దాని ప్రమాణాలను నెరవేర్చాలి. అధికరణం 19(2)లో గోప్యతను ప్రత్యేక కారణంగా పేర్కొనలేదు. అందువల్ల, గోప్యతను ప్రస్తావించినంత మాత్రాన భావప్రకటనపై ఆంక్షల రాజ్యాంగ పరిశీలనను తప్పించలేరు.
అనుపాతబద్ధత పరీక్షలో సముచిత లక్ష్యం, చర్యకు ఆ లక్ష్యంతో ఉన్న సంబంధం, తక్కువ పరిమితులు విధించే ప్రత్యామ్నాయాలు ఉన్నాయా, విధించిన భారం మితిమీరిందా అనే అంశాలను పరిశీలించాలి. అదనంగా, ఏకపక్షతను, రాజ్యాంగపరంగా ముఖ్యమైన భిన్నత్వాలను నియంత్రణ రూపకల్పన తగినంతగా గుర్తించిందా అనే అంశాన్ని పరిశీలించడానికి అధికరణం 14 వీలు కల్పిస్తుంది.
- వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ సముచిత లక్ష్యమే అయినా, ఎంచుకున్న సాధనాలు రాజ్యాంగపరంగా సమర్థనీయంగా ఉండాలి.
- అధికారిక ప్రవర్తనపై వార్తా నివేదనకు, దానితో సంబంధం లేని అత్యంత వ్యక్తిగత వివరాల వెల్లడితో పోలిస్తే బలమైన ప్రజా ప్రయోజన సమర్థన ఉండవచ్చు.
- ప్రభుత్వ పదవుల్లో ఉన్నవారికి గోప్యతా హక్కులు కొనసాగుతాయి; ప్రభుత్వ పదవిలో ఉన్నంత మాత్రాన వ్యక్తిగత జీవితంలోని ప్రతి అంశాన్నీ వెల్లడించవచ్చని కాదు.
సమ్మతి, డేటా తొలగింపు, సమాచార వనరుల గోప్యత
గుర్తించదగిన వ్యక్తి చేసినట్లు ఆరోపిస్తున్న అక్రమాలకు నివేదిక సంబంధించినప్పుడు, ఆ వ్యక్తి ముందస్తు సమ్మతిని తప్పనిసరి చేయడం పరిశోధననే దెబ్బతీయవచ్చు. ముందస్తు నోటీసు వల్ల సాక్ష్యాలను నాశనం చేయడం లేదా సమాచార వనరులపై ఒత్తిడి తెచ్చే ప్రమాదాలు కూడా ఉండవచ్చు. అయితే ఈ ఆందోళనల వల్ల పాత్రికేయులు వ్యక్తిగత డేటాను ఉపయోగించే ప్రతి సందర్భానికీ అన్ని బాధ్యతల నుంచి మినహాయింపు ఉంటుందని గానీ, ప్రతి ప్రాసెసింగ్ కార్యకలాపానికీ చట్టం కింద తప్పనిసరిగా సమ్మతి అవసరమని గానీ నిర్ధారణ కాదు.
నియమం 23, ఏడవ షెడ్యూల్‌తో కలిపి చదివే సెక్షన్ 36ను పిటిషన్ సవాలు చేస్తోంది. డేటా విశ్వస్తులు లేదా మధ్యవర్తుల నుంచి సమాచారం కోరడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అతివిస్తృత అధికారం ఇస్తోందని ఆరోపిస్తోంది. తగిన పర్యవేక్షణ, ఆవశ్యకత ప్రమాణాలు, విధానపరమైన రక్షణలు లేకపోవడం వల్ల పాత్రికేయ సమాచార వనరులను గుర్తించి, వారిని లక్ష్యంగా చేసుకునే అవకాశం కలుగుతుందని వాదిస్తోంది.
సమాచార వనరుల గోప్యత అక్రమాల వెల్లడి, పరిశోధనాత్మక వార్తా నివేదనను నిలబెడుతుంది. సమర్థనీయమైన చట్టపరమైన వ్యవస్థ, పరిమిత కారణాలతో సమర్థించబడిన సమాచార డిమాండ్లను విచక్షణారహిత సమాచార ప్రాప్తి నుంచి వేరు చేయాలి. అదే సమయంలో స్వతంత్ర పరిశీలనను, గోప్యతలోకి చొరబడే డిమాండ్లను సవాలు చేసే సమర్థవంతమైన అవకాశాన్ని కల్పించాలి.
- ప్రజా ప్రయోజన వార్తా నివేదన అనుమానిత అక్రమ కార్యకర్త అనుమతిపై ఆధారపడకూడదు.
- కచ్చితమైన జవాబుదారీతన రికార్డులను అణచివేయకుండా డేటా తొలగింపు అభ్యర్థనల విషయంలో రక్షణలు అవసరం.
- పాత్రికేయ రక్షణ వాణిజ్య ప్రొఫైలింగ్, వ్యక్తిగత వివరాలను అనుమతి లేకుండా బహిర్గతం చేయడం (doxxing), అనవసర వెల్లడికి చట్టపరమైన మినహాయింపుగా మారకూడదు.
- గోప్యత సంపూర్ణ చట్టపరమైన ప్రత్యేక హక్కు అని భావించకుండానే, స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ సమాచార వనరులను రక్షించాలి.
RTI సవరణ: మినహాయింపే మొత్తం చట్టపరమైన వ్యవస్థ కాదు
వ్యక్తిగత సమాచారానికి సంబంధించిన RTI చట్టంలోని సెక్షన్ 8(1)(j)ను సవరించే DPDP చట్టంలోని సెక్షన్ 44(3)ను నివేదిక పేర్కొంది. వ్యక్తిగత సమాచారానికి విస్తృత మినహాయింపు ఇవ్వడం వల్ల ప్రభుత్వ కార్యాలయాల పరిశీలనకు ఆటంకం కలిగి, పరిశోధనాత్మక పాత్రికేయత బలహీనపడవచ్చనేది పిటిషన్ ఆందోళన.
ఇది సంపూర్ణ నిషేధాన్ని సృష్టిస్తుందనే నివేదిత వాదనను విస్తృత చట్టపరమైన స్థితి నుంచి వేరుగా చూడాలి. రక్షిత ప్రయోజనాలకు కలిగే హాని కంటే సమాచార వెల్లడిలో ప్రజా ప్రయోజనం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, RTI చట్టంలోని సెక్షన్ 8(2) ప్రజా ప్రయోజనానికి ప్రాధాన్యతనిస్తుంది. రికార్డుల్లో వేరు చేయగల, మినహాయింపు వర్తించని భాగాలను వెల్లడించడానికి సెక్షన్ 10 కూడా అనుమతిస్తుంది.
కాబట్టి సరైన విశ్లేషణలో సవరించిన మినహాయింపుతోపాటు ప్రజా ప్రయోజన ప్రాధాన్యత నిబంధన, వేరు చేసి వెల్లడించే సూత్రం, సంబంధిత సవరణ అమల్లోకి వచ్చిన స్థితిని పరిశీలించాలి. వ్యక్తిగత సమాచారం ఉన్న రికార్డును, ప్రతి భాగాన్నీ రహస్యంగా ఉంచాల్సిన రికార్డుతో విశ్లేషణపరంగా సమానంగా చూడలేం.
- గోప్యతాపరంగా సున్నితమైన వివరాలను తొలగించి, జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని వెల్లడించవచ్చు.
- ప్రజా విధుల నిర్వహణకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని దాని ప్రజా ప్రయోజన విలువ ఆధారంగా మదింపు చేయాలి.
- గోప్యతా మినహాయింపులపై యాంత్రికంగా ఆధారపడకుండా నిరోధించడానికి కారణసహిత నిర్ణయాలు, సమర్థవంతమైన అప్పీళ్లు అవసరం.
ప్రజా ప్రయోజన పాత్రికేయతకు షరతులతో కూడిన రక్షణ రూపకల్పన
అన్ని మీడియా సంస్థలకు సంపూర్ణ మినహాయింపు ఇవ్వడానికి బదులు, ప్రయోజనం, ఆవశ్యకత, ప్రజా ప్రయోజనం ఆధారంగా షరతులతో కూడిన పాత్రికేయ రక్షణను అనుపాతబద్ధ వ్యవస్థ కల్పించవచ్చు. రక్షణ కేవలం సంస్థాగత అనుబంధంపై ఆధారపడకుండా, సంబంధిత పౌర వార్తా నివేదన సహా నిజమైన పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు వర్తించాలి.
ఇటువంటి రక్షణతోపాటు డేటా భద్రత, కనిష్ఠీకరణ, బాధ్యతాయుత ధ్రువీకరణ, దుర్బల వ్యక్తులకు రక్షణ చర్యలు కూడా ఉండాలి. ప్రజా ప్రయోజనాన్ని ప్రేక్షకుల కుతూహలం నుంచి వేరు చేయాలి: వెల్లడి కేవలం వ్యక్తిగత జీవితాలను బయటపెట్టడానికే కాకుండా, జవాబుదారీతనం, ప్రజల అవగాహన లేదా హాని నుంచి రక్షణకు దోహదపడాలి.
- వార్తాంశాన్ని నిరూపించడానికి వ్యక్తి గుర్తింపు అవసరం లేనప్పుడు, వివరాల తొలగింపు, గుర్తింపును గోప్యంగా ఉంచే పద్ధతులను ఉపయోగించాలి.
- రహస్య సమాచార వనరులను బయటపెట్టగల డిమాండ్లకు లిఖితపూర్వక కారణాలు, స్వతంత్ర సమీక్ష తప్పనిసరి చేయాలి.
- ప్రచురణకు ముందు సెన్సార్‌షిప్ సాధారణంగా అమలయ్యే పరిస్థితి కల్పించకుండా, అన్యాయమైన గోప్యతా భంగాలకు సులభంగా పొందగల పరిహార మార్గాలు కల్పించాలి.
- అవసరమైన సందర్భాల్లో సవరణలు, సందర్భానుగుణ నవీకరణలకు వీలు కల్పిస్తూ, కచ్చితమైన ప్రజా ప్రయోజన భాండాగారాలను కొనసాగించాలి.
| నియంత్రణ అంశం | పాత్రికేయతపై సంభావ్య ప్రభావం | సాధ్యమైన రక్షణ చర్య |
|---|---|---|
| నోటీసు, సమ్మతి అవసరాలు | దర్యాప్తుకు సంబంధించిన వ్యక్తిని అప్రమత్తం చేయవచ్చు లేదా వార్తా నివేదనకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు | సమ్మతి కోరడం చట్టబద్ధమైన వార్తా నివేదన లక్ష్యాన్ని దెబ్బతీసే సందర్భాల్లో షరతులతో కూడిన ప్రజా ప్రయోజన రక్షణ |
| డేటా తొలగింపు అభ్యర్థనలు | కచ్చితమైన భాండాగారాలు, జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన రికార్డులను దెబ్బతీయవచ్చు | గోప్యతకు హాని, కచ్చితత్వం, కొనసాగుతున్న ప్రజా ప్రయోజనాల మధ్య కారణసహిత సమతులనం |
| ప్రభుత్వ సమాచార సమర్పణ ఆదేశాలు | సమాచార వనరులను, రహస్య పరిశోధనా సమాచారాన్ని బయటపెట్టవచ్చు | నిర్దిష్ట ఆవశ్యకత మదింపు, స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ, సమీక్ష |
| RTI కింద వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు | జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన రికార్డుల నిరాకరణను ప్రోత్సహించవచ్చు | ప్రజా ప్రయోజన ప్రాధాన్యత నిబంధనను వర్తింపజేసి, వేరు చేయగల భాగాలను వెల్లడించాలి |
| మీడియాకు విస్తృత మినహాయింపు | వ్యక్తులను అనవసర గోప్యతా భంగానికి గురిచేయవచ్చు | డేటా కనిష్ఠీకరణ, భద్రత, పరిహార మార్గాలతో కూడిన ప్రయోజనాధారిత రక్షణ |
- 1. సంబంధిత వ్యక్తిగత డేటా, గోప్యతకు కలిగే హాని, పాత్రికేయ ప్రయోజనాన్ని గుర్తించాలి.
- 2. ఆంక్షకు చట్టపరమైన ఆధారాన్ని, రాజ్యాంగపరంగా అనుమతించదగిన సమర్థనను నిర్ధారించాలి.
- 3. ఆంక్ష తన ప్రకటిత లక్ష్య సాధనకు నిజంగా దోహదం చేస్తుందో అంచనా వేయాలి.
- 4. సున్నితమైన వివరాలను తొలగించడం, అవసరమైన సమాచారాన్నే వెల్లడించడం సహా తక్కువ పరిమితులు విధించే ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించాలి.
- 5. గోప్యతకు కలిగే హానిని, ప్రజా ప్రయోజన వార్తా నివేదనకు కలిగే తోడ్పాటుతో తులనాత్మకంగా మదింపు చేయాలి.
- 6. కారణసహిత నిర్ణయాలు, స్వతంత్ర సమీక్ష, సమర్థవంతమైన పరిహార మార్గాలను నిర్ధారించాలి.
2005
మినహాయింపులకు లోబడి, ప్రభుత్వ ప్రాధికార సంస్థల వద్ద ఉన్న సమాచారాన్ని పొందడానికి RTI చట్టం చట్టబద్ధ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది.
2023
RTI చట్టంలోని వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపును సవరించే నిబంధనతో సహా డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం రూపొందించబడింది.
2025
అమలుకు సంబంధించిన ప్రకటనను మూల నివేదిక ప్రస్తావిస్తూ, సవాలు చేసిన వ్యవస్థలో డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ నియమాలు, 2025 కూడా భాగమని పేర్కొంది.
అక్టోబర్ 27, 2026
DNPA సవాలుతో సహా పలు పిటిషన్లను సుప్రీంకోర్టు విచారించనుంది.
Significance, challenges & way forward
Significance
- ప్రజాస్వామ్య పరిశీలనను బలహీనపరచకుండా డిజిటల్ గోప్యతా నియంత్రణ వ్యక్తులను రక్షించగలదా అనేది ఈ వ్యాజ్యం పరీక్షిస్తోంది.
- వృత్తిపరమైన మీడియా, పౌర వార్తా నివేదన, అక్రమాల వెల్లడి సందర్భాల్లో పాత్రికేయ డేటా ప్రాసెసింగ్‌ను ఎలా పరిగణించాలనే విషయంపై దీని ఫలితం స్పష్టత ఇవ్వవచ్చు.
- అక్రమాలను బయటపెట్టేందుకు వ్యక్తులు ముందుకు వస్తారా లేదా అనే అంశాన్ని సమాచార వనరుల రక్షణ చర్యలు ప్రభావితం చేయవచ్చు.
- డేటా పరిరక్షణ, RTI మధ్య పరస్పర సంబంధం, జవాబుదారీతన రికార్డులు ఆచరణలో ఎంతవరకు అందుబాటులో ఉంటాయో నిర్ణయిస్తుంది.
Challenges
- ప్రజా ప్రయోజనానికి అస్పష్ట నిర్వచనం ఉండటం అస్థిర నిర్ణయాలకు లేదా ఎంపిక చేసిన వారిపైనే అమలుకు దారితీయవచ్చు.
- మీడియాకు సంపూర్ణ మినహాయింపు గోప్యతలోకి చొరబడే వార్తా నివేదనకు, సంబంధం లేని వాణిజ్య అవసరాల కోసం వ్యక్తిగత డేటా దోపిడీకి వీలు కల్పించవచ్చు.
- సమ్మతి కేంద్రిత నియంత్రణ, అక్రమాలపై ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొనే పరిశోధనల కంటే సాధారణ సేవలకు ఎక్కువగా సరిపోవచ్చు.
- ఏ సమాచారాన్నీ అధికారికంగా వెల్లడించకముందే విస్తృత సమాచార డిమాండ్లు సమాచార వనరులను నిరుత్సాహపరచవచ్చు.
- ప్రజా ప్రయోజనం, వేరు చేసి వెల్లడించే సూత్రాన్ని పరిగణించేలా శిక్షణ ఇవ్వకపోతే, ప్రభుత్వ ప్రాధికార సంస్థలు వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపులను యాంత్రికంగా వర్తింపజేయవచ్చు.
Way forward
- ప్రజా ప్రయోజన పాత్రికేయతకు అవసరమైన డేటా ప్రాసెసింగ్ కోసం స్పష్టంగా నిర్వచించిన, షరతులతో కూడిన రక్షణను రూపొందించాలి.
- రక్షణను గుర్తింపు పొందిన మీడియా సంస్థలకే పరిమితం చేయకుండా, నిర్వహించే కార్యకలాపాల ప్రమాణాల ఆధారంగా పాత్రికేయ కార్యకలాపాలను రక్షించాలి.
- సమాచార వనరులను బయటపెట్టే డిమాండ్లను ఆవశ్యకత, అనుపాతబద్ధత, లిఖితపూర్వక కారణాలు, స్వతంత్ర పరిశీలనకు లోబరచాలి.
- ప్రజా ప్రయోజన ప్రాధాన్యత నిబంధన, వేరు చేసి వెల్లడించే సూత్రంతోపాటు RTI వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు ఎలా అమలవుతుందో స్పష్టం చేయాలి.
- ధ్రువీకరణ, డేటా కనిష్ఠీకరణ, సురక్షిత నిల్వ, సున్నిత వివరాల తొలగింపు, సవరణలకు వార్తా విభాగాల్లో విధివిధానాలను ప్రోత్సహించాలి.
- అసౌకర్యం కలిగించినా చట్టబద్ధమైన వార్తా నివేదనను అణచివేసే సాధనాలుగా మారకుండా, పరిహార మార్గాలు వాస్తవ గోప్యతా హానిని పరిష్కరించేలా చూడాలి.
Key terms
- సమాచార గోప్యత
- తమకు సంబంధించిన సమాచార సేకరణ, వినియోగం, వెల్లడిపై వ్యక్తులకు ఉండే రక్షిత ప్రయోజనం.
- డేటా సంబంధిత వ్యక్తి (Data principal)
- ప్రాతినిధ్యంపై చట్టంలోని నిబంధనలకు లోబడి, వ్యక్తిగత డేటా ఎవరికి సంబంధించినదో ఆ వ్యక్తి.
- డేటా విశ్వస్తుడు (Data fiduciary)
- ఒంటరిగా లేదా ఇతరులతో కలిసి వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్ ప్రయోజనాన్ని, పద్ధతులను నిర్ణయించే వ్యక్తి.
- అనుపాతబద్ధత
- హక్కుపై విధించిన ఆంక్ష సమర్థనీయమా, తగినదా, అవసరమైనదా, సముచితంగా సమతులనం చేయబడిందా అని పరిశీలించే రాజ్యాంగ ప్రమాణం.
- నిరుత్సాహక ప్రభావం (Chilling effect)
- చట్టపరమైన భారాలు, శిక్షలు లేదా నిఘా ఉంటాయనే భయంతో చట్టబద్ధమైన భావప్రకటన లేదా వార్తా నివేదనకు దూరంగా ఉండటం.
- ప్రజా ప్రయోజన ప్రాధాన్యత నిబంధన (Public-interest override)
- మినహాయింపు ద్వారా రక్షించే ప్రయోజనాలకు కలిగే హాని కంటే ప్రజా ప్రయోజనం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు సమాచార వెల్లడిని అనుమతించే RTI ఏర్పాటు.
- వేరు చేసి వెల్లడించే సూత్రం (Severability)
- రికార్డులో రక్షిత భాగాలను వేరు చేసిన లేదా తొలగించిన తరువాత, మినహాయింపు వర్తించని భాగాలను వెల్లడించడం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. పత్రికా స్వేచ్ఛకు అధికరణం 19(1)(a) పరిధిలో రక్షణ ఉంది. 2. అధికరణం 19(2) కింద భావప్రకటనను పరిమితం చేయడానికి గోప్యతను ప్రత్యేక కారణంగా పేర్కొన్నారు. 3. సమాచార గోప్యతకు అధికరణం 21 కింద రాజ్యాంగ రక్షణ ఉంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. సమాచార హక్కు చట్టానికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సెక్షన్ 8(2) సమాచార వెల్లడికి ప్రజా ప్రయోజన ప్రాధాన్యత నిబంధనను కల్పిస్తుంది. 2. వేరు చేసి వెల్లడించే సూత్రం రికార్డులో మినహాయింపు వర్తించని భాగాల వెల్లడిని అనుమతిస్తుంది. 3. వ్యక్తిగత సమాచారం ఉన్నంత మాత్రాన మొత్తం రికార్డు తప్పనిసరిగా వెల్లడించరానిదిగా మారుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q3. అనుపాతబద్ధత సమీక్షలోని ఆవశ్యకత అంశాన్ని కింది వాటిలో ఏది ఉత్తమంగా వివరిస్తుంది?
Q4. కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. డేటా సంబంధిత వ్యక్తి — వ్యక్తిగత డేటా ఎవరికి సంబంధించినదో ఆ వ్యక్తి 2. డేటా విశ్వస్తుడు — వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్ ప్రయోజనాన్ని, పద్ధతులను నిర్ణయించే వ్యక్తి 3. నిరుత్సాహక ప్రభావం — ప్రతికూల పరిణామాల భయంతో చట్టబద్ధ భావప్రకటనకు దూరంగా ఉండటం పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
గోప్యతా నియంత్రణ ప్రజా జవాబుదారీతనాన్ని తప్పించుకునే కవచంగా మారకుండా వ్యక్తిగత గౌరవాన్ని రక్షించాలి. డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ వ్యవస్థకు ఎదురైన సవాలు నేపథ్యంలో ఈ ప్రతిపాదనను పరిశీలించండి.
Frequently asked questions
సవాలు చేసిన DPDP నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసిందా?
ఇచ్చిన సమాచారంలో అటువంటి తీర్పు గురించి ప్రస్తావన లేదు. పిటిషన్ల విచారణ అక్టోబర్ 27న జరగనుందని నివేదిక పేర్కొంది.
పరిశోధనాత్మక పాత్రికేయతకు ముందస్తు సమ్మతి ఎందుకు సమస్యాత్మకం కావచ్చు?
ఆరోపిత అక్రమాలపై వార్తా పరిశోధన చేస్తున్నప్పుడు, సంబంధిత వ్యక్తి అనుమతి కోరడం పరిశీలనకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు లేదా దర్యాప్తు ఎదుర్కొంటున్న వారిని అప్రమత్తం చేయవచ్చు. ఇది షరతులతో కూడిన ప్రజా ప్రయోజన రక్షణను పరిగణించాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తుంది; పాత్రికేయులు వ్యక్తిగత డేటాను ఉపయోగించే ప్రతి సందర్భానికీ చట్టపరమైన మినహాయింపును సమర్థించదు.
RTI కింద వ్యక్తిగత సమాచారం స్వయంచాలకంగా అందుబాటులో లేకుండా పోతుందా?
ఆ నిర్ధారణ, ప్రజా ప్రయోజన ప్రాధాన్యత నిబంధన, వేరు చేసి వెల్లడించే సూత్రం సహా విస్తృత RTI చట్టపరమైన వ్యవస్థను విస్మరిస్తుంది. సవాలు చేసిన సవరణను ఈ నిబంధనలతోపాటు, అది అమల్లోకి వచ్చిన స్థితిని కూడా పరిగణించి విశ్లేషించాలి.
ప్రజా ప్రయోజనానికి, ప్రజల కుతూహలానికి మధ్య తేడా ఏమిటి?
ప్రజా ప్రయోజనం అంటే జవాబుదారీతనం, ప్రజల అవగాహన లేదా హాని నుంచి రక్షణకు దోహదం చేయడం. ఒకరి వ్యక్తిగత జీవితం పట్ల ప్రేక్షకులకు ఆసక్తి ఉన్నంత మాత్రాన గోప్యతలోకి చొరబడి సమాచారాన్ని వెల్లడించడం సమర్థనీయం కాదు.
మూలాలు
- The Hindu: Media association challenges privacy law in Supreme Court
- Times of India: ‘New privacy law violates freedom of speech, threatens journalistic activity’: Digital news body may move SC
ఈ తెలుగు విశ్లేషణ ఇంగ్లీష్ మూలం నుంచి అనువదించబడింది.
ఇంగ్లీష్‌లో చదవండి