భారతదేశ G20, క్వాడ్ ప్రాధాన్యాలు: ఇండో-పసిఫిక్ సహకారం, సమ్మిళిత దౌత్యం
ది హిందూ ప్రకారం, అక్టోబర్ 29–31 మధ్య అట్లాంటాలో జరిగే G20, క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశాలకు విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ హాజరయ్యే అవకాశం ఉంది; వార్త వెలువడిన సమయానికి విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఈ పర్యటనను ప్రకటించలేదు. ఈ సమావేశాలు రాబోయే దేశాధినేతల సమావేశాలకు సన్నాహాలు చేయడంతోపాటు సముద్ర నిఘా, కీలక ఖనిజాలు, ఇంధన సహకారాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్తాయి. మరోవైపు, దక్షిణాఫ్రికాను అమెరికా మినహాయించినట్లు వచ్చిన వార్త సమ్మిళిత బహుపాక్షికతపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది.

Photo from the source report: India’s G20 and Quad Priorities: Indo-Pacific Cooperation and Inclusive Diplomacy
Image: The Hindu
Why in news
వార్తల్లో పేర్కొన్న అట్లాంటా సమావేశాలు నవంబర్లో మనీలాలో ప్రతిపాదించిన క్వాడ్ దేశాధినేతల సమావేశానికి, డిసెంబర్లో అమెరికా ఆతిథ్యంలో జరిగే G20 శిఖరాగ్ర సమావేశానికి ముందు జరుగనున్నాయి. భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల మధ్య ఇవి భారత ఇండో-పసిఫిక్ భాగస్వామ్యాలను, సమ్మిళిత G20 పట్ల దాని నిబద్ధతను ఒకచోటికి తెస్తున్నాయి.
3
తదుపరి కార్యాచరణ కోసం గుర్తించిన క్వాడ్ చొరవలు
4వ
వార్త ప్రకారం ఈ ఏడాది జైశంకర్ అమెరికా పర్యటన క్రమం
Background
G20 అనేది ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థలు, యూరోపియన్ యూనియన్, ఆఫ్రికన్ యూనియన్లతో కూడిన అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సహకార అనధికారిక వేదిక. ఒప్పందాధారిత దేశాతీత అధికార సంస్థగా కాకుండా, వంతులవారీ అధ్యక్షత, ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత సహకారం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది. ఇండో-పసిఫిక్లో సహకారం కోసం భారత్, ఆస్ట్రేలియా, జపాన్, అమెరికాలను క్వాడ్ ఒకచోట చేర్చుతుంది; ఇది సమష్టి రక్షణ కూటమి కాదు. వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని కొనసాగిస్తూనే ప్రపంచ నియమాల రూపకల్పన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ప్రాధాన్యాలకు మద్దతు, ఆచరణాత్మక భాగస్వామ్యాల సాధన కోసం భారత్ రెండింటిలోనూ పాల్గొంటుంది.
వార్తల్లో పేర్కొన్న అంశాలు, ఇంకా ప్రతిపాదనలుగానే ఉన్నవి
ది హిందూ ప్రకారం, అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో ఆతిథ్యంలో జరిగే G20, క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశాల కోసం జైశంకర్ అట్లాంటా వెళ్లే ప్రణాళికలను దౌత్య వర్గాలు ధ్రువీకరించాయి. కథనం వెలువడిన సమయానికి MEA ఈ పర్యటనను అధికారికంగా ప్రకటించలేదు. అందువల్ల వీటిని వార్తల్లో వచ్చిన ప్రణాళికలుగానే పరిగణించాలి తప్ప, ఇప్పటికే సాధించిన దౌత్య ఫలితాలుగా చూడకూడదు.
భారత్లో ప్రత్యేక శిఖరాగ్ర సమావేశం నిర్వహించడానికి బదులుగా, నవంబర్ మధ్యలో మనీలాలో జరిగే ASEAN–తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశాల సందర్భంగా క్వాడ్ దేశాధినేతల సమావేశం జరగనున్నట్లు కథనం పేర్కొంది. ప్రణాళిక ప్రకారం జరిగితే, క్వాడ్లో సభ్యత్వం లేని దేశంలో జరిగే తొలి క్వాడ్ దేశాధినేతల సమావేశం ఇదే అవుతుంది. G20 దేశాధినేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం డిసెంబర్ 14–15 తేదీల్లో అమెరికాలో జరగనున్నట్లు సమాచారం.
- మంత్రుల స్థాయి సమావేశాలు దేశాధినేతల చర్చలకు సన్నాహాలు చేయడానికి, ప్రస్తుత సహకారాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి ఉద్దేశించినవి.
- ప్రతిపాదిత మనీలా సమావేశానికి సమయాల సమన్వయంలోని ఇబ్బందులను నేపథ్యంగా కథనం పేర్కొంది.
- క్వాడ్లో లేని దేశంలో శిఖరాగ్ర సమావేశం నిర్వహించడం దాని సభ్యత్వ విస్తరణను సూచించదు.
Infographic
సమ్మిళిత G20
ద్వైపాక్షిక రాజకీయ వివాదాల నుంచి భాగస్వామ్యాన్ని కాపాడాలి.
గ్లోబల్ సౌత్
ప్రాతినిధ్యాన్ని అభివృద్ధి ప్రాధాన్యాలతో అనుసంధానించాలి.
సముద్ర సహకారం
అవగాహనను మెరుగుపరచి, ప్రాంతీయ అవసరాలకు స్పందించాలి.
స్థితిస్థాపక సరఫరా గొలుసులు
కీలక ఖనిజాలు, ఇంధన సహకారాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లాలి.
వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి
అనివార్యంగా ఏ కూటమితోనూ జతకట్టకుండా భాగస్వామ్యాలను నిర్మించాలి.
అమలు
మంత్రుల స్థాయి చొరవలను కొలవదగిన ఫలితాలుగా మలచాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
క్వాడ్ ప్రాధాన్యాలు: వ్యూహాత్మక ఏకాభిప్రాయం నుంచి ఆచరణాత్మక సహకారం వైపు
ఢిల్లీలో మే నెలలో జరిగిన మంత్రుల సమావేశ ఫలితాలుగా పేర్కొన్న ఇండో-పసిఫిక్ సముద్ర నిఘా చొరవ, క్వాడ్ కీలక ఖనిజాల కార్యచట్రం, ఇండో-పసిఫిక్ ఇంధన భద్రతపై క్వాడ్ చొరవలను ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు అధికారులు కృషి చేస్తున్నట్లు సమాచారం. ప్రాంతీయ భద్రతను ఆర్థిక స్థితిస్థాపకతతో అనుసంధానించడమే వీటి ఉమ్మడి వ్యూహాత్మక తర్కం.
భారత్కు సముద్ర నిఘా సముద్ర కార్యకలాపాలపై మెరుగైన అవగాహన కల్పించగలదు. కీలక ఖనిజాల సహకారం స్వచ్ఛ ఇంధనం, అధునాతన తయారీ రంగాలను ప్రభావితం చేసే బలహీనతలను పరిష్కరించడంలో తోడ్పడగలదు. ఇంధన సహకారం విశ్వసనీయమైన, అందుబాటు ధరల్లోని సరఫరాలకు మద్దతు ఇవ్వగలదు. ఇవి ఆయా చొరవల విశ్లేషణాత్మక ప్రయోజనాలు మాత్రమే; అందించిన కథనం వాటి నిర్వహణ నియమాలు, నిధులు లేదా అమలు లక్ష్యాలను పేర్కొనలేదు.
- సముద్ర సహకారం నియమాల ఆధారిత సముద్ర వ్యవస్థకు తోడ్పడుతూ, ప్రాంతీయ భాగస్వాముల అవసరాలకు స్పందించాలి.
- కీలక ఖనిజాల భాగస్వామ్యాలు కేవలం నిక్షేపాల ప్రాప్తికే పరిమితం కాకుండా, శుద్ధి ప్రక్రియలు, సాంకేతికత, సరఫరా వైవిధ్యీకరణను కూడా పరిష్కరించాలి.
- ఇంధన భద్రత సహకారం సరఫరా విశ్వసనీయత, అందుబాటు ధరలు, స్వచ్ఛ ఇంధన పరివర్తన మధ్య సమతుల్యత సాధించాలి.
- కొలవదగిన ఫలితాల సాధన శిఖరాగ్ర ప్రకటనలకు మించి క్వాడ్ విశ్వసనీయతను బలోపేతం చేస్తుంది.
G20 ప్రాధాన్యాలు: గ్లోబల్ సౌత్ ప్రాతినిధ్యం, సంస్థాగత సమ్మిళితత్వం
ద్వైపాక్షిక ఉద్రిక్తతల కారణంగా ఈ ఏడాది G20 కార్యక్రమాల నుంచి దక్షిణాఫ్రికాను అమెరికా మినహాయించిందని కథనం పేర్కొంది. దీనిపై రష్యా విమర్శలను, నిర్ణయాన్ని వెనక్కి తీసుకోవాలన్న జర్మనీ ఛాన్సలర్ ఫ్రీడ్రిఖ్ మెర్జ్ పిలుపును కూడా నమోదు చేసింది. సమ్మిళిత G20కు భారత మద్దతును ఒక అధికారి పునరుద్ఘాటించినప్పటికీ, ఈ నిర్దిష్ట వివాదంపై భారత్ బహిరంగంగా వ్యాఖ్యానించలేదు.
ఆతిథ్య దేశం ద్వైపాక్షిక వివాదం ఒక సమష్టి వేదికలో భాగస్వామ్యాన్ని నిర్ణయించాలా అనేదే ప్రధాన ప్రశ్న. మినహాయింపు ప్రాతినిధ్య స్వభావాన్ని బలహీనపరచవచ్చు, వంతులవారీ అధ్యక్షతపై విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీయవచ్చు, ఏకాభిప్రాయ సాధనను క్లిష్టం చేయవచ్చు. దక్షిణాఫ్రికా G20 సభ్యత్వం అధికారికంగా ముగిసిందని కథనం నిర్ధారించలేదు; భాగస్వామ్యం నుంచి మినహాయించడాన్ని సభ్యత్వ బహిష్కరణతో సమానంగా చూడకూడదు.
గ్లోబల్ సౌత్ వాణిని బలోపేతం చేయాలన్న భారత వైఖరికి సమ్మిళితత్వాన్ని పరిరక్షించడం అనుగుణంగా ఉంటుంది. రుణపరమైన దుర్బలత్వం, వాతావరణ ఆర్థిక సహాయం, ఆహార–ఇంధన భద్రత, అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంస్థల సంస్కరణ వంటి అభివృద్ధి అంశాలతో భాగస్వామ్యాన్ని అనుసంధానించడం నిర్మాణాత్మక కార్యసూచీగా ఉండవచ్చు. ఇవి సంబంధిత విధాన ప్రాధాన్యాలే తప్ప, అట్లాంటా సమావేశానికి ధ్రువీకరించిన కార్యసూచీ కాదు.
- ఆఫ్రికన్ యూనియన్ G20 సభ్యత్వం ఆఫ్రికా ప్రాతినిధ్యాన్ని విస్తరిస్తుంది. అయితే అది దక్షిణాఫ్రికా భాగస్వామ్యానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
- ఒక సమష్టి వేదిక సముచితత అనేది స్పష్టమైన భాగస్వామ్య నియమాలతోపాటు సార్థక ఫలితాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
- మినహాయించిన దేశంలోని ప్రతి విధానాన్ని సమర్థించకుండానే భారత్ సంస్థాగత సూత్రాలను పరిరక్షించవచ్చు.
భారత దౌత్య సమతుల్యత: కూటమి రాజకీయాలకు అతీతంగా పరస్పర పరిపూరకత్వం
G20, క్వాడ్ భిన్న ప్రయోజనాలకు సేవలందిస్తాయి. ఉమ్మడి ఆర్థిక సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి విభిన్న వ్యూహాత్మక వైఖరులున్న దేశాలను G20 ఒకచోట చేర్చుతుంది; ఇండో-పసిఫిక్ భాగస్వాముల మధ్య మరింత నిర్దిష్ట సహకారాన్ని క్వాడ్ సాధ్యం చేస్తుంది. రెండింటిలోనూ భారత భాగస్వామ్యం ఒకే భౌగోళిక రాజకీయ పక్షాన్ని అనుసరించాల్సిన బాధ్యతకు బదులుగా అంశాల ఆధారిత దౌత్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
ASEAN సంబంధిత శిఖరాగ్ర సమావేశాలతోపాటు క్వాడ్ సమావేశాన్ని నిర్వహించడం వల్ల సమయాల సమన్వయ పరిమితులున్నప్పటికీ దేశాధినేతల సంప్రదింపులు కొనసాగవచ్చు. అయితే ASEAN కార్యక్రమాలకు సమీపంగా నిర్వహించినంత మాత్రాన ASEAN ఆమోదం ఉన్నట్లు కాదు. ASEAN కేంద్రస్థానాన్ని గౌరవించాలంటే సంప్రదింపులు, ప్రాంతీయ ప్రాధాన్యాలకు స్పందన, చిన్న దేశాలు ఏదో ఒక పక్షాన్ని ఎంచుకోవాల్సి వచ్చే ఏర్పాట్లను నివారించడం అవసరం.
పశ్చిమ ఆసియా సంఘర్షణ, ప్రధాన శక్తుల మధ్య ఉద్రిక్తతల విస్తృత నేపథ్యంలో దౌత్య సంభాషణ విలువైనదిగా మారుతోంది. అదే సమయంలో అభివృద్ధి ప్రాధాన్యాలు పక్కకు నెట్టబడే ప్రమాదమూ ఉంది. ఏ వేదికా కేవలం భౌగోళిక రాజకీయ పోటీ రంగంగా మారకుండా, ఆచరణాత్మక సహకారానికి అవకాశం కాపాడటమే భారత కర్తవ్యం.
- విస్తృత ఆర్థిక సమన్వయానికి G20ను, లక్ష్యాధారిత ఇండో-పసిఫిక్ సహకారానికి క్వాడ్ను వినియోగించాలి.
- నిర్దిష్ట అంశాలపై భాగస్వామ్యాలను విస్తరిస్తూనే స్వతంత్ర వైఖరులను కాపాడుకోవాలి.
- శిఖరాగ్ర సమావేశాల్లో పాల్గొనడాన్ని అమలుకు అవకాశంగా చూడాలి తప్ప, అమలుకు ప్రత్యామ్నాయంగా పరిగణించకూడదు.
| అంశం | G20 | క్వాడ్ |
|---|---|---|
| సంస్థాగత స్వభావం | అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సహకారం కోసం అనధికారిక వేదిక | అనధికారిక ఇండో-పసిఫిక్ భాగస్వామ్యం |
| భాగస్వామ్యం | ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థలు, యూరోపియన్ యూనియన్, ఆఫ్రికన్ యూనియన్ | భారత్, ఆస్ట్రేలియా, జపాన్, అమెరికా |
| ప్రధాన విధాన పరిధి | ప్రపంచ ఆర్థిక సమన్వయం, అభివృద్ధి | ఇండో-పసిఫిక్లో ఆచరణాత్మక సహకారం |
| అందించిన కథనంలోని ప్రధానాంశాలు | శిఖరాగ్ర సమావేశ సన్నాహాలు, దక్షిణాఫ్రికా మినహాయింపుపై వచ్చిన వార్త | సముద్ర నిఘా, కీలక ఖనిజాలు, ఇంధన భద్రత |
| భారత దృక్కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రాధాన్యం | సమ్మిళిత భాగస్వామ్యం, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల వాణిని బలోపేతం చేయడం | ప్రాంతీయ ఉమ్మడి ప్రయోజనాలు, సంక్షోభాలను తట్టుకోగల భాగస్వామ్యాలు |
| సంస్థాగతంగా గమనించాల్సిన అంశం | ఆతిథ్య దేశం మినహాయించినంత మాత్రాన అధికారిక సభ్యత్వం రద్దు కాదు | సహకారం వల్ల సమష్టి రక్షణ బాధ్యత ఏర్పడదు |
- 1. ఉమ్మడి ప్రాధాన్యాలను గుర్తించి, ప్రాంతీయ భాగస్వాముల అవసరాలపై వారితో సంప్రదింపులు జరపాలి.
- 2. మంత్రుల స్థాయి చొరవలను స్పష్టంగా నిర్వచించిన కార్యాచరణ కార్యక్రమాలుగా మలచాలి.
- 3. దేశాధినేతల మార్గదర్శకత్వాన్ని పొంది, అమలు సంస్థలను గుర్తించాలి.
- 4. నిధులు, రక్షణ చర్యలు, సమన్వయ ఏర్పాట్లను ఖరారు చేయాలి.
- 5. అమలు ఫలితాలను సమీక్షించి, తగిన పురోగతి వివరాలను ప్రచురించాలి.
2024 నుంచి
కథనం ప్రకారం, క్వాడ్ దేశాధినేతల శిఖరాగ్ర సమావేశానికి ఆతిథ్యమిచ్చే భారత వంతు 2024 నుంచి పెండింగ్లో ఉంది.
మే 2026
క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రులు ఢిల్లీలో సమావేశమయ్యారు; సముద్ర నిఘా, కీలక ఖనిజాలు, ఇంధన భద్రతను ప్రధాన ఫలితాలుగా కథనం పేర్కొంది.
అక్టోబర్ 28, 2026
ఈ సంచిక నాటికి అట్లాంటా కార్యక్రమాలు వార్తల్లో పేర్కొన్న ప్రణాళికలుగానే ఉన్నాయి; జైశంకర్ పర్యటనను MEA ప్రకటించలేదని మూల కథనం పేర్కొంది.
అక్టోబర్ 29–31, 2026
వార్తల్లో పేర్కొన్న జైశంకర్ అమెరికా పర్యటనలో అట్లాంటాలోని G20, క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశాలు ఉండే అవకాశం ఉంది.
నవంబర్ మధ్య, 2026
ASEAN–తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశాలతోపాటు మనీలాలో క్వాడ్ దేశాధినేతల సమావేశాన్ని నిర్వహించేందుకు ప్రణాళిక రూపొందించారు.
డిసెంబర్ 14–15, 2026
కథనం ప్రకారం, అమెరికా ఆతిథ్యంలో G20 దేశాధినేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం జరగనుంది.
Significance, challenges & way forward
Significance
- ఈ సమావేశాలు భారత ప్రపంచ ఆర్థిక దౌత్యాన్ని దాని ఇండో-పసిఫిక్ భాగస్వామ్యాలతో అనుసంధానిస్తాయి.
- సముద్ర నిఘా సహకారం సముద్రంలోని భద్రతా ప్రమాదాలు, కార్యకలాపాలపై అవగాహనను మెరుగుపరచగలదు.
- కీలక ఖనిజాలు, ఇంధన సహకారం వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన సరఫరా గొలుసుల స్థితిస్థాపకతను బలోపేతం చేయగలదు.
- సమ్మిళిత G20 ప్రపంచ ఆర్థిక ప్రాధాన్యాలను ప్రభావితం చేయడానికి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు విస్తృత వేదికను అందిస్తుంది.
- ప్రత్యేక శిఖరాగ్ర సమావేశానికి సమయాన్ని ఖరారు చేయడంలో ఇబ్బందులున్నప్పటికీ, మనీలా సమావేశం విజయవంతమైతే క్వాడ్ దేశాధినేతల సంప్రదింపులను కొనసాగించవచ్చు.
Challenges
- శిఖరాగ్ర సమావేశాల్లో భాగస్వామ్యాన్ని పరిమితం చేయడానికి ద్వైపాక్షిక వివాదాలను ఉపయోగించడం వల్ల సమష్టి వేదిక నిర్వహణలో ఆతిథ్య దేశంపై విశ్వాసం దెబ్బతినవచ్చు.
- సమ్మిళితత్వానికి తన మద్దతును, అమెరికాతో ముఖ్యమైన భాగస్వామ్యాన్ని భారత్ సమతుల్యం చేయాలి.
- ప్రధాన శక్తుల పోటీ, పశ్చిమ ఆసియా సంఘర్షణ అభివృద్ధి, ఆర్థిక సమన్వయ అంశాలను మరుగునపడేయవచ్చు.
- అందించిన కథనంలో క్వాడ్ చొరవలకు సంబంధించిన అమలు వివరాలు, నిధుల కట్టుబాట్లు లేదా ఫలితాల సాధన ప్రమాణాలు లేవు.
- సముద్ర సమాచార మార్పిడికి పరస్పర విశ్వాసం, సున్నితమైన డేటాకు రక్షణలు, భాగస్వాముల సార్వభౌమత్వం పట్ల గౌరవం అవసరం.
- క్వాడ్ సహకారం ఆచరణాత్మక ప్రయోజనాలు అందించడానికి బదులుగా భౌగోళిక రాజకీయ పక్షాన్ని ఎంచుకోవాలని కోరుతున్నట్లు కనిపిస్తే, ప్రాంతీయ భాగస్వాములు అప్రమత్తంగా వ్యవహరించవచ్చు.
Way forward
- సమ్మిళిత భాగస్వామ్యానికి తన సూత్రబద్ధ మద్దతును ఇతర సభ్యుల మధ్య ద్వైపాక్షిక విభేదాల నుంచి భారత్ వేరుగా చూడాలి.
- వంతులవారీ అధ్యక్షత ద్వైపాక్షిక వివాదాల కారణంగా భాగస్వామ్యాన్ని పరిమితం చేయకుండా దానిని సులభతరం చేయాలనే ఉమ్మడి అంచనాలను G20 సభ్యులు ఏర్పరచుకోవాలి.
- గ్లోబల్ సౌత్ ప్రాతినిధ్యాన్ని అభివృద్ధి నిధులు, రుణపరమైన దుర్బలత్వం, ఆహార–ఇంధన భద్రతపై నిర్దిష్ట ప్రతిపాదనలతో భారత్ అనుసంధానించాలి.
- వార్తల్లో పేర్కొన్న చొరవలకు అమలు సంస్థలు, వనరులు, సమీక్ష యంత్రాంగాలను క్వాడ్ భాగస్వాములు గుర్తించాలి.
- ఇండో-పసిఫిక్ భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు, ASEAN కేంద్రస్థానం పట్ల గౌరవంతో సముద్ర, ఇంధన ప్రాజెక్టులను అభివృద్ధి చేయాలి.
- కీలక ఖనిజాల సహకారం వైవిధ్యమైన సరఫరా మూలాలు, బాధ్యతాయుత శుద్ధి ప్రక్రియలు, పునర్వినియోగం, సాంకేతిక భాగస్వామ్యాలకు తోడ్పడాలి.
- జాతీయ ప్రయోజనాలు, ఆచరణాత్మక ఫలితాల ఆధారంగా భాగస్వామ్యాలను మదింపు చేస్తూనే, పోటీపడుతున్న శక్తి కేంద్రాలతో భారత్ సంభాషణ కొనసాగించాలి.
Key terms
- గ్లోబల్ సౌత్
- కచ్చితమైన భౌగోళిక వర్గీకరణ కాకుండా, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో కూడిన విస్తృత రాజకీయ, అభివృద్ధి సంబంధిత సమూహం.
- పరిమిత బహుపాక్షికత
- నిర్దిష్ట ఉమ్మడి ప్రయోజనాలపై కొద్ది దేశాల సమూహం మధ్య సహకారం.
- వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి
- ఏదైనా శక్తి కూటమితో అనివార్యంగా జతకట్టకుండా, స్వతంత్ర విదేశాంగ విధాన నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం.
- ASEAN కేంద్రస్థానం
- ప్రాంతీయ దౌత్య, సంస్థాగత వ్యవస్థలో ASEAN కేంద్ర పాత్రను కొనసాగించాలనే సూత్రం.
- సముద్ర కార్యకలాపాలపై అవగాహన
- భద్రత, రక్షణ, ఆర్థిక వ్యవస్థ లేదా పర్యావరణాన్ని ప్రభావితం చేసే సముద్ర కార్యకలాపాలు, పరిణామాలను అర్థం చేసుకోవడం.
- కీలక ఖనిజాలు
- ఆర్థిక లేదా వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతతోపాటు సరఫరా అంతరాయాలకు గురయ్యే అవకాశం ఉన్నందున, విశ్వసనీయ లభ్యతను నిర్ధారించడం విధాన ప్రాధాన్యంగా మారిన ఖనిజాలు.
- మినహాయింపు ఆధారిత శిఖరాగ్ర దౌత్యం
- రాజకీయ లక్ష్యాలను సాధించడానికి శిఖరాగ్ర సమావేశాల్లో భాగస్వామ్యంపై ఆంక్షలు విధించడం; ఇది వేదిక సమ్మిళిత స్వభావాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. G20కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. యూరోపియన్ యూనియన్, ఆఫ్రికన్ యూనియన్ రెండూ సభ్యులే. 2. దీనికి వంతులవారీ అధ్యక్షత ఉంటుంది. 3. ఇది ఒప్పందాధారిత దేశాతీత అధికార సంస్థ; దీని నిర్ణయాలు సభ్యదేశాల్లో స్వయంచాలకంగా దేశీయ చట్టాలవుతాయి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. కింది సమూహాల్లో క్వాడ్ సభ్యదేశాలన్నింటినీ సరిగ్గా పేర్కొన్నది ఏది?
Q3. ఇండో-పసిఫిక్ సహకారంపై కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సముద్ర కార్యకలాపాలపై అవగాహన అంటే భద్రత, రక్షణ, ఇతర ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన సముద్ర కార్యకలాపాలను అర్థం చేసుకోవడం. 2. ASEAN కేంద్రస్థానం అనేది ప్రాంతీయ దౌత్య వ్యవస్థలో ASEAN కేంద్ర పాత్రను సూచిస్తుంది. 3. క్వాడ్లో భాగస్వామ్యం స్వయంచాలక సమష్టి రక్షణ బాధ్యతను కల్పిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q4. అందించిన కథనం ప్రకారం, రాబోయే మంత్రుల సమావేశంలో తదుపరి కార్యాచరణ కోసం కింది వాటిలో ఏవి క్వాడ్ చొరవలుగా గుర్తించబడ్డాయి? 1. ఇండో-పసిఫిక్ సముద్ర నిఘా చొరవ 2. క్వాడ్ కీలక ఖనిజాల కార్యచట్రం 3. ఇండో-పసిఫిక్ ఇంధన భద్రతపై క్వాడ్ చొరవ కింద ఇచ్చిన సంకేతాలను ఉపయోగించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
G20, క్వాడ్లతో భారత భాగస్వామ్యం పరస్పర విరుద్ధమైనవి కాకుండా పరస్పర పరిపూరకమైన దౌత్య ప్రాధాన్యాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. మినహాయింపు ఆధారిత శిఖరాగ్ర దౌత్య ప్రభావాలను ప్రధానంగా ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి.
Frequently asked questions
జైశంకర్ అట్లాంటా పర్యటనను అధికారికంగా ప్రకటించారా?
అందించిన వార్తా కథనం ప్రకారం, ప్రతిపాదిత పర్యటనను దౌత్య వర్గాలు ధ్రువీకరించాయి. అయితే వార్త వెలువడిన సమయానికి MEA దానిని ప్రకటించలేదు. అందువల్ల దీనిని జరగవచ్చని భావిస్తున్న దౌత్య కార్యక్రమంగానే పేర్కొనాలి.
దక్షిణాఫ్రికాను మినహాయించినట్లు వచ్చిన వార్త భారత్కు ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
ఇది సమ్మిళిత భాగస్వామ్యం, వంతులవారీగా నిర్వహించే G20 అధ్యక్షత బాధ్యతలపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది. సమ్మిళిత G20కు భారత మద్దతును ఒక అధికారి పునరుద్ఘాటించినప్పటికీ, ఈ నిర్దిష్ట నిర్ణయంపై భారత్ బహిరంగంగా వ్యాఖ్యానించలేదు.
ప్రతిపాదిత మనీలా సమావేశంతో ఫిలిప్పీన్స్ క్వాడ్ సభ్యదేశం అవుతుందా?
కాదు. వార్తలో పేర్కొన్న సమావేశానికి ఫిలిప్పీన్స్ వేదిక మాత్రమే; క్వాడ్ సభ్యత్వం భారత్, ఆస్ట్రేలియా, జపాన్, అమెరికాలకే పరిమితమై ఉంటుంది.
భారత్కు G20, క్వాడ్ పరస్పరం ఎలా పరిపూరకాలుగా పనిచేస్తాయి?
G20 విస్తృత ఆర్థిక సమన్వయానికి, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ప్రాతినిధ్యానికి తోడ్పడుతుంది. క్వాడ్ నిర్దిష్ట లక్ష్యాలతో ఇండో-పసిఫిక్ సహకారాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది. స్వతంత్ర, అంశాల ఆధారిత విదేశాంగ విధాన నిర్ణయాల ద్వారా భారత్ రెండింటిలోనూ భాగస్వామ్యం కావచ్చు.
