కేరళ ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు: పతన ముప్పు, భూదృశ్య పరిరక్షణ
కేరళ రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండలి ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపును ప్రారంభించింది. భారతదేశంలో ఒక రాష్ట్రం చేపట్టిన ఈ తరహా తొలి చొరవగా మూలాధారం దీనిని పేర్కొంది. IUCN చట్రాన్ని ఉపయోగించి మొత్తం 14 జిల్లాల్లో ఆవరణ వ్యవస్థల పతన ముప్పులను ఇది మదింపు చేస్తుంది. ప్రతిపాదిత ఫలితాలు పునరుద్ధరణ, స్థానిక అభివృద్ధి ప్రణాళిక, వాతావరణ అనుకూలనకు మార్గనిర్దేశం చేయనున్నాయి.
Kerala’s ecosystem Red List assessment will evaluate collapse risks across all 14 districts using the IUCN framework, informing restoration, development planning and climate adaptation.
Image: The Hindu
Why in news
ఆవాస నష్టం, విచ్ఛిన్నత, జలసంబంధ ప్రక్రియల్లో అంతరాయం, వాతావరణ ఒత్తిళ్ల నేపథ్యంలో కేరళ ఒక సంవత్సరం వ్యవధితో రాష్ట్రవ్యాప్త ఆవరణ వ్యవస్థల ముప్పు మదింపును ప్రారంభించింది. జాతుల స్థాయి మదింపునకు అనుబంధంగా ఉంటూనే, పరిరక్షణను మొత్తం భూదృశ్య నిర్వహణ వైపు మళ్లించడం ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.
83%
గత శతాబ్దంలో ఉష్ణమండల నదీతీర సతతహరిత అడవులకు జరిగినట్లు నివేదించిన నష్టం
20–40 సంవత్సరాలు
ఈ అడవులు పతనమయ్యే అవకాశమున్నట్లు నివేదించిన కాలవ్యవధి
14 జిల్లాలు
రాష్ట్రవ్యాప్త మదింపు పరిధి
ఒక సంవత్సరం
ప్రాజెక్టు వ్యవధి
ఐదు
ప్రామాణీకృత IUCN మదింపు ప్రమాణాలు
Background
ఆవరణ వ్యవస్థలో జీవులు, వాటి భౌతిక పర్యావరణం, వాటిని అనుసంధానించే పరస్పర చర్యలు ఉంటాయి. దాని కొనసాగింపు కేవలం విడివిడి జాతుల మనుగడపైనే కాకుండా జల ప్రవాహాలు, పోషక చక్రాలు, పునరుత్పత్తి, జాతుల పరస్పర చర్యల వంటి పర్యావరణ ప్రక్రియలపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. కేరళలో పశ్చిమ కనుమల పర్వత భూదృశ్యాలు, నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలు, మధ్యప్రాంతాలు, తీర ఆవాసాలు విస్తరించి ఉండటంతో, పరిరక్షణలో పర్యావరణ అనుసంధానత కీలకమవుతోంది. IUCN ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ ఆవరణ వ్యవస్థ పతన ముప్పును మదింపు చేయడానికి ప్రామాణీకృత చట్రాన్ని అందిస్తుంది. ఇది అంతరించిపోయే ముప్పుపై దృష్టి సారించే IUCN ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల రెడ్ లిస్ట్‌కు పరస్పర పూరకంగా ఉంటుంది.
కేరళ ప్రారంభించిన చొరవ
కేరళ రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండలి ఈ ప్రాజెక్టుకు నిధులు సమకూరుస్తోంది. కేరళ అటవీ పరిశోధన సంస్థ, MES అస్మాబి కళాశాలలోని ఆవరణ శాస్త్రం, వర్గీకరణ శాస్త్రం, పరిరక్షణ, వాతావరణ మార్పుల కేంద్రం సంయుక్తంగా దీనిని అమలు చేస్తున్నాయి. దీని పరిధి ఎత్తైన ప్రాంతాల ఆవాసాల నుంచి జనసాంద్రత అధికంగా ఉన్న మధ్యప్రాంతాల మీదుగా ముప్పుకు గురయ్యే తీరప్రాంతాల వరకు విస్తరించింది.
అధికారిక ముప్పు నమోదు పట్టిక, ఆవరణ వ్యవస్థల రకాల పటసంపుటి, పర్యావరణ పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్య పటాలు దీని ప్రతిపాదిత ఫలితాలు. వీటిని రాష్ట్ర ప్రణాళిక పోర్టళ్లలో సమన్వయం చేసి, జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలు, పంచాయతీలు ఉపయోగించేలా ప్రణాళిక రూపొందించారు. ఇవి ప్రతిపాదిత ఫలితాలే తప్ప పూర్తయిన నిర్ధారణలు కావు.
- భారతదేశంలో ఒక రాష్ట్రం చేపట్టిన తొలి ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు చొరవగా మూలాధారం దీనిని గుర్తించింది.
- గతంలో జరిగిన ఆవాస నష్టం, విచ్ఛిన్నత, జలసంబంధ ప్రక్రియల్లో అంతరాయానికి సంబంధించి ప్రామాణీకృత ప్రాథమిక స్థితిని ఈ మదింపు నిర్ధారించనుంది.
- జాతుల స్థాయి మదింపు కూడా చేపడుతున్నారు. ఇది ఆవరణ వ్యవస్థల పరిరక్షణ, జాతుల పరిరక్షణ పరస్పర పూరకాలని సూచిస్తుంది.
Infographic
మదింపు ప్రమాణిక యూనిట్
విడివిడి జాతులు మాత్రమే కాకుండా ఆవరణ వ్యవస్థల రకాలు
ముప్పు అంతిమ స్థితి
వ్యవస్థను నిర్వచించే పర్యావరణ లక్షణాలు, ప్రక్రియల పతనం
ఆధారాలు
విస్తరణ, నిర్జీవ పర్యావరణ స్థితి, జీవ ప్రక్రియలు, పతన ముప్పు విశ్లేషణ
ప్రతిపాదిత ఫలితాలు
ముప్పు నమోదు పట్టిక, రకాల పటసంపుటి, పునరుద్ధరణ పటాలు
స్థానిక వినియోగం
పంచాయతీలు, జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలకు ఆధారాలు
ప్రణాళిక లక్ష్యం
భూదృశ్య పరిరక్షణ, ప్రకృతి ఆధారిత వాతావరణ అనుకూలన
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
ఆవరణ వ్యవస్థ పతన ముప్పును ఎలా మదింపు చేస్తారు?
ఒక ఆవరణ వ్యవస్థ తన ప్రత్యేక లక్షణాలను, పర్యావరణ పనితీరును కోల్పోయే స్థితికి చేరువవుతోందా అన్నది IUCN ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు చేస్తుంది. పతనం అంటే వృక్షసంపద మొత్తం లేదా ప్రతి జీవి అదృశ్యమవడం అని తప్పనిసరిగా అర్థం కాదు; ఆ ప్రాంతం భౌతికంగా కొనసాగినా, అసలు ఆవరణ వ్యవస్థను నిలుపుకోలేకపోవచ్చు.
ఈ చట్రం భౌగోళిక విస్తరణ, పర్యావరణ పరిస్థితులు, పర్యావరణ ప్రక్రియల్లో మార్పులను పరిశీలిస్తుంది. తగిన ఆధారాలు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు పరిమాణాత్మక నమూనాల ద్వారా కూడా పతన ముప్పును అంచనా వేయవచ్చు. అందువల్ల విశ్వసనీయ మదింపునకు స్పష్టంగా నిర్వచించిన ఆవరణ వ్యవస్థల రకాలు, ప్రాదేశిక హద్దులు, ప్రామాణిక సూచన పరిస్థితులు, క్షీణత సూచికలు అవసరం.
- ప్రమాణం A భౌగోళిక విస్తరణలో తగ్గుదలను పరిశీలిస్తుంది.
- ప్రమాణం B క్షీణత లేదా ముప్పులకు సంబంధించిన ఆధారాలతో కలిపి పరిమిత భౌగోళిక విస్తరణను పరిశీలిస్తుంది.
- ప్రమాణం C జల ప్రవాహ విధానాల్లో మార్పులు వంటి నిర్జీవ పర్యావరణ క్షీణతను పరిశీలిస్తుంది.
- ప్రమాణం D పునరుత్పత్తి, ఆహార జాల సంబంధాల వంటి జీవ ప్రక్రియలు లేదా పరస్పర చర్యల్లో అంతరాయాన్ని పరిశీలిస్తుంది.
- ప్రమాణం E ఆవరణ వ్యవస్థ పతన సంభావ్యతను అంచనా వేయడానికి పరిమాణాత్మక విశ్లేషణను ఉపయోగిస్తుంది.
కేరళకు భూదృశ్య స్థాయి విధానం ఎందుకు అవసరం?
గత శతాబ్దంలో దక్షిణ పశ్చిమ కనుమల్లోని ఉష్ణమండల నదీతీర సతతహరిత అడవుల్లో 83% నష్టం జరిగినట్లు మూలాధారం నివేదించింది. ఆనకట్టల నిర్మాణం, ఆక్రమణ జాతుల తోటలు, పెరుగుతున్న తీవ్ర వాతావరణ పరిస్థితులతో ఈ నష్టం ముడిపడి ఉంది. IUCN ప్రమాణాల ప్రకారం ఈ అడవులు అత్యంత ప్రమాదంలో ఉన్నాయని పేర్కొంటూ, రాబోయే 20–40 సంవత్సరాల్లో పతనమయ్యే అవకాశం ఉందని నివేదించింది. ఈ వాదనలు నిర్దిష్ట అటవీ ఆవరణ వ్యవస్థకు సంబంధించినవే తప్ప కేరళలోని అన్ని అడవులకు లేదా ఆవరణ వ్యవస్థలకు సంబంధించినవి కావు.
మిరిస్టికా చిత్తడి అడవులు, షోలా–గడ్డి భూముల సమ్మేళనాలు, మడ అడవులు—పరిరక్షణ కేవలం జాతుల సంఖ్య లేదా వృక్ష ఆచ్ఛాదనపై ఆధారపడలేదని స్పష్టం చేస్తాయి. చిత్తడి అడవులు అనుకూల జల పరిస్థితులపై ఆధారపడతాయి; షోలా–గడ్డి భూముల వ్యవస్థల్లో వేర్వేరుగా ఉన్నా పరస్పరం అనుసంధానమైన ఆవాసాలు ఉంటాయి; మడ అడవులు తీర, ఆటుపోట్ల ప్రక్రియలపై ఆధారపడతాయి.
ఒక నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో వృక్షసంపద ఖండాలు మిగిలి ఉన్నప్పటికీ, ప్రవాహాలు, పర్యావరణ అనుసంధానత దెబ్బతినవచ్చు. పెరియార్ నదీ పరీవాహక ప్రాంతం వంటి భూదృశ్యాల్లో అంతర్జాతీయంగా ప్రామాణీకరించిన ఆవరణ వ్యవస్థల వర్గీకరణ, అధికారిక పతన ముప్పు మదింపులో లోపాలను మూలాధారం గుర్తించింది.
- ఆవాస విస్తీర్ణాన్ని, పర్యావరణ స్థితిని కలిపి మదింపు చేయాలి.
- పునరుద్ధరణ కేవలం నాటిన చెట్ల విస్తీర్ణాన్ని పెంచడం కాకుండా, స్థానిక ఆవరణ వ్యవస్థ లక్షణాలను తిరిగి నెలకొల్పాలి.
- ముప్పులు, పర్యావరణ ప్రక్రియలు తరచుగా పరిపాలనా, రక్షిత ప్రాంతాల హద్దులను దాటి విస్తరిస్తాయి.
ముప్పు పటాల నుంచి అభివృద్ధి, వాతావరణ ప్రణాళిక వరకు
ప్రదేశాలను స్పష్టంగా గుర్తించే ముప్పు మదింపులు ఆవాస మార్పిడిని ఎక్కడ నివారించాలి, పర్యావరణ అనుసంధానాలను ఎక్కడ పునరుద్ధరించాలి, వరదలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం నుంచి సహజ రక్షణను ఎక్కడ పునరుద్ధరణ ద్వారా బలోపేతం చేయవచ్చు అన్నది గుర్తించడంలో సహాయపడతాయి. స్థానిక పరిస్థితులకు తగిన వాతావరణ అనుకూలన కోసం జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలు, పంచాయతీలు ఈ సమాచారాన్ని ఉపయోగించాలని మూలాధారం భావిస్తోంది.
ఆవరణ వ్యవస్థ రకం, ముప్పు స్థాయి, క్షీణత కారకాలు, పునరుద్ధరణ సామర్థ్యాన్ని కలిపి చూడటంలోనే ప్రణాళికాపరమైన విలువ ఉంది. ముప్పు వర్గాలు మాత్రమే ప్రతి చర్యను నిర్దేశించలేవు: జలసంబంధంగా క్షీణించిన చిత్తడి ప్రాంతానికి అవసరమైన చర్యలు, విచ్ఛిన్నమైన పర్వత ఆవాసానికి లేదా ముప్పులో ఉన్న తీర మడ అడవికి అవసరమైన చర్యలకంటే భిన్నంగా ఉంటాయి.
- భూవినియోగ ప్రణాళిక, పర్యావరణ పరిశీలనలో ఆవరణ వ్యవస్థల పటాలను సమాచార ఆధారంగా ఉపయోగించాలి.
- పర్యావరణ అవసరాలు, సాధ్యత, సమాజ ఆధారితత్వం ప్రకారం పునరుద్ధరణకు ప్రాధాన్యమివ్వాలి.
- ప్రతి ప్రదేశాన్ని విడిగా చూడకుండా నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలు, అనుసంధానమైన భూదృశ్యాల అంతటా చర్యలను సమన్వయం చేయాలి.
- పటిష్ఠ విపత్తు ముప్పు పాలనకు ప్రత్యామ్నాయంగా కాకుండా, దానితోపాటు ఆవరణ వ్యవస్థ ఆధారిత అనుకూలనను ఉపయోగించాలి.
చట్టపరమైన, సంస్థాగత ప్రాధాన్యం
అధికరణం 48A పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించి మెరుగుపరచడానికి, అడవులు, వన్యప్రాణులను కాపాడటానికి రాజ్యం కృషి చేయాలని నిర్దేశిస్తుంది. అధికరణం 51A(g) పౌరులపై సంబంధిత పర్యావరణ విధిని ఉంచుతుంది. జీవవైవిధ్య చట్టం కింద ఏర్పాటైన సంస్థాగత నిర్మాణంలో రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండళ్లు, స్థానిక జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలు భాగంగా ఉన్నాయి.
ఆవరణ వ్యవస్థ ముప్పు వర్గీకరణ ఒక శాస్త్రీయ మదింపు మాత్రమే; అభివృద్ధిపై స్వయంచాలక చట్టబద్ధ నిషేధం కాదు. సమర్థ అధికారులు ఈ నిర్ధారణలను వర్తించే ప్రణాళిక, పర్యావరణ పరిశీలన, పరిరక్షణ, పునరుద్ధరణ నిర్ణయాల్లో ఎలా చేర్చుతారనే దానిపై దీని ఆచరణాత్మక ప్రభావం ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది చట్టపరంగా అవసరమైన ప్రక్రియలకు మార్గదర్శకంగా ఉండాలి తప్ప వాటి స్థానాన్ని భర్తీ చేయకూడదు.
- శాస్త్రీయ ముప్పు స్థితి, చట్టపరమైన రక్షణ వేర్వేరు.
- స్థానిక భాగస్వామ్యం సాంకేతిక పటాలను ఆవాస మార్పులు, వనరులపై ఆధారపడే పరిస్థితులకు సంబంధించిన జ్ఞానంతో అనుసంధానించగలదు.
- ప్రాజెక్టు కాలం ముగిసిన తర్వాత కూడా ప్రాథమిక స్థితి సమాచారం ఉపయోగపడాలంటే పారదర్శక పద్ధతులు, కాలానుగుణ పునర్మదింపు అవసరం.
| అంశం | IUCN ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల రెడ్ లిస్ట్ | IUCN ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ |
|---|---|---|
| మదింపు ప్రమాణిక యూనిట్ | ఒక జాతి లేదా ఇతర అర్హత కలిగిన వర్గీకరణ యూనిట్ | నిర్వచించిన ఒక ఆవరణ వ్యవస్థ రకం |
| ప్రధాన అంతిమ స్థితి | అంతరించిపోవడం | ఆవరణ వ్యవస్థ పతనం |
| ప్రధాన ఆధారాలు | జనాభా ధోరణులు, వ్యాప్తి పరిధి, జనాభా పరిమాణం, అంతరించిపోయే ముప్పు విశ్లేషణ | విస్తరణలో మార్పు, పరిమిత విస్తరణ, నిర్జీవ పర్యావరణ క్షీణత, జీవ ప్రక్రియల్లో అంతరాయం, పతన ముప్పు విశ్లేషణ |
| పరిరక్షణలో ఉపయోగం | జాతుల పునరుద్ధరణ, మనుగడకు అవసరమైన పరిస్థితుల రక్షణ | ఆవరణ వ్యవస్థ విస్తీర్ణం, స్థితి, పనితీరును కొనసాగించడం లేదా పునరుద్ధరించడం |
| పరస్పర సంబంధం | ఆవరణ వ్యవస్థలోని జాతులకు ఎదురయ్యే ముప్పులను వెల్లడించగలదు | అనేక జాతులను ప్రభావితం చేసే వ్యవస్థాగత ఆవాస, ప్రక్రియా వైఫల్యాలను వెల్లడించగలదు |
| చట్టపరమైన ప్రభావం | జాబితాలో చేర్చడం మాత్రమే స్వయంచాలకంగా చట్టబద్ధ రక్షణను కల్పించదు | జాబితాలో చేర్చడం మాత్రమే స్వయంచాలకంగా భూవినియోగ పరిమితులను విధించదు |
- 1. ఆవరణ వ్యవస్థల రకాలను నిర్వచించి, వాటి విస్తరణను పటాల్లో చూపాలి.
- 2. గతంలో జరిగిన నష్టం, ప్రస్తుత స్థితి, విచ్ఛిన్నత, ముప్పులపై ఆధారాలను సేకరించాలి.
- 3. సంబంధిత IUCN ప్రమాణాల ప్రకారం పతన ముప్పును మదింపు చేసి, అనిశ్చితిని నమోదు చేయాలి.
- 4. ముప్పు నమోదు పట్టిక, ఆవరణ వ్యవస్థల రకాల పటసంపుటి, పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్య పటాలను రూపొందించాలి.
- 5. నిర్ధారణలను ప్రణాళిక పోర్టళ్లలో, స్థానిక నిర్ణయ ప్రక్రియల్లో సమన్వయం చేయాలి.
- 6. తగిన పరిరక్షణ చర్యలను అమలు చేసి, పర్యావరణ మార్పులను పర్యవేక్షించాలి.
Significance, challenges & way forward
Significance
- ఈ ప్రాజెక్టు పరిరక్షణను విడివిడి జాతుల నుంచి జీవవైవిధ్యాన్ని నిలబెట్టే ఆవాసాలు, ప్రక్రియలు, పరస్పర చర్యలకు విస్తరిస్తుంది.
- ప్రామాణీకృత ప్రాథమిక స్థితి సమాచారం ఆవరణ వ్యవస్థ క్షీణతను మరింత స్పష్టంగా చూపి, స్థిరమైన పోలికలు, పునర్మదింపునకు తోడ్పడుతుంది.
- మరింత విచ్ఛిన్నత సంభవించకముందే ప్రాదేశిక ముప్పు సమాచారం అభివృద్ధి నిర్ణయాల్లో జీవవైవిధ్య అంశాలను చేర్చగలదు.
- పర్యావరణ పనితీరును పునరుద్ధరించడం ప్రకృతి ఆధారిత అనుకూలనకు తోడ్పడి, విపత్తులకు వ్యతిరేకంగా సహజ రక్షణను బలోపేతం చేయగలదు.
- కార్యాచరణకు ఉపయోగపడే పటాల అందుబాటు పంచాయతీలు, జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీల పర్యావరణ నిర్ణయ సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేయగలదు.
Challenges
- అసంపూర్ణ చారిత్రక రికార్డులు, ఆవరణ వ్యవస్థల వర్గీకరణలో అస్థిరత కారణంగా క్షీణత స్థాయిని, ధోరణిని నిర్ధారించడం కష్టమవుతుంది.
- ఉపగ్రహ పటాల రూపకల్పన మాత్రమే మారిన జల పరిస్థితులను, దెబ్బతిన్న జాతుల పరస్పర చర్యలను లేదా తగ్గుతున్న పునరుత్పత్తిని తగినంతగా ప్రతిబింబించకపోవచ్చు.
- ఒక సంవత్సరం మదింపులో తగిన క్షేత్రస్థాయి ధృవీకరణ, పద్ధతిపరమైన పారదర్శకతను కొనసాగిస్తూనే జాగ్రత్తగా ప్రాధాన్యాలను నిర్ణయించాలి.
- స్థానిక సంస్థలకు సాంకేతిక సామర్థ్యం, నిధులు, స్పష్టమైన సంస్థాగత మద్దతు లేకపోతే రాష్ట్రవ్యాప్త పటాలు కార్యాచరణగా మారకపోవచ్చు.
- ముప్పు వర్గాలను స్వయంచాలక చట్టపరమైన నిషేధాలుగా లేదా పతనానికి సంబంధించిన కచ్చితమైన అంచనాలుగా తప్పుగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
- స్థానిక చిత్తడి ప్రాంతాలు, గడ్డి భూములు, ఇతర ఆవాసాల పర్యావరణ అవసరాల కంటే సాధారణ చెట్ల పెంపకానికే ప్రాధాన్యమిస్తే పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు విఫలమవుతాయి.
Way forward
- ముప్పు వర్గాలతోపాటు ఆవరణ వ్యవస్థల నిర్వచనాలు, మదింపు పద్ధతులు, ఆధారాల మూలాలు, అనిశ్చితి వివరాలను ప్రచురించాలి.
- పటాల్లో చూపిన పరిస్థితులను ధృవీకరించడానికి దూర సంవేదనాన్ని క్షేత్రస్థాయి ఆవరణ శాస్త్ర అధ్యయనాలు, జలసంబంధ సమాచారం, సమాజ జ్ఞానంతో సమన్వయం చేయాలి.
- ప్రతి పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్యాన్ని దాని ప్రధాన క్షీణత కారకంతో, కొలవదగిన పర్యావరణ లక్ష్యంతో అనుసంధానించాలి.
- చట్టబద్ధ రక్షణలను పక్కనపెట్టకుండా నిర్ధారణలను సంబంధిత భూవినియోగ ప్రణాళిక, పర్యావరణ పరిశీలన ప్రక్రియల్లో చేర్చాలి.
- పటాలను అర్థం చేసుకొని స్థానిక పరిస్థితులకు తగిన చర్యలను రూపొందించేందుకు జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలు, పంచాయతీల సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించాలి.
- కేవలం విస్తీర్ణ ఆధారిత లక్ష్యాలపై ఆధారపడకుండా కాలానుగుణ పునర్మదింపును ఏర్పాటు చేసి, ఆవరణ వ్యవస్థ స్థితిని, పనితీరును పర్యవేక్షించాలి.
- అనుసంధానమైన నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలు, పర్వత భూదృశ్యాలు, తీర వ్యవస్థల అంతటా పరిరక్షణను సమన్వయం చేయాలి.
Key terms
- ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్
- ప్రామాణీకృత ప్రమాణాలను ఉపయోగించి ఆవరణ వ్యవస్థ పతన ముప్పును మదింపు చేసే IUCN చట్రం.
- ఆవరణ వ్యవస్థ పతనం
- ఒక ఆవరణ వ్యవస్థ తన ప్రత్యేక పర్యావరణ గుర్తింపును నిలుపుకోలేనంతగా దానిని నిర్వచించే లక్షణాలు, ప్రక్రియలను కోల్పోవడం.
- ఆవరణ వ్యవస్థల రకాల వర్గీకరణ
- ఆవరణ వ్యవస్థలను వాటి పర్యావరణ లక్షణాల ఆధారంగా క్రమబద్ధంగా వర్గీకరించడం.
- నదీతీర ఆవరణ వ్యవస్థ
- నదులు లేదా వాగుల అంచులతో సంబంధం కలిగి, వాటి జల ప్రవాహ విధానాల ప్రభావానికి లోనయ్యే ఆవరణ వ్యవస్థ.
- మిరిస్టికా చిత్తడి అడవి
- మిరిస్టికేసి కుటుంబానికి చెందిన చెట్లు, నీరు నిలిచే పరిస్థితులు ప్రత్యేక లక్షణాలుగా గల మంచినీటి చిత్తడి అడవి.
- షోలా–గడ్డి భూముల సమ్మేళనం
- పర్వత సతతహరిత అటవీ ఖండాల మధ్య గడ్డి భూములు విస్తరించి ఉండే, దక్షిణ పశ్చిమ కనుమల్లోని ఎత్తైన భూదృశ్యం.
- జలసంబంధ ప్రక్రియల్లో అంతరాయం
- ఒక ఆవరణ వ్యవస్థ ఆధారపడే నీటి లభ్యత కాలం, పరిమాణం, కదలిక లేదా అందుబాటులో మార్పు.
- ఆవరణ వ్యవస్థ ఆధారిత అనుకూలన
- వాతావరణ మార్పు ప్రతికూల ప్రభావాలకు ప్రజలు అనుకూలించడంలో సహాయపడేందుకు జీవవైవిధ్యం, ఆవరణ వ్యవస్థ సేవలను ఉపయోగించడం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. IUCN ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్‌కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇది ఆవరణ వ్యవస్థ పతన ముప్పును మదింపు చేస్తుంది. 2. ఇది ఆవరణ వ్యవస్థలో ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల సంఖ్యపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది. 3. ఇది నిర్జీవ పర్యావరణ క్షీణతను, జీవ ప్రక్రియల్లో అంతరాయాన్ని పరిగణిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. కింది వాటిలో ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్‌కు, జాతుల రెడ్ లిస్ట్‌కు మధ్య తేడాను అత్యుత్తమంగా వివరించేది ఏది?
Q3. కేరళ ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. కేరళ రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండలి ఈ ప్రాజెక్టుకు నిధులు సమకూరుస్తోంది. 2. ఈ ప్రాజెక్టు తీరప్రాంత మడ అడవులకు మాత్రమే పరిమితం. 3. దీని ప్రతిపాదిత ఫలితాల్లో ఆవరణ వ్యవస్థల రకాల పటసంపుటి, పర్యావరణ పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్య పటాలు ఉన్నాయి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q4. కింది ఆవాసం–పర్యావరణ నేపథ్య జతలను పరిశీలించండి: 1. నదీతీర ఆవరణ వ్యవస్థ — నది లేదా వాగు అంచులు 2. మిరిస్టికా చిత్తడి అడవి — మంచినీటి చిత్తడి అడవి 3. షోలా–గడ్డి భూముల సమ్మేళనం — ఆటుపోట్లకు లోనయ్యే తీర ఆవాసం పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Mains practice questions
GS 3 · 15 marks · 250 words
ఆవరణ వ్యవస్థల ముప్పు మదింపు జీవవైవిధ్య పరిరక్షణను, అభివృద్ధి ప్రణాళికను అనుసంధానించగలదు. కేరళ ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపును ప్రస్తావిస్తూ, జాతుల స్థాయి మదింపు నుంచి దానిని వేరుచేసి చర్చించండి.
Frequently asked questions
కేరళ ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు అంటే ఏమిటి?
IUCN చట్రాన్ని ఉపయోగించి మొత్తం 14 జిల్లాల్లో ఆవరణ వ్యవస్థల పతన ముప్పులను మదింపు చేయడానికి KSBB నిధులతో చేపట్టిన ప్రాజెక్టు ఇది. భారతదేశంలో ఒక రాష్ట్రం చేపట్టిన ఈ తరహా తొలి చొరవగా మూలాధారం దీనిని పేర్కొంది.
ఆవరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ జాతుల రెడ్ లిస్ట్ స్థానాన్ని భర్తీ చేస్తుందా?
కాదు. ఆవరణ వ్యవస్థల మదింపు పర్యావరణ వ్యవస్థలకు, వాటి పనితీరుకు ఎదురయ్యే ముప్పులను పరిశీలిస్తుంది; జాతుల మదింపు అంతరించిపోయే ముప్పును పరిశీలిస్తుంది. సమర్థ పరిరక్షణకు రెండూ అవసరం.
ఒక ఆవరణ వ్యవస్థను అత్యంత ప్రమాదంలో ఉన్నదిగా వర్గీకరించడం వల్ల అభివృద్ధి స్వయంచాలకంగా నిషేధించబడుతుందా?
కాదు. ఇది శాస్త్రీయ ముప్పు వర్గీకరణ. చట్టబద్ధంగా అమలు చేయాల్సిన ఏ పరిమితి అయినా వర్తించే చట్టాలు, సమర్థ అధికారుల నిర్ణయాల ద్వారా మాత్రమే ఏర్పడాలి.
నివేదించిన 83% నష్టం కేరళలోని అన్ని అడవులను సూచిస్తుందా?
కాదు. గత శతాబ్దంలో జరిగిన ఈ నష్టం దక్షిణ పశ్చిమ కనుమల్లోని ఉష్ణమండల నదీతీర సతతహరిత అడవులకు మాత్రమే సంబంధించినదని మూలాధారం పేర్కొంది; ఇది కేరళ మొత్తం అటవీ విస్తీర్ణానికి సంబంధించినది కాదు.