కేరళ పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్: జాతుల రక్షణ నుంచి భూదృశ్య పరిరక్షణ వైపు
కేరళవ్యాప్తంగా పర్యావరణ వ్యవస్థల పతన ప్రమాదాలను అంచనా వేయడానికి కేరళ రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండలి పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు ప్రాజెక్టును ప్రారంభించింది. భారతదేశంలో రాష్ట్ర స్థాయిలో ఇటువంటి తొలి కార్యక్రమంగా ఇది పేర్కొనబడింది. IUCN విధాన చట్రాన్ని ఉపయోగించి, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణను భూదృశ్య ప్రణాళిక, వాతావరణ అనుకూలనతో అనుసంధానించేందుకు ప్రమాదాల పత్రాలు, పునరుద్ధరణ పటాలను ఇది రూపొందిస్తుంది.
Kerala’s ecosystem Red List initiative will assess ecosystem collapse risks using the IUCN framework and inform restoration and landscape planning.
Image: The Hindu
Why in news
మొత్తం 14 జిల్లాలను కవర్ చేస్తూ కేరళ ఒక సంవత్సరం మదింపును ప్రారంభించింది. ప్రతిపాదిత ఫలితాల్లో ప్రమాదాల నమోదు పత్రం, పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాల అట్లాస్, జీవావరణ పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్యత పటాలు ఉన్నాయి. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఆవాసాల నష్టం, విచ్ఛిన్నత, జల ప్రక్రియల్లో అంతరాయం, వాతావరణ సంబంధిత ఒత్తిళ్లకు ప్రతిస్పందనగా ఈ కార్యక్రమం చేపట్టబడింది.
83%
దక్షిణ పశ్చిమ కనుమల్లోని ఉష్ణమండల నదీతీర సతతహరిత అడవులకు నివేదించిన శతాబ్దకాల నష్టం
20–40 సంవత్సరాలు
ఈ నదీతీర ఆవాసాలకు నివేదించిన సంభావ్య పతన కాలపరిధి
14 జిల్లాలు
రాష్ట్రవ్యాప్త మదింపు పరిధి
ఒక సంవత్సరం
ప్రాజెక్టు వ్యవధి
ఐదు
ప్రామాణిక IUCN పర్యావరణ వ్యవస్థ ప్రమాద ప్రమాణాలు
Background
ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థలో జీవులు, వాటి భౌతిక పర్యావరణం, వాటిని నిలబెట్టే పరస్పర చర్యలు ఉంటాయి. కేరళ పశ్చిమ కనుమల నుంచి జనసాంద్రత అధికంగా ఉన్న మధ్యప్రాంతాల మీదుగా అరేబియా సముద్ర తీరానికి విస్తరించి ఉంది. అందువల్ల అడవులు, నదులు, చిత్తడి నేలలు, తీర ఆవాసాల మధ్య జీవావరణ సంబంధాలు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగి ఉన్నాయి. జాతి-కేంద్రిత పరిరక్షణ నిర్దిష్ట జీవులకు ముప్పులను మదింపు చేస్తుంది; పర్యావరణ వ్యవస్థ మదింపు మాత్రం ఒక జీవావరణ వ్యవస్థ తన విశిష్ట సంఘటనం, నిర్మాణం, విధులను నిలుపుకోగలదా అని పరిశీలిస్తుంది. IUCN పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ పర్యావరణ వ్యవస్థ పతన ప్రమాదాన్ని అంచనా వేయడానికి ప్రామాణిక విధాన చట్రాన్ని అందిస్తుంది; ఇది IUCN ముప్పులో ఉన్న జాతుల రెడ్ లిస్ట్‌కు పూరకమే తప్ప ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
కేరళ కార్యక్రమం మదింపు చేసే అంశాలు, అందించే ఫలితాలు
కేరళ రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండలి ఈ ప్రాజెక్టుకు నిధులు సమకూరుస్తోంది. కేరళ అటవీ పరిశోధన సంస్థ, MES అస్మాబీ కళాశాలలోని జీవావరణ శాస్త్రం, వర్గీకరణ శాస్త్రం, పరిరక్షణ, వాతావరణ మార్పు కేంద్రం సంయుక్తంగా దీనిని అమలు చేస్తున్నాయి. దీని పరిధి ఎత్తైన పర్వత పర్యావరణ వ్యవస్థల నుంచి మధ్యప్రాంతాల మీదుగా తీర భూదృశ్యాల వరకు విస్తరించి ఉంది.
పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాలు, చారిత్రక నష్టాలు, విచ్ఛిన్నత, జల ప్రక్రియల్లో అంతరాయం, ఇతర ఒత్తిళ్లకు సంబంధించి ప్రామాణిక ప్రాథమిక సమాచారాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. పెరియార్ నదీ పరీవాహక ప్రాంతం వంటి భూదృశ్యాలతో సహా, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణమైన వర్గీకరణ, అధికారిక పతన-ప్రమాద మదింపులో లోటుపాట్లను మూలాధారం గుర్తిస్తుంది.
ప్రతిపాదిత ఫలితాలను రాష్ట్ర ప్రణాళిక పోర్టళ్లలో సమగ్రపరచడం, జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలు, పంచాయతీలు ఉపయోగించడం ఉద్దేశం. ఇవి ప్రణాళికలో ఉన్న ఫలితాలే తప్ప, పూర్తయిన నిర్ధారణలు లేదా కొత్తగా ప్రకటించిన చట్టపరమైన ఆంక్షలు కావు.
- ప్రమాదాల నమోదు పత్రం మదింపు చేసిన పర్యావరణ వ్యవస్థల ప్రమాదాలను నమోదు చేస్తుంది.
- పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాల అట్లాస్, వాటి రకాలను వేరుచేయడానికి, పటాల్లో చూపించడానికి ప్రాదేశిక సమాచార ఆధారాన్ని అందిస్తుంది.
- జీవావరణ పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్యత పటాలు పునరుద్ధరణపై దృష్టి అవసరమైన భూదృశ్యాలను గుర్తించడంలో సహాయపడతాయి.
- సమాంతరంగా జాతుల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు కూడా చేపడుతున్నారు; ఇది పరస్పర పూరక విధానాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది.
Infographic
మదింపు యూనిట్
పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాలు, వాటిని నిర్వచించే జీవావరణ ప్రక్రియలు
ప్రమాద నిర్ధారణ
ప్రాదేశిక తగ్గుదల, పర్యావరణ క్షీణత, పరస్పర చర్యల్లో అంతరాయం
ప్రణాళిక సాధనాలు
ప్రమాదాల నమోదు పత్రం, రకాల అట్లాస్, పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్యత పటాలు
స్థానిక అన్వయం
పంచాయతీలు, జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీల కోసం ఆధారాలు
పరిరక్షణ లక్ష్యం
లక్షిత జాతుల రక్షణతోపాటు భూదృశ్య స్థితిస్థాపకత
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
పర్యావరణ వ్యవస్థ పతన ప్రమాదాన్ని ఎలా అంచనా వేస్తారు?
ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థ తనను నిర్వచించే లక్షణాలను కోల్పోయి, ఆ వ్యవస్థగా పనిచేయడం నిలిచిపోయే ప్రమాదాన్ని IUCN విధాన చట్రం మదింపు చేస్తుంది. పతనం అంటే వృక్షసంపద లేదా జీవులన్నీ అదృశ్యమవడం అని తప్పనిసరిగా అర్థం కాదు: ఒక భూదృశ్యంలో జీవులు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, దాని విశిష్ట జీవావరణ గుర్తింపు, ప్రక్రియలు కోల్పోవచ్చు.
అందువల్ల మదింపు విస్తీర్ణ మార్పులకే పరిమితం కాదు. ఒక చిత్తడి నేల పటంలోని తన సరిహద్దును నిలుపుకున్నప్పటికీ, దాని జల వ్యవస్థ మారడం వల్ల క్షీణించవచ్చు; ఒక అడవి వృక్ష ఆచ్ఛాదనను నిలుపుకున్నప్పటికీ, విశిష్ట జాతుల పరస్పర చర్యలను కోల్పోవచ్చు. ఈ విధాన చట్రం ప్రాదేశిక తగ్గుదలతోపాటు విధుల క్షీణతనూ పరిగణిస్తుంది.
దక్షిణ పశ్చిమ కనుమల్లోని కేరళ ఉష్ణమండల నదీతీర సతతహరిత అడవులు గత శతాబ్దంలో 83% నష్టాన్ని చవిచూశాయని మూలాధారం నివేదిస్తూ, IUCN ప్రమాణాల ప్రకారం వాటిని అత్యంత ప్రమాదస్థితిలో ఉన్నవిగా పేర్కొంటుంది. 20–40 సంవత్సరాల్లో సంభావ్య పతనం గురించి దాని ప్రస్తావనను నివేదించిన ప్రమాద కాలపరిధిగా చూడాలి; ఖచ్చితంగా జరిగే పరిణామంగా లేదా కేరళలోని ప్రతి పర్యావరణ వ్యవస్థకు సంబంధించిన నిర్ధారణగా భావించకూడదు.
- ప్రమాణం A భౌగోళిక విస్తరణలో తగ్గుదలను అంచనా వేస్తుంది.
- ప్రమాణం B ప్రమాదానికి సంబంధించిన ఆధారాలతో కలిపి పరిమిత భౌగోళిక విస్తరణను అంచనా వేస్తుంది.
- ప్రమాణం C మారిన జల ప్రక్రియల వంటి నిర్జీవ పర్యావరణ క్షీణతను అంచనా వేస్తుంది.
- ప్రమాణం D జీవ ప్రక్రియలు లేదా పరస్పర చర్యల్లో అంతరాయాన్ని అంచనా వేస్తుంది.
- ప్రమాణం E పర్యావరణ వ్యవస్థ పతన సంభావ్యతను అంచనా వేయడానికి పరిమాణాత్మక విశ్లేషణను ఉపయోగిస్తుంది.
భూదృశ్య పరిరక్షణ జాతుల రక్షణ నుంచి ఎందుకు భిన్నంగా ఉంటుంది?
జాతి-కేంద్రిత రక్షణ సాధారణంగా ఒక నిర్దిష్ట జాతి క్షీణిస్తోందా, దాని అంతరించిపోవడాన్ని ఏ చర్యలు నివారించగలవనే అంశాలను పరిశీలిస్తుంది. భూదృశ్య స్థాయి పరిరక్షణ మాత్రం అనుసంధానమైన ఆవాసాలు, జలప్రవాహాలు, జీవావరణ పరస్పర చర్యలు, భూవినియోగ నమూనాలు జీవవైవిధ్యాన్ని సమగ్రంగా పనిచేసే వ్యవస్థగా నిలబెట్టగలవా అనే అంశాన్ని పరిశీలిస్తుంది.
కేరళలో నదీతీర అడవులు, మిరిస్టికా చిత్తడి అడవులు, షోలా–గడ్డి భూముల మిశ్రమ భూదృశ్యాలు, మడ అడవులకు ఈ వ్యత్యాసం ప్రత్యేకంగా వర్తిస్తుంది. ఎగువ ప్రాంతాల్లోని జోక్యాలు నీటి లభ్యతను మార్చినా, చుట్టుపక్కల అభివృద్ధి అనుసంధానాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసినా లేదా ఆక్రమణ మొక్కలు పర్యావరణ వ్యవస్థ సంఘటనాన్ని మార్చినా, ఒక ఆవాస ఖండాన్ని రక్షించడం మాత్రమే సరిపోకపోవచ్చు.
ఈ విధానాలు పరస్పరం బలపరుస్తాయి. పర్యావరణ వ్యవస్థ పునరుద్ధరణ ఏకకాలంలో అనేక జాతులకు తోడ్పడగలిగినా, ముప్పులో ఉన్న జాతులకు లక్షిత చర్యలు ఇంకా అవసరం కావచ్చు. అదేవిధంగా, వృక్ష ఆచ్ఛాదన పెరుగుదల మాత్రమే జీవావరణ పునరుజ్జీవనాన్ని నిర్ధారించదు: సహజ గడ్డి భూములు, చిత్తడి నేలలను మొక్కల పెంపకం ఆధారిత పునరుద్ధరణ కోసం ఖాళీ భూములుగా పరిగణించకూడదు.
- ప్రణాళిక యూనిట్ ఒక జాతి లేదా విడిగా ఉన్న ప్రదేశం నుంచి పరస్పరం అనుసంధానమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలు, వాటి జీవావరణ ప్రక్రియలకు విస్తరిస్తుంది.
- జలసేకరణ ప్రాంతాల్లోని భూవినియోగంతో సహా రక్షిత ప్రాంతాల సరిహద్దుల వెలుపలి ఒత్తిళ్లను నిర్వహణ పరిగణించాలి.
- విజయ ప్రమాణాల్లో కేవలం మొక్కలు నాటిన విస్తీర్ణం లేదా ఎంపిక చేసిన జాతుల ఉనికి మాత్రమే కాకుండా జీవావరణ సమగ్రత, పనితీరు కూడా ఉండాలి.
పాలన, చట్టపరమైన ప్రాసంగికత, వాతావరణ అనుకూలనం
జీవవైవిధ్య చట్టం, 2002 రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండళ్లు, స్థానిక స్థాయిలో జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలకు సంస్థాగత ప్రాతిపదికను అందిస్తుంది. అధికరణం 48A పర్యావరణాన్ని రక్షించి మెరుగుపరచాలని, అడవులు, వన్యప్రాణులను కాపాడాలని రాజ్యాన్ని నిర్దేశిస్తుంది; అధికరణం 51A(g) పౌరులకు సంబంధిత ప్రాథమిక విధిని నిర్దేశిస్తుంది.
పర్యావరణ వ్యవస్థ ప్రమాద వర్గీకరణ ఒక శాస్త్రీయ మదింపు మాత్రమే; స్వయంచాలక చట్టబద్ధ హోదా కాదు. ప్రతిపాదిత ప్రమాదాల నమోదు పత్రం నిర్ణయాలకు సమాచారాన్ని అందించగలదు. అయితే చట్టపరమైన ఆంక్షలు, ప్రాజెక్టు మదింపు, భూవినియోగ నియంత్రణలు వర్తించే చట్టాలు, సమర్థ అధికార సంస్థల ద్వారా అమలవాలి.
ప్రాదేశిక ప్రమాద సమాచారాన్ని స్థానిక ప్రణాళికతో అనుసంధానించడం ద్వారా, సహజ రక్షణ వ్యవస్థల పునరుద్ధరణకు, ప్రకృతి ఆధారిత వాతావరణ అనుకూలనకు ఈ కార్యక్రమం తోడ్పడవచ్చు. జీవావరణ పరిస్థితులు అనుకూలించిన చోట ఇటువంటి చర్యలు వరదలు, నేల కోత, వాలు సంబంధిత ప్రమాదాలను తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి. అయితే అవి తీవ్ర ఘటనల ప్రమాదాలను పూర్తిగా తొలగించలేవు; తగిన విపత్తు సంసిద్ధతకు ప్రత్యామ్నాయమూ కావు.
- పంచాయతీలు, జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలు పర్యావరణ వ్యవస్థల పటాలను స్థానిక పరిజ్ఞానం, అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలతో అనుసంధానించగలవు.
- జలసేకరణ ప్రాంత స్థాయి ప్రణాళికకు పరిపాలనా సరిహద్దులు, శాఖల మధ్య సమన్వయం అవసరం.
- పునరుద్ధరణ అనేది దెబ్బతిన్న ప్రదేశాల రూపాన్ని మెరుగుపరచడానికే పరిమితం కాకుండా క్షీణతకు కారణాలను పరిష్కరించాలి.
| అంశం | జాతి-కేంద్రిత రక్షణ | పర్యావరణ వ్యవస్థ స్థాయి పరిరక్షణ |
|---|---|---|
| ప్రధాన మదింపు ప్రమాణం | ఒక నిర్దిష్ట జాతి | నిర్వచించిన పర్యావరణ వ్యవస్థ రకం |
| ప్రధాన ప్రమాదం | జాతి అంతరించిపోవడం | పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్వచించే లక్షణాలు, విధులు కోల్పోవడం |
| పరిశీలించే ఆధారాలు | జనాభా ధోరణులు, వ్యాప్తి పరిధి, జాతి-నిర్దిష్ట ముప్పులు | విస్తరణ, పర్యావరణ క్షీణత, జీవావరణ ప్రక్రియల్లో అంతరాయం |
| సాధారణ నిర్వహణ ప్రాధాన్యం | లక్షిత ముప్పుల తగ్గింపు, అత్యవసర ఆవాసాల రక్షణ | జీవావరణ సమగ్రత, అనుసంధానం, పర్యావరణ ప్రక్రియల పునరుద్ధరణ |
| ఉదాహరణాత్మక చర్య | ముప్పులో ఉన్న జాతి ప్రజనన ఆవాసాన్ని రక్షించడం | నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థను నిలబెట్టే నదీతీర అనుసంధానం, జల వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడం |
| సంబంధం | జాతి-నిర్దిష్ట దుర్బలత్వాల పరిష్కారానికి అవసరంగానే ఉంటుంది | అనేక జాతులను ప్రభావితం చేసే ఉమ్మడి ఆవాస, ప్రక్రియ స్థాయి ఒత్తిళ్లను పరిష్కరిస్తుంది |
- 1. ఏకరీతి వర్గీకరణను ఉపయోగించి పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాలను గుర్తించి, పటాల్లో చూపించాలి.
- 2. చారిత్రక విస్తీర్ణం, ప్రస్తుత స్థితి, విచ్ఛిన్నత, జీవావరణ ప్రక్రియలకు సంబంధించిన ఆధారాలను సంకలనం చేయాలి.
- 3. వర్తించే IUCN ప్రమాణాలను ఉపయోగించి పతన ప్రమాదాన్ని మదింపు చేయాలి.
- 4. ప్రమాదాల నమోదు పత్రం, పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాల అట్లాస్, పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్యత పటాలను రూపొందించాలి.
- 5. ఫలితాలను రాష్ట్ర ప్రణాళిక వ్యవస్థలు, స్థానిక నిర్ణయ ప్రక్రియలో సమగ్రపరచాలి.
- 6. పునరుద్ధరణకు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి ఆధారాలను ఉపయోగించి, జీవావరణ పునరుజ్జీవన పర్యవేక్షణను ఏర్పాటు చేయాలి.
గత శతాబ్దంలో
దక్షిణ పశ్చిమ కనుమల్లోని కేరళ ఉష్ణమండల నదీతీర సతతహరిత అడవుల్లో 83% క్షీణతను మూలాధారం నివేదిస్తుంది.
ప్రస్తుత ప్రారంభం
కేరళ రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండలి రాష్ట్రవ్యాప్త పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు ప్రాజెక్టును ప్రారంభిస్తోంది.
ఒక సంవత్సరం ప్రాజెక్టు కాలంలో
అమలు సంస్థలు మొత్తం 14 జిల్లాల్లో పర్యావరణ వ్యవస్థలను వర్గీకరించి, పతన ప్రమాదాలను అంచనా వేయాల్సి ఉంది.
ప్రణాళికాబద్ధ ఫలితాలు
ప్రమాదాల నమోదు పత్రం, పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాల అట్లాస్, జీవావరణ పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్యత పటాలను రాష్ట్ర ప్రణాళిక పోర్టళ్లలో సమగ్రపరచాలని ఉద్దేశించారు.
Significance, challenges & way forward
Significance
- తీవ్ర నష్టం జరిగిన తర్వాత మాత్రమే చర్యలు తీసుకోవడం కాకుండా పర్యావరణ వ్యవస్థ క్షీణతను ముందుగానే గుర్తించే దిశగా ఈ కార్యక్రమం పరిరక్షణను మళ్లిస్తుంది.
- ప్రామాణిక ప్రాథమిక సమాచారం వివిధ పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాలలోని ప్రమాదాలను మరింత స్పష్టంగా గుర్తించడానికి, పోల్చడానికి దోహదపడుతుంది.
- విడివిడి ఆవాసాల రక్షణలో విస్మరించబడే జల ప్రక్రియలు, అనుసంధాన సంబంధిత ముప్పులను భూదృశ్య స్థాయి ప్రణాళిక పరిష్కరించగలదు.
- ప్రాదేశిక ప్రమాద సమాచారం స్థానిక సంస్థలు జీవవైవిధ్య పరిరక్షణను అభివృద్ధి, విపత్తు ప్రమాద తగ్గింపుతో సమన్వయం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.
- జీవావరణ ప్రక్రియల రక్షణ జీవవైవిధ్యంతోపాటు జల నియంత్రణ, తీర రక్షణ వంటి పర్యావరణ వ్యవస్థ సేవలకు తోడ్పడుతుంది.
- శాస్త్రీయ మదింపును వికేంద్రీకృత పరిరక్షణ ప్రణాళికతో అనుసంధానించడానికి ఈ ప్రాజెక్టు రాష్ట్ర స్థాయి నమూనాను అందించవచ్చు.
Challenges
- అసంపూర్ణ చారిత్రక రికార్డులు, అసంగత పర్యావరణ వ్యవస్థల వర్గీకరణ వల్ల క్షీణత అంచనాల్లో అనిశ్చితి ఏర్పడవచ్చు.
- పటాల్లో కనిపించే ఆవాస విస్తీర్ణం విధుల క్షీణతను మరుగుపరచవచ్చు; అందువల్ల క్షేత్రస్థాయి జీవావరణ, జల ప్రక్రియల ఆధారాలు అవసరం.
- శాస్త్రీయ వర్గీకరణలను ప్రణాళిక నిర్ణయాలుగా మార్చడానికి పరిపాలనా సమన్వయం, చట్టపరమైన అధికారంపై స్పష్టత అవసరం.
- జీవావరణ సరిహద్దులు తరచూ పంచాయతీలు, శాఖల అధికార పరిధులను దాటడం అమలును క్లిష్టతరం చేస్తుంది.
- పునరుద్ధరణ ప్రాధాన్యతలు మౌలిక సదుపాయాలు, నివాసాలు, ఇతర భూవినియోగ అవసరాలతో విభేదించవచ్చు.
- ఒక సంవత్సరం మదింపు ఉపయోగకరంగా కొనసాగాలంటే దాని తర్వాత నిరంతర పర్యవేక్షణ, సంస్థాగత సామర్థ్యం, పునరుద్ధరణ మద్దతు అవసరం.
Way forward
- ప్రమాద వర్గీకరణలు పారదర్శకంగా, సమీక్షించదగినవిగా ఉండేందుకు మదింపు పద్ధతులు, పర్యావరణ వ్యవస్థల నిర్వచనాలు, ఆధారాల మూలాలు, అనిశ్చితులను ప్రచురించాలి.
- ప్రాదేశిక పటాల రూపకల్పనను క్షేత్రస్థాయి ధ్రువీకరణ, జల ప్రక్రియల సమాచారం, స్థానిక జీవావరణ పరిజ్ఞానంతో సమ్మిళితం చేయాలి.
- చట్టబద్ధ ప్రక్రియలకు ప్రత్యామ్నాయాలుగా పరిగణించకుండా, భూవినియోగ ప్రణాళిక, ప్రాజెక్టు మదింపు, స్థానిక జీవవైవిధ్య ప్రణాళికకు ప్రమాద పటాలను సమాచార ఆధారంగా ఉపయోగించాలి.
- ఏకరీతి మొక్కల పెంపకం లక్ష్యాలపై ఆధారపడకుండా, తగిన జల వ్యవస్థలు, ఆవాస అనుసంధానంతో సహా పర్యావరణ వ్యవస్థకు ప్రత్యేకమైన ప్రక్రియలను పునరుద్ధరించాలి.
- పటాలను అర్థం చేసుకోవడానికి, స్థానికంగా అనువైన చర్యలను గుర్తించడానికి జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కమిటీలు, పంచాయతీలను సన్నద్ధం చేయాలి.
- పూరక జాతుల మదింపులను కొనసాగించి, పునరుద్ధరణ తర్వాత కేవలం వ్యయం లేదా చర్యలు చేపట్టిన విస్తీర్ణాన్నే కాకుండా జీవావరణ స్థితిని పర్యవేక్షించాలి.
Key terms
- పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్
- పర్యావరణ వ్యవస్థల పతన ప్రమాదాన్ని అంచనా వేసే IUCN విధాన చట్రం.
- పర్యావరణ వ్యవస్థ పతనం
- ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థ తనను నిర్వచించే లక్షణాలు, ప్రక్రియలను కోల్పోయి, ఆ వ్యవస్థగా పనిచేయలేని స్థితికి చేరడం.
- పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాల వర్గీకరణ
- పర్యావరణ వ్యవస్థల జీవావరణ లక్షణాల ఆధారంగా వాటి రకాలను వేరుచేసే క్రమబద్ధమైన వర్గీకరణ.
- నదీతీర పర్యావరణ వ్యవస్థ
- నది లేదా వాగు వెంట ఉండి, దాని జీవావరణ పరిస్థితులు ఆ జలప్రవాహంతో సన్నిహితంగా అనుసంధానమై ఉండే పర్యావరణ వ్యవస్థ.
- మిరిస్టికా చిత్తడి అడవి
- నీరు నిలిచే పరిస్థితులు, మిరిస్టికేసీ కుటుంబానికి చెందిన విశిష్ట వృక్షాలతో కూడిన మంచినీటి చిత్తడి అడవి.
- షోలా–గడ్డి భూముల మిశ్రమ భూదృశ్యం
- దక్షిణ పశ్చిమ కనుమల్లో ఎత్తైన ప్రాంతాలలో గడ్డి భూముల మధ్య పర్వత సతతహరిత అడవుల ఖండాలు కలగలిసి ఉండే భూదృశ్యం.
- జీవావరణ సమగ్రత
- ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థ తన విశిష్ట సంఘటనం, నిర్మాణం, పనితీరును నిలుపుకున్న స్థితి.
- ప్రకృతి ఆధారిత అనుకూలనం
- వాతావరణ సంబంధిత ప్రభావాలకు ప్రజలు అనుకూలించేందుకు తోడ్పడేలా పర్యావరణ వ్యవస్థలను రక్షించడం, నిర్వహించడం లేదా పునరుద్ధరించడం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. IUCN పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్‌కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇది ఒక్కో జాతి అంతరించిపోయే ప్రమాదాన్ని కాకుండా పర్యావరణ వ్యవస్థ పతన ప్రమాదాన్ని అంచనా వేస్తుంది. 2. తన భౌగోళిక విస్తీర్ణాన్ని నిలుపుకున్న పర్యావరణ వ్యవస్థ కూడా పర్యావరణ క్షీణత వల్ల ప్రమాదంలో ఉండవచ్చు. 3. ఈ విధాన చట్రం కింద మదింపు చేయడం వల్ల భారతదేశంలో పర్యావరణ వ్యవస్థకు చట్టబద్ధ రక్షిత ప్రాంత హోదా స్వయంచాలకంగా లభిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. IUCN పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్‌కు సంబంధించిన కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. ప్రమాణం A: భౌగోళిక విస్తరణలో తగ్గుదల 2. ప్రమాణం C: నిర్జీవ పర్యావరణ క్షీణత 3. ప్రమాణం D: జీవ ప్రక్రియలు లేదా పరస్పర చర్యల్లో అంతరాయం పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Q3. కింది వాటిలో భూదృశ్య స్థాయి పరిరక్షణను అత్యుత్తమంగా వివరించేది ఏది?
Q4. కేరళ పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దీనికి కేరళ రాష్ట్ర జీవవైవిధ్య మండలి నిధులు సమకూరుస్తుంది. 2. దీని ప్రతిపాదిత ఫలితాల్లో ప్రమాదాల నమోదు పత్రం, పర్యావరణ వ్యవస్థల రకాల అట్లాస్ ఉన్నాయి. 3. దీని మదింపు చట్టబద్ధంగా గుర్తించిన రక్షిత ప్రాంతాలకే పరిమితం. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Mains practice questions
GS 3 · 15 marks · 250 words
పర్యావరణ వ్యవస్థ ప్రమాద మదింపు జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ, అభివృద్ధి ప్రణాళిక మధ్య అంతరాన్ని తగ్గించగలదు. కేరళ పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపు కార్యక్రమాన్ని ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి.
Frequently asked questions
కేరళ పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మదింపులో కొత్తదనం ఏమిటి?
భారతదేశంలో రాష్ట్ర స్థాయిలో ఇటువంటి తొలి కార్యక్రమంగా మూలాధారం దీనిని పేర్కొంటుంది. కేరళవ్యాప్తంగా పర్యావరణ వ్యవస్థల పతన ప్రమాదాలను అంచనా వేసి, ఫలితాలను పటాల రూపకల్పన, ప్రణాళిక సాధనాలుగా మార్చడం దీని లక్ష్యం.
పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్, జాతుల రెడ్ లిస్ట్ నుంచి ఎలా భిన్నంగా ఉంటుంది?
జాతుల రెడ్ లిస్ట్ ఒక్కో జాతి అంతరించిపోయే ప్రమాదాన్ని అంచనా వేస్తుంది. పర్యావరణ వ్యవస్థల రెడ్ లిస్ట్ మాత్రం ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థ తనను నిర్వచించే లక్షణాలు, విధులను కోల్పోయే ప్రమాదాన్ని అంచనా వేస్తుంది. ఈ రెండు విధానాలు పరస్పర పూరకాలు.
అత్యంత ప్రమాదస్థితిలో ఉన్న పర్యావరణ వ్యవస్థకు చట్టపరమైన రక్షణ స్వయంచాలకంగా లభిస్తుందా?
లేదు. ఈ వర్గీకరణ శాస్త్రీయ ప్రమాద స్థాయిని తెలియజేస్తుంది; చట్టబద్ధ రక్షణ లేదా ఆంక్షలకు వర్తించే చట్టాల కింద చర్యలు అవసరం.
నివేదించిన 83% నష్టం కేరళలోని అన్ని అడవులకు వర్తిస్తుందా?
లేదు. మూలాధారం ఈ గణాంకాన్ని ప్రత్యేకంగా దక్షిణ పశ్చిమ కనుమల్లోని ఉష్ణమండల నదీతీర సతతహరిత అడవులకు అన్వయిస్తుంది; కేరళ మొత్తం అటవీ విస్తీర్ణానికి లేదా ప్రతి పర్యావరణ వ్యవస్థకు కాదు.