పసిఫిక్‌లో రికార్డు స్థాయి ఉష్ణవృద్ధి, ఎల్ నినో: భారత రుతుపవనాలు, జల భద్రతకు ముప్పులు
అందించిన నివేదిక ప్రకారం, కొపర్నికస్ వాతావరణ మార్పు సేవ సెప్టెంబర్ 2026లో నినో 3.4 ప్రాంతంలో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత అత్యధికంగా 29.70°C నమోదైనట్లు పేర్కొంది. ఇది అసాధారణంగా బలమైన, మరింత తీవ్రతరమవుతున్న ఎల్ నినోను సూచిస్తోంది. అయితే, రికార్డు స్థాయి నిరపేక్ష ఉష్ణోగ్రతలు నమోదైనంత మాత్రాన ఇది ఇప్పటివరకు అత్యంత బలమైన ఎల్ నినో అని నిర్ధారించలేం. భారత రుతుపవనాలపై ప్రభావం ఈ పరిణామం సంభవించే సమయం, కొనసాగే వ్యవధి, ఇతర వాతావరణ కారకాలతో దాని పరస్పర చర్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
Record warmth in the Niño 3.4 region does not alone establish the strongest El Niño ever. Risks to India’s monsoon depend on its timing, persistence and other climate drivers.
Image: The Hindu
Why in news
అక్టోబర్ 12, 2026న కొపర్నికస్, ఒక కీలక పసిఫిక్ పర్యవేక్షణ ప్రాంతంలో సెప్టెంబర్‌లో రికార్డు ఉష్ణవృద్ధిని నివేదించింది. ఆ ఏడాది తరువాతి కాలంలో ఎల్ నినో గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుతుందన్న అంచనాకు ముందే ఇది నమోదైంది. ఈ పరిణామం ప్రపంచ వేడి, వర్షపాత అంతరాయాలు, వాతావరణ ప్రభావాలకు సున్నితమైన జీవనోపాధులపై ఆందోళనలను పెంచుతోంది.
29.70°C
సెప్టెంబర్ నినో 3.4 సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత
21.05°C
నివేదించిన ప్రపంచ సెప్టెంబర్ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత
16.27°C
ప్రపంచ సెప్టెంబర్ ఉపరితల గాలి ఉష్ణోగ్రత
1.63°C
పారిశ్రామిక పూర్వ సగటు కంటే సెప్టెంబర్ ఉష్ణవృద్ధి
2–7 సంవత్సరాలు
సాధారణ ఎల్ నినో పునరావృత్తి వ్యవధి
9–12 నెలలు
సాధారణ ఎల్ నినో కాలవ్యవధి
Background
ఎల్ నినో–దక్షిణ డోలనం లేదా ENSO అనేది ఉష్ణమండల పసిఫిక్‌లోని మహాసముద్రం–వాతావరణ అనుసంధాన ప్రక్రియ. ఇందులో ఎల్ నినో, లా నినా, తటస్థ దశలు ఉంటాయి. సాధారణ పరిస్థితుల్లో తూర్పు వ్యాపార పవనాలు పశ్చిమ పసిఫిక్‌లో వెచ్చని ఉపరితల జలాలు పోగుపడటానికి తోడ్పడతాయి. అదే సమయంలో దక్షిణ అమెరికా పశ్చిమ తీరం సమీపంలో చల్లని నీరు పైకి వస్తుంది. దీనితో సంబంధమున్న వాకర్ ప్రసరణ, వెచ్చని పశ్చిమ పసిఫిక్‌పై పైకి ఎగసే గాలిని తూర్పున కిందికి దిగే గాలితో అనుసంధానిస్తుంది. ఎల్ నినోలో మధ్య, తూర్పు భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్ అసాధారణంగా వేడెక్కడం, వాతావరణ ప్రసరణలో మార్పులు చోటుచేసుకుంటాయి; లా నినా స్థూలంగా దీనికి వ్యతిరేక దశను సూచిస్తుంది. వాతావరణ దూరసంబంధాల ద్వారా ఈ మార్పులు భారత వేసవి రుతుపవనాలతో సహా దూర ప్రాంతాల వాతావరణ వ్యవస్థలను ప్రభావితం చేస్తాయి.
ఈ రికార్డు దేనిని నిర్ధారిస్తుంది—దేనిని నిర్ధారించదు?
అందించిన నివేదిక ప్రకారం, నినో 3.4లో సెప్టెంబర్ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు 1982/1983, 1997/1998, 2015/2016 నాటి బలమైన ఎల్ నినో పరిణామాల్లో నమోదైన గరిష్ఠ నిరపేక్ష ఉష్ణోగ్రతలను మించాయి. అయినప్పటికీ, ప్రస్తుత పరిణామాన్ని ఇప్పటివరకు నమోదైనవాటిలో అత్యంత బలమైనదిగా ఇంకా పేర్కొనలేమని కొపర్నికస్ హెచ్చరించింది.
ఇక్కడ నిరపేక్ష ఉష్ణోగ్రతకు, వాతావరణ అసాధారణత తీవ్రతకు మధ్య వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించాలి. సముద్రపు నేపథ్య ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే, ఆ నేపథ్యంతో పోల్చినప్పుడు ఎల్ నినో తీవ్రత సమాన స్థాయిలో పెరగకపోయినా, అది చేరుకునే నిరపేక్ష ఉష్ణోగ్రత పెరగవచ్చు. ఉష్ణమండల సముద్ర ఉష్ణవృద్ధిని పరిగణనలోకి తీసుకునే తమ కొత్త సూచిక ప్రస్తుత పరిణామాన్ని గత వాటికంటే పై స్థానంలో ఇంకా ఉంచలేదని కొపర్నికస్ తెలిపింది.
జపాన్ వాతావరణ సంస్థ తన పర్యవేక్షణ ప్రాంతంలో ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే 4°C అధికంగా ఉండటంతో, తాము నమోదు చేసిన అత్యధిక తీవ్రత ఇదేనని వేరుగా నివేదించింది. పర్యవేక్షణ ప్రాంతం, ప్రామాణిక ఆధారరేఖ, సగటు లెక్కించిన కాలం, ఉపయోగించిన సూచికను పరిశీలించకుండా ఇటువంటి మదింపులను సమానమైనవిగా పరిగణించకూడదు.
- ఒక ప్రాంతీయ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత రికార్డు, ప్రపంచ గాలి ఉష్ణోగ్రత రికార్డుతో సమానం కాదు.
- నిరపేక్ష ఉష్ణోగ్రత, ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసం, ENSO తీవ్రత పరస్పర సంబంధం ఉన్నప్పటికీ వేర్వేరు కొలమానాలు.
- గరిష్ఠ తీవ్రత రికార్డును చేరుతుందనే అంచనాలు అంచనాలే తప్ప, ఇప్పటికే పూర్తయిన పరిశీలనలు కావు.
Infographic
పసిఫిక్ సంకేతం
రికార్డు నిరపేక్ష ఉష్ణోగ్రత అంటే స్వయంచాలకంగా రికార్డు ENSO తీవ్రత అని కాదు.
రుతుపవన అనిశ్చితి
ఎల్ నినో వర్షపాత లోటు ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది; కానీ ఫలితాన్ని నిర్ణయించదు.
వ్యవసాయంపై ముప్పు
వర్షరహిత విరామాలు, పంట దశల ఒత్తిడి, సాగునీటి పరిమితులు జీవనోపాధులను దెబ్బతీస్తాయి.
జల భద్రత
నిల్వలు, పునర్భరణను పర్యవేక్షించాలి; తాగునీరు, సుస్థిర వినియోగానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
ముందస్తు చర్య
అంచనాలను జిల్లా సలహాలు, బహుళ విపత్తుల సన్నద్ధతతో అనుసంధానించాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
ENSO గతిశీలత: పసిఫిక్ ఉష్ణవృద్ధి దూర ప్రాంతాల వర్షపాతాన్ని ఎలా మారుస్తుంది?
ఎల్ నినో సమయంలో తూర్పు వ్యాపార పవనాలు బలహీనపడటంతో వెచ్చని ఉపరితల జలాలు తూర్పు వైపు కదులుతాయి. తూర్పు భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్‌లో థర్మోక్లైన్ మరింత లోతుకు చేరి, ఉపరితలానికి చల్లని నీటి సరఫరాను తగ్గిస్తుంది. వెచ్చని జలాలు ఉష్ణమండల సంవహన ప్రధాన మండలాన్ని స్థానభ్రంశం చేసి, వాకర్ ప్రసరణను పునర్వ్యవస్థీకరిస్తాయి.
సముద్ర ఉష్ణవృద్ధి, వాతావరణ మార్పులు బ్యెర్క్‌నెస్ ఫీడ్‌బ్యాక్ ద్వారా పరస్పరం బలపడవచ్చు. ఉష్ణమండల తాపనలో మార్పులు పసిఫిక్ వెలుపల పవనాలు, పీడన వ్యవస్థలు, వర్షపాతాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. అందువల్ల ENSO అనేది అనుసంధానిత ప్రసరణ ప్రక్రియ; కేవలం అసాధారణంగా వెచ్చగా ఉన్న సముద్రజల ప్రాంతం మాత్రమే కాదు.
- ఎల్ నినో ENSOలోని వేడి దశ; లా నినా దాని చల్లని దశ.
- దక్షిణ డోలనం అనేది దీనితో సంబంధం ఉన్న ఉష్ణమండల పసిఫిక్ వాతావరణ పీడన హెచ్చుతగ్గులను సూచిస్తుంది.
- పసిఫిక్ పరిస్థితులు భారత ఉపఖండ వర్షపాతాన్ని ఎందుకు ప్రభావితం చేస్తాయో దూరసంబంధాలు వివరిస్తాయి.
- పునరావృత్తి వ్యవధి క్రమబద్ధంగా ఉండదు; అందువల్ల ENSOను నిర్ణీత క్యాలెండర్ చక్రంగా పరిగణించకూడదు.
భారత రుతుపవనాలు, వ్యవసాయం, జల భద్రత
ఎల్ నినో ప్రసరణ మార్పులు భారత ప్రాంతంలో సంవహనం తగ్గేందుకు అనుకూలించవచ్చు. అందువల్ల సాధారణంగా దీనికి భారత వేసవి రుతుపవన వర్షపాత లోటు ప్రమాదంతో సంబంధం ఉంటుంది. ఇది సంభావ్యత ఆధారిత సంబంధమే తప్ప నియమం కాదు: హిందూ మహాసముద్ర ద్విధ్రువం, హిందూ మహాసముద్ర పరిస్థితులు, రుతువు అంతర్గత రుతుపవన వైవిధ్యం ఫలితాన్ని మార్చవచ్చు.
వ్యవసాయానికి మొత్తం కాలానుగుణ వర్షపాతంతోపాటు వర్షం పడే సమయం, దాని పంపిణీ కూడా అంతే ముఖ్యమైనవి. విత్తడం ఆలస్యం కావడం, సుదీర్ఘ వర్షరహిత విరామాలు, కీలక పంట దశల్లో తేమ ఒత్తిడి ముఖ్యంగా వర్షాధార ప్రాంతాల్లో దిగుబడులను తగ్గించవచ్చు. నీటిపారుదల ఆధారిత వ్యవసాయంలో పంపింగ్ ఖర్చులు, నీటి కోసం పోటీ పెరగవచ్చు. వేడి పంటలు, పశుసంపదపై అదనపు ఒత్తిడిని కలిగించవచ్చు.
అక్టోబర్ సంచిక తేదీ నాటికి ప్రధాన నైరుతి రుతుపవన కాలం చాలావరకు ముగిసింది. ఈ నివేదిక ఒక్కటే భారత 2026 వర్షపాత ఫలితానికి ఈ పరిణామమే కారణమని నిర్ధారించలేదు; 2027 రుతుపవనాలను కూడా నిర్ణయించలేదు. భవిష్యత్ ప్రమాద మదింపులో వాస్తవ వర్షపాతం, జలాశయ నిల్వలు, నేల తేమ, భూగర్భజల పరిస్థితులతోపాటు సంబంధిత రుతువు వరకు ఎల్ నినో కొనసాగుతుందా అనే అంశాన్ని పరిశీలించాలి.
- ఖరీఫ్ పంటలు రుతుపవన వర్షపాత వైవిధ్యానికి నేరుగా లోనవుతాయి.
- నేలలో మిగిలిన తేమ, సాగునీటి లభ్యత తగ్గడం వల్ల రబీ సాగు ప్రభావితమవుతుంది.
- తక్కువ పునర్భరణ తాగునీటి సరఫరా, సాగునీరు, జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తిని పరిమితం చేయవచ్చు.
- ఆహార ధరలపై ఒత్తిడి ఉత్పత్తి నష్టాల వల్ల సంభవించవచ్చు; అది ఎల్ నినోకు స్వయంచాలక ఫలితం కాదు.
- రుతుపవన కాలంలో సాధారణం కంటే తక్కువ వర్షపాతం ఉన్నప్పటికీ విధ్వంసకర స్థానిక కుండపోతలు లేదా వరదలు సంభవించవచ్చు.
ఎల్ నినో, వాతావరణ మార్పు: వేర్వేరు కారకాలు, పరస్పరం ప్రభావితం చేసే ముప్పులు
ఎల్ నినో సహజ వాతావరణ వైవిధ్యానికి ఒక మూలం; మానవజనిత హరితగృహ వాయు ఉద్గారాలు దీర్ఘకాలిక ఉష్ణవృద్ధి ధోరణికి కారణమవుతాయి. ఇప్పటికే వేడెక్కిన ఈ ఆధారస్థాయికి అదనంగా ఎల్ నినో ప్రపంచ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలను తాత్కాలికంగా పెంచి, ఉష్ణ ఒత్తిడి, ఇతర వాతావరణ ప్రభావాల అవకాశాన్ని అధికం చేయవచ్చు.
సెప్టెంబర్ 2026ను ఇప్పటివరకు నమోదైనవాటిలో రెండో అత్యంత వేడి సెప్టెంబర్‌గా నివేదిక పేర్కొంది. ప్రపంచ ఉపరితల గాలి ఉష్ణోగ్రత 1850–1900 సగటు కంటే 1.63°C అధికంగా ఉంది. ఒక్క నెలలో 1.5°C మించినంత మాత్రాన పారిస్ ఒప్పందంలోని దీర్ఘకాలిక ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాన్ని దాటినట్లు నిర్ధారించలేం.
2027లో రికార్డు స్థాయి ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యే అవకాశముందన్నది అంచనా మాత్రమే; పరిశీలనలో నమోదైన ఫలితం కాదు. తగిన విధాన స్పందనలో సమీపకాల వాతావరణ వైవిధ్యానికి అనుకూలనతోపాటు దీర్ఘకాలిక ఉష్ణవృద్ధిని పరిమితం చేసే ఉద్గారాల తగ్గింపు ఉండాలి.
- ఆధారపూర్వక విశ్లేషణ లేకుండా ఏదైనా నిర్దిష్ట కరవు, వరద లేదా పంట నష్టానికి ఎల్ నినోనే కారణమని పేర్కొనకూడదు.
- స్వల్పకాలిక ENSO హెచ్చుతగ్గులను చూపి దీర్ఘకాలిక ఉష్ణవృద్ధి ధోరణిని కొట్టిపారేయకూడదు.
- నెలవారీ ఉష్ణోగ్రత పరిమితి అతిక్రమణలను నిరంతర దీర్ఘకాలిక ఉష్ణవృద్ధి నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.
సన్నద్ధత: వాతావరణ అంచనాలను స్థానిక నిర్ణయాలుగా మార్చడం
భారత స్పందన ముందస్తుగా, ప్రాంతానుకూలంగా ఉండాలి. భారత వాతావరణ శాఖ అంచనాలను వ్యవసాయ సలహాలు, కేంద్ర జల సంఘం జలాశయ సమాచారం, నీటి డిమాండ్, దుర్బలతపై రాష్ట్రస్థాయి మదింపులతో సమన్వయం చేయాలి.
సన్నద్ధతలో కరవు, వేడి, తీవ్ర వర్షపాతాన్ని కలిపి పరిగణించాలి. ENSO సమాచారం కాలానుగుణ ప్రణాళికకు మార్గనిర్దేశం చేయగలదు. అయితే జలాశయ నిర్వహణ, పంట నిర్ణయాలు, అత్యవసర చర్యలకు క్రమం తప్పకుండా నవీకరించే స్థానిక పరిశీలనలు, అంచనాలు అవసరం.
- వర్షపాతం, నేల తేమ, సాగునీటి లభ్యత ఆధారంగా జిల్లా ప్రత్యామ్నాయ పంట ప్రణాళికలను రూపొందించాలి.
- నీటి బడ్జెటింగ్, లీకేజీల తగ్గింపు, పునర్భరణ చర్యల ద్వారా తాగునీటి భద్రతను పరిరక్షించాలి.
- వేడి కార్యాచరణ ప్రణాళికలను ఆరోగ్య నిఘా, కార్మికుల రక్షణ, విశ్వసనీయ అత్యవసర సేవలతో అనుసంధానించాలి.
- ఆహార నిల్వలు లేదా వాణిజ్య విధానాలను మార్చే ముందు పారదర్శక పంట, మార్కెట్ మదింపులను ఉపయోగించాలి.
- అంచనాలను ఖచ్చితమైన జోస్యాలుగా కాకుండా మారుతూ ఉండే సంభావ్యతలుగా తెలియజేయాలి.
| లక్షణం | ఎల్ నినో | లా నినా | తటస్థ స్థితి |
|---|---|---|---|
| మధ్య, తూర్పు భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్ | సాధారణం కంటే అధిక వేడి | సాధారణం కంటే అధిక చల్లదనం | వేడి లేదా చల్లని ENSO దశ స్థిరపడకపోవడం |
| వ్యాపార పవనాల సాధారణ స్పందన | బలహీనమైన తూర్పు వ్యాపార పవనాలు | బలమైన తూర్పు వ్యాపార పవనాలు | నిరంతర ఎల్ నినో లేదా లా నినా అమరిక లేకపోవడం |
| వాకర్ ప్రసరణ | బలహీనపడటం లేదా తూర్పు వైపు మారడం | సాధారణంగా బలపడటం | ENSO సంబంధిత బలమైన పునర్వ్యవస్థీకరణ లేకపోవడం |
| భారత వేసవి రుతుపవనాలతో విస్తృత సంబంధం | వర్షపాత లోటు ప్రమాదం అధికం | తరచుగా వర్షపాతానికి అనుకూలం | ఇతర వాతావరణ కారకాలు కీలకంగా ఉంటాయి |
| ముఖ్యమైన జాగ్రత్త | కరవు తప్పనిసరి కాదు | అన్నిచోట్లా అధిక వర్షపాతం తప్పనిసరి కాదు | సాధారణ వర్షపాతం తప్పనిసరి కాదు |
- 1. పసిఫిక్ మహాసముద్రం–వాతావరణ మార్పులు ఉష్ణమండల సంవహనాన్ని, ప్రసరణను పునర్వ్యవస్థీకరిస్తాయి.
- 2. దూరసంబంధాలు భారత వేసవి రుతుపవన వర్షపాతంలో లోటు ఏర్పడే సంభావ్యతను పెంచవచ్చు.
- 3. వర్షపాత లోటు ఏర్పడితే నేల తేమ, జలాశయాల్లోకి ప్రవాహాలు, భూగర్భజల పునర్భరణ తగ్గవచ్చు.
- 4. పంటల్లో తేమ ఒత్తిడి, సాగునీటి అవసరం, నీటి కోసం పోటీ పెరగవచ్చు.
- 5. వ్యవసాయ ఆదాయాలు, ఆహార లభ్యత, తాగునీటి భద్రత ఒత్తిడికి లోనుకావచ్చు.
- 6. ముందస్తు సలహాలు, ప్రత్యామ్నాయ పంటల ప్రణాళిక, నీటి బడ్జెటింగ్ వల్ల నష్టాలను తగ్గించవచ్చు.
1982/1983
నివేదికలోని ఉష్ణోగ్రత పోలికలో తరువాత ప్రామాణికంగా ఉపయోగించిన బలమైన ఎల్ నినో పరిణామం.
1997/1998
పోలికలో ప్రస్తావించిన మరో బలమైన ఎల్ నినో పరిణామం.
2015/2016
గత చారిత్రక ప్రమాణాలతోపాటు పేర్కొన్న బలమైన ఎల్ నినో పరిణామం.
సెప్టెంబర్ 2026
కొపర్నికస్ ప్రకారం, నినో 3.4 సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత 29.70°Cకు చేరింది.
అక్టోబర్ 12, 2026
ఈ పరిణామాన్ని ఇప్పటివరకు అత్యంత బలమైనదిగా ఇంకా వర్గీకరించలేమని హెచ్చరిస్తూనే కొపర్నికస్ ఈ రికార్డును నివేదించింది.
2026లో తరువాతి కాలంలో
ఈ పరిణామం గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుతుందని అంచనా వేశారు; సంచిక తేదీ నాటికి ఇది అంచనాగానే ఉంది.
Significance, challenges & way forward
Significance
- రికార్డులను విశ్లేషించేటప్పుడు సహజ వాతావరణ వైవిధ్యాన్ని వేడెక్కుతున్న నేపథ్యం నుంచి వేరు చేయాల్సిన అవసరాన్ని ఈ పరిణామం స్పష్టం చేస్తుంది.
- భారత్‌పై ప్రభావం వ్యవసాయానికే పరిమితం కాకుండా తాగునీరు, ప్రజారోగ్యం, ఇంధన డిమాండ్, గ్రామీణ జీవనోపాధుల వరకు విస్తరిస్తుంది.
- స్థానిక కొరతలు అత్యవసర పరిస్థితులుగా మారకముందే ముందస్తు చర్యలు తీసుకునేందుకు ENSO పర్యవేక్షణ అవకాశం కల్పిస్తుంది.
- కాలానుగుణ వాతావరణ సమాచారాన్ని జిల్లాస్థాయి అభివృద్ధి, విపత్తు ప్రణాళికలతో ఎందుకు అనుసంధానించాలో ఈ పరిణామం తెలియజేస్తుంది.
Challenges
- ENSO అంచనాలు వ్యక్తిగత జిల్లాలు లేదా పంట దశల వర్షపాత ఫలితాలను ఖచ్చితంగా నిర్ణయించలేవు.
- వేర్వేరు పర్యవేక్షణ ప్రాంతాలు, ఆధారరేఖలు, సూచికలు పరిణామ తీవ్రతపై పరస్పర విరుద్ధంగా కనిపించే మదింపులను ఇవ్వవచ్చు.
- వర్షాధార రైతులు, నీటి లభ్యత పరిమితంగా ఉన్న కుటుంబాలకు వాతావరణ దెబ్బలను తట్టుకునే వనరులు తక్కువగా ఉంటాయి.
- వర్షరహిత కాలాల్లో అదనపు భూగర్భజల పంపింగ్ పంటలను తాత్కాలికంగా రక్షించినప్పటికీ జలధారాలపై ఒత్తిడిని తీవ్రతరం చేయవచ్చు.
- వాతావరణ, వ్యవసాయ, జల, ఆరోగ్య, విపత్తు సంస్థల మధ్య బాధ్యతల విభజన సమన్వయ చర్యలను ఆలస్యం చేయవచ్చు.
- కరవు తప్పదనే సంచలనాత్మక వాదనలు వ్యవసాయ, మార్కెట్ నిర్ణయాలను వక్రీకరించవచ్చు.
Way forward
- ENSO అంచనాలతోపాటు హిందూ మహాసముద్ర పరిస్థితులు, నమోదైన వర్షపాతాన్ని ఉపయోగించి ప్రమాద మదింపులను క్రమం తప్పకుండా నవీకరించాలి.
- కాలానుగుణ అంచనాలను విత్తడం, పంట ఎంపిక, నీటిపారుదలపై సులభంగా అర్థమయ్యే స్థానిక భాషా సలహాలుగా మార్చాలి.
- తాగునీరు, పర్యావరణ అవసరాలను పరిగణించే నదీ పరీవాహక స్థాయి నీటి బడ్జెట్లు, జలాశయ నిర్వహణ నిర్ణయాలను అనుసరించాలి.
- స్థానికంగా అనువైన కరవును తట్టుకునే పంటలు, నేల తేమ పరిరక్షణ, సమర్థ నీటిపారుదలకు మద్దతు ఇవ్వాలి.
- పంట నష్ట మదింపు, వ్యవసాయ బీమా ప్రయోజనాల అందజేత, ప్రభావిత కుటుంబాల సామాజిక రక్షణను బలోపేతం చేయాలి.
- కాలానుగుణ అంచనా వర్షపాత లోటును సూచించినప్పటికీ స్థానిక వరదలు, వడగాల్పులను ఎదుర్కొనే సన్నద్ధతను కొనసాగించాలి.
- విపత్తు సన్నద్ధత వాతావరణ మార్పు ఉపశమనానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు కాబట్టి అనుకూలనతోపాటు ఉద్గారాల తగ్గింపును చేపట్టాలి.
Key terms
- ENSO
- ఎల్ నినో, లా నినా, తటస్థ పరిస్థితులను కలిగి ఉండే ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్రం–వాతావరణ అనుసంధాన ప్రక్రియ.
- నినో 3.4
- మధ్య భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్‌లోని పర్యవేక్షణ ప్రాంతం. ఇక్కడి సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలను ENSO అంచనాకు విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.
- వాకర్ ప్రసరణ
- పైకి ఎగసే గాలి, ఎగువ స్థాయి ప్రవాహం, కిందికి దిగే గాలి, ఉపరితల పవనాలను అనుసంధానించే తూర్పు–పడమర దిశలోని ఉష్ణమండల వాతావరణ ప్రసరణ.
- బ్యెర్క్‌నెస్ ఫీడ్‌బ్యాక్
- భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్ ఉష్ణోగ్రత ప్రవణతలు, వ్యాపార పవనాలు, సముద్ర పరిస్థితుల మధ్య పరస్పరం బలపరుచుకునే చర్య.
- థర్మోక్లైన్
- లోతు పెరిగేకొద్దీ ఉష్ణోగ్రత వేగంగా తగ్గే సముద్ర పొర.
- దూరసంబంధం (Teleconnection)
- ఒక ప్రాంతంలోని శీతోష్ణస్థితి వైవిధ్యం దూర ప్రాంతాల వాతావరణం లేదా శీతోష్ణస్థితిని ప్రభావితం చేసే సంబంధం.
- హిందూ మహాసముద్ర ద్విధ్రువం
- పశ్చిమ, తూర్పు భూమధ్యరేఖా హిందూ మహాసముద్రాల మధ్య విరుద్ధ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాల నమూనా.
- ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసం
- పరిశీలించిన ఉష్ణోగ్రతకు, నిర్దేశిత ప్రామాణిక కాలపు సగటుకు మధ్య తేడా.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. ఎల్ నినోకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. ఇందులో మధ్య, తూర్పు భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్ అసాధారణంగా వేడెక్కుతుంది. 2. ఇది సాధారణంగా భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్ అంతటా బలమైన తూర్పు వ్యాపార పవనాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. 3. వాతావరణ దూరసంబంధాల ద్వారా ఇది పసిఫిక్ వెలుపల వర్షపాతాన్ని ప్రభావితం చేయగలదు. పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. ENSO పర్యవేక్షణ ప్రాంతంలో రికార్డు నిరపేక్ష సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత నమోదైనంత మాత్రాన అది ఇప్పటివరకు అత్యంత బలమైన ఎల్ నినో అని నిర్ధారించలేం. ఎందుకంటే:
Q3. ఎల్ నినో, భారత్‌కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. ప్రతి ఎల్ నినో తప్పనిసరిగా దేశవ్యాప్త కరవుకు కారణమవుతుంది. 2. హిందూ మహాసముద్ర పరిస్థితులు ఎల్ నినో పట్ల రుతుపవన స్పందనను మార్చగలవు. 3. మొత్తం కాలానుగుణ వర్షపాతంలో లోటు ఉంటే నష్టదాయక స్థానిక వరదలు సంభవించవు. పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q4. ప్రపంచ ఉష్ణవృద్ధి, పారిస్ ఒప్పందానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. పారిశ్రామిక పూర్వ సగటుతో పోల్చినప్పుడు ఒక్క నెలలో ఉష్ణవృద్ధి 1.5°C మించితే దీర్ఘకాలిక ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాన్ని ఉల్లంఘించినట్లు తప్పనిసరిగా నిర్ధారణ అవుతుంది. 2. మానవజనిత ఉష్ణవృద్ధికి అదనంగా ఎల్ నినో ప్రపంచ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలను తాత్కాలికంగా పెంచగలదు. పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Mains practice questions
GS 3 · 15 marks · 250 words
తీవ్రమైన ఎల్ నినో భారత్‌లో కరవును ఖచ్చితంగా నిర్ధారించే సూచిక కాకుండా ప్రమాదాన్ని పెంచే కారకం. వివరించండి. వ్యవసాయం, జల భద్రతను రక్షించేందుకు సమగ్ర వ్యూహాన్ని సూచించండి.
Frequently asked questions
ఇది ఇప్పటికే నమోదైనవాటిలో అత్యంత బలమైన ఎల్ నినోనా?
అందించిన నివేదిక ఆ నిర్ధారణకు ఆధారం ఇవ్వదు. నినో 3.4లో రికార్డు స్థాయి నిరపేక్ష ఉష్ణోగ్రతలను కొపర్నికస్ నివేదించినప్పటికీ, ఉష్ణవృద్ధిని పరిగణనలోకి తీసుకుని సవరించిన తమ సూచిక ప్రకారం ప్రస్తుత పరిణామం గత పరిణామాలను ఇంకా అధిగమించలేదని తెలిపింది.
బలమైన ఎల్ నినో వల్ల భారత రుతుపవనాలు తప్పనిసరిగా బలహీనపడతాయా?
కాదు. సాధారణంగా ఇది వర్షపాత లోటు ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది. అయితే హిందూ మహాసముద్ర పరిస్థితులు, రుతువు అంతర్గత వైవిధ్యం, ఈ పరిణామం సంభవించే సమయం ఫలితాన్ని మార్చవచ్చు.
సెప్టెంబర్‌లో ఉష్ణవృద్ధి 1.5°C మించడం అంటే పారిస్ లక్ష్యాన్ని ఇప్పటికే ఉల్లంఘించినట్లేనా?
ఒక నెలలో పరిమితిని మించినంత మాత్రాన దీర్ఘకాలిక ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాన్ని ఉల్లంఘించినట్లు నిర్ధారించలేం. నెలవారీ వైవిధ్యాన్ని, నిరంతర దీర్ఘకాలిక ఉష్ణవృద్ధిని వేరు చేసి చూడాలి.
భారత్ తక్షణమే దేనికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి?
భారత్ తాజా వాతావరణ అంచనాలను స్థానిక వర్షపాతం, పంటలు, నీటి నిల్వల మదింపులతో సమన్వయం చేయాలి. అమలు చేయగల వ్యవసాయ సలహాలు, తాగునీటి పరిరక్షణ, కరవు, వేడి, వరదలను ఎదుర్కొనే సమన్వయ సన్నద్ధతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.