New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizCall 98804 87071
EconomySunday, 8 November 2026

నోట్ల రద్దుకు పదేళ్లు: నగదు, నకిలీ నోట్లు, డిజిటల్ చెల్లింపుల పరీక్ష

నోట్ల రద్దుకు పదేళ్ల తర్వాత, ది హిందూ ఉటంకించిన RBI గణాంకాలు చలామణిలో నగదును తగ్గించడంపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం స్వల్పమేనని, నకిలీ నోట్ల గుర్తింపు, ముఖ్యంగా ₹500 నోట్ల గుర్తింపు పెరిగిందని సూచిస్తున్నాయి. GDPతో పోల్చినప్పుడు కూడా UPI లావాదేవీల విలువలు పెరిగాయి. అయితే, ఈ ధోరణులు మాత్రమే డిజిటలీకరణకు, వ్యవస్థీకృత ఆర్థిక పరిధిలోకి కార్యకలాపాలను తీసుకురావడానికి లేదా లెక్కల్లో చూపని సంపదను తగ్గించడానికి నోట్ల రద్దు చేసిన దోహదాన్ని నిర్ధారించవు.

Photo from the source report: Ten Years of Demonetisation: Cash, Counterfeits and the Digital Payments Test

Photo from the source report: Ten Years of Demonetisation: Cash, Counterfeits and the Digital Payments Test

Image: The Hindu

Why in news

నోట్ల రద్దు పదో వార్షికోత్సవం సందర్భంగా దాని ఫలితాలపై మళ్లీ పరిశీలన ప్రారంభమైంది. కొనసాగుతున్న నగదు చలామణి, పెరిగిన నకిలీ నోట్ల గుర్తింపును, UPI లావాదేవీల్లో నిరంతర వృద్ధితో ది హిందూ అంచనా పోల్చింది.

GS 3: భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ; ప్రణాళిక, వనరుల సమీకరణ, వృద్ధి, అభివృద్ధి, ఉపాధికి సంబంధించిన అంశాలుGS 3: సమ్మిళిత వృద్ధి, దాని నుంచి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలుప్రిలిమ్స్: ఆర్థిక, సామాజిక అభివృద్ధిప్రిలిమ్స్: జాతీయ ప్రాధాన్యం కలిగిన సమకాలీన సంఘటనలు

10 సంవత్సరాలు

నోట్ల రద్దు నుంచి సమీక్షా కాలం

86%

రద్దు చేసిన నగదు వాటా

Background

నోట్ల రద్దు అంటే నిర్దిష్ట కరెన్సీ నోట్లకు ఉన్న చట్టబద్ధ చెల్లుబాటు హోదాను ఉపసంహరించడం. భారతదేశంలో కరెన్సీ నిర్వహణ భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ చట్టం, 1934 నిర్దేశించిన చట్టపరమైన చట్రంలో జరుగుతుంది. విధాన చర్చల్లో నోట్ల రద్దును లెక్కల్లో చూపని నగదు, నకిలీ కరెన్సీ సమస్యలను ఎదుర్కోవడంతో అనుసంధానిస్తారు. వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు, డిజిటల్ చెల్లింపులను కూడా సంభావ్య ప్రయోజనాలుగా అంచనా వేస్తారు. ఈ లక్ష్యాలకు వేర్వేరు పరీక్షలు అవసరం: నగదు చట్టబద్ధమైన చెల్లింపు సాధనం; లెక్కల్లో చూపని సంపద కరెన్సీ రూపంలోనే ఉండాల్సిన అవసరం లేదు; డిజిటల్ లావాదేవీలు స్వయంచాలకంగా పన్ను నిబంధనల అనుసరణను సూచించవు.

అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలు నిర్ధారిస్తున్న అంశాలు

అందించిన నివేదిక మూడు విస్తృత ధోరణులను గుర్తించింది: చలామణిలో నగదును తగ్గించడంపై స్వల్ప దీర్ఘకాలిక ప్రభావం; నకిలీ నోట్ల గుర్తింపులో పెరుగుదల, ముఖ్యంగా ₹500 నోట్లు; GDPలో వాటాగా చూసినప్పుడు కూడా UPI లావాదేవీల విలువల్లో నిరంతర వృద్ధి. ఈ అంశాలు ఒకే తీర్పును ఇవ్వడం కంటే ప్రతి ఫలితాన్ని విడిగా అంచనా వేయాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తున్నాయి.

మూలాధారంలో వివరణాత్మక గణాంక శ్రేణులు, పన్ను నిబంధనల అనుసరణ సూచికలు, ఉపాధి అంచనాలు లేదా సంక్షేమపరమైన వ్యయాల పరిమాణాత్మక వివరాలు లేవు. అందువల్ల, వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు పరిమాణాన్ని, లెక్కల్లో చూపని సంపద తగ్గుదలను లేదా ఈ చర్య వల్ల కలిగిన మొత్తం నికర ఆర్థిక ప్రయోజనాన్ని అది నిర్ధారించలేదు.

  • నగదు తగ్గింపు, నకిలీ కరెన్సీ, వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు, డిజిటల్ చెల్లింపులను వేర్వేరు ఫలితాలుగా అంచనా వేయాలి.
  • విధానం అమలు తర్వాత గమనించిన ధోరణిని, నిరూపిత విధాన ప్రభావం నుంచి వేరు చేయాలి.
  • ఆధారాల లేమిని అంచనాలో పరిమితిగా పరిగణించాలి తప్ప, విజయానికి లేదా వైఫల్యానికి రుజువుగా చూడకూడదు.

Infographic

నోట్ల రద్దు: నాలుగు పరీక్షలు, నాలుగు వ్యత్యాసాలు

నగదు

కొనసాగుతున్న చలామణి చెల్లింపుల్లో నగదు వాటాను నేరుగా కొలవదు.

నకిలీ నోట్లు

గుర్తింపుల పెరుగుదల ఒక్కటే వ్యాప్తిని కొలిచే ప్రమాణం కాదు.

వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు

డిజిటల్ రికార్డులు స్వయంచాలకంగా నిబంధనల అనుసరణను నిర్ధారించవు.

UPI

బలమైన వృద్ధి స్వతంత్రంగా విధానమే కారణమని నిరూపించదు.

AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.

నగదు చలామణి, నగదు వినియోగం ఒకటే కాదు

చలామణిలో ఉన్న కరెన్సీ అనేది కరెన్సీ నిల్వను కొలుస్తుంది తప్ప, నగదుతో పూర్తయిన కొనుగోళ్ల సంఖ్యను లేదా విలువను కాదు. ఇది లావాదేవీ అవసరాలు, ముందుజాగ్రత్తగా ఉంచుకునే నిల్వలు, ద్రవ ఆస్తులను కలిగి ఉండాలనే ప్రాధాన్యాలను ప్రతిబింబించవచ్చు. అందువల్ల, రోజువారీ చెల్లింపుల్లో నగదు వాటా మారలేదని చలామణి గణాంకాల ఆధారంగా మాత్రమే నిర్ధారించలేం.

UPI లావాదేవీలు పెరుగుతున్నప్పటికీ నగదు కొనసాగడం, సంపూర్ణ ప్రత్యామ్నాయం కంటే రెండూ సహజీవనం చేస్తున్నాయని సూచిస్తుంది. నగదు ఆఫ్‌లైన్ చెల్లింపు అవకాశాన్ని అందిస్తే, డిజిటల్ వ్యవస్థలు వేగాన్ని, లావాదేవీల రికార్డులను అందిస్తాయి. నగదు నిల్వలు గానీ, నగదు చెల్లింపులు గానీ స్వతహాగా చట్టవిరుద్ధతకు ఆధారాలు కావు.

  • ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవడానికి చలామణి స్థాయులతో పాటు నగదు–GDP నిష్పత్తులను ఉపయోగించాలి.
  • వాస్తవ చెల్లింపు ప్రాధాన్యాలను అంచనా వేయడానికి కుటుంబాలు, వ్యాపారుల చెల్లింపు సర్వేలను ఉపయోగించాలి.
  • నగదుపై ఆధారపడటం తగ్గడాన్ని, నగదు నిర్మూలన నుంచి వేరు చేయాలి.

నకిలీ నోట్ల గుర్తింపు, లెక్కల్లో చూపని సంపదలకు వేర్వేరు పరీక్షలు అవసరం

నకిలీ నోట్ల గుర్తింపు పెరగడం ఒక్కటే నకిలీ కరెన్సీ వ్యాప్తి అదే నిష్పత్తిలో పెరిగిందని నిర్ధారించదు. గుర్తింపు సంఖ్యలు నకిలీ నోట్ల కార్యకలాపాలు, పరిశీలించిన నోట్ల పరిమాణం, తనిఖీల ప్రభావశీలతపై ఆధారపడతాయి. మరింత పటిష్ఠమైన అంచనా కోసం, పోల్చదగిన కరెన్సీ పరిమాణాలకు సంబంధించి నోట్ల విలువల వారీగా గుర్తింపులను, గుర్తింపు పద్ధతుల్లో మార్పులను పరిశీలించాలి.

లెక్కల్లో చూపని సంపద వేరొక అంశం. ఇది నగదు రూపంలో మాత్రమే కాకుండా స్థిరాస్తులు, బంగారం, వ్యాపార ఆస్తులు లేదా ఆర్థిక ఏర్పాట్ల రూపంలో ఉండవచ్చు. కరెన్సీ ఉపసంహరణ నగదు నిల్వలపై ప్రభావం చూపవచ్చు; నోట్లు బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించినప్పుడు సమాచార ఆనవాళ్లను సృష్టించవచ్చు. అయితే, ఆ సమాచారాన్ని పన్ను చట్టాల అమలుకు ఉపయోగించడానికి పరిశీలనతో పాటు సముచిత చట్టపరమైన ప్రక్రియ అవసరం.

  • నకిలీ కరెన్సీ అంటే కృత్రిమ కరెన్సీ; లెక్కల్లో చూపని నగదు నిజమైన కరెన్సీగా ఉండవచ్చు.
  • కరెన్సీ మార్పిడి చర్య ఒక్కటే నకిలీ కరెన్సీ తయారీకి ప్రేరణలను లేదా సామర్థ్యాన్ని నిర్మూలించదు.
  • లెక్కల్లో చూపని సంపదపై నోట్ల రద్దు ప్రభావాన్ని అందించిన మూలాధారం పరిమాణాత్మకంగా పేర్కొనలేదు.

UPI వృద్ధి, వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు: కారణాన్ని ఆపాదించడంలో అప్రమత్తత అవసరం

GDPతో పోల్చినప్పుడు కూడా UPI నిరంతర వృద్ధిని మూలాధారం నివేదిస్తోంది. ఇది డిజిటల్ చెల్లింపుల కార్యకలాపాల విస్తరణకు ఆధారం తప్ప, నోట్ల రద్దు ప్రభావానికి స్వతంత్ర అంచనా కాదు. చెల్లింపుల మౌలిక సదుపాయాలు, కనెక్టివిటీ, వ్యాపారుల ఆమోదం, వినియోగదారుల సౌలభ్యం, ఇతర విధాన మార్పులను కూడా సంభావ్య ప్రేరక కారకాలుగా పరిశీలించాలి.

UPI లావాదేవీల విలువ, GDP వేర్వేరు అంశాలను కొలుస్తాయి: మొదటిది చెల్లింపుల ప్రవాహాలను నమోదు చేస్తే, రెండోది విలువ జోడింపును కొలుస్తుంది. వీటి నిష్పత్తి ఆర్థిక వ్యవస్థతో పోలిస్తే చెల్లింపుల కార్యకలాపాల పరిమాణాన్ని సూచిస్తుంది తప్ప, UPI ద్వారా ఉత్పత్తి అయిన ఉత్పాదన శాతాన్ని కాదు.

వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు అనేది చెల్లింపు పద్ధతుల మార్పు కంటే విస్తృతమైనది. సంస్థ నమోదు, విశ్వసనీయ ఖాతాలు, పన్ను నిబంధనల అనుసరణ, కార్మికుల సామాజిక రక్షణ వేర్వేరు పార్శ్వాలు. నోట్ల రద్దు కారణాత్మక దోహదాన్ని నిరూపించడానికి విశ్వసనీయ విధానరహిత ప్రత్యామ్నాయ పరిస్థితి అంచనాతో పోలిక, పరివర్తన వ్యయాల అంచనా అవసరం.

  • డిజిటల్ చెల్లింపుల ఆనవాళ్లు నిబంధనల అనుసరణకు తోడ్పడవచ్చు; కానీ దానిని హామీ ఇవ్వవు.
  • నమోదుల పెరుగుదలను నిరంతర నివేదికల సమర్పణ, నిబంధనల అనుసరణ నుంచి వేరు చేయాలి.
  • ప్రయోజనాలు దీర్ఘకాలం నిలిచాయా, తక్కువ అంతరాయం కలిగించే ప్రత్యామ్నాయాలు అందుబాటులో ఉన్నాయా అనేది మూల్యాంకనంలో పరిశీలించాలి.
నోట్ల రద్దు ఫలితాలు: ఆధారాలు, పరిమితులు
అంచనా విభాగంఅందించిన మూలాధారం నివేదించిన అంశాలుదీని ఆధారంగా మాత్రమే నిర్ధారించలేని అంశాలు
నగదుచలామణిలో నగదును తగ్గించడంపై స్వల్ప దీర్ఘకాలిక ప్రభావంనగదుతో చెల్లింపులు పూర్తయిన లావాదేవీల ఖచ్చితమైన వాటా
నకిలీ కరెన్సీనకిలీ నోట్ల గుర్తింపు పెరుగుదల, ముఖ్యంగా ₹500 నోట్లునకిలీ కరెన్సీ వ్యాప్తిలో అదే నిష్పత్తిలో పెరుగుదల
డిజిటల్ చెల్లింపులుGDPతో పోల్చినప్పుడు కూడా UPI లావాదేవీల విలువలో నిరంతర వృద్ధినోట్ల రద్దు వల్ల ఎంత వృద్ధి సంభవించింది
వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పునిబంధనల అనుసరణ లేదా సంస్థ స్థాయి ప్రత్యక్ష ఆధారాలు అందించలేదువ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు వల్ల కలిగిన ప్రయోజనాల పరిమాణం లేదా స్థిరత్వం
లెక్కల్లో చూపని సంపదపరిమాణాత్మక ఫలితాలు అందించలేదులెక్కల్లో చూపని సంపద ఏ మేరకు నిర్మూలించబడింది
నోట్ల రద్దును నిశితంగా ఎలా మూల్యాంకనం చేయాలి
  1. 1. ప్రతి విధాన లక్ష్యాన్ని విడిగా గుర్తించాలి.
  2. 2. ఆ లక్ష్యాన్ని వాస్తవంగా కొలిచే సూచికను ఎంచుకోవాలి.
  3. 3. విధానం అమలు కాకపోయి ఉంటే పరిస్థితి ఎలా ఉండేదనే విశ్వసనీయ అంచనాతో ఫలితాలను పోల్చాలి.
  4. 4. ఇతర సంస్కరణలు, మౌలిక సదుపాయాల మార్పులు, ఆర్థిక పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
  5. 5. పరివర్తన వ్యయాలు, వివిధ వర్గాలపై పడిన ప్రభావాలతో దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాలను తూకం వేయాలి.
Timeline
  1. నోట్ల రద్దు ప్రకటన

    అందించిన నివేదిక ప్రకారం, దేశంలోని 86% నగదును రాత్రికి రాత్రే రద్దు చేస్తున్నట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.

  2. తదుపరి సంవత్సరాలు

    GDPతో పోల్చి కొలిచినప్పుడు కూడా UPI లావాదేవీల విలువలు క్రమంగా పెరిగాయి.

  3. పదో వార్షికోత్సవ అంచనా

    నగదు చలామణిలో దీర్ఘకాలిక తగ్గుదల స్వల్పమేనని, నకిలీ నోట్ల గుర్తింపు పెరిగిందని ది హిందూ నివేదించింది. దీంతో విధాన ఫలితాలపై పునర్మూల్యాంకనం ప్రారంభమైంది.

Significance, challenges & way forward

Significance

  • ద్రవ్య సంబంధిత జోక్యాలను ఒకే ప్రధాన సూచిక ఆధారంగా కాకుండా స్పష్టంగా నిర్దేశించిన లక్ష్యాల ఆధారంగా మూల్యాంకనం చేయాలని ఈ సమీక్ష నొక్కిచెబుతోంది.
  • నగదు, UPI సహజీవనం డిజిటల్ చెల్లింపుల వృద్ధికి నగదు నిరంతర సంకోచం తప్పనిసరి అనే భావనను సవాలు చేస్తోంది.
  • లెక్కల్లో చూపని నిజమైన నగదుకు, నకిలీ కరెన్సీకి మధ్య వ్యత్యాసం పన్ను చట్టాల అమలు, కరెన్సీ భద్రతా చర్యలను మరింత లక్ష్యబద్ధం చేస్తుంది.
  • డిజిటలీకరణను వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు నుంచి వేరు చేయడం ద్వారా, చెల్లింపు వ్యవస్థ విజయాలను విస్తృత ఆర్థిక నిబంధనల అనుసరణకు స్వయంచాలక ఆధారాలుగా పరిగణించకుండా నివారించవచ్చు.

Challenges

  • దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక ఫలితాలు అనేక ప్రభావాలను ప్రతిబింబిస్తాయి కాబట్టి, నోట్ల రద్దు స్వతంత్ర దోహదాన్ని వేరుగా గుర్తించడం కష్టం.
  • చలామణి మొత్తాలు, నకిలీ నోట్ల గుర్తింపులు వరుసగా నగదు వినియోగానికి, నకిలీ కరెన్సీ వ్యాప్తికి అసంపూర్ణ ప్రత్యామ్నాయ సూచికలు.
  • అందించిన ఆధారాలు అసంఘటిత సంస్థలు, ఉపాధి, పన్ను నిబంధనల అనుసరణ లేదా కుటుంబ సంక్షేమంపై ప్రభావాలను పరిమాణాత్మకంగా పేర్కొనలేదు.
  • కేవలం డిజిటల్ చెల్లింపులపై ఆధారపడటం వల్ల కనెక్టివిటీ లోపాలు, పరిమిత డిజిటల్ అక్షరాస్యత లేదా ప్రాప్యత అడ్డంకులను ఎదుర్కొనే వినియోగదారులు ప్రతికూలతలకు గురికావచ్చు.
  • విధాన ప్రభావశీలతను అంచనా వేయడానికి మొత్తం చెల్లింపుల వృద్ధిని కొలవడమే కాకుండా, సర్దుబాటు వ్యయాలను ఎవరు భరించారో కూడా పరిగణించాలి.

Way forward

  • స్పష్టమైన నిర్వచనాలు, పోల్చదగిన ఆధార పరిమాణాలతో స్థిరమైన కరెన్సీ, చెల్లింపులు, నకిలీ నోట్ల గుర్తింపు సూచికలను ప్రచురించాలి.
  • విస్తృత ఆర్థిక ధోరణుల నుంచి విధాన ప్రభావాలను వేరు చేయడానికి స్వతంత్ర మూల్యాంకనాలు, విశ్వసనీయ విధానరహిత ప్రత్యామ్నాయ పరిస్థితి అంచనా పద్ధతులను ఉపయోగించాలి.
  • నష్టభయ ఆధారిత పన్ను పరిశీలన, మెరుగైన సమాచార అనుసంధానం, అమలు చేయగల సముచిత చట్టపరమైన ప్రక్రియా రక్షణల ద్వారా లెక్కల్లో చూపని ఆదాయాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవాలి.
  • కేవలం కరెన్సీ మార్పిడిపైనే ఆధారపడకుండా నోట్ల ప్రామాణికత నిర్ధారణ, ప్రజా అవగాహన, నకిలీ కరెన్సీ వ్యవస్థలపై చర్యలను బలోపేతం చేయాలి.
  • నగదు లభ్యతను కొనసాగిస్తూనే విశ్వసనీయత, మోసాల నివారణ, అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదుల పరిష్కారం, వ్యాపారుల ఆమోదం ద్వారా డిజిటల్ చెల్లింపులను ప్రోత్సహించాలి.
  • డిజిటల్ లావాదేవీల మొత్తాలతో మాత్రమే కాకుండా నిరంతర నిబంధనల అనుసరణ, సంస్థల ఉత్పాదకత, కార్మిక రక్షణ ద్వారా వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పును కొలవాలి.

Key terms

నోట్ల రద్దు
నిర్దిష్ట కరెన్సీ నోట్లకు ఉన్న చట్టబద్ధ చెల్లుబాటు హోదాను ఉపసంహరించడం.
చట్టబద్ధ చెల్లుబాటు ద్రవ్యం
వర్తించే చట్టపరమైన షరతులకు లోబడి, ద్రవ్య బాధ్యతలను తీర్చడానికి చెల్లుబాటు అయ్యేదిగా చట్టం గుర్తించిన ద్రవ్యం.
చలామణిలో ఉన్న కరెన్సీ
చలామణిలో ఉన్న మొత్తం కరెన్సీ నిల్వ; ఇది నగదు చెల్లింపుల కార్యకలాపాలను నేరుగా కొలవదు.
నకిలీ కరెన్సీ
నిజమైన కరెన్సీగా చలామణి చేయాలనే ఉద్దేశంతో అనధికారికంగా రూపొందించిన అనుకరణ కరెన్సీ.
లెక్కల్లో చూపని సంపద
వర్తించే చట్టం ప్రకారం వెల్లడించని లేదా నమోదు చేయని సంపద; ఇది నగదు లేదా ఇతర ఆస్తుల రూపంలో ఉండవచ్చు.
వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు
ఆర్థిక కార్యకలాపాలను గుర్తింపు పొందిన నమోదు, నివేదికల సమర్పణ, పన్ను విధింపు లేదా కార్మిక రక్షణ ఏర్పాట్ల పరిధిలోకి తీసుకువచ్చే ప్రక్రియ.
UPI
ఏకీకృత చెల్లింపుల వ్యవస్థ (Unified Payments Interface); నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా అభివృద్ధి చేసిన తక్షణ చెల్లింపుల వ్యవస్థ.
విధానరహిత ప్రత్యామ్నాయ పరిస్థితి అంచనా
విధానం అమలు కాకపోయి ఉంటే ఏమి జరిగి ఉండేదనే అంచనా; విధానం వల్ల కలిగిన ప్రభావాన్ని గుర్తించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు.

Link with static syllabus

భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ చట్టం, 1934: సెక్షన్ 26, చట్టబద్ధ చెల్లుబాటు ద్రవ్యంRBI విధులు, కరెన్సీ నిర్వహణద్రవ్య సరఫరా, కరెన్సీ డిమాండ్, ద్రవ్యత్వంనేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా, UPIవిలువ జోడింపు కొలమానంగా GDPఅసంఘటిత ఆర్థిక వ్యవస్థ, సమ్మిళిత వృద్ధి
Revise these in the free Study Library →

Prelims practice MCQs

  1. Q1. కరెన్సీ, చెల్లింపు సూచికలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. చలామణిలో ఉన్న కరెన్సీ నగదుతో పూర్తయిన కొనుగోళ్ల విలువను నేరుగా కొలుస్తుంది. 2. UPI లావాదేవీల విలువ, GDP ఒకే ఆర్థిక భావనను కొలుస్తాయి. 3. నగదు నిల్వలు, డిజిటల్ చెల్లింపుల కార్యకలాపాలు ఏకకాలంలో పెరగవచ్చు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?

  2. Q2. గుర్తించిన నకిలీ నోట్ల సంఖ్య పెరగడం కింది వాటిలో దేనిని తప్పనిసరిగా నిర్ధారిస్తుంది?

  3. Q3. భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ చట్టం, 1934కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సెక్షన్ 26 బ్యాంకు నోట్ల చట్టబద్ధ చెల్లుబాటు స్వభావానికి సంబంధించినది. 2. సెక్షన్ 26(2) ప్రకారం, చట్టంలోని నిబంధనకు లోబడి, RBI కేంద్ర బోర్డు సిఫార్సుపై కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక విలువకు చెందిన బ్యాంకు నోట్ల శ్రేణి చట్టబద్ధ చెల్లుబాటు హోదా ముగింపును నోటిఫికేషన్ ద్వారా ప్రకటించవచ్చు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?

  4. Q4. ఆర్థిక కార్యకలాపాలు వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మారడానికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఒక సంస్థ డిజిటల్ చెల్లింపులను అంగీకరించడం దాని పన్ను నిబంధనల అనుసరణను తప్పనిసరిగా నిరూపిస్తుంది. 2. సంస్థ నమోదు, పన్ను నివేదికల సమర్పణ, కార్మికుల సామాజిక రక్షణ అనేవి వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పులో వేర్వేరు పార్శ్వాలు. 3. విధాన జోక్యం తర్వాత డిజిటల్ చెల్లింపుల్లో వృద్ధి కనిపిస్తే, ఆ జోక్యమే వృద్ధికి కారణమని నిర్ధారించడానికి అది సరిపోతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?

Mains practice questions

GS 3 · 15 marks · 250 words

నోట్ల రద్దుకు పదేళ్ల తర్వాత, విస్తృత ఆర్థిక ధోరణుల నుంచి విధాన ప్రభావాలను వేరు చేస్తూ దాని ఫలితాలను అంచనా వేయాలి. నగదు చలామణి, నకిలీ కరెన్సీ, వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి మార్పు, డిజిటల్ చెల్లింపులకు సంబంధించి చర్చించండి.

Frequently asked questions

నోట్ల రద్దు నగదు వినియోగాన్ని శాశ్వతంగా తగ్గించిందా?

అందించిన నివేదిక ప్రకారం, చలామణిలో నగదును తగ్గించడంపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం స్వల్పమే. అయితే, చలామణి గణాంకాల ఆధారంగా మాత్రమే నగదుతో నిర్వహించే లావాదేవీల ఖచ్చితమైన వాటాను నిర్ధారించలేం.

నకిలీ నోట్ల గుర్తింపు పెరగడమంటే నకిలీ కరెన్సీ అదే నిష్పత్తిలో పెరిగిందని అర్థమా?

లేదు. గుర్తించిన నకిలీ నోట్ల సంఖ్యపై నకిలీ నోట్ల కార్యకలాపాలు, తనిఖీల ప్రభావశీలత, పరిశీలించిన కరెన్సీ పరిమాణం ప్రభావం చూపుతాయి.

UPI వృద్ధికి పూర్తిగా నోట్ల రద్దునే కారణంగా పేర్కొనవచ్చా?

లేదు. మూలాధారం నిరంతర UPI వృద్ధిని నిర్ధారిస్తుంది. అయితే, నోట్ల రద్దు దోహదాన్ని ప్రత్యేకంగా గుర్తించడానికి ఇతర ప్రేరక కారకాలతో పోలికతో పాటు, ఆ విధానం అమలు కాకపోయి ఉంటే పరిస్థితి ఎలా ఉండేదనే విశ్వసనీయ అంచనా అవసరం.

డిజిటల్ చెల్లింపులు చేయడం వల్ల ఒక వ్యాపార సంస్థ వ్యవస్థీకృత రంగంలోకి వచ్చినట్లేనా?

స్వయంచాలకంగా కాదు. డిజిటల్ చెల్లింపులు రికార్డులను సృష్టించగలవు. అయితే, నమోదు, పన్ను నిబంధనల అనుసరణ, కార్మికుల రక్షణలను విడివిడిగా అంచనా వేయాలి.

మూలాలు

ఈ తెలుగు విశ్లేషణ ఇంగ్లీష్ మూలం నుంచి అనువదించబడింది.

ఇంగ్లీష్‌లో చదవండి

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp