ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి సంస్కరణ: శాశ్వత సభ్యత్వం, వీటో సమానత్వంపై భారత్ వాదన
కొత్త శాశ్వత సభ్యులకు వీటో అధికారం ఇవ్వని సంస్కరించిన ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిని భారత్ వ్యతిరేకించింది. ఇటువంటి ఏర్పాటు ప్రస్తుత అధికార అసమానతలను కొనసాగిస్తుందని వాదించింది. శాశ్వత సభ్యులకు సమాన హక్కులను కల్పించడాన్ని ప్రాతినిధ్యం, సభ్యత్వ వర్గాలు, పని విధానాల్లో విస్తృత సంస్కరణలతో భారత్ ముడిపెడుతోంది. అయితే, అమలుకు ప్రస్తుత శక్తిమంతమైన దేశాల ప్రతిఘటనను, ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యుల మధ్య విభేదాలను అధిగమించాలి.

India argues that admitting new permanent Security Council members without veto rights would preserve unequal status within the Council.
Image: The Hindu
Why in news
అక్టోబర్ 26, 2026న ఐక్యరాజ్యసమితిలో భారత్ శాశ్వత ప్రతినిధి హరీష్ పర్వతనేని, వీటో ఉన్నంతకాలం శాశ్వత సభ్యులందరికీ అది ఉండాలని పునరుద్ఘాటించారు. సర్వప్రతినిధి సభ ప్రభుత్వాల మధ్య చర్చల్లో మాట్లాడుతూ, స్పష్టమైన కాలపరిమితులు, మైలురాళ్లతో ముసాయిదా ఆధారిత చర్చలను త్వరగా ప్రారంభించాలని కూడా కోరారు.
15
ప్రస్తుత భద్రతా మండలి సభ్యులు
5
వీటో కలిగిన శాశ్వత సభ్యులు
10
ఎన్నికైన అశాశ్వత సభ్యులు
2 సంవత్సరాలు
అశాశ్వత సభ్యత్వ పదవీకాలం
1965
మండలి ఏకైక విస్తరణ
17
ఫలితం లేకుండా సాగినట్లు భారత్ పేర్కొన్న IGN చర్చల చక్రాలు
Background
ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్ ప్రకారం అంతర్జాతీయ శాంతి, భద్రతల పరిరక్షణకు భద్రతా మండలి ప్రధాన బాధ్యత వహిస్తుంది. చైనా, ఫ్రాన్స్, రష్యా, యునైటెడ్ కింగ్డమ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ దాని శాశ్వత సభ్యదేశాలు; అశాశ్వత సభ్యులను సర్వప్రతినిధి సభ ఎన్నుకుంటుంది. మండలి మౌలిక అంశానికి సంబంధించిన నిర్ణయాన్ని అడ్డుకునేందుకు వీటో శాశ్వత సభ్యునికి వీలు కల్పిస్తుంది; అయితే ఇది ప్రక్రియాపరమైన నిర్ణయాలకు వర్తించదు. సంస్థాగత నిర్మాణం 1945లో ఐక్యరాజ్యసమితి స్థాపనతో ముడిపడిన యుద్ధానంతర ఏర్పాటును ప్రతిబింబిస్తుంది. సమకాలీన భౌగోళిక రాజకీయ వాస్తవాలకు మండలి మరింత ప్రాతినిధ్యం వహించేలా శాశ్వత, అశాశ్వత సభ్యత్వాలు రెండింటి విస్తరణను భారత్ కోరుతోంది.
భారత్ ప్రతిపాదనలు—ఇంకా నిర్ణయం కాని అంశాలు
భారత్ వైఖరి షరతుతో కూడుకున్నప్పటికీ స్పష్టంగా ఉంది: వీటో ఉన్నంతకాలం సంస్కరించిన మండలిలోని ప్రతి శాశ్వత సభ్యునికీ అది ఉండాలి. సమాన నిర్ణయాధికారాలు లేని శాశ్వత సభ్యత్వం అధికార పునర్విభజనకు బదులు అధీన వర్గాన్ని సృష్టిస్తుందని భారత్ అంచనా.
ఇది చర్చల వైఖరి మాత్రమే; ఆమోదించిన సంస్కరణ కాదు. నిర్ణీత కాలాలకు ఎన్నికయ్యే దీర్ఘకాలిక స్థానాలను నిజమైన శాశ్వత సభ్యత్వంతో సమానంగా పరిగణించడాన్ని కూడా భారత్ తిరస్కరిస్తోంది. ఎన్నికయ్యే సభ్యత్వాన్ని మాత్రమే విస్తరిస్తే కీలక అధికార అసమతుల్యత యథాతథంగా ఉంటుందని హెచ్చరిస్తోంది.
- శాశ్వత, అశాశ్వత సభ్యత్వాలు రెండింటినీ విస్తరించాలి.
- శాశ్వత వర్గంలోని సభ్యులకు సమాన హక్కులు, బాధ్యతలను నిర్ధారించాలి.
- సంకుచిత రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం కాకుండా సంయమనంతో వీటోను వినియోగించాలి.
- సభ్యత్వం, ప్రాంతీయ ప్రాతినిధ్యం, మండలి పరిమాణం, పని విధానాలను సమగ్రంగా పరిశీలించాలి.
Infographic
ప్రాతినిధ్యం
సమకాలీన వాస్తవాలను ప్రతిబింబించేలా శాశ్వత, ఎన్నికయ్యే సభ్యత్వాలను విస్తరించాలి.
సమానత్వం
వీటో ఉన్నంతకాలం శాశ్వత సభ్యులందరికీ సమాన వీటో హక్కులను భారత్ కోరుతోంది.
సమర్థత
విస్తృత సభ్యత్వం, నిరోధక అధికారాలు ప్రతిష్టంభనను మరింత తీవ్రతరం చేయకుండా నిరోధించాలి.
చట్టపరమైన సాధ్యత
చార్టర్ సవరణలకు ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యదేశాలన్నింటి ధ్రువీకరణ అవసరం.
చర్చల మార్గం
ముసాయిదా ఆధారిత చర్చలు, మైలురాళ్లు, పారదర్శక పని విధానాల వైపు పయనించాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
శాశ్వత స్థానానికి భారత్ వాదన
సమకాలీన భౌగోళిక రాజకీయ వాస్తవాలకు, మండలి వారసత్వ నిర్మాణానికి మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని భారత్ తన వాదనకు ఆధారంగా చూపుతోంది. పలుమార్లు ఎన్నికైన సభ్యత్వం దానికి సంస్థాగత అనుభవాన్ని అందించింది: భారత్ చివరిసారిగా 2021–22లో తన ఎనిమిదో పదవీకాలాన్ని పూర్తి చేసింది. అయితే, ఎన్నికైన సభ్యత్వ అనుభవం ఒక్కటే శాశ్వత సభ్యత్వానికి చట్టబద్ధ హక్కును కల్పించదు.
బలమైన సంస్కరణ వాదన భారత్ ప్రవేశానికి మించి ఉండాలి. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు, శాశ్వత ప్రాతినిధ్యం లేని ప్రాంతాలకు, ముఖ్యంగా ఆఫ్రికాకు, అధిక ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం సమర్థనీయత వాదనలో కీలకం. అందువల్ల ప్రాతినిధ్యం, బాధ్యతల విస్తృత పునర్విభజనలో భాగంగా సమర్పించినప్పుడు భారత్ డిమాండ్ మరింత బలంగా ఉంటుంది.
- ప్రాతినిధ్యం: శాశ్వత సభ్యత్వం కేవలం యుద్ధానంతర వారసత్వ ఏర్పాటును కాకుండా అంతర్జాతీయ సమాజాన్ని మరింత సముచితంగా ప్రతిబింబించాలి.
- సంస్థాగత అనుభవం: పలుమార్లు ఎన్నికైన పదవీకాలాలు మండలి బాధ్యతలు, ప్రక్రియలపై అవగాహనను చాటుతాయి.
- వ్యవస్థవ్యాప్త సమర్థనీయత: భారత్ చేరిక కేవలం ప్రత్యేక వర్గాన్ని విస్తరించడంగా కాకుండా విస్తృత ప్రాంతీయ ప్రాతినిధ్యంతో కలిసి జరగాలి.
వీటో సమానత్వం వర్సెస్ మండలి సమర్థత
భారత్ సమానత్వ వాదన శాశ్వత సభ్యుల మధ్య సమాన హోదాకు సంబంధించినది; ప్రతి ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యునికీ సమాన ఓటింగ్ అధికారం గురించి కాదు. వీటో లేని శాశ్వత స్థానం నిరంతర భాగస్వామ్యాన్ని, ప్రవేశాన్ని కల్పిస్తుంది; కానీ ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యులు కలిగి ఉన్న నిరోధక అధికారాన్ని ఇవ్వదు.
దీనికి ప్రతివాదం సంస్థాగత సమర్థత: వీటోను విస్తరించడం ప్రతిష్టంభన అవకాశాలను పెంచవచ్చు. ఇది ఒక ప్రమాదం మాత్రమే; అనివార్య పరిణామం కాదు. సమాన చట్టబద్ధ హోదాను, ఆ హోదా వినియోగంలో సంయమనాన్ని వేరు చేస్తూ, ప్రాతినిధ్య సమర్థనీయతను మండలి కార్యాచరణ సామర్థ్యంతో సమన్వయించడం సంస్కరణ సవాలు.
- ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యులకే ప్రత్యేక వీటో హక్కులను కొనసాగించడం శాశ్వత వర్గంలో అధికార అంతరాలను పరిరక్షిస్తుంది.
- వీటో విస్తరణ సమానత్వాన్ని మెరుగుపరచగలదు; అయితే అదనపు నిరోధక అవకాశాలను సృష్టించవచ్చు.
- వీటో వినియోగంలో సంయమనం దుర్వినియోగాన్ని తగ్గించగలదు; కానీ అది ఒక్కటే అసమాన ప్రాతినిధ్యాన్ని పరిష్కరించలేదు.
- పని విధానాల సంస్కరణలు లేని విస్తరణ సభ్యత్వ వైవిధ్యాన్ని మెరుగుపరచవచ్చు; కానీ మరింత సమర్థమైన నిర్ణయాలకు హామీ ఇవ్వదు.
సంస్కరణకు చట్టపరమైన, రాజకీయ అవరోధాలు
మండలి కూర్పును లేదా అధికారిక వీటో ఏర్పాట్లను మార్చడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్ సవరణ అవసరం. సవరణ ప్రక్రియకు నిర్దేశిత సర్వప్రతినిధి సభ మెజారిటీతో పాటు ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యదేశాలన్నింటి ధ్రువీకరణ సహా జాతీయ స్థాయి ధ్రువీకరణలు అవసరం. సర్వప్రతినిధి సభ రాజకీయ ప్రకటన ఒక్కటే ఈ ఏర్పాట్లను మార్చలేదు.
అందువల్ల నిర్మాణాత్మక సంస్కరణను అనుమతించడంలో లేదా నిరోధించడంలో ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యులకు నిర్ణయాత్మక చట్టపరమైన పాత్ర ఉంది. దేశాల పరస్పర పోటీ దావాలు, సభ్యత్వ వర్గాలు, ప్రాంతీయ ప్రాతినిధ్యంపై విభేదాలు, వీటో విస్తరణ సంస్థను మెరుగుపరుస్తుందా లేదా బలహీనపరుస్తుందా అనే భిన్నాభిప్రాయాలు కూడా రాజకీయ అవరోధాలుగా ఉన్నాయి.
1965 విస్తరణలో శాశ్వత సభ్యత్వాన్ని మార్చకుండా ఎన్నికయ్యే స్థానాలను ఆరు నుంచి పదికి పెంచిన విషయాన్ని భారత్ గుర్తుచేసింది. మండలి పరిమాణం పెరిగినంత మాత్రాన అధికారిక వీటో అధికారం పునర్విభజన జరగాల్సిన అవసరం లేదన్నది కీలక పాఠం.
- చార్టర్ సవరణకు విస్తృత దౌత్య మద్దతు అవసరం; కానీ అది మాత్రమే సరిపోదు.
- తమ సంస్థాగత ప్రత్యేకాధికారాలను ప్రభావితం చేసే మార్పులను ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యులు అంగీకరించి ధ్రువీకరించాలి.
- సంస్కరణ అవసరంపై అంగీకారం ఏర్పడినంత మాత్రాన నిర్దిష్ట సంస్కరణ నమూనాపై అంగీకారం ఏర్పడదు.
అంతగా కనిపించని అవరోధం: ఏకాభిప్రాయం, ఆచరణాత్మక వీటోలు
అధికారిక వీటోను, ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత పని విధానాల వల్ల ఏర్పడే నిరోధక అధికారాన్ని భారత్ వేరు చేసింది. ఏకాభిప్రాయం అవసరమైన సందర్భాల్లో మండలి అధ్యక్ష ప్రకటనలు, పత్రికా ప్రకటనలు, ఆంక్షల కమిటీ నిర్ణయాలను ఒక్క మండలి సభ్యుడు కూడా అడ్డుకోగలడు. ఈ నిరోధక సామర్థ్యం శాశ్వత సభ్యులకే పరిమితం కాదు.
ప్రభుత్వాల మధ్య చర్చల్లో ఏకాభిప్రాయాన్ని అనివార్య షరతుగా పరిగణించడాన్ని కూడా భారత్ విమర్శించింది. దాని ప్రసంగం ప్రకారం, మార్గదర్శక ప్రమాణం సాధ్యమైనంత విస్తృత రాజకీయ ఆమోదం; ఏకగ్రీవత కాదు. అంగీకారాలు, ప్రత్యామ్నాయాలు, పరిష్కారం కాని అంశాలను స్పష్టం చేసే నిర్దిష్ట నిబంధనల వైపు చర్చను మళ్లించడమే ముసాయిదా ఆధారిత చర్చల డిమాండ్ లక్ష్యం.
- అధికారిక వీటో అనేది మండలి మౌలిక అంశాలకు సంబంధించిన నిర్ణయాలపై శాశ్వత సభ్యులకు చార్టర్ కల్పించిన ప్రత్యేకాధికారం.
- ఏకాభిప్రాయ ప్రక్రియలు ఒక భాగస్వామి నిర్ణయాన్ని అడ్డుకునేందుకు అనుమతించినప్పుడు ఆచరణాత్మక వీటో ఏర్పడుతుంది.
- ముసాయిదా ఆధారిత చర్చలు పోటీ ప్రతిపాదనలను అంచనా వేయడానికి ఉమ్మడి ముసాయిదాను అందిస్తాయి.
- స్పష్టమైన మైలురాళ్లు జవాబుదారీతనాన్ని మెరుగుపరచగలవు; అయితే అవి రాజకీయ అంగీకారానికి ప్రత్యామ్నాయం కావు.
| అంశం | భద్రతా మండలి అధికారిక వీటో | ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత నిరోధక అధికారం |
|---|---|---|
| ప్రాతిపదిక | ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్ ఓటింగ్ వ్యవస్థ | ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత ప్రక్రియలు లేదా పని పద్ధతులు |
| ఎవరు అడ్డుకోగలరు | ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యుడు | అంగీకారం అవసరమైన ఏ భాగస్వామ్య సభ్యుడైనా |
| వర్తించే పరిధి | మండలి మౌలిక అంశాలకు సంబంధించిన నిర్ణయాలు | ఏకాభిప్రాయం అవసరమైన ప్రకటనలు, ఆంక్షల కమిటీ నిర్ణయాలు |
| ప్రధాన ఆందోళన | అసమాన చట్టబద్ధ అధికారం, ప్రతిష్టంభన ఏర్పడే అవకాశం | ఓటుకు బహిరంగ వివరణ ఇవ్వకుండానే అడ్డంకులు సృష్టించే అవకాశం |
| సంస్కరణ విధానం | చార్టర్ సంస్కరణ, వినియోగంలో సంయమనం | మరింత పారదర్శకత, పని విధానాల సమీక్ష |
- 1. ప్రాతినిధ్యం, సభ్యత్వ వర్గాలు, వీటో ఏర్పాట్లపై రాజకీయ సారూప్యతను సాధించాలి.
- 2. భారత్ ప్రతిపాదించినట్లుగా స్పష్టమైన మైలురాళ్లతో ముసాయిదా ఆధారిత చర్చలను ప్రారంభించాలి.
- 3. అవసరమైన చార్టర్ సవరణలకు సర్వప్రతినిధి సభ ఆమోదం పొందాలి.
- 4. ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యదేశాలన్నింటితో సహా నిర్దేశిత జాతీయ స్థాయి ధ్రువీకరణలను పొందాలి.
- 5. సవరణలను అమలులోకి తెచ్చి, సవరించిన ఏర్పాట్లను అమలు చేయాలి.
1945
శాశ్వత, ఎన్నికైన సభ్యులతో కూడిన భద్రతా మండలితో ఐక్యరాజ్యసమితి స్థాపించబడింది.
1965
మండలిలో జరిగిన ఏకైక విస్తరణలో ఐదుగురు శాశ్వత సభ్యులను కొనసాగిస్తూ అశాశ్వత స్థానాలను ఆరు నుంచి పదికి పెంచారు.
2021–22
ఎన్నికైన భద్రతా మండలి సభ్యదేశంగా భారత్ తన ఎనిమిదో పదవీకాలాన్ని పూర్తి చేసింది.
అక్టోబర్ 26, 2026
సంస్కరించిన మండలిలోని శాశ్వత సభ్యులందరికీ సమాన వీటో హక్కులు ఉండాలన్న డిమాండ్ను భారత్ పునరుద్ఘాటించింది.
జూన్ 2027
2028–29 పదవీకాలానికి ఎన్నికలు జరగనున్నాయి; అందుబాటులో ఉన్న ఆసియా-పసిఫిక్ స్థానానికి భారత్, తజికిస్తాన్ పోటీ చేయనున్నాయి.
Significance, challenges & way forward
Significance
- భారత్ వాదన కేవలం స్థానాల విస్తరణకు బదులు అధికార సమానత్వాన్ని సంస్కరణ చర్చకు కేంద్రంగా నిలుపుతోంది.
- విస్తృత ప్రాంతీయ ప్రాతినిధ్యం మండలి నిర్ణయాల సమర్థనీయతను, ఆమోదాన్ని బలోపేతం చేయగలదు.
- అధికారిక, ఆచరణాత్మక వీటోలను వేరు చేయడం ద్వారా చట్టపరమైన ప్రత్యేకాధికారాలు, పని పద్ధతులు రెండూ కార్యాచరణను ఎలా అడ్డుకోగలవో తెలుస్తుంది.
- వీటో సంస్కరణను సభ్యత్వం, ప్రక్రియలతో ముడిపెట్టడం సంస్థాగత విశ్వసనీయత మండలి సమగ్ర నిర్మాణంపై ఆధారపడి ఉంటుందని గుర్తిస్తుంది.
Challenges
- తమ ప్రత్యేకాధికారాలను తగ్గించే అవకాశం ఉన్న చార్టర్ సవరణలను ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యులు ధ్రువీకరించాలి.
- పోటీ సభ్యత్వ దావాలు, ప్రాంతీయ విభేదాలు ఉమ్మడి సంస్కరణల ప్యాకేజీపై చర్చలను క్లిష్టతరం చేస్తాయి.
- బాధ్యతాయుత వినియోగం లేకపోతే అదనపు వీటో హక్కుదారులు మరిన్ని ప్రతిష్టంభన అవకాశాలను సృష్టించవచ్చు.
- ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత చర్చల్లో ప్రక్రియాపరమైన అడ్డంకుల ద్వారా నిర్దిష్ట ముసాయిదా దిశగా పురోగతిని నిరోధించవచ్చు.
- పని విధానాలు మారకపోతే పెద్ద మండలి మరింత ప్రాతినిధ్యాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ మరింత సమర్థంగా మారకపోవచ్చు.
Way forward
- అంగీకరించిన నిబంధనలు, ప్రత్యామ్నాయాలు, పరిష్కారం కాని ప్రశ్నలను స్పష్టంగా వేరు చేసే ముసాయిదా ఆధారిత చర్చలను ప్రారంభించాలి.
- భారత్ అభ్యర్థిత్వాన్ని తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని ప్రాంతాలకు, ముఖ్యంగా ఆఫ్రికాకు, మెరుగైన ప్రాతినిధ్యంతో ముడిపెట్టి విస్తృత కూటమిని నిర్మించాలి.
- సభ్యత్వ విస్తరణ, వీటో ఏర్పాట్లు, పని విధానాలపై సమగ్ర ప్యాకేజీగా చర్చించాలి.
- స్వచ్ఛంద సంయమనాన్ని నిర్మాణాత్మక సంస్కరణకు ప్రత్యామ్నాయంగా చూపకుండా వీటో వినియోగంలో సంయమనాన్ని, బహిరంగ వివరణను ప్రోత్సహించాలి.
- న్యాయమైన ప్రక్రియలను కాపాడుతూ ఆంక్షల కమిటీల్లో నిలుపుదలలు, అభ్యంతరాలపై పారదర్శకతను మెరుగుపరచాలి.
- చర్చల ముసాయిదా లేకుండా పదేపదే చర్చలు జరగనివ్వకుండా, చర్చల పురోగతిని అంచనా వేయడానికి కాలపరిమితులు, మైలురాళ్లను ఉపయోగించాలి.
Key terms
- P5
- భద్రతా మండలిలోని ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యదేశాలు: చైనా, ఫ్రాన్స్, రష్యా, యునైటెడ్ కింగ్డమ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్.
- వీటో
- వ్యతిరేక ఓటు ద్వారా భద్రతా మండలి మౌలిక అంశానికి సంబంధించిన నిర్ణయాన్ని అడ్డుకునే శాశ్వత సభ్యుని అధికారం.
- ఆచరణాత్మక వీటో
- అధికారిక చార్టర్ వీటో వల్ల కాకుండా, ఏకాభిప్రాయం అవసరం కారణంగా ఏర్పడే వాస్తవ నిరోధక అధికారం.
- ప్రభుత్వాల మధ్య చర్చలు
- భద్రతా మండలి సంస్కరణను చర్చించే సర్వప్రతినిధి సభ ఆధారిత సంప్రదింపుల ప్రక్రియ.
- ముసాయిదా ఆధారిత చర్చలు
- ప్రతిపాదనలు, ప్రత్యామ్నాయ నిబంధనల రూపకల్పనలు ఉన్న ఉమ్మడి లిఖిత ముసాయిదా ఆధారంగా నిర్వహించే చర్చలు.
- చార్టర్ సవరణ
- సర్వప్రతినిధి సభ ఆమోదం, నిర్దేశిత జాతీయ స్థాయి ధ్రువీకరణలు అవసరమయ్యే ఐక్యరాజ్యసమితి వ్యవస్థాపక ఒప్పందంలోని అధికారిక మార్పు.
- ఆంక్షల కమిటీలు
- సంబంధిత జాబితాల్లో చేర్చడం, తొలగించడం వంటి ప్రక్రియలతో సహా నిర్దిష్ట ఆంక్షల వ్యవస్థలను పర్యవేక్షించే భద్రతా మండలి అనుబంధ సంస్థలు.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ప్రస్తుతం ఇందులో ఐదుగురు శాశ్వత, పదిమంది అశాశ్వత సభ్యులు ఉన్నారు. 2. అశాశ్వత సభ్యులు రెండేళ్ల పదవీకాలానికి ఎన్నికవుతారు. 3. శాశ్వత సభ్యుల వీటో ప్రక్రియాపరమైన నిర్ణయాలకు వర్తిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. భద్రతా మండలి సంస్కరణపై అక్టోబర్ 2026లో భారత్ వైఖరికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. వీటో ఉన్నంతకాలం సంస్కరించిన మండలిలోని శాశ్వత సభ్యులందరికీ అది ఉండాలి. 2. విస్తరణను అశాశ్వత వర్గానికే పరిమితం చేయాలి. 3. వీటో సంస్కరణను ప్రాతినిధ్యం, పని విధానాలతో కలిపి పరిశీలించాలి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q3. భద్రతా మండలి నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలో ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యుల చట్టపరమైన ప్రాధాన్యాన్ని కింది వాటిలో ఏది ఉత్తమంగా వివరిస్తుంది?
Q4. ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత నిర్ణయ ప్రక్రియకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఏకాభిప్రాయం అవసరమైన సందర్భంలో అశాశ్వత మండలి సభ్యుడు ఒక నిర్ణయాన్ని అడ్డుకోవచ్చు. 2. ఇటువంటి నిరోధక అధికారం చట్టపరంగా శాశ్వత సభ్యుల చార్టర్ ఆధారిత వీటోతో సమానమైనది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
“నిర్ణయాధికార పునర్విభజన లేకుండా ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిని విస్తరించడం ప్రాతినిధ్యాన్ని మెరుగుపరచవచ్చు; కానీ సంస్థాగత అసమానతను కొనసాగించవచ్చు.” శాశ్వత సభ్యత్వం, సమాన వీటో హక్కుల కోసం భారత్ చేస్తున్న డిమాండ్ నేపథ్యంలో పరిశీలించండి.
Frequently asked questions
భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వం లేదా వీటో హక్కులను పొందిందా?
లేదు. నివేదించిన ప్రసంగం భారత్ చర్చల వైఖరిని పునరుద్ఘాటిస్తుంది; ఆమోదించిన సంస్కరణను ప్రకటించడం లేదు.
భారత్ వైఖరి ప్రకారం వీటో అనివార్యమని భావిస్తోందా?
ప్రకటించిన వైఖరి షరతుతో కూడుకున్నది: వీటో ఉన్నంతకాలం ప్రతి శాశ్వత సభ్యునికీ అది ఉండాలి. దాని వినియోగంలో సంయమనం పాటించాలని కూడా భారత్ కోరుతోంది.
అశాశ్వత సభ్యుడు వీటోను వినియోగించగలడా?
చార్టర్ ఆధారిత అధికారిక వీటోను వినియోగించలేదు. అయితే, ఏకాభిప్రాయం అవసరమైన సంస్థల్లో లేదా ప్రక్రియల్లో నిర్ణయాలను అడ్డుకోగలదు. ఇది ఆచరణాత్మక వీటోను సృష్టిస్తుంది.
సర్వప్రతినిధి సభ ఒక్కటే మండలి శాశ్వత సభ్యత్వాన్ని ఎందుకు సంస్కరించలేదు?
నిర్మాణాత్మక మార్పులకు కేవలం రాజకీయ తీర్మానం కాకుండా చార్టర్ సవరణ అవసరం. ప్రస్తుత శాశ్వత సభ్యదేశాలన్నింటి ధ్రువీకరణతో సహా జాతీయ స్థాయి ధ్రువీకరణ అవసరాలను ఆ సవరణ నెరవేర్చాలి.
