WINDS అమలులో జాప్యం: వాతావరణ సమాచార లోటు, పంటల బీమా, వ్యవసాయ తట్టుకునే సామర్థ్యం
వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన WINDS వాతావరణ పరిశీలన నెట్వర్క్ అమలు నిర్దేశిత షెడ్యూల్ కంటే కనీసం ఏడాది వెనుకబడి ఉంది. The Hindu పరిశీలించిన అమలు ప్యాకేజీలో ప్రణాళికాబద్ధమైన పరికరాల స్థాపనల్లో 96% కంటే ఎక్కువ పెండింగ్లో ఉన్నాయి. భూ లభ్యత పరిమితులు, తిరస్కరించిన స్థలాలు, పైకప్పులపై పరికరాల స్థాపన నిబంధనలపై వివాదాలు కారణంగా పంటల బీమా మదింపు, వ్యవసాయ సలహాలు, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి అవసరమైన అత్యంత స్థానిక స్థాయి సమాచార సేకరణ ఆలస్యమవుతోంది.

Reference view accompanying reporting on WINDS, the delayed weather-observation network intended to support crop insurance assessments, farm advisories and climate resilience.
Image: The Hindu
Why in news
వాతావరణ సమాచార నెట్వర్క్ మరియు డేటా వ్యవస్థ కింద పరికరాల స్థాపన పురోగతి చాలా తక్కువగా ఉందని The Hindu నివేదించింది. స్థల ఎంపిక అవసరాల్లో మార్పులను పూర్వ తేదీ నుంచి వర్తింపజేశారని ప్రైవేటు అమలు భాగస్వాములు ఆరోపించారు. కచ్చితమైన, ప్రామాణీకరించిన పరిశీలనలకు భూమి ఆధారిత స్థాపనలు అత్యవసరమని IMD పేర్కొంటోంది.
1,197
నివేదికలో పరిశీలించిన AWS లక్ష్యం
49,313
నివేదికలో పరిశీలించిన ARG లక్ష్యం
113
తాజా నివేదిత సమాచారం ప్రకారం సరఫరా చేసిన AWSలు
1,730
తాజా నివేదిత సమాచారం ప్రకారం సరఫరా చేసిన ARGలు
96% కంటే ఎక్కువ
నివేదిక ప్రకారం పెండింగ్లో ఉన్న ప్రణాళికాబద్ధ స్థాపనలు
10%
సవరించిన మార్గదర్శక పుస్తకంలో పైకప్పు ARGలకు సాధారణ గరిష్ఠ పరిమితి
Background
వాతావరణ పరిశీలనలు నిర్దిష్ట ప్రదేశాల్లోని వాతావరణ పరిస్థితులను నమోదు చేస్తాయి. అంచనాలు మాత్రం పరిశీలనలు, నమూనాలను ఉపయోగించి భవిష్యత్ పరిస్థితులను అంచనా వేస్తాయి. తక్కువ దూరాల్లోనే వర్షపాతం గణనీయంగా మారవచ్చు. అందువల్ల వ్యవసాయ నిర్ణయాలకు స్థానిక కొలతలు ముఖ్యం. PMFBY నిర్దిష్ట పంట ప్రమాదాలకు బీమా రక్షణ కల్పిస్తుంది. విస్తృతంగా సంభవించే దిగుబడి నష్టాలకు సాధారణంగా ప్రాంత ప్రాతిపదిక విధానాన్ని అనుసరిస్తూ, నిర్దిష్ట వ్యక్తిగత పొలాల ప్రమాదాలకు వేరు నిబంధనలను కలిగి ఉంటుంది. వాతావరణ పరిశీలనలు ప్రమాద మదింపు, బీమా నిర్వహణకు తోడ్పడగలవు. అయితే అవి నిర్దేశిత దిగుబడి అంచనా, క్లెయిమ్ విధానాలకు స్వయంచాలక ప్రత్యామ్నాయాలు కావు. ఇటువంటి వ్యవసాయ అనువర్తనాలకు స్థానిక పరిశీలనల పునాదిని బలోపేతం చేయడం WINDS ఉద్దేశం.
WINDS నిర్మిస్తున్న వ్యవస్థ, అమలు ప్రస్తుత స్థితి
WINDSను వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తుండగా, మహలనోబిస్ జాతీయ పంట అంచనా కేంద్రం ద్వారా అమలు చేస్తున్నారు. ప్రైవేటు అమలు భాగస్వాముల ద్వారా సెన్సర్ నెట్వర్క్ను ఏర్పాటు చేసే బాధ్యత రాష్ట్రాలది. IMD సాంకేతిక భాగస్వామి మాత్రమే; నిర్వహణ సంస్థ కాదు.
మూడు కంపెనీలకు అప్పగించిన పనుల్లో 1,197 స్వయంచాలక వాతావరణ కేంద్రాలు, 49,313 స్వయంచాలక వర్షమాపకాలు ఉన్నట్లు The Hindu ధ్రువీకరించింది. అది నిర్ధారించగలిగిన తాజా స్థితి నివేదిక సెప్టెంబర్ 9 నాటిది. అందులో 113 వాతావరణ కేంద్రాలు, 1,730 వర్షమాపకాల సరఫరా నమోదైంది. ఈ గణాంకాలు నివేదికలో పరిశీలించిన పనుల కేటాయింపులకు సంబంధించినవి మాత్రమే. దేశవ్యాప్తంగా WINDS కింద అప్పగించిన ప్రతి పనికి సంబంధించిన, విడిగా ధ్రువీకరించిన సమగ్ర జాబితాగా వీటిని పరిగణించకూడదు.
పరికరాల లభ్యత కంటే స్థలాల సంసిద్ధతే ప్రధాన అవరోధంగా కనిపిస్తోంది. తిరస్కరించిన స్థలాలు, ఒకే స్థలానికి పునరావృత అనుమతులు, పెండింగ్ అనుమతులు, అమలు భాగస్వాములకు ఇంకా తెలియజేయని స్థలాలను నివేదిక గుర్తించింది.
- స్వయంచాలక వర్షమాపకం ప్రధానంగా వర్షపాతాన్ని కొలుస్తుంది; కార్యక్రమంలోని కొన్ని యూనిట్లలో ఉష్ణోగ్రత సెన్సర్లు కూడా ఉంటాయి.
- స్వయంచాలక వాతావరణ కేంద్రం వర్షపాతం, గాలి ఉష్ణోగ్రత, సాపేక్ష ఆర్ద్రత, గాలి వేగం, గాలి దిశను కొలుస్తుంది.
- సెన్సర్లు ప్రభుత్వ సమాచార వ్యవస్థలకు పరిశీలనలను అందిస్తాయి; భవిష్యత్ అంచనాలకు తదుపరి విశ్లేషణ, నమూనా రూపకల్పన అవసరం.
Infographic
అనుకూల స్థలాలు
భూమిని అందుబాటులోకి తెచ్చి, పరిసరాలకు బహిర్గతమయ్యే తీరును నిర్ధారించి, పునరావృత అనుమతులను తొలగించాలి.
శాస్త్రీయ సమగ్రత
స్థల ఎంపికను ప్రామాణీకరించి, సెన్సర్లను క్రమాంకనం చేసి, మినహాయింపులను నమోదు చేయాలి.
స్పష్టమైన జవాబుదారీతనం
సాంకేతిక, భూ సమకూర్పు, స్థాపన బాధ్యతలను వేరు చేయాలి.
విశ్వసనీయ నిర్వహణ
కేవలం పరికరాల అమరికనే కాకుండా సేవా లభ్యతను, ఉపయోగించదగిన పరిశీలనలను కొలవాలి.
రైతులకు ఫలితాలు
ధ్రువీకరించిన సమాచారాన్ని బీమా ఆధారాలుగా, ఆచరణయోగ్య సలహాలుగా మార్చాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
స్థల ఎంపిక వివాదం: శాస్త్రీయ ఏకరూపతకు, ఒప్పంద నిశ్చితత్వానికి మధ్య సమతుల్యత
సెప్టెంబర్ 1, 2023 మార్గదర్శక పుస్తకం వర్షమాపకాలను నేలపై అమర్చాలని నిర్దేశించింది. అయితే అనుకూల స్థల అవసరాలను తీర్చలేనప్పుడు లేదా వరద ముప్పున్న ప్రాంతాల్లో ఒక అంతస్తు భవనాల పైకప్పులపై అమర్చేందుకు అనుమతించింది. The Hindu పరిశీలించిన ఆ పత్రంలో పైకప్పు స్థాపనలకు సంఖ్యాపరమైన గరిష్ఠ పరిమితి లేదు.
డిసెంబర్ 3, 2025 సవరణ సాధారణంగా పైకప్పు స్థాపనలకు 10% గరిష్ఠ పరిమితిని ప్రవేశపెట్టింది. అనుకూల నేల స్థలం అందుబాటులో లేదని రాష్ట్రం సమర్థించాలి. వరదలు లేదా కొండచరియలు విరిగిపడే ముప్పున్న ప్రాంతాల్లో గరిష్ఠ పరిమితి 15%; రాష్ట్ర ముందస్తు సిఫారసు, WINDS కమిటీ ఆమోదం అవసరం.
టెండర్లు లేదా పని ఉత్తర్వులు జారీ చేసిన తర్వాత మార్పులను పూర్వ తేదీ నుంచి వర్తింపజేశారని ప్రైవేటు భాగస్వాములు ఆరోపిస్తున్నారు. ప్రామాణీకరించిన భూమి ఆధారిత కొలతల అవసరాన్ని IMD నొక్కిచెబుతోంది. నిర్దిష్ట ఒప్పందాలు సరఫరాదారులకు సవరించిన కాలపరిమితులు లేదా వ్యయాలకు హక్కు కల్పిస్తాయా అనేది వాటి షరతులను పరిశీలించి నిర్ణయించాలి; పూర్వ తేదీ నుంచి వర్తించే బాధ్యతపై నివేదిక ఎలాంటి న్యాయపరమైన నిర్ధారణ చేయలేదు.
- సెన్సర్ ఎత్తు, పరిసర వాతావరణానికి బహిర్గతమయ్యే తీరు, చుట్టుపక్కల అడ్డంకులు, భవనాల ప్రభావాలు పరిశీలనల ప్రాతినిధ్యాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు.
- భూమి ఆధారిత స్థల ఎంపిక అంటే నిర్దేశిత ఎత్తుల్లో, పరిసరాలకు బహిర్గతమయ్యే తీరులో ప్రామాణీకరించిన స్థాపన; ప్రతి పరికరాన్ని నేరుగా నేలపై ఉంచడం కాదు.
- శాస్త్రీయంగా సమర్థనీయమైన సవరణకు కూడా పారదర్శక పరివర్తన, మార్పుల నిర్వహణ ప్రక్రియ అవసరం.
పరిశీలనల లోటు బీమా, సలహాలు, తట్టుకునే సామర్థ్యంపై చూపే ప్రభావం
బీమా మదింపు వ్యవసాయ ప్రమాదం, నష్టానికి సంబంధించిన విశ్వసనీయ ఆధారాలపై ఆధారపడుతుంది. అరుదుగా విస్తరించిన లేదా సరిగా స్థల ఎంపిక చేయని కేంద్రాలు నిర్దిష్ట వ్యవసాయ ప్రాంతంలో కురిసిన వర్షపాతానికి ప్రాతినిధ్యం వహించలేకపోవచ్చు. దీనివల్ల పంట ఒత్తిడికి వాతావరణ ఆధారిత నిర్ధారణ బలహీనపడి, వివాదాలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. WINDS ఆధారాల పునాదిని మెరుగుపరచగలదు. అయితే దాని జాప్యం మాత్రమే నిర్దిష్ట PMFBY క్లెయిమ్ల తిరస్కరణలకు లేదా చెల్లింపుల ఆలస్యాలకు కారణమైందని నివేదిక నిర్ధారించలేదు.
విత్తడం, నీటిపారుదల, ఎరువుల వినియోగం, మందుల పిచికారీ, కోతలకు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి వ్యవసాయ సలహాలు వాతావరణ సమాచారాన్ని ఉపయోగిస్తాయి. స్థానిక పరిశీలనలు లేకపోవడం స్థానిక పరిస్థితులను అంచనా వేసే, వాతావరణ అంచనాలను ధ్రువీకరించే సామర్థ్యాన్ని బలహీనపరుస్తుంది. అయితే అదనపు సెన్సర్లు మాత్రమే కచ్చితమైన అంచనాలకు హామీ ఇవ్వలేవు: నమూనా రూపకల్పన, నాణ్యత నియంత్రణ, సమర్థ సమాచార ప్రసారం అవసరమే.
వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సామర్థ్యం కోసం విశ్వసనీయ పరిశీలనలు ముందస్తు హెచ్చరికలకు, స్థానిక వర్షపాత, వాతావరణ రికార్డుల రూపకల్పనకు తోడ్పడతాయి. నిరంతర, పోల్చదగిన కొలతల ద్వారా ఈ ప్రయోజనాలు క్రమంగా సమకూరుతాయి; కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన కేంద్రం వెంటనే దీర్ఘకాలిక శీతోష్ణస్థితి ప్రాతిపదికను అందించలేదు.
- విస్తృత అంచనా ప్రాంతంలో స్థానికంగా సంభవించే వర్షాభావ కాలాలు లేదా భారీ వర్షపాతాన్ని పరిశీలన పరిధిలోని లోటులు మరుగుపరచవచ్చు.
- నాసిరకం పరిశీలనలు తప్పుడు నమ్మకాన్ని కలిగించవచ్చు. అందువల్ల నెట్వర్క్ సాంద్రత ఎంత ముఖ్యమో కొలతల నాణ్యత కూడా అంతే ముఖ్యం.
- ఉపయోగకరమైన సలహాలు రైతులకు సకాలంలో, వారికి అర్థమయ్యే భాషల్లో, పంటలవారీగా చేపట్టాల్సిన చర్యలతో చేరాలి.
అమలు పాఠం: కేవలం పరికరాలను కాకుండా పనిచేసే సమాచార సేవను సమకూర్చుకోవాలి
ఈ అమలు ప్రక్రియ పరస్పర ఆధారిత పాలనా గొలుసును వివరిస్తుంది: కేంద్ర కార్యక్రమ రూపకల్పన, సాంకేతిక నిర్దేశాలు, రాష్ట్రాల భూ గుర్తింపు, స్థానిక అనుమతులు, ప్రైవేటు సంస్థల స్థాపన. సేకరణకు ముందే స్థల లభ్యతను నిర్ధారించనప్పుడు, నిబంధనలకు అనుగుణమైన భూమి అందుబాటుకు భరోసా లేకుండానే సరఫరాదారులకు స్థాపన బాధ్యతలు అప్పగించవచ్చు.
అందువల్ల జవాబుదారీతనం భూమి సమకూర్పు, స్థల ఆమోదం, పరికరాల స్థాపన, సమాచార సరఫరాలో వైఫల్యాలను విడివిడిగా గుర్తించాలి. సేకరణ విధానం కేవలం పరికరాల అమరికకు కాకుండా నిరంతర సమాచార నాణ్యత, సేవా లభ్యతకు ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలి. భూమి అందుబాటులో లేకపోవడం లేదా సాంకేతిక అవసరాలు మారడం వల్ల కలిగే పరిణామాలను ఎవరు భరించాలో కూడా నిర్దేశించాలి.
- భౌగోళిక గుర్తింపుతో కూడిన స్థలాల జాబితాలు స్థాపనకు ముందే పునరావృత అనుమతులను గుర్తించడంలో సహాయపడతాయి.
- ఉమ్మడి సాంకేతిక, పరిపాలనా పరిశీలన అననుకూల స్థలాల పునరావృత తిరస్కరణలను తగ్గించగలదు.
- సాంకేతిక నిర్దేశాల మార్పులు, నిర్వహణ బాధ్యతలు, క్రమాంకనం, వివాద పరిష్కారాన్ని ఒప్పందాలు స్పష్టంగా పేర్కొనాలి.
- స్థాపన పురోగతిని, నిర్వహణలో లభిస్తున్న సమాచారాన్ని విడివిడిగా పర్యవేక్షించాలి.
| అంశం | సెప్టెంబర్ 2023 మార్గదర్శక పుస్తకం | డిసెంబర్ 2025 సవరణ |
|---|---|---|
| ప్రాధాన్య స్థలం | పొట్టి గడ్డి లేదా సహజ మట్టితో కూడిన సమతల నేల | భూమి ఆధారిత స్థాపనే ప్రామాణిక విధానంగా కొనసాగుతుంది |
| పైకప్పు మినహాయింపు | అనుకూల స్థల అవసరాలను తీర్చలేనప్పుడు లేదా వరద ముప్పున్న ప్రాంతాల్లో ఒక అంతస్తు భవనం పైకప్పు | సంఖ్యాపరమైన పరిమితులు, సమర్థనకు లోబడి పైకప్పుపై స్థాపన |
| సాధారణ సంఖ్యాపరమైన గరిష్ఠ పరిమితి | The Hindu పరిశీలించిన పత్రంలో పైకప్పు స్థాపనలకు సంఖ్యాపరమైన పరిమితి లేదు | పైకప్పు స్థాపనలకు 10% గరిష్ఠ పరిమితి |
| వరదలు లేదా కొండచరియలు విరిగిపడే ముప్పున్న ప్రాంతాలు | వరద ముప్పున్న ప్రాంతాలను మినహాయింపుగా స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు | రాష్ట్ర ముందస్తు సిఫారసు, WINDS కమిటీ ఆమోదంతో 15% గరిష్ఠ పరిమితి |
| పరిపాలనా అవసరం | పైకప్పు యూనిట్లకు స్థిరమైన పునాది, అనధికార జోక్యాన్ని నిరోధించే అమరికను నిర్దేశించారు | అనుకూలమైన నేల స్థలం అందుబాటులో లేదని రాష్ట్రం సమర్థించాలి |
- 1. సాంకేతికంగా అనుకూలమైన స్థలాన్ని గుర్తించి, అందుబాటులోకి తీసుకురావాలి.
- 2. తగిన సెన్సర్లను అమర్చి, క్రమాంకనం చేసి, వినియోగంలోకి తేవాలి.
- 3. స్థల, పరికర మెటాడేటాతో పాటు పరిశీలనలను ప్రసారం చేయాలి.
- 4. సమాచార నాణ్యతను తనిఖీ చేసి, పరిశీలనలను నమూనాలు, వ్యవసాయ సమాచారంతో అనుసంధానించాలి.
- 5. ధ్రువీకరించిన సమాచారాన్ని సలహాలు, ప్రమాద మదింపు, వర్తించే బీమా విధానాలకు ఉపయోగించాలి.
- 6. సేవను మెరుగుపరచడానికి సమాచార పనితీరును, రైతుల అభిప్రాయాలను సమీక్షించాలి.
సెప్టెంబర్ 1, 2023
WINDS మార్గదర్శక పుస్తకం భూమిపై స్థాపనను నిర్దేశిస్తూ, సంఖ్యాపరమైన గరిష్ఠ పరిమితి లేకుండా నిర్దిష్ట పైకప్పు మినహాయింపులను అనుమతించింది.
డిసెంబర్ 3, 2025
పైకప్పు స్థాపనలకు గరిష్ఠ పరిమితులు, అదనపు సమర్థన, ఆమోద అవసరాలను ప్రవేశపెట్టేందుకు మార్గదర్శక పుస్తకాన్ని సవరించారు.
Significance, challenges & way forward
Significance
- విశ్వసనీయ స్థానిక పరిశీలన నెట్వర్క్ పంటల బీమా మదింపునకు ఆధారాల పునాదిని బలోపేతం చేయగలదు.
- మెరుగైన వాతావరణ సమాచారం సకాలంలో వ్యవసాయ కార్యకలాపాలకు తోడ్పడి, నివారించదగిన వాతావరణ ప్రమాదాలకు గురికావడాన్ని తగ్గించగలదు.
- ప్రామాణీకరించిన కొలతలు వేర్వేరు ప్రదేశాలు, కాలాల మధ్య పోలికను మెరుగుపరుస్తాయి.
- వ్యవసాయ డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు భౌతిక స్థలాలు, నిర్వహణ, సంస్థాగత సమన్వయంపై ఆధారపడతాయని ఈ అమలు ప్రక్రియ చూపుతోంది.
- నిరంతర పరిశీలనలు తీవ్ర వాతావరణ పరిస్థితులకు స్థానిక సంసిద్ధతను, దీర్ఘకాలిక అనుకూలన ప్రణాళికను బలోపేతం చేయగలవు.
Challenges
- అనుకూల భూమి పరిసర వాతావరణానికి బహిర్గతమయ్యే తీరు, ప్రవేశ సౌలభ్య అవసరాలను తీర్చాలి; చిన్న స్థలం అందుబాటులో ఉండటం మాత్రమే సాంకేతిక అనుకూలతను నిర్ధారించదు.
- పునరావృత స్థలాలు, పెండింగ్ అనుమతులు, తిరస్కరించిన ప్రదేశాలు జవాబుదారీతనాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసి స్థాపనను ఆలస్యం చేస్తాయి.
- టెండర్ల తర్వాత మార్పులు వ్యయాలు, కాలపరిమితులు, ఒప్పంద ప్రమాదాల కేటాయింపుపై వివాదాలకు దారితీయవచ్చు.
- స్థల ఎంపిక ప్రమాణాలను విచక్షణారహితంగా సడలిస్తే నెట్వర్క్ విస్తరించినా సమాచారం పోల్చదగిన స్థాయి తగ్గవచ్చు.
- క్రమాంకనం, అనుసంధానం, విద్యుత్, నిర్వహణ లేకుండా పరికరాల స్థాపన మాత్రమే నిరంతర పనితీరుకు హామీ ఇవ్వదు.
- మెరుగైన పరిశీలనలను అర్థమయ్యే సలహాలు, పారదర్శక బీమా విధానాలతో అనుసంధానించకపోతే రైతు స్థాయిలో వాటి ప్రభావం పరిమితంగానే ఉంటుంది.
Way forward
- స్థాపన హామీలు జారీ చేయడానికి ముందే భౌగోళిక గుర్తింపు రికార్డులు, స్పష్టమైన భూ వినియోగ అనుమతులతో రాష్ట్రం–సాంకేతిక సంస్థ ఉమ్మడిగా స్థల నిర్ధారణ చేపట్టాలి.
- అన్ని ప్రభుత్వ భూములు అనుకూలమని భావించకుండా, పరిసరాలకు బహిర్గతమయ్యే తీరు, భద్రత, ప్రవేశ సౌలభ్యం, దీర్ఘకాలిక లభ్యతను తనిఖీ చేస్తూ నిబంధనలకు అనుగుణమైన స్థలాల కోసం ప్రభుత్వ ప్రాంగణాలను పరిశీలించాలి.
- స్థల ఎంపిక నిబంధనలకు ఉమ్మడి వివరణను ప్రచురించి, నిర్దేశిత చట్రంలో లిఖితపూర్వకంగా నమోదైన, సాంకేతిక సమీక్ష చేసిన మినహాయింపులను వర్తింపజేయాలి.
- సరఫరాదారులకు స్వయంచాలక పరిహారం లభిస్తుందని గానీ, వారిదే తప్పని గానీ ముందుగా భావించకుండా, ప్రభావిత ఒప్పందాలను పరిశీలించి మారిన సాంకేతిక నిర్దేశాలకు న్యాయమైన పరివర్తన యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి.
- సమాచార సంపూర్ణత, క్రమాంకనం, సేవా లభ్యత, నిర్వహణ స్పందన, స్వతంత్ర నాణ్యత తనిఖీలను కవర్ చేసే సేవా స్థాయి ఒప్పందాలను ఉపయోగించాలి.
- అనుమతించదగిన సమాచార వినియోగంపై స్పష్టమైన నిబంధనలు, సులభంగా అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదు పరిష్కారంతో ధ్రువీకరించిన పరిశీలనలను బీమా, సలహా ప్రక్రియల్లో సమీకరించాలి.
- నివేదిత పురోగతి వాస్తవ సేవల అందజేతను ప్రతిబింబించేలా స్థాపనలు, పనిచేస్తున్న కేంద్రాలు, ఉపయోగించదగిన పరిశీలనలను విడివిడిగా పర్యవేక్షించాలి.
Key terms
- WINDS
- వాతావరణ సమాచార నెట్వర్క్ మరియు డేటా వ్యవస్థ; దేశవ్యాప్తంగా అత్యంత స్థానిక స్థాయి వాతావరణ సెన్సర్ నెట్వర్క్ కోసం వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ చేపట్టిన కార్యక్రమం.
- స్వయంచాలక వర్షమాపకం
- వర్షపాతాన్ని స్వయంచాలకంగా నమోదు చేసే పరికరం; కొన్ని WINDS యూనిట్లలో ఉష్ణోగ్రత సెన్సర్ కూడా ఉంటుంది.
- స్వయంచాలక వాతావరణ కేంద్రం
- వర్షపాతం, ఉష్ణోగ్రత, ఆర్ద్రత, గాలి సహా పలు వాతావరణ చరరాశులను స్వయంచాలకంగా కొలిచే వ్యవస్థ.
- స్థల ఎంపిక (Siting)
- ప్రాతినిధ్యపూర్వకంగా, పరస్పరం పోల్చదగిన పరిశీలనలను పొందడానికి పరికర స్థలాన్ని ఎంపిక చేసి అమరికను నిర్ణయించడం.
- ప్రాతిపదిక ప్రమాదం (Basis risk)
- సూచీ ఆధారిత బీమాలో, కొలిచిన సూచీ బీమాదారు వాస్తవంగా ఎదుర్కొన్న నష్టాన్ని తగినంతగా ప్రతిబింబించకపోయే ప్రమాదం.
- మెటాడేటా
- కేంద్రం ఉన్న స్థలం, పరికర ఎత్తు, పరిసర వాతావరణానికి బహిర్గతమయ్యే తీరు, క్రమాంకన చరిత్ర వంటి పరిశీలనలకు సంబంధించిన సమాచారం.
- మార్పుల నియంత్రణ యంత్రాంగం
- పని పరిధి, సాంకేతిక నిర్దేశాలు, వ్యయం లేదా కాలపరిమితుల్లో మార్పులను మదింపు చేసి ఆమోదించడానికి ఉద్దేశించిన ఒప్పంద విధానం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. WINDSకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దీనిని వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తుంది. 2. మహలనోబిస్ జాతీయ పంట అంచనా కేంద్రం దీని అమలు సంస్థ. 3. IMD ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తూ అన్ని స్థాపనలను నేరుగా చేపడుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. వాతావరణ పరిశీలనలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. స్వయంచాలక వర్షమాపకం తప్పనిసరిగా గాలి వేగం, సాపేక్ష ఆర్ద్రతను కొలుస్తుంది. 2. స్వయంచాలక వాతావరణ కేంద్రం వర్షపాతం, ఉష్ణోగ్రత, ఆర్ద్రత, గాలిని కొలవగలదు. 3. వాతావరణ సెన్సర్ నుంచి వచ్చే పరిశీలనే భవిష్యత్ వాతావరణ అంచనా. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q3. The Hindu నివేదించిన WINDS వర్షమాపకాల స్థల ఎంపిక నిబంధనలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. 2023 మార్గదర్శక పుస్తకం సంఖ్యాపరమైన పైకప్పు పరిమితి లేకుండా నిర్దిష్ట పైకప్పు మినహాయింపులను అనుమతించింది. 2. 2025 సవరణ సాధారణంగా పైకప్పు స్థాపనలకు 10% గరిష్ఠ పరిమితిని ప్రవేశపెట్టింది. 3. 2025 సవరణ అన్ని వరద ముప్పు ప్రాంతాల్లో పైకప్పు స్థాపనలను నిషేధించింది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q4. సూచీ ఆధారిత వ్యవసాయ బీమాలో ‘ప్రాతిపదిక ప్రమాదం’ (basis risk) అనేది అత్యంత సముచితంగా దేనిని సూచిస్తుంది?
Mains practice questions
GS 3 · 15 marks · 250 words
విశ్వసనీయ స్థానిక వాతావరణ పరిశీలనలు అత్యవసర వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాలు. WINDS అమలులో జాప్యం నేపథ్యంలో ఈ ప్రతిపాదనను పరిశీలించి, శాస్త్రీయ ప్రమాణాలను అమలు సామర్థ్యంతో సమన్వయపరిచే చర్యలను సూచించండి.
Frequently asked questions
WINDS అమలు ఎందుకు ఆలస్యమైంది?
అనుకూల స్థలాల కొరత, తిరస్కరించిన మరియు పునరావృతమైన స్థలాలు, పెండింగ్ అనుమతులు, పైకప్పులపై పరికరాల స్థాపన నిబంధనలపై వివాదాలను నివేదిక గుర్తించింది. ప్రధాన అవరోధం పరికరాల లభ్యత కాకుండా స్థల ఎంపికే.
భూమి ఆధారిత వాతావరణ సెన్సర్లకు IMD ఎందుకు ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది?
ప్రామాణీకరించిన భూమి ఆధారిత స్థాపనలు పరికరాలు పరిసర వాతావరణానికి బహిర్గతమయ్యే తీరు, ఎత్తు, భవనాల ప్రభావాల్లోని వ్యత్యాసాలను నియంత్రించడంలో సహాయపడతాయి. ఈ వ్యత్యాసాలు పరిశీలనల పోలికను వక్రీకరించవచ్చు. అయినప్పటికీ పరికరాలను వాటికి నిర్దేశించిన కొలత ఎత్తుల్లోనే అమర్చాలి.
WINDS సమాచారం PMFBY చెల్లింపులను స్వయంచాలకంగా నిర్ణయిస్తుందా?
లేదు. బీమా అంచనా, మదింపునకు తోడ్పడటం WINDS ఉద్దేశం. అయితే PMFBY క్లెయిమ్లు వర్తించే పథక విధానాలు, బీమా పరిధిలోని ప్రమాదాలకు సంబంధించిన నిబంధనలకు లోబడి ఉంటాయి.
పైకప్పులపై వర్షమాపకాలను పూర్తిగా నిషేధించారా?
లేదు. నివేదించిన సవరణ సాధారణంగా 10% గరిష్ఠ పరిమితికి లోబడి పైకప్పు మినహాయింపులను అనుమతిస్తుంది. వరదలు లేదా కొండచరియలు విరిగిపడే ముప్పున్న ప్రాంతాల్లో 15% గరిష్ఠ పరిమితి ఉంటుంది. నిర్దేశించిన సమర్థన, ఆమోద అవసరాలు కూడా వర్తిస్తాయి.
