Social JusticeMonday, 2 November 2026

కార్మిక సంక్షేమ బోర్డులు: విధులు, నిధుల సమీకరణ, సామాజిక భద్రతలో లోపాలు

అందించిన సంపాదకీయం ప్రకారం, కేంద్ర కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ అసంఘటిత కార్మికులకు, గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులకు జాతీయ సామాజిక భద్రతా బోర్డులను ఏర్పాటు చేసింది. పరిపాలనాపరమైన పరిధిని విస్తరించడానికే పరిమితం కాకుండా, సంస్థాగత ప్రాతినిధ్యం నిధులతో కూడిన ప్రయోజనాలు, సులభమైన నమోదు, ప్రాంతం మారినా కొనసాగగల ప్రయోజన హక్కులు, అమలు చేయగల జవాబుదారీతనంగా మారుతుందా అనే దానిపై వాటి ప్రభావశీలత ఆధారపడి ఉంటుంది.

Reference view of a worker at a building construction site in India. The boards’ effectiveness will depend on delivering funded, accessible social protection, not simply expanding administrative coverage.
Image: Jim Carter · CC BY-SA 4.0

Why in news

సామాజిక భద్రతా సంహిత అమలైన ఒక సంవత్సరం తర్వాత బోర్డులు ఏర్పాటయ్యాయని ది హిందూ సంపాదకీయం పేర్కొంది. వాటి ఏర్పాటును స్వాగతిస్తూనే, చర్యల్లో ఆలస్యం, కేంద్రీకృత నియంత్రణ, ప్రతిపక్షాలతో అనుబంధం ఉన్న కార్మిక సంఘాలకు మరియు ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలకు తగిన ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడాన్ని ప్రశ్నించింది.

GS 2: బలహీన వర్గాల సంక్షేమ పథకాలు, వాటి పనితీరుGS 2: బలహీన వర్గాల రక్షణ, అభ్యున్నతికి సంబంధించిన యంత్రాంగాలు, చట్టాలు, సంస్థలుGS 2: సమాఖ్య నిర్మాణానికి సంబంధించిన సమస్యలు, సవాళ్లుGS 3: ఉపాధి, సమ్మిళిత వృద్ధిప్రిలిమ్స్: సామాజిక భద్రతా సంస్థలు, కార్మిక చట్టాలు, రాజ్యాంగ నిబంధనలు

అసంఘటిత కార్మికుల బోర్డు సభ్యులు

గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల బోర్డు సభ్యులు

19%

2015లో ప్రభుత్వం పేర్కొన్న పరిధి

64.3%

2025లో ప్రభుత్వం పేర్కొన్న పరిధి

Background

అనారోగ్యం, ప్రసూతి, వైకల్యం, ఉపాధి సంబంధిత గాయాలు, వృద్ధాప్యం వంటి ప్రమాదాల వల్ల తలెత్తే ఆదాయ నష్టం, ఖర్చుల నుంచి సామాజిక భద్రత ప్రజలను రక్షిస్తుంది. సాంప్రదాయ ఉపాధి ఆధారిత ప్రయోజనాలను అందించడానికి అవసరమైన స్థిరమైన యజమాని–ఉద్యోగి సంబంధం అనియత ఉపాధి, ప్లాట్‌ఫామ్ ఆధారిత పనుల్లో తరచుగా ఉండదు. సామాజిక భద్రతా సంహిత, 2020 అసంఘటిత, గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల పథకాలతో సహా సామాజిక భద్రతకు ఒక వ్యవస్థను కల్పిస్తుంది. రాజ్యాంగంలోని అధికరణలు 41, 42, 43 ప్రభుత్వ సహాయం, మానవీయ పని పరిస్థితులు, ప్రసూతి సహాయం, గౌరవప్రదమైన జీవన ప్రమాణాలకు విస్తృత ఆదేశిక సూత్రాల చట్రాన్ని అందిస్తాయి. సామాజిక భద్రత, కార్మిక సంక్షేమంపై శాసనాధికారం ఉమ్మడి జాబితా ద్వారా పంచుకోబడుతుంది.

ఏమి మారింది: సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి, ప్రయోజనాల అందజేత ఇంకా నిరూపితం కావాలి

సంపాదకీయం ప్రకారం, రెండు బోర్డులకు కేంద్ర కార్మిక మంత్రి మన్‌సుఖ్ మాండవీయ అధ్యక్షత వహిస్తారు. అసంఘటిత కార్మికుల బోర్డులో కేంద్ర ప్రభుత్వం నామినేట్ చేసిన 40 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. వీరిలో ఏడుగురు కార్మిక ప్రతినిధులు, ఏడుగురు యజమానుల ప్రతినిధులు ఉన్నారు. గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల బోర్డులో 22 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. వీరిలో కార్మికులు, అగ్రిగేటర్ల నుంచి ఐదుగురు చొప్పున ప్రతినిధులు ఉన్నారు.

బోర్డు ఏర్పాటు సంస్థాగత వేదికను సృష్టిస్తుంది; దాని వల్ల మాత్రమే ప్రతి అర్హుడైన కార్మికుడు నిర్దిష్ట ప్రయోజనాన్ని కోరగలడని నిర్ధారణ కాదు. సామాజిక భద్రతా సంస్థల ద్వారా తగిన పథకాలను సిఫార్సు చేయడం, అమలును పర్యవేక్షించడం కోసం సంహిత నిబంధనలు కల్పిస్తుంది. అయితే, వాస్తవ ప్రయోజన హక్కులు వర్తించే పథకాలు, అర్హత నిబంధనలు, అమలు ఏర్పాట్లపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

అందించిన సమాచారంలో వివరణాత్మక ఏర్పాటు నోటిఫికేషన్లు, కార్యాచరణ నియమాలు లేదా నిధుల కేటాయింపులు లేవు. అందువల్ల, ఈ నిర్దిష్ట బోర్డులకు చందాలు విధించడం, యజమానులపై శిక్షాత్మక చర్యలు తీసుకోవడం లేదా ప్రయోజన వివాదాలను తీర్పు ద్వారా పరిష్కరించడం వంటి స్వతంత్ర అధికారాలు ఉన్నాయని ఇది నిర్ధారించడం లేదు.

బోర్డు ఏర్పాటు, పథక నోటిఫికేషన్, నమోదు, ప్రయోజన హక్కు, వాస్తవ చెల్లింపు మధ్య తేడాలను గుర్తించాలి.
చట్టపరమైన అధికారాలు, వనరులపై నియంత్రణ, అమలు సంస్థలపై విధించిన బాధ్యతలను పరిశీలించి అధికార పరిధిని అంచనా వేయాలి.
గిగ్ లేదా ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుడిగా గుర్తింపును, ప్రతి కార్మిక చట్ట ప్రయోజనానికీ స్వయంచాలకంగా ఉద్యోగిగా గుర్తింపుతో సమానంగా పరిగణించరాదు.

Infographic

సంక్షేమ బోర్డుల నుంచి సమర్థవంతమైన కార్మిక రక్షణ వరకు

స్పష్టమైన విధులు

నిర్వచించిన విధులు, అమలు బాధ్యతలు.

సమ్మిళిత పాలన

కార్మికులు, సంఘాలు, రాష్ట్రాల అర్థవంతమైన భాగస్వామ్యం.

విశ్వసనీయ నిధుల సమీకరణ

నిధులతో కూడిన ప్రయోజనాలు, పారదర్శకమైన, ఆడిట్ చేసిన ఖాతాలు.

సులభమైన నమోదు

సహాయక నమోదు, సవరించగల రికార్డులు.

బదిలీ సౌలభ్యంతో కూడిన ప్రయోజన హక్కులు

రాష్ట్రాలు, వృత్తులు, ప్లాట్‌ఫామ్‌లు మారినా కొనసాగింపు.

జవాబుదారీతనంతో కూడిన అందజేత

సకాలంలో దరఖాస్తుల పరిష్కారం, సులభమైన అప్పీళ్లు, ఫలితాల ఆడిట్‌లు.

AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.

సమాఖ్యవాదం, ప్రాతినిధ్యం: సామాజిక రక్షణను ఎవరు రూపొందిస్తారు?

కేంద్రీకృత నియంత్రణను, ప్రతిపక్షాలతో అనుబంధం ఉన్న కేంద్ర కార్మిక సంఘాలకు మరియు ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలకు తగిన ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడాన్ని సంపాదకీయం బలహీనతలుగా గుర్తిస్తోంది. ఇది సంస్థాగత సమ్మిళితత్వం, ప్రభావశీలతకు సంబంధించిన ఆందోళన; బోర్డులు రాజ్యాంగ విరుద్ధమైనవని న్యాయస్థానం ఇచ్చిన నిర్ధారణ కాదు.

సామాజిక భద్రత, ఉపాధి, కార్మిక సంక్షేమం ఉమ్మడి జాబితా పరిధిలో ఉన్నాయి. కార్మికులను చేరుకోవడం, స్థానిక పరిపాలన, అనేక సంక్షేమ ఏర్పాట్లు రాష్ట్ర స్థాయిలో జరుగుతాయి కాబట్టి అమలులో రాష్ట్రాలు ముఖ్యమైనవి. అందువల్ల జాతీయ సమన్వయానికి అర్థవంతమైన రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం తోడవాలి.

కార్మిక ప్రాతినిధ్యం అనియత రంగంలోని పని వైవిధ్యాన్ని కూడా ప్రతిబింబించాలి. లేనిపక్షంలో వలస కార్మికులు, మహిళా కార్మికులు, బహుళ ప్లాట్‌ఫామ్‌లను ఉపయోగించే కార్మికులు, స్థిరపడిన సంఘాలకు వెలుపల ఉన్నవారికి అర్హత, ప్రయోజనాల రూపకల్పన నిర్ణయాల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం లభించకపోవచ్చు.

నామినేషన్ ప్రమాణాలను ప్రచురించి, కార్మిక ప్రతినిధులను ఎలా ఎంపిక చేస్తారో వివరించాలి.
రాష్ట్రాలు, విభిన్న కార్మిక సంఘాలతో సంప్రదింపులను సంస్థాగతం చేయాలి.
అగ్రిగేటర్లు పాలనలో భాగస్వాములైనప్పుడు ప్రయోజనాల సంఘర్షణలను వెల్లడించడం, నిర్వహించడం తప్పనిసరి చేయాలి.

నిధుల సమీకరణ, నమోదు, బదిలీ సౌలభ్యం: ప్రయోజనాల అందజేత వ్యవస్థ

గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల కోసం అగ్రిగేటర్ల చందాలతో సహా సామాజిక భద్రతా పథకాలకు నిధుల ఏర్పాట్లను సంహిత ప్రతిపాదిస్తుంది. అయితే కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన బోర్డులకు అమలులో ఉన్న చందా రేట్లు, వసూళ్లు లేదా బడ్జెట్ కేటాయింపులను సంపాదకీయం అందించలేదు. వాటి ఏర్పాటు ఆధారంగానే ఆర్థిక వనరులు తగినంతగా ఉన్నాయని నిర్ధారించలేం.

లబ్ధిదారుల గుర్తింపునకు నమోదు అవసరం. అయితే అది రక్షణకు ప్రత్యామ్నాయంగా మారకూడదు. డిజిటల్ మార్గానికే పరిమితమైన నమోదు, సంక్లిష్ట పత్రాల అవసరాలు, అస్థిర వృత్తులు, తప్పులతో కూడిన ప్లాట్‌ఫామ్ రికార్డులు కార్మికులను మినహాయించవచ్చు. అందువల్ల సహాయక నమోదు, సులభమైన సవరణ ప్రక్రియలు అత్యవసరం.

కార్మికులు వలస వెళ్లినా, ప్లాట్‌ఫామ్‌లు మార్చినా లేదా ఒకేసారి పలు వృత్తులు చేపట్టినా ప్రయోజనాలు అందుబాటులో ఉండేలా బదిలీ సౌలభ్యం అవసరం. ఉమ్మడి గుర్తింపు సంఖ్య లేదా పరస్పర అనుసంధానంతో పనిచేసే డేటాబేస్ ఉపయోగపడవచ్చు. అయితే వాస్తవ బదిలీ సౌలభ్యానికి అనుకూలమైన అర్హత నియమాలు, వర్తించే చోట చందాల కొనసాగింపు, అధికార పరిధుల మధ్య ప్రయోజన దరఖాస్తుల పరిష్కార ఏర్పాట్లు కూడా అవసరం.

హామీ ఇచ్చిన ప్రతి ప్రయోజనాన్ని స్థిరంగా లభించే నిధుల వనరుతో, స్పష్టంగా బాధ్యత వహించే అమలు సంస్థతో అనుసంధానించాలి.
డిజిటల్ నమోదుతో పాటు సహాయక, ఆఫ్‌లైన్ మార్గాలను అందించాలి.
ఉపాధి, చందాలు, అర్హత రికార్డులను పరిశీలించి సరిచేసుకునే అవకాశాన్ని కార్మికులకు కల్పించాలి.
న్యాయబద్ధమైన అనుబంధ ప్రయోజనాలను స్వయంచాలకంగా అనుమతించరాని పునరావృతంగా పరిగణించకుండా, రాష్ట్రాలు, ప్లాట్‌ఫామ్‌ల మధ్య కొనసాగింపును రూపొందించాలి.

జవాబుదారీతనం: కేవలం పరిధిని కాకుండా రక్షణను కొలవాలి

సామాజిక భద్రత పరిధి 2015లో 19% నుంచి 2025లో 64.3%కు పెరిగి, దాదాపు 94 కోట్ల మంది పౌరులకు చేరిందన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ వాదనను సంపాదకీయం ఉటంకిస్తోంది. ఇవి ప్రభుత్వం పేర్కొన్న గణాంకాలు; అందించిన ఉద్ధృత భాగంలో వాటి పద్ధతి, ప్రయోజనాల సముదాయం లేదా తగినంత స్థాయిని నిర్ణయించే ప్రమాణాల వివరణ లేదు.

ప్రధానంగా ప్రకటించే పరిధి గణాంకాలు ప్రతి ప్రధాన జీవనచక్ర ప్రమాదం నుంచి సమగ్ర రక్షణకు సమానం కావు. మూల్యాంకనంలో నమోదు, అర్హత, ప్రయోజనం అందడం, మద్దతు తగినంతగా ఉండడం, కాలక్రమంలో కొనసాగింపు మధ్య తేడాలను గుర్తించాలి. పోలికల్లో పౌర జనాభా, శ్రామిక శక్తి మధ్య తేడాను కూడా గుర్తించాలి.

అసంఘటిత రంగంలోని సంస్థల జాతీయ కమిషన్ లేవనెత్తిన ఆందోళనలు ఇంకా పరిష్కారం కాలేదని సంపాదకీయం పేర్కొంటోంది. మూల సమాచారంలో కేరళం అని పేర్కొన్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి న్యాయమూర్తి వి. గోపాల గౌడ రూపొందించిన నివేదికను కూడా ఇది ప్రస్తావిస్తోంది. ఆ నివేదిక సంహితలో సమాఖ్య వ్యతిరేక, కార్మిక వ్యతిరేక లక్షణాలను గుర్తించి సవరణలను సిఫార్సు చేసింది.

పథకాల వారీగా రాబడులు, వ్యయం, పెండింగ్ దరఖాస్తులు, తిరస్కరణ కారణాలను ప్రచురించాలి.
కాలపరిమితితో కూడిన ఫిర్యాదుల పరిష్కారం, సులభంగా వినియోగించగల అప్పీల్ వ్యవస్థను అందించాలి.
వాస్తవంగా ప్రయోజనాలు అందడం, దరఖాస్తుల పరిష్కారంలో జాప్యం, వలస అనంతరం కొనసాగింపును కొలవాలి.
కార్మికుల అభిప్రాయాల మద్దతుతో స్వతంత్ర ఆర్థిక, పనితీరు ఆడిట్‌లను నిర్వహించాలి.

సంస్థల ఏర్పాటు నుంచి సమర్థవంతమైన సామాజిక భద్రత వరకు
అంశం	అందించిన సమాచారం నిర్ధారిస్తున్నది	సమర్థవంతమైన అమలుకు అవసరమైనది
సంస్థాగత రూపకల్పన	కేంద్ర నాయకత్వంలో జాతీయ బోర్డులు ఏర్పాటయ్యాయి.	స్పష్టమైన విధులు, తగిన పరిపాలనా సామర్థ్యం, నిర్ణయాల బహిరంగ ప్రకటన.
ప్రాతినిధ్యం	కార్మికులు, యజమానులు లేదా అగ్రిగేటర్లకు స్థానాలు ఉన్నాయి; విస్తృత సమ్మిళితత్వాన్ని సంపాదకీయం ప్రశ్నిస్తోంది.	పారదర్శక నామినేషన్లు, రాష్ట్రాలు మరియు విభిన్న కార్మిక సంఘాల అర్థవంతమైన భాగస్వామ్యం.
నిధుల సమీకరణ	కార్యాచరణకు సంబంధించిన నిధుల గణాంకాలు అందించలేదు.	అంచనా వేయగల పథక నిధులు, పారదర్శక చందాల వసూలు, ఆడిట్ చేసిన వ్యయం.
నమోదు	ఈ ఉద్ధృత భాగం సంపూర్ణ నమోదు యంత్రాంగాన్ని నిర్ధారించడం లేదు.	సులభమైన నమోదు, రికార్డుల సవరణ, పత్రాల సమస్యల వల్ల మినహాయింపునకు గురికాకుండా రక్షణ.
బదిలీ సౌలభ్యం	ఈ ఉద్ధృత భాగం ఆచరణలో బదిలీ సౌలభ్యం ఉన్నట్లు చూపడం లేదు.	రాష్ట్రాలు, వృత్తులు, ప్లాట్‌ఫామ్‌లు మారినా అర్హత, ప్రయోజనాల కొనసాగింపు.
జవాబుదారీతనం	పరిధికి సంబంధించి ప్రభుత్వం పేర్కొన్న సమగ్ర గణాంకాలను ఉటంకించారు.	సకాలంలో, తగిన ప్రయోజనాలు అందుతున్నాయని, సమర్థవంతమైన ఫిర్యాదుల పరిష్కారం ఉందని చూపే ఆధారాలు.

కార్మికుల గుర్తింపు నుంచి జవాబుదారీతనంతో కూడిన రక్షణ వరకు సూచించిన మార్గం

1. సహాయక సేవలు, డిజిటల్ మార్గాల ద్వారా కార్మికులను గుర్తించి నమోదు చేయాలి.
2. సవరణ, సమీక్ష రక్షణలతో కూడిన సులభమైన ప్రక్రియల ద్వారా అర్హతను ధృవీకరించాలి.
3. అర్హులైన కార్మికులను స్పష్టంగా నిర్దేశించిన, నిధులు కేటాయించిన ప్రయోజనాలతో అనుసంధానించాలి.
4. వలస వెళ్లినా, ప్లాట్‌ఫామ్‌లు మారినా ప్రయోజన హక్కులు నిరంతరం కొనసాగాలి.
5. నిర్దేశిత సంస్థల ద్వారా దరఖాస్తులను పరిశీలించి ప్రయోజనాలను అందించాలి.
6. ఫిర్యాదులను పరిష్కరించి, ఫలితాలపై స్వతంత్ర ఆడిట్ నిర్వహించాలి.

Timeline

2015
సంపాదకీయంలో ఉటంకించినట్లుగా, ప్రభుత్వం పేర్కొన్న 19% సామాజిక భద్రత పరిధికి ఆధార సంవత్సరం.
2020
అసంఘటిత, గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులను చేర్చే వ్యవస్థను కల్పిస్తూ సామాజిక భద్రతా సంహిత చట్టంగా రూపొందింది.
2025
సంపాదకీయం ప్రకారం, ప్రభుత్వం పేర్కొన్న పరిధి 64.3%కు చేరింది.
మార్చి 2026
సంపాదకీయం ప్రకారం, న్యాయమూర్తి వి. గోపాల గౌడ నివేదిక సంహితపై ఆందోళనలను గుర్తించి సవరణలను సూచించింది.
నవంబర్ 2026 సంచిక నాటికి
అందించిన సంపాదకీయం జాతీయ బోర్డుల ఏర్పాటును నివేదిస్తూ, సంహిత అమలైన ఒక సంవత్సరం తర్వాత ఇది జరిగిందని పేర్కొంది.

Significance, challenges & way forward

Significance

ప్రత్యేక సంస్థలు సాంప్రదాయ ఉపాధి సంబంధాలకు వెలుపల ఉన్న కార్మికులకు సామాజిక భద్రతా విధాన రూపకల్పనలో స్థిరమైన స్థానం కల్పించగలవు.
బదిలీ సౌలభ్యంతో కూడిన రక్షణ వలస, వృత్తి మార్పుల వల్ల సంక్షేమానికి కలిగే నష్టాలను తగ్గించగలదు.
విశ్వసనీయ ఆరోగ్య, ఆదాయ మద్దతు ఆకస్మిక సంక్షోభాలకు గురయ్యే దుర్బలత్వాన్ని తగ్గించి, సమ్మిళిత వృద్ధిని బలోపేతం చేయగలదు.
స్థానిక కార్మిక మార్కెట్ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రాష్ట్రాలు స్పందించే అవకాశం కల్పిస్తూనే, జాతీయ సమన్వయం ఉమ్మడి ప్రమాణాలకు మద్దతు ఇవ్వగలదు.

Challenges

రాష్ట్రాలు, విభిన్న కార్మిక సంఘాలకు అర్థవంతమైన ప్రభావం లేకపోతే కేంద్రీకృత నామినేషన్లు సంస్థాగత ఆమోదయోగ్యతను బలహీనపరచవచ్చు.
కార్యాచరణ అధికారాలు స్పష్టంగా లేకపోతే, అమలును నిర్ధారించకుండానే చర్యలను సిఫార్సు చేయడానికి బోర్డులు పరిమితం కావచ్చు.
అనిశ్చితమైన లేదా విడివిడిగా ఉన్న నిధుల వ్యవస్థ వల్ల ప్రయోజనాలు కాగితాలపైనే ఉండి, వాటిని పొందడం కష్టమవచ్చు.
డిజిటల్ మినహాయింపు, తప్పులతో కూడిన రికార్డులు అర్హులైన కార్మికుల నమోదు లేదా ప్రయోజనాల కోసం దరఖాస్తును అడ్డుకోవచ్చు.
బదిలీ సౌలభ్య నియమాలు స్పష్టంగా లేకపోతే ప్లాట్‌ఫామ్‌లు, వృత్తులు, రాష్ట్రాల మధ్య మార్పు ప్రయోజన హక్కులకు అంతరాయం కలిగించవచ్చు.
సమగ్ర పరిధి గణాంకాలు తగినంతగా లేని ప్రయోజనాలు, దరఖాస్తుల పరిష్కార జాప్యం, అసమాన లభ్యతను మరుగుపరచవచ్చు.

Way forward

ప్రతి బోర్డు విధులు, నియమాలు, సభ్యత్వ ప్రమాణాలు, ప్రభుత్వాలు మరియు అమలు సంస్థలతో బాధ్యతల విభజనను ప్రచురించాలి.
నిర్వచించిన ప్రయోజనాలు, పారదర్శక ఖాతాలు, క్రమానుగత వనరుల సమృద్ధి సమీక్షలతో అనుసంధానించిన స్థిరమైన నిధుల వ్యవస్థను సృష్టించాలి.
పథకాల రూపకల్పన, పర్యవేక్షణలో రాష్ట్రాలు, కార్మిక సంఘాలు, విభిన్న కార్మిక వర్గాలకు అర్థవంతమైన పాత్ర కల్పించాలి.
సహాయక నమోదు, సులభమైన రికార్డుల సవరణ, అర్హతపై ప్రతికూల నిర్ణయాలకు ముందు సమీక్షకు అవకాశం కల్పించాలి.
నిర్దిష్ట ప్రయోజనానికే పరిమితమైన సమాచార భాగస్వామ్యం, గోప్యతా రక్షణలు, అధికార పరిధుల మధ్య సమన్వయంతో పరస్పరం అనుసంధానమై పనిచేసే వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయాలి.
కాలపరిమితితో కూడిన సేవా ప్రమాణాలు, కారణాలతో కూడిన దరఖాస్తు నిర్ణయాలు, సులభమైన అప్పీళ్లు, స్వతంత్ర పనితీరు మూల్యాంకనాన్ని ప్రవేశపెట్టాలి.

Key terms

సామాజిక భద్రత: నిర్దిష్ట జీవనచక్ర, జీవనోపాధి ప్రమాదాల నుంచి ఆరోగ్య సంరక్షణ లభ్యతను, ఆదాయ భద్రతను నిర్ధారించే రక్షణ.
అసంఘటిత కార్మికుడు: సంహిత ప్రకారం, అసంఘటిత రంగంలోని గృహాధారిత, స్వయం ఉపాధి, వేతన కార్మికులతో పాటు నిర్దిష్ట చట్టబద్ధ రక్షణ పరిధికి వెలుపల ఉన్న కొందరు కార్మికులను కలిపిన వర్గం.
గిగ్ కార్మికుడు: సాంప్రదాయ యజమాని–ఉద్యోగి సంబంధానికి వెలుపల పని లేదా పని ఏర్పాట్ల ద్వారా ఆదాయం పొందే వ్యక్తి.
ప్లాట్‌ఫామ్ పని: చెల్లింపునకు బదులుగా సేవలు అందించడానికి లేదా నిర్దిష్ట సమస్యలను పరిష్కరించడానికి ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫామ్ ద్వారా నిర్వహించే, సాంప్రదాయ యజమాని–ఉద్యోగి సంబంధానికి వెలుపల ఉండే పని.
అగ్రిగేటర్: వినియోగదారులను విక్రేతలు లేదా సేవల ప్రదాతలతో అనుసంధానించే డిజిటల్ మధ్యవర్తి లేదా మార్కెట్ వేదిక.
బదిలీ సౌలభ్యం: కార్మికుడు ప్రాంతం, వృత్తి లేదా ప్లాట్‌ఫామ్ మార్చుకున్నప్పుడు కూడా సామాజిక భద్రత పొందే అవకాశం కొనసాగడం.
ప్రభావవంతమైన పరిధి: కేవలం నమోదు లేదా అధికారిక అర్హతకు భిన్నంగా, రక్షణను వాస్తవంగా పొందే అవకాశం, దాని లబ్ధి.

Link with static syllabus

అధికరణ 41: రాజ్య ఆర్థిక సామర్థ్యానికి లోబడి పని, విద్య, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కుఅధికరణ 42: న్యాయసమ్మతమైన, మానవీయ పని పరిస్థితులు మరియు ప్రసూతి సహాయంఅధికరణ 43: జీవన వేతనం, గౌరవప్రదమైన జీవన ప్రమాణంఏడవ షెడ్యూల్, ఉమ్మడి జాబితా: సామాజిక భద్రత, కార్మిక సంక్షేమంసామాజిక భద్రతా సంహిత, 2020అసంఘటిత రంగంలోని సంస్థల జాతీయ కమిషన్

Revise these in the free Study Library →

Prelims practice MCQs

Q1. కార్మిక సంక్షేమానికి సంబంధించిన రాజ్యాంగ చట్రం గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సామాజిక భద్రత, సామాజిక బీమా ఉమ్మడి జాబితా పరిధిలోకి వస్తాయి. 2. అధికరణ 42 న్యాయసమ్మతమైన, మానవీయ పని పరిస్థితులు మరియు ప్రసూతి సహాయానికి సంబంధించినది. 3. ప్రాథమిక హక్కుల మాదిరిగానే ఆదేశిక సూత్రాలను న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు చేయించవచ్చు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ పనికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. గిగ్ పనిలో తప్పనిసరిగా ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫామ్ ఉంటుంది. 2. ప్లాట్‌ఫామ్ పనిలో ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫామ్ ఉంటుంది; దీనిని సాంప్రదాయ యజమాని–ఉద్యోగి సంబంధానికి వెలుపల నిర్వచించారు. 3. సామాజిక భద్రతా వ్యవస్థ కింద గుర్తింపు పొందడం వల్ల ప్రతి కార్మిక చట్టం కింద స్వయంచాలకంగా ఉద్యోగి హోదా ఏర్పడుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q3. కింది వాటిలో సామాజిక భద్రత బదిలీ సౌలభ్యాన్ని అత్యుత్తమంగా వివరించేది ఏది?
Q4. సామాజిక భద్రత అందజేతను అంచనా వేయడం గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. నమోదు ఒక్కటే కార్మికుడికి తగిన రక్షణ లభించిందని నిరూపిస్తుంది. 2. దరఖాస్తుల పరిష్కార సమయం, వాస్తవంగా ప్రయోజనాలు అందడం సంబంధిత పనితీరు సూచికలు. 3. సమగ్ర జనాభా పరిధి తప్పనిసరిగా ప్రతి కార్మిక వర్గానికీ సమగ్ర రక్షణ ఉన్నట్లు చూపుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?

Mains practice questions

GS 2 · 15 marks · 250 words

సార్వత్రిక సామాజిక రక్షణకు సంక్షేమ బోర్డుల ఏర్పాటు అవసరమే అయినప్పటికీ, అది మాత్రమే సరిపోదు. అసంఘటిత, గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల సందర్భంలో ఈ ప్రకటనను పరిశీలించండి.

Frequently asked questions

సంక్షేమ బోర్డు ఏర్పాటు చేసినంత మాత్రాన ప్రయోజనాలు స్వయంచాలకంగా లభిస్తాయా?

కాదు. వాస్తవ రక్షణ అనేది వర్తించే పథకాలు, అర్హత నియమాలు, నిధుల సమీకరణ, సమర్థంగా పనిచేసే ప్రయోజనాల అందజేత యంత్రాంగాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన బోర్డులు స్వతంత్రంగా చందాలు విధించగలవా లేదా ప్లాట్‌ఫామ్‌లపై జరిమానాలు విధించగలవా?

అందించిన సమాచారం అటువంటి అధికారాలు ఉన్నాయని నిర్ధారించడం లేదు. వాటి ఖచ్చితమైన అధికారాలను వర్తించే చట్టాలు, నియమాలు, ఏర్పాటు నోటిఫికేషన్ల ఆధారంగా ధృవీకరించాలి.

రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం ఎందుకు ముఖ్యమైనది?

సామాజిక భద్రత, కార్మిక సంక్షేమం ఉమ్మడి జాబితా పరిధిలోకి వస్తాయి. స్థానిక అమలులో రాష్ట్రాలు ముఖ్యమైనవి. ముఖ్యంగా వలస కార్మికులను చేరుకోవడానికి, రాష్ట్రాల మధ్య ప్రయోజనాల బదిలీ సౌలభ్యానికి వాటి భాగస్వామ్యం అవసరం.

నమోదు, పరిధి గణాంకాలు విజయాన్ని కొలవడానికి ఎందుకు సరిపోవు?

కార్మికులకు సకాలంలో, తగిన స్థాయిలో ప్రయోజనాలు అందుతున్నాయా అనే విషయాన్ని అవి తప్పనిసరిగా వెల్లడించవు. సమర్థవంతమైన మూల్యాంకనంలో వాస్తవంగా ప్రయోజనాలు అందడం, మినహాయింపులు, నిరంతర కొనసాగింపు, ఫిర్యాదుల పరిష్కార ఫలితాలను పరిశీలించాలి.

మూలాలు

ఈ తెలుగు విశ్లేషణ ఇంగ్లీష్ మూలం నుంచి అనువదించబడింది.

ఇంగ్లీష్‌లో చదవండి