
దివాన్-ఇ-ఖాస్, ఫతేపూర్-సిక్రీ, ఉత్తరప్రదేశ్, భారతదేశం.
Credit: Clément Bardot · CC BY-SA 4.0 · source

ఉత్తరప్రదేశ్లోని కాన్పూర్ దేహాత్ జిల్లా సికంద్రాలో ఉన్న అక్బర్ సమాధి ప్రవేశద్వారం
Credit: Darshanavenugopal · CC BY-SA 4.0 · source
1. సింహాసన అధిష్ఠానం, సుస్థిరీకరణ, ప్రాదేశిక విస్తరణ
అక్బర్కు వారసత్వంగా లభించింది సుస్థిరమైన అఖిల భారత రాచరికం కాదు; అభద్రతలో ఉన్న సామ్రాజ్యం. హుమాయూన్ 1555లో ఢిల్లీని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నప్పటికీ, 1556 జనవరిలో మరణించాడు. పదమూడేళ్ల అక్బర్కు బైరాం ఖాన్ సంరక్షణలో కలనౌర్లో పట్టాభిషేకం జరిగింది. ఇదే సమయంలో సూర్ వారసుడైన ఆదిల్ షా వద్ద పనిచేస్తున్న సైన్యాధికారి హేమూ ఢిల్లీని ఆక్రమించాడు. 1556 నవంబరులో జరిగిన రెండవ పానిపట్ యుద్ధంలో మొఘలుల విజయం ఈ తక్షణ ముప్పును తొలగించింది. అక్బర్ 1560లో బైరాం ఖాన్ను పదవి నుంచి తొలగించే వరకు ప్రారంభ పాలనకు బైరాం ఖాన్ మార్గనిర్దేశం చేశాడు. ఆ తరువాత అక్బర్ క్రమంగా పాలనపై వ్యక్తిగత నియంత్రణను స్థాపించాడు.
సామ్రాజ్య విస్తరణలో సైనిక విజయాలతో పాటు చర్చల ద్వారా లొంగుబాటును సాధించడం కూడా భాగంగా ఉండేది. 1561లో మాళ్వాను జయించారు. 1564లో మొఘల్ దళాలు మధ్య భారతదేశంలోని గఢా-కటంగాపై దాడి చేశాయి. అక్కడ రాణి దుర్గావతి వారిని ప్రతిఘటిస్తూ మరణించింది. 1568లో చిత్తోర్, 1569లో రణథంభోర్ మొఘలుల వశమయ్యాయి. 1572–73లో గుజరాత్ను జయించడంతో సామ్రాజ్యానికి ముఖ్యమైన ఓడరేవులు, వాణిజ్య మార్గాలకు ప్రవేశం లభించింది. 1576లో రాజ్మహల్ వద్ద దావూద్ ఖాన్ ఓటమితో బెంగాల్లో స్వతంత్ర అఫ్గాన్ రాజపాలన ముగిసింది. అయితే స్థానిక ప్రతిఘటన కొనసాగింది.
తరువాత స్వాధీనం చేసుకున్న ప్రాంతాలలో 1586లో కశ్మీర్, 1591లో సింధ్, 1595లో కాందహార్ ఉన్నాయి. దక్కన్లో మొఘలులు 1596లో బీరార్ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు; 1600లో అహ్మద్నగర్ కోటను ఆక్రమించారు. అయినప్పటికీ నిజాం షాహీ రాజ్యం మనుగడ సాగించింది. 1601లో అసీర్గఢ్ మొఘలుల వశమవడంతో ఖాందేశ్ ఆక్రమణ పూర్తయింది. అందువల్ల, దక్కన్లో మొఘలుల విస్తరణ అక్బర్ పాలనలోనే ప్రారంభమైంది, ఔరంగజేబు పాలనలో కాదు.
2. రాజపుత్ర విధానం మరియు సామ్రాజ్య పాలక వర్గం
అక్బర్ రాజపుత్ర విధానం ప్రభావవంతమైన యోధ వంశాలను ఇస్లాంలోకి మతమార్పిడి చేసుకోవాలనే నిబంధన లేకుండానే సామ్రాజ్య సేవలో చేర్చింది. 1562లో ఆయన అంబర్కు చెందిన రాజా భారమల్ కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె తరువాత మరియం-ఉజ్-జమానీ అనే బిరుదుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమెను జోధా బాయి అని పిలవడం చారిత్రకంగా సమస్యాత్మకం. ఎందుకంటే సమకాలీన మొఘల్ ఆధారాలలో ఆమెకు ఈ పేరు ఉన్నట్లు నిర్దిష్టంగా నిర్ధారణ కాలేదు. వివాహ సంబంధాలు రాజకీయ సహకారానికి తోడ్పడ్డాయి. అయితే లొంగుబాటుకు వివాహం అనేది అందరికీ వర్తించే తప్పనిసరి షరతు కాదు.
మొఘలుల ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించిన రాజపుత్ర పాలకులు చక్రవర్తికి సేవలందిస్తూనే తమ స్వప్రాంతాలలో గణనీయమైన అధికారాన్ని నిలుపుకోగలిగారు. అంబర్కు చెందిన భగవంత్ దాస్, మాన్ సింగ్ ప్రముఖ సామ్రాజ్య ప్రభువులుగా ఎదిగారు. అప్పటికే తురానీ, ఇరానీ, భారతీయ ముస్లిం వర్గాలు ఉన్న పాలక వర్గం, వీరి చేరికతో మరింత విస్తృతమైంది. ఇది సేవ, విధేయతలపై ఆధారపడిన రాజకీయ ఏర్పాటు మాత్రమే; స్థానిక అస్తిత్వాలు అంతరించిపోవడం గానీ, సమాన పౌరసత్వంతో కూడిన ఆధునిక వ్యవస్థ గానీ కాదు.
సర్దుబాటు విధానంతో పాటు బలప్రయోగం కూడా కొనసాగింది. మేవార్ మొఘలుల ఆధిపత్యాన్ని ప్రతిఘటించింది. మహారాణా ప్రతాప్ 1576లో హల్దీఘాటి వద్ద మాన్ సింగ్ నేతృత్వంలోని సామ్రాజ్య సైన్యంతో పోరాడాడు. యుద్ధభూమి మొఘలుల ఆధీనంలో నిలిచినప్పటికీ, ప్రతాప్ తప్పించుకొని ప్రతిఘటనను కొనసాగించాడు; తరువాత గణనీయమైన భూభాగాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. మొఘలులతో మేవార్ అధికారిక ఒప్పందం 1615లో జహంగీర్ పాలనలో జరిగింది. అందువల్ల, అక్బర్ పాలన చర్చల ద్వారా సామ్రాజ్యంలో చేర్చుకోవడాన్ని, సామ్రాజ్య ఆక్రమణలోని హింసను రెండింటినీ ప్రతిబింబిస్తుంది.
3. పరిపాలన, మన్సబ్దారీ మరియు భూమిశిస్తు
అక్బర్ ప్రత్యేక విధులు నిర్వహించే అధికార వ్యవస్థల సహకారంతో కేంద్రీకృత రాచరికాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు. దివాన్ రెవెన్యూ, ఆర్థిక పరిపాలనను పర్యవేక్షించేవాడు; మీర్ బక్షీ సైనిక సిబ్బంది, మన్సబ్దార్ల వ్యవహారాలను నిర్వహించేవాడు; సదర్ మతపరమైన దానాలు, సంబంధిత వ్యవహారాలను పర్యవేక్షించేవాడు. 1580లో సామ్రాజ్యాన్ని పన్నెండు సుబాలుగా విభజించారు; తరువాత వాటి సంఖ్య పెరిగింది. ప్రధాన ప్రాదేశిక పరిపాలనా శ్రేణి సుబా, సర్కార్, పరగణాగా ఉండేది. ప్రాంతీయ గవర్నర్లు, దివాన్లకు వేర్వేరు బాధ్యతలు ఉండేవి. దీనివల్ల సైనిక, ఆర్థిక అధికారాలు ఒకే పదవిలో కేంద్రీకృతం కావడం పరిమితమైంది.
మన్సబ్దారీ వ్యవస్థ సామ్రాజ్య అధికారులకు హోదాలను నిర్ణయించి, హోదా, పారితోషికం, సైనిక బాధ్యతలను పరస్పరం అనుసంధానించింది. ఈ వ్యవస్థ పరిణతి చెందిన దశలో, జాత్ వ్యక్తిగత హోదాను సూచిస్తూ వ్యక్తిగత వేతనాన్ని నిర్ణయించడంలో తోడ్పడేది; సవార్ నిర్వహించవలసిన అశ్వికదళానికి సంబంధించిన బాధ్యతను నిర్దేశించేది. మన్సబ్దార్లు పౌర లేదా సైనిక విధులను నిర్వహించేవారు; ఈ వ్యవస్థ కేవలం సైనిక హోదాల క్రమవ్యవస్థ మాత్రమే కాదు. గుర్రాలకు ముద్రలు వేసే దాగ్ పద్ధతి, సైనికుల వివరణాత్మక నమోదు పట్టికలు సైనిక బలగాల తనిఖీల్లో మోసాలను తగ్గించేందుకు ఉద్దేశించినవి. అనేకమంది అధికారులకు నగదు వేతనాలకు బదులుగా జాగీర్లు అనే రెవెన్యూ కేటాయింపులు లభించేవి. జాగీరు అంటే రెవెన్యూ వసూలు హక్కును కేటాయించడం మాత్రమే; భూమిపై యాజమాన్య హక్కు కల్పించడం కాదు. ఖలీసా ప్రాంతాల రెవెన్యూ నేరుగా సామ్రాజ్య ఖజానాకు చేరేది.
ముఖ్యంగా రాజా తోడర్మల్తో సంబంధం ఉన్న రెవెన్యూ సంస్కరణలు భూమి కొలత, శిస్తు మదింపు పద్ధతులను మెరుగుపరిచాయి. జబ్త్ పద్ధతిలో సాగు భూమిని కొలిచేవారు; పంటలవారీగా నిర్ణయించిన రేట్లు శిస్తు మొత్తాన్ని నిర్ధారించేందుకు తోడ్పడేవి. సుమారు 1580లో ప్రవేశపెట్టిన దహ్సాలా విధానంలో, అంతకు ముందటి పది సంవత్సరాల సగటు దిగుబడులు, ధరల ఆధారంగా శిస్తు మదింపు రేట్లను రూపొందించేవారు. దీని అర్థం పది సంవత్సరాలకు ఒకసారి మాత్రమే శిస్తు వసూలు చేసేవారని కాదు. సర్వే పూర్తయి, స్థిరంగా సాగు జరిగే ప్రాంతాల్లో ఈ పద్ధతులు అత్యంత సమర్థంగా పనిచేశాయి; సామ్రాజ్యమంతటా వీటిని ఒకే విధంగా అమలు చేయలేదు. ఇతర ప్రాంతాల్లో పంట భాగస్వామ్యం, అంచనా, ఇతర పద్ధతులు కొనసాగాయి.
భూమిని క్రమం తప్పకుండా సాగు చేసే పోలజ్; తాత్కాలికంగా బీడుగా ఉంచే పరౌతి; కొన్ని సంవత్సరాలపాటు సాగు చేయకుండా వదిలేసిన చాచర్; దీర్ఘకాలంగా సాగు చేయని బంజర్ అని వర్గీకరించారు. ఈ వర్గాలు భూమి సాగు చరిత్రకు సంబంధించినవి; కేవలం నేల సారవంతతకు సంబంధించినవి కావు. విభిన్న స్థానిక హక్కులు, హక్కు దావాలు కలిగిన జమీందార్లు ముఖ్యమైన మధ్యవర్తులుగా కొనసాగారు.
4. మత విధానం మరియు సామ్రాజ్య భావజాలం
అక్బర్ మత దృక్పథం ఆయన పాలనాకాలంలో క్రమంగా పరిణామం చెందింది. 1563లో తీర్థయాత్ర పన్నును, 1564లో జిజియాను రద్దు చేయడం వల్ల ముస్లిమేతరులపై ఉన్న వివక్షాపూరిత పన్ను భారాలు తగ్గాయి. 1575లో ఆయన మతతత్వ చర్చల కోసం ఫతేపూర్ సిక్రీలో ఇబాదత్ ఖానాను స్థాపించాడు. ప్రారంభంలో ముస్లిం పండితులకే పరిమితమైన ఈ చర్చల్లో, తరువాత హిందూ, జైన, క్రైస్తవ, జొరాస్ట్రియన్ మతాలతో సహా ఇతర సంప్రదాయాల ప్రతినిధులు కూడా పాల్గొన్నారు. పోర్చుగీసు పాలనలోని గోవా నుంచి మొదటి జెసూట్ మతప్రచార బృందం 1580లో ఆయన ఆస్థానానికి చేరుకుంది.
పరస్పర విరుద్ధమైన వ్యాఖ్యానాల్లో ఒకదానిని ఎంచుకోవడంలో చక్రవర్తికి షరతులతో కూడిన పాత్రను గుర్తించడం ద్వారా, 1579 నాటి మహజర్ మత న్యాయశాస్త్రవేత్తల మధ్య వివాదాల్లో అక్బర్ అధికారాన్ని బలోపేతం చేసింది. దీనిని దైవికంగా తప్పు చేయని అధికారాన్ని ఎటువంటి పరిమితులు లేకుండా ప్రకటించిన పత్రంగా అర్థం చేసుకోకూడదు. ఆయన విస్తృత ఆదర్శమైన సుల్హ్-ఇ కుల్, అంటే సార్వత్రిక శాంతి, మతశాఖల మధ్య వైషమ్యాలకు అతీతమైన పరిపాలనను లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. న్యాయబద్ధమైన రాజపాలనను హేతువు, సామరస్యం, నిష్పాక్షిక రక్షణతో అనుసంధానిస్తూ అబుల్ ఫజల్ ఈ ఆదర్శానికి అత్యంత ప్రభావవంతమైన మేధోపరమైన సూత్రీకరణను అందించాడు.
సుమారు 1582లో అక్బర్ ఆధ్యాత్మిక శిష్యత్వానికి సంబంధించిన ఒక చిన్న వర్గాన్ని ఏర్పరచాడు. పాఠ్యపుస్తకాలలో దీనిని సాధారణంగా దిన్-ఇ ఇలాహీగా పేర్కొంటారు; ఇది తౌహీద్-ఇ ఇలాహీతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ఇది వ్యవస్థీకృత పురోహిత వర్గం, ప్రత్యేక మతగ్రంథం లేదా విస్తృతమైన బలవంతపు మతమార్పిడులతో కూడిన సామూహిక మతం కాదు. బీర్బల్ దీని అనుయాయులలో ఒకడు. హీరవిజయ సూరి వంటి జైన గురువుల ప్రభావంతో కొన్ని సందర్భాలలో జంతువధపై ఆంక్షలు విధించారు. ఈ చర్యలు ఇతర సంప్రదాయాల నుంచి ఎంపిక చేసిన నైతిక అంశాలను స్వీకరించినట్లు వెల్లడిస్తాయి. అయితే, అక్బర్ దండయాత్రలు కొనసాగించినందున, అతని పాలన మొత్తాన్ని అహింసాయుతమైనదిగా లేదా ఆధునిక అర్థంలో లౌకికమైనదిగా చిత్రీకరించడంలో జాగ్రత్త అవసరం.
5. సాహిత్యం, కళ, వాస్తుశిల్పం మరియు చారిత్రక ఆధారాలు
అక్బర్కు సంప్రదాయ పద్ధతిలో చదవడం, రాయడం రాదని సాధారణంగా భావించినప్పటికీ, అతడు విద్యాభ్యాసాన్ని చురుకుగా ప్రోత్సహించాడు; గ్రంథాలను బిగ్గరగా చదివించి వినేవాడు. సాధారణంగా మక్తబ్ ఖానా అని పిలిచే అతని అనువాద విభాగం ముఖ్యమైన సంస్కృత గ్రంథాలను పారశీక భాషలో అందుబాటులోకి తెచ్చింది. మహాభారతం రజ్మ్నామాగా అనువదించబడింది; రామాయణం కూడా అనువదించబడింది. ఇటువంటి ప్రాజెక్టులు భారతీయ మేధో సంప్రదాయాలను మరింత మందికి అందుబాటులోకి తెచ్చాయి. అదే సమయంలో, ప్రధానంగా పారశీక భాష ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సామ్రాజ్య సంస్కృతికి తోడ్పడ్డాయి.
అబుల్ ఫజల్ రచించిన అక్బర్నామా రాజవంశ చరిత్రను, అక్బర్ పాలనను వివరిస్తుంది. ఐన్-ఇ-అక్బరీ పరిపాలనా నియమాలు, రెవెన్యూ గణాంకాలు, సమాజానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని నమోదు చేస్తుంది. ఇవి అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారాలే అయినప్పటికీ, రాజాస్థాన పోషణలో రూపొందినందున తరచుగా చక్రవర్తిని ఆదర్శమూర్తిగా చిత్రీకరిస్తాయి. బదౌనీ రచించిన ముంతఖబ్-ఉత్-తవారీఖ్ మరింత విమర్శనాత్మక దృక్పథాన్ని, ముఖ్యంగా మతపరమైన నూతన విధానాల విషయంలో, అందిస్తుంది. వీటిని తులనాత్మకంగా చదవడం వల్ల నమోదైన సంఘటనలను భావజాలపరమైన వ్యాఖ్యానాల నుంచి వేరు చేసి గుర్తించవచ్చు.
హమ్జానామా వంటి సచిత్ర లిఖితప్రతుల ద్వారా మొఘల్ చిత్రకళ విస్తరించింది. దశ్వంత్, బసావన్ వంటి కళాకారులు పారశీక చిత్రకళా సంప్రదాయాలను భారతీయ వర్ణవినియోగం, ప్రకృతి దృశ్యాలు, కథన సూక్ష్మాంశాలతో మేళవించడంలో తోడ్పడ్డారు. వాస్తుశిల్పంలో అక్బర్ ఎర్ర ఇసుకరాయికి ప్రాధాన్యమిచ్చాడు. తోరణ ఆధారిత నిర్మాణాన్ని, స్తంభాలు–దూలాల ఆధారిత నిర్మాణ అంశాలు, ఆధార హస్తాలు (బ్రాకెట్లు), చెక్కిన స్తంభాలతో మేళవించడాన్ని ఇష్టపడ్డాడు. ఆగ్రా కోట, ఫతేపూర్ సిక్రీ ఇందుకు ప్రధాన ఉదాహరణలు. ఫతేపూర్ సిక్రీ 1571 నుంచి 1585 వరకు సామ్రాజ్య కేంద్రంగా పనిచేసింది. ఇందులో జామా మసీదు, బులంద్ దర్వాజా, దివాన్-ఇ-ఖాస్, పంచ్ మహల్ ఉన్నాయి. సికంద్రాలోని అక్బర్ సమాధి నిర్మాణం జహంగీర్ పాలనలో పూర్తయింది.
కాలరేఖ
1556
కలానౌర్లో సింహాసనారోహణ; రెండవ పానిపట్ యుద్ధంలో మొఘలుల విజయం.
1563–1564
తీర్థయాత్ర పన్ను, జిజియా రద్దు.
1572–1576
గుజరాత్ విజయం; ఇబాదత్ ఖానా స్థాపన; హల్దీఘాటి, రాజ్మహల్ యుద్ధాలు.
1579–1582
మహజర్; ప్రాంతీయ పరిపాలన, రెవెన్యూ సంస్కరణలు; చక్రవర్తి ఆధ్వర్యంలోని ఆధ్యాత్మిక శిష్యత్వ వికాసం.
1600–1605
అహ్మద్నగర్ కోట, అసీర్గఢ్ స్వాధీనం; అక్బర్ మరణం, జహంగీర్ సింహాసనారోహణ.
జబ్త్ శిస్తు మదింపు విధానం — సరళ వివరణ
- 1. సాగులో ఉన్న భూమిని కొలవడం
- 2. పంటలను, సంబంధిత సాగు పరిస్థితులను గుర్తించడం
- 3. దిగుబడి, ధరల సగటుల ఆధారంగా నిర్ధారించిన రేట్లను వర్తింపజేయడం
- 4. చెల్లించవలసిన భూమిశిస్తును నిర్ణయించి, నమోదు చేయడం
- 5. పరిపాలనా యంత్రాంగం ద్వారా భూమిశిస్తును వసూలు చేయడం
| పదం | అర్థం | ప్రిలిమ్స్ కోసం గుర్తుంచుకోవలసిన తేడా |
|---|---|---|
| జాత్ | వ్యక్తిగత మన్సబ్ హోదా | ఇది అశ్విక దళ బలగానికి సమానం కాదు |
| సవార్ | అశ్విక దళ హోదా, నిర్వహణ బాధ్యత | ఇది వ్యక్తిగత హోదాకు భిన్నమైనది |
| జాగీర్ | రెవెన్యూ వసూలు హక్కుల కేటాయింపు | ఇది భూమిపై యాజమాన్య హక్కు కాదు |
| దహ్సాలా | పదేళ్ల సగటుల ఆధారంగా శిస్తు మదింపు | ఇది పదేళ్లకు ఒకసారి శిస్తు వసూలు చేయడం కాదు |
| సుల్హ్-ఇ కుల్ | సార్వత్రిక శాంతి, మతపక్షపాతరహిత పాలన | ఇది చిన్న ఆధ్యాత్మిక శిష్యబృందానికి భిన్నమైనది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ఆంబేర్ మరియు మేవార్: భిన్నమైన ప్రతిస్పందనలు
ఆంబేర్తో మైత్రి వల్ల మాన్ సింగ్ వంటి ప్రభావవంతమైన సేనాధిపతులు సామ్రాజ్యానికి లభించగా, మేవార్ మహారాణా ప్రతాప్ నాయకత్వంలో సాయుధ ప్రతిఘటనను కొనసాగించింది. ఈ రెండు ఉదాహరణలను కలిపి పరిశీలిస్తే, రాజపుత్రుల ప్రతిస్పందనలు వైవిధ్యభరితంగా ఉన్నాయని, అక్బర్ సామ్రాజ్య విస్తరణ మైత్రి సంబంధాలతో పాటు సైనిక బలంపైనా ఆధారపడిందని తెలుస్తుంది.
రజ్మ్నామా ప్రాజెక్టు
మహాభారతాన్ని పర్షియన్ భాషలోకి అనువదించే కృషి సంస్కృత పండితులు, పర్షియన్ మేధావులు కలిసి పనిచేయడానికి దోహదపడింది. దాని సచిత్ర లిఖిత ప్రతులు భిన్న సంస్కృతుల మధ్య ఆదానప్రదానానికి, అలాగే పలు పాండిత్య సంప్రదాయాలకు పోషకురాలిగా తనను ప్రతిష్ఠించుకోవాలన్న రాచరిక ప్రయత్నానికి నిదర్శనాలుగా నిలుస్తాయి.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
అక్బర్ భూమిశిస్తు పరిపాలనకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దహ్సాలా విధానంలో పది సంవత్సరాల పంట దిగుబడులు, ధరల సగటులను పరిగణనలోకి తీసుకునేవారు. 2. ఈ విధానం ప్రకారం పది సంవత్సరాలకు ఒకసారి మాత్రమే భూమిశిస్తు వసూలు చేయాల్సి ఉండేది. 3. జబ్త్ విధానాన్ని సామ్రాజ్యమంతటా ఒకే విధంగా అమలు చేశారు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
కాలక్రమానుసారం ఏ క్రమం సరైనది?
- A. జిజియా రద్దు → రెండవ పానిపట్ యుద్ధం → ఇబాదత్ ఖానా స్థాపన → మహజర్
- B. రెండవ పానిపట్ యుద్ధం → జిజియా రద్దు → ఇబాదత్ ఖానా స్థాపన → మహజర్
- C. రెండవ పానిపట్ యుద్ధం → మహజర్ → జిజియా రద్దు → ఇబాదత్ ఖానా స్థాపన
- D. ఇబాదత్ ఖానా స్థాపన → జిజియా రద్దు → మహజర్ → రెండవ పానిపట్ యుద్ధం
ప్రశ్న 3
కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. రజ్మ్నామా — మహాభారతానికి పర్షియన్ అనువాదం 2. ఐన్-ఇ-అక్బరీ — బదౌనీ 3. మన్సబ్దారీ — సామ్రాజ్య అధికారుల హోదాల శ్రేణీకరణ. ఏ జతలు సరిగ్గా సరిపోల్చబడ్డాయి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: అక్బర్ సామ్రాజ్య సుస్థిరీకరణ దండయాత్రల ద్వారా ఆక్రమణ, సమన్వయం, పరిపాలనా సంస్కరణల పరస్పర ప్రభావంపై ఆధారపడింది. చర్చించండి. సూచించిన నిడివి: 250 పదాలు.
- 1556లో వారసత్వంగా లభించిన రాజ్యం యొక్క అస్థిర పరిస్థితిని వివరించడంతో ప్రారంభించండి.
- భూభాగ విస్తరణను, దాని వాణిజ్యపరమైన, వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యాన్ని వివరించండి.
- రాజపుత్రులను సామ్రాజ్య వ్యవస్థలో భాగస్వాములుగా చేర్చుకోవడంతోపాటు మేవార్లో ఎదురైన ప్రతిఘటనను చర్చించండి.
- మన్సబ్దారీ, జాగీర్లు, భూమిశిస్తు సంస్కరణలను సామ్రాజ్య వనరుల సమీకరణతో అనుసంధానించండి.
- సుల్హ్-ఇ కుల్, సాంస్కృతిక పోషణలను పాలనకు సమ్మతిని సాధించే సాధనాలుగా పరిశీలించండి.
- ప్రాంతీయ పరిమితులను, బలప్రయోగం కొనసాగించిన పాత్రను ప్రస్తావిస్తూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Themes in Indian History, Part II: Peasants, Zamindars and the State.
- Satish Chandra, Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part Two.
- Abul Fazl, Ain-i-Akbari, translated by H. Blochmann and H. S. Jarrett.
- Archaeological Survey of India: monument information on Fatehpur Sikri, Agra Fort and Akbar’s Tomb.
- UNESCO World Heritage Centre: Fatehpur Sikri and Agra Fort.
