ఆఫ్రికన్ యూనియన్

1. ఆవిర్భావం, సభ్యత్వం, మౌలిక సూత్రాలు

25 మే 1963న అడిస్ అబాబాలో స్థాపించిన ఆఫ్రికన్ ఐక్యతా సంస్థ నుంచి ఆఫ్రికన్ యూనియన్ ఆవిర్భవించింది. వలస పాలన నిర్మూలన, వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకత, సార్వభౌమ సమానత్వం, వారసత్వంగా వచ్చిన సరిహద్దుల పరిరక్షణకు OAU ప్రాధాన్యమిచ్చింది. ఈ సూత్రాలు కొత్తగా స్వాతంత్ర్యం పొందిన దేశాలను స్థిరపరచడానికి తోడ్పడినప్పటికీ, జోక్యం చేసుకోకూడదనే కఠిన వైఖరి అంతర్గత అణచివేత, మానవతా సంక్షోభాలపై సమష్టి ప్రతిస్పందనలను పరిమితం చేసింది. రువాండాలో 1994లో జరిగిన జాతి నిర్మూలన, ఖండస్థాయి, అంతర్జాతీయ రక్షణ యంత్రాంగాల అసమర్థతను బహిర్గతం చేసింది.

సెప్టెంబర్ 1999 నాటి సిర్తే ప్రకటన మరింత సమైక్యమైన సంస్థగా మారే ప్రక్రియను ప్రారంభించింది. AU స్థాపక చట్టాన్ని 2000లో ఆమోదించారు; యూనియన్‌ను 2002లో ప్రారంభించారు. ఖండస్థాయి సమైక్యత, ప్రజాస్వామ్య పాలన, మానవ హక్కులు, సుస్థిర అభివృద్ధి, అంతర్జాతీయ చర్చల్లో ఉమ్మడి ఆఫ్రికన్ వైఖరి దీని లక్ష్యాలలో ఉన్నాయి. సహ్రావీ అరబ్ డెమోక్రటిక్ రిపబ్లిక్‌కు సభ్యత్వం కల్పించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ 1984లో OAU నుంచి వైదొలగిన మొరాకో, 2017లో తిరిగి చేరింది. పరిష్కారం కాని పశ్చిమ సహారా వివాదం దౌత్య ఉద్రిక్తతలకు కారణమవుతూనే ఉంది.

స్థాపక చట్టం సార్వభౌమత్వం పట్ల గౌరవాన్ని, నిర్దిష్ట షరతులకు లోబడిన సమష్టి బాధ్యతతో మిళితం చేస్తుంది. యుద్ధ నేరాలు, జాతి నిర్మూలన, మానవత్వానికి వ్యతిరేక నేరాలతో కూడిన తీవ్రమైన పరిస్థితుల్లో అసెంబ్లీ నిర్ణయం మేరకు జోక్యం చేసుకునే యూనియన్ హక్కును అధికరణం 4(h) గుర్తిస్తుంది. శాంతి భద్రతల పునరుద్ధరణకు జోక్యాన్ని కోరే సభ్య దేశ హక్కును అధికరణం 4(j) గుర్తిస్తుంది. ఈ నిబంధనలు జోక్యం చేసుకోకపోవడం నుంచి ఉదాసీనంగా ఉండకపోవడం వైపు మార్పునకు పునాదిగా నిలుస్తాయి.

2. సంస్థలు, నిర్ణయ ప్రక్రియ

దేశాధినేతలు, ప్రభుత్వాధినేతల అసెంబ్లీ AU అత్యున్నత విధాన నిర్ణయ విభాగం. సాధారణంగా విదేశాంగ మంత్రులతో కూడిన కార్యనిర్వాహక మండలి విధానాలను సమన్వయం చేస్తూ, అసెంబ్లీ కార్యకలాపాలకు సన్నాహాలు చేస్తుంది. అడిస్ అబాబాలో ఉండే సభ్య దేశాల ప్రతినిధులతో కూడిన శాశ్వత ప్రతినిధుల కమిటీ ఈ పనికి తోడ్పడుతుంది. ఆఫ్రికన్ యూనియన్ కమిషన్ పరిపాలనా, కార్యనిర్వాహక సచివాలయంగా పనిచేస్తుంది; దీని అధ్యక్ష పదవి, ఏటా వంతులవారీగా మారే యూనియన్ రాజకీయ అధ్యక్ష పదవికి భిన్నమైనది.

శాంతి భద్రతా మండలి సంఘర్షణల నివారణ, నిర్వహణ, పరిష్కారం కోసం పనిచేసే స్థాయీ నిర్ణయ విభాగం. ఇందులో 15 మంది ఎన్నికైన సభ్యులు ఉంటారు; వారిలో పది మంది రెండేళ్లు, ఐదుగురు మూడేళ్ల పదవీకాలం కలిగి ఉంటారు. ఏ సభ్య దేశానికీ శాశ్వత స్థానం లేదా వీటో అధికారం లేదు. ఇతర సంస్థల్లో ప్రధానంగా సలహా అధికారాలు కలిగిన పాన్-ఆఫ్రికన్ పార్లమెంటు, పౌర సమాజ భాగస్వామ్యానికి వేదికను కల్పించే ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక మండలి ఉన్నాయి.

ఆఫ్రికన్ మానవ హక్కుల సంస్థల్లో మానవ, ప్రజల హక్కులపై ఆఫ్రికన్ కమిషన్, మానవ, ప్రజల హక్కులపై ఆఫ్రికన్ న్యాయస్థానం ఉన్నాయి. న్యాయస్థానం ప్రభావశీలత ఒప్పంద ఆమోదం, దానిని ఆశ్రయించడానికి వర్తించే నియమాలు, దేశాలు తీర్పులకు కట్టుబడి ఉండటంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సమైక్యతకు పునాది వ్యవస్థలుగా ఎనిమిది ప్రాంతీయ ఆర్థిక సమాఖ్యలను కూడా AU గుర్తిస్తుంది. వాటిలో దేశాలకు ఉన్న బహుళ సభ్యత్వాలు, భిన్న సామర్థ్యాలు సమన్వయాన్ని సంక్లిష్టం చేస్తాయి. సమాఖ్య ప్రభుత్వానికి భిన్నంగా, AU సభ్య దేశాల సమ్మతి, నిధుల సమకూర్పు, దేశీయ అమలుపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతుంది.

3. ఆర్థిక సమైక్యత, అజెండా 2063

2015లో ఆమోదించిన అజెండా 2063, AU ఖండస్థాయి దార్శనికతను వరుస అమలు ప్రణాళికలుగా మలుస్తుంది. సమ్మిళిత వృద్ధి, మౌలిక సదుపాయాల అనుసంధానం, ప్రజాస్వామ్య పాలన, సాంస్కృతిక అస్తిత్వం, మహిళలు, యువత సాధికారత, శాంతి, మరింత ప్రపంచ ప్రభావం దీని ప్రాధాన్యాలలో ఉన్నాయి. ఆఫ్రికన్ ఖండస్థాయి స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ప్రాంతం, ఏకీకృత ఆఫ్రికన్ వైమానిక రవాణా మార్కెట్, తుపాకులను నిశ్శబ్దం చేయడం వంటి ప్రధాన కార్యక్రమాలు ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ చట్రం ఆఫ్రికా స్వీయ సారథ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది; అయితే పురోగతి జాతీయ బడ్జెట్లు, పరిపాలనా సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

AfCFTA ఒప్పందంపై మార్చి 2018లో కిగాలీలో సంతకాలు జరిగాయి; ఇది మే 2019లో అమల్లోకి వచ్చింది; జనవరి 2021లో దీని వాణిజ్య దశ ప్రారంభమైంది. దీని సచివాలయం ఘనాలోని అక్రాలో ఉంది. వస్తు, సేవల వాణిజ్యాన్ని క్రమంగా సరళీకరించడం, పెట్టుబడులు, పోటీ, మేధో సంపత్తి, ఇతర ఆర్థిక సహకార రంగాలకు సంబంధించిన అంశాలను పరిష్కరించడం దీని ఉద్దేశం. ఇది స్వేచ్ఛా వాణిజ్య చట్రమేగానీ, ఇప్పటికే పూర్తిగా ఏర్పడిన ఖండస్థాయి కస్టమ్స్ యూనియన్ లేదా ఉమ్మడి కరెన్సీ వ్యవస్థ కాదు.

సమైక్యత వల్ల ప్రాంతీయ విలువ గొలుసులు, విస్తృత వినియోగదారు మార్కెట్లు ఏర్పడి, ప్రాసెస్ చేయని ప్రాథమిక వస్తువుల ఎగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గవచ్చు. అయితే సుంక రాయితీలు మాత్రమే నమ్మదగని విద్యుత్ సరఫరా, బలహీన రవాణా–సరఫరా వ్యవస్థలు, సుంకేతర అవరోధాలు, పరిమిత వాణిజ్య విత్తం వంటి సమస్యలను అధిగమించలేవు. ఏ వస్తువులు రాయితీలకు అర్హమో నిర్ణయించడానికి ప్రభావవంతమైన మూలస్థాన నియమాలు అవసరం. చిన్న ఆర్థిక వ్యవస్థలకు మార్పులకు సర్దుబాటు కావడానికి మద్దతు కూడా అవసరం; అనధికారిక సరిహద్దు వాణిజ్యంలో నిమగ్నమైన మహిళలకు సరళీకృత ప్రక్రియలు, సురక్షిత సరిహద్దు సౌకర్యాలు ముఖ్యమైనవి.

4. శాంతి, భద్రత, పాలన సవాళ్లు

ఆఫ్రికన్ శాంతి భద్రతా వ్యవస్థ, శాంతి భద్రతా మండలిని ఖండస్థాయి ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థ, విజ్ఞుల బృందం, ఆఫ్రికన్ సన్నద్ధ దళం, శాంతి నిధితో అనుసంధానిస్తుంది. మధ్యవర్తిత్వం, నివారణాత్మక దౌత్యం, ఆంక్షలు, శాంతి మద్దతు కార్యకలాపాలు దీని సాధనాలలో ఉన్నాయి. రాజ్యాంగ విరుద్ధ మార్గాల్లో అధికారంలోకి వచ్చిన ప్రభుత్వాలు AU కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనడాన్ని స్థాపక చట్టంలోని అధికరణం 30 నిషేధిస్తుంది. ప్రజాస్వామ్యం, ఎన్నికలు, పాలనపై ఆఫ్రికన్ చార్టర్ ఖండస్థాయి ప్రజాస్వామ్య ప్రమాణాలను మరింత అభివృద్ధి చేస్తుంది.

అయినప్పటికీ, సహెల్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో సైనిక అధికార స్వాధీనాలు, సూడాన్‌లో యుద్ధం, సోమాలియాలో దీర్ఘకాలిక అభద్రత సంస్థాగత నిబద్ధతలకు, కార్యాచరణ సామర్థ్యానికి మధ్య అంతరాన్ని చూపుతున్నాయి. ప్రభుత్వ చట్టబద్ధతపై వివాదాలు, సాయుధ సమూహాలు, బాహ్య జోక్యం, పొరుగు ప్రభుత్వాల మధ్య విభేదాలు ప్రతిస్పందనలను సంక్లిష్టం చేస్తున్నాయి. సస్పెన్షన్ తిరుగుబాటును తిరస్కరించడాన్ని సూచించగలదు; కానీ అది ఒక్కటే పౌర ప్రభుత్వాన్ని పునరుద్ధరించలేదు లేదా అభద్రతను పరిష్కరించలేదు.

ఆర్థిక పరాధీనత, రవాణా–సరఫరా లోపాలు ఆఫ్రికా నేతృత్వంలోని కార్యకలాపాలను పరిమితం చేస్తున్నాయి. సభ్య దేశాల నుంచి మరింత నిశ్చితమైన చందాలు, బలమైన శాంతి నిధుల సమకూర్పు కోసం AU కృషి చేసింది. డిసెంబర్ 2023లో ఆమోదించిన UN భద్రతా మండలి తీర్మానం 2719, మండలి అనుమతి పొందిన అర్హమైన AU నేతృత్వ శాంతి మద్దతు కార్యకలాపాలకు, ప్రతి సందర్భాన్ని విడిగా పరిశీలించి, వాటి వార్షిక బడ్జెట్లలో 75 శాతం వరకు UN నిర్ధారిత చందాల నుంచి నిధులు అందించే చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. దీని అమలు మండలి నిర్ణయాలు, పర్యవేక్షణ, అనుపాలన అవసరాలకు లోబడి ఉంటుంది.

5. ప్రపంచ పాలన, భారత్–AU సంబంధాలు

వాతావరణ విత్తం, అభివృద్ధి, రుణాలు, ప్రపంచ సంస్థల సంస్కరణలపై ఆఫ్రికన్ వైఖరులను AU సమన్వయం చేస్తుంది. దీని 2005 ఎజుల్విని ఏకాభిప్రాయం, UN భద్రతా మండలిలో ఆఫ్రికాకు కనీసం రెండు శాశ్వత స్థానాలు, ఐదు అశాశ్వత స్థానాలు ఇవ్వాలని కోరుతుంది; శాశ్వత స్థానాలకు వీటో కొనసాగితే దానితో సహా శాశ్వత సభ్యత్వపు అన్ని ప్రత్యేకాధికారాలు ఉండాలని పేర్కొంటుంది. UN సాధారణ సభలో ఆఫ్రికాకు ఉన్న సంఖ్యాబలానికి, భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం లేకపోవడానికి మధ్య వ్యత్యాసం ఉంది.

సెప్టెంబర్ 2023 న్యూఢిల్లీ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో AU, G20లో శాశ్వత సభ్యత్వం పొందింది. మరింత ప్రాతినిధ్యపూర్వక ప్రపంచ పాలన దిశగా ఒక అడుగుగా పేర్కొంటూ, దీని ప్రవేశానికి భారత్ బలమైన మద్దతు ఇచ్చింది. సభ్యత్వం ఆఫ్రికన్ ప్రాధాన్యాలను ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి వేదికను కల్పిస్తుంది; అయితే విధానాలపై ప్రభావం చూపడానికి విభిన్న జాతీయ ప్రయోజనాల మధ్య సమర్థ సమన్వయం ఇంకా అవసరం. AU ఉనికి దక్షిణాఫ్రికా ప్రత్యేక G20 సభ్యత్వానికి అనుబంధంగా ఉంటుందే తప్ప దానిని భర్తీ చేయదు.

వలసవాద వ్యతిరేక సంఘీభావం, ప్రవాసుల సంబంధాలు, వాణిజ్యం, అభివృద్ధి సహకారం భారత్–ఆఫ్రికా సంబంధాలకు పునాదులు. భారత్–ఆఫ్రికా ఫోరమ్ శిఖరాగ్ర సమావేశాలు 2008, 2011, 2015లో జరిగాయి; మూడవ సమావేశంలో UN సభ్యత్వం కలిగిన మొత్తం 54 ఆఫ్రికన్ దేశాలు పాల్గొన్నాయి. ITEC శిక్షణ, రాయితీ నిబంధనలపై అభివృద్ధి విత్తం, ఉపకార వేతనాలు, ఆరోగ్య సహకారం, ఇ-విద్యాభారతి, ఇ-ఆరోగ్యభారతి వంటి డిజిటల్ విద్యా కార్యక్రమాలు భారత సహకారంలో ఉన్నాయి. సముద్ర భద్రత, పునరుత్పాదక ఇంధనం, ప్రతికూలతలను తట్టుకోగల సరఫరా గొలుసులు కూడా భాగస్వామ్యాలలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఆఫ్రికాను కేవలం చైనాతో పోటీకి వేదికగా చూడకుండా, భారత్ తన ప్రాజెక్టులను ఆఫ్రికన్ ప్రాధాన్యాలకు అనుగుణంగా రూపొందించి, అమలును మెరుగుపరచి, స్థానిక సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేయాలి.

సాధన ప్రశ్నలు