ASEAN

1. ఆవిర్భావం, సభ్యత్వం, సంస్థాగత నిర్మాణం

ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ వైరం, ప్రాంతీయ తిరుగుబాట్లు, పొరుగు దేశాల మధ్య అపనమ్మకం నెలకొన్న పరిస్థితుల్లో ASEAN ఆవిర్భవించింది. దేశాలకు అతీతమైన అధికార వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయకుండానే ప్రాంతీయ సుస్థిరత, ఆర్థిక అభివృద్ధిని సాధించాలని దాని వ్యవస్థాపకులు భావించారు. బ్యాంకాక్ ప్రకటన ఆర్థిక వృద్ధి, సామాజిక పురోగతి, సాంస్కృతిక అభివృద్ధి, ప్రాంతీయ శాంతిని నొక్కిచెప్పింది. ఐదు వ్యవస్థాపక సభ్యదేశాలతో ప్రారంభమైన సంస్థలో ఆ తరువాత 1984లో బ్రూనై దారుస్సలాం, 1995లో వియత్నాం, 1997లో లావోస్, మయన్మార్, 1999లో కంబోడియా, 2025లో తిమోర్-లెస్టే చేరడంతో అది విస్తరించింది.

ASEAN చార్టర్ సంస్థకు న్యాయపరమైన వ్యక్తిత్వాన్ని కల్పించి, దాని సంస్థాగత వ్యవస్థలను అధికారికం చేసింది. దేశాధినేతలు లేదా ప్రభుత్వాధినేతలతో కూడిన ASEAN శిఖరాగ్ర సమావేశం దాని అత్యున్నత విధాన నిర్ణాయక సంస్థ. విదేశాంగ మంత్రులతో ASEAN సమన్వయ మండలి ఏర్పడుతుంది. మూడు సముదాయ మండళ్లు రాజకీయ–భద్రతా, ఆర్థిక, సామాజిక–సాంస్కృతిక స్తంభాలను పర్యవేక్షిస్తాయి. ప్రధాన కార్యదర్శి, జకార్తాలోని సచివాలయం అమలుకు తోడ్పడతాయి; అయితే అధికారం ప్రధానంగా సభ్యదేశాల ప్రభుత్వాల వద్దనే ఉంటుంది.

ASEAN పద్ధతి అంటే సంప్రదింపులు, ఏకాభిప్రాయం, అనౌపచారికత, సార్వభౌమాధికారాన్ని గౌరవించడం, అంతర్గత వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకోకపోవడం. విభిన్న రాజకీయ వ్యవస్థలు కలిగిన దేశాలు తమ స్వయంప్రతిపత్తిని గణనీయంగా వదులుకోకుండానే సహకరించుకోవడానికి ఈ ప్రమాణాలు తోడ్పడ్డాయి. అయితే అందరూ అంగీకరించగల కనిష్ఠ స్థాయి ఫలితాలకే ఇవి దారితీయవచ్చు. అందువల్ల ASEANను యూరోపియన్ యూనియన్‌కు ఆసియా సమానరూపంగా భావించరాదు: దీనికి ఉమ్మడి కరెన్సీ, దేశాలకు అతీతమైన శాసనసభ లేదా సమష్టి రక్షణ కట్టుబాటు లేవు.

• అధ్యక్ష బాధ్యతలు ఏటా సభ్యదేశాల మధ్య మారుతూ ఉంటాయి.
• 1976లో సంతకం చేసిన మైత్రి, సహకార ఒప్పందం శాంతియుత వివాద పరిష్కారాన్ని, అంతర్గత వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకోకపోవడాన్ని నియమబద్ధం చేస్తుంది.
• ASEAN సముదాయం 31 డిసెంబరు 2015న అధికారికంగా స్థాపించబడింది.

2. ఆర్థిక ఏకీకరణ, ASEAN నేతృత్వంలోని బహుపాక్షిక వ్యవస్థ

ఉత్పాదక నెట్‌వర్క్‌లు, భారీ వినియోగదారు మార్కెట్లు, హిందూ మహాసముద్రాన్ని పసిఫిక్ మహాసముద్రంతో కలిపే వ్యూహాత్మక సముద్ర మార్గాలపై ASEAN ఆర్థిక ప్రాధాన్యం ఆధారపడి ఉంది. సింగపూర్ ప్రధాన విత్త, సరకు రవాణా నిర్వహణ కేంద్రం; వియత్నాం, థాయ్‌లాండ్, మలేషియా, ఇండోనేషియా ఎలక్ట్రానిక్స్, ఆటోమొబైల్స్, ముడి సరకులు, వైవిధ్యభరిత ఉత్పత్తి నెట్‌వర్క్‌లలో ముఖ్య స్థానాలను కలిగి ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, ముఖ్యంగా సంపన్న సభ్యదేశాలకు, తక్కువ ఆదాయ ప్రధాన భూభాగ ఆర్థిక వ్యవస్థలకు మధ్య అభివృద్ధి అంతరాలు గణనీయంగా కొనసాగుతున్నాయి.

ASEAN స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ప్రాంత కార్యక్రమం 1992లో ప్రారంభమైంది. 2010 నుంచి అమలులో ఉన్న ASEAN వస్తు వాణిజ్య ఒప్పందం సరకు వాణిజ్య కట్టుబాట్లను ఏకీకృతం చేసింది. జాతీయ కట్టుబాట్లు, పరిమితులకు లోబడి వస్తువులు, సేవలు, పెట్టుబడులు, నైపుణ్య కార్మికులు, మూలధనం మరింత స్వేచ్ఛగా ప్రవహించడం ద్వారా సమీకృత ఉత్పత్తి పునాదిని ఏర్పరచాలని ASEAN ఆర్థిక సముదాయం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది సంపూర్ణ కస్టమ్స్ యూనియన్ గానీ, EU తరహా ఏక మార్కెట్ గానీ కాదు; సుంకేతర అవరోధాలు, నియంత్రణపరమైన వ్యత్యాసాలు గణనీయంగానే ఉన్నాయి.

ASEAN కేంద్రస్థాన ప్రాధాన్యం అంటే ప్రాంతీయ సహకారానికి రూపకల్పన చేయడంలోనూ, ప్రధాన శక్తులను ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావడంలోనూ ASEAN నాయకత్వ పాత్రను కొనసాగించడం. ASEAN ప్రాంతీయ వేదిక రాజకీయ, భద్రతా చర్చలను చేపడుతుంది; తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం వ్యూహాత్మక అంశాలపై నాయకులను ఒకచోట చేర్చుతుంది; ASEAN రక్షణ మంత్రుల సమావేశం-ప్లస్ కార్యాచరణాత్మక రక్షణ సహకారాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. విత్త సహకారంతో సహా వివిధ రంగాల్లో ASEAN ప్లస్ త్రీ, ASEANను చైనా, జపాన్, దక్షిణ కొరియాలతో అనుసంధానిస్తుంది.

ప్రాంతీయ సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్యం (RCEP) దానిలో పాల్గొనే ASEAN ఆర్థిక వ్యవస్థలను చైనా, జపాన్, దక్షిణ కొరియా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లతో అనుసంధానిస్తుంది. 2020లో సంతకాలు జరిగి, తొలిసారిగా 2022లో అమలులోకి వచ్చిన ఈ ఒప్పందం వాణిజ్య ఏకీకరణను, ఉమ్మడి మూలస్థాన నియమాలను బలోపేతం చేస్తుంది. దిగుమతుల ఆకస్మిక పెరుగుదల, రక్షణ చర్యలు, మార్కెట్ ప్రవేశ ప్రయోజనాల్లో సమతుల్యత వంటి ఆందోళనల కారణంగా భారతదేశం 2019లో చర్చల నుంచి వైదొలిగింది. RCEP సభ్యత్వాన్ని ASEAN సభ్యత్వంతో కలిపి చూడకూడదు.

3. భారత్–ASEAN సంబంధాలు: వ్యూహాత్మక, అభివృద్ధిపరమైన ప్రాధాన్యం

ఆర్థిక సరళీకరణ, ప్రచ్ఛన్న యుద్ధానంతర దౌత్య సర్దుబాట్లతోపాటు 1990ల ప్రారంభంలో భారతదేశ లుక్ ఈస్ట్ విధానం రూపుదిద్దుకుంది. 2014లో ఇది యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానంగా మారడం అమలు, అనుసంధానం, వ్యూహాత్మక సంబంధాలకు ప్రాధాన్యమిచ్చింది. ఈ విధానంలో ASEAN కేంద్రస్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది. అందరినీ కలుపుకొనే, నియమాల ఆధారిత ఇండో–పసిఫిక్ కోసం భారతదేశ దార్శనికతలో ఇది కీలక భాగస్వామి.

ASEAN–భారత్ వస్తు వాణిజ్య ఒప్పందంపై 2009లో సంతకాలు జరిగాయి; ఇది 2010లో అమలులోకి వచ్చింది. ఆ తరువాత సేవలు, పెట్టుబడులకు సంబంధించిన ఒప్పందాలు కుదిరాయి. భారత అధికారిక వాణిజ్య గణాంకాల ప్రకారం, 2023–24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ద్వైపాక్షిక సరకు వాణిజ్యం సుమారు US$122.7 బిలియన్లకు చేరింది. అయినప్పటికీ భారతదేశం గణనీయమైన సరకు వాణిజ్య లోటును ఎదుర్కొంటోంది. వస్తు వాణిజ్య ఒప్పంద సమీక్షలో ప్రాంతీయ విలువ గొలుసు అవకాశాలను దెబ్బతీయకుండా మూలస్థాన నియమాలు, సుంకేతర అవరోధాలు, అసమాన మార్కెట్ ప్రవేశం వంటి అంశాలను పరిష్కరించాలి.

అనుసంధానం ఈ భాగస్వామ్యానికి భారత ఈశాన్య ప్రాంతంతో ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని కల్పిస్తుంది. భారత్–మయన్మార్–థాయ్‌లాండ్ త్రైపాక్షిక రహదారి మణిపూర్‌లోని మోరెను మయన్మార్ మీదుగా థాయ్‌లాండ్‌లోని మే సాట్‌తో అనుసంధానించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. కలాదాన్ బహుళ రవాణా మార్గాల సరకు రవాణా ప్రాజెక్టు భారత తూర్పు సముద్ర తీరాన్ని సిట్వే ఓడరేవుతోనూ, అక్కడి నుంచి మిజోరాం వైపు కొనసాగే మార్గాలతోనూ అనుసంధానిస్తుంది. వీటి పూర్తి ప్రయోజనాలు అసంపూర్తి మౌలిక సదుపాయాలు, సరిహద్దు ప్రక్రియలు, మయన్మార్‌లో భద్రత, రాజకీయ సుస్థిరతపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

భద్రతా సహకారంలో సముద్ర క్షేత్ర అవగాహన, ఉగ్రవాద నిరోధం, విపత్తు సహాయం, రక్షణ రంగ పరస్పర వినిమయాలు ఉన్నాయి. తొలి ASEAN–భారత్ సముద్ర విన్యాసం 2023లో జరిగింది. UNCLOSతో సహా అంతర్జాతీయ చట్టాలకు అనుగుణంగా నౌకాయాన స్వేచ్ఛకు, శాంతియుత వివాద పరిష్కారానికి భారతదేశం మద్దతు ఇస్తుంది. అభివృద్ధి భాగస్వామ్యాలు, ఉపకార వేతనాలు, డిజిటల్ సహకారం, బౌద్ధం వంటి నాగరికతాపరమైన సంబంధాలు ఈ అనుబంధాన్ని కేవలం చైనా-కేంద్రీకృత వ్యూహాత్మక అంచనాలకు అతీతంగా విస్తరింపజేస్తాయి.

4. ప్రధాన సవాళ్లు: ఏకాభిప్రాయం, మయన్మార్, వ్యూహాత్మక పోటీ

ASEAN వైవిధ్యం దాని బలం, పరిమితి కూడా. రాజకీయ వ్యవస్థలు, అభివృద్ధి స్థాయులు, ముప్పులపై అంచనాలు, బాహ్య శక్తులపై ఆర్థిక ఆధారపడటంలో సభ్యదేశాల మధ్య తేడాలున్నాయి. ఏకాభిప్రాయం ఐక్యతను కాపాడుతుంది; కానీ సకాలంలో నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ఆటంకం కలిగించవచ్చు. అంతర్గత వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకోకపోవడం అనే సూత్రం దేశీయ రాజకీయ లేదా మానవ హక్కుల సంక్షోభాలను ఎదుర్కొనే ప్రభుత్వాలపై ఒత్తిడిని పరిమితం చేస్తుంది. ప్రాంతీయ కట్టుబాట్లను అమలు చేయించే విషయంలో సచివాలయ సామర్థ్యం కూడా పరిమితమే.

ఫిబ్రవరి 2021లో మయన్మార్‌లో జరిగిన సైనిక తిరుగుబాటు ఈ పరిమితులను బహిర్గతం చేసింది. హింసకు ముగింపు, నిర్మాణాత్మక చర్చలు, ప్రత్యేక దూత నియామకం, మానవతా సహాయం, సంబంధిత అన్ని పక్షాలను కలుసుకునేందుకు దూత పర్యటనను కోరుతూ ఏప్రిల్ 2021లో ASEAN ఐదు అంశాల ఏకాభిప్రాయాన్ని ఆమోదించింది. దీని అమలు ఇప్పటికీ తీవ్రంగా అసంతృప్తికరంగానే ఉంది. కొన్ని ఉన్నతస్థాయి సమావేశాల్లో సైనిక ప్రతినిధుల పాల్గొనడాన్ని పరిమితం చేయడం అసమ్మతిని సూచించినప్పటికీ, నిరంతర రాజకీయ పురోగతిని సాధించడంలో ASEAN ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటోంది.

దక్షిణ చైనా సముద్రం మరో రకమైన పరీక్షను ముందుంచుతోంది. పలు ASEAN సభ్యదేశాల సముద్ర హక్కుల వాదనలు చైనా వాదనలతో అతివ్యాప్తి చెందుతున్నాయి; ఇతర సభ్యదేశాలు ఆర్థిక సంబంధాలకు ప్రాధాన్యమిస్తున్నాయి లేదా ఘర్షణను నివారిస్తున్నాయి. పక్షాల ప్రవర్తనపై 2002 ప్రకటన దౌత్య చట్రాన్ని అందించినప్పటికీ, ప్రవర్తనా నియమావళిపై చర్చలు సుదీర్ఘంగా సాగుతున్నాయి. ఫిలిప్పీన్స్–చైనా కేసులో 2016 మధ్యవర్తిత్వ తీర్పు, UNCLOS కల్పించే హక్కులకు మించిన చైనా చారిత్రక హక్కుల వాదనలకు న్యాయపరమైన ఆధారం లేదని తిరస్కరించింది; భూస్వరూపాలపై సార్వభౌమాధికారాన్ని అది నిర్ణయించలేదు.

అమెరికా–చైనా పోటీ, పరిమిత దేశాల భద్రతా ఏర్పాట్లు, సరఫరా గొలుసుల పునర్వ్యవస్థీకరణ ASEANకు అవకాశాలను సృష్టిస్తూనే దాని కేంద్రస్థాన ప్రాధాన్యాన్ని పరీక్షిస్తున్నాయి. వాతావరణ మార్పుల దుష్ప్రభావాలకు గురయ్యే అవకాశం, సరిహద్దులు దాటే పొగమంచు కాలుష్యం, మెకాంగ్ జల పాలన, సైబర్ నేరాలు, క్రమరహిత వలసలు కూడా సాంప్రదాయ సార్వభౌమాధికార-కేంద్రీకృత దౌత్యానికి మించిన సహకారాన్ని కోరుతున్నాయి.

5. ముందడుగు, మెయిన్స్ విశ్లేషణా చట్రం

ASEAN భవిష్యత్ ప్రాసంగికత రాజకీయ సమ్మిళితత్వాన్ని విశ్వసనీయ అమలుతో మేళవించడంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మరిన్ని వనరులున్న సంస్థలు, కట్టుబాట్లపై మరింత స్పష్టమైన పర్యవేక్షణ, ఆసక్తిగల సభ్యదేశాల మధ్య కార్యాచరణాత్మక సహకారం EU తరహా ఏకీకరణ అవసరం లేకుండానే ఫలితాల సాధనను మెరుగుపరచగలవు. తిమోర్-లెస్టే చేరికతో సామర్థ్య నిర్మాణం, అభివృద్ధి అంతరాల తగ్గింపు కూడా ముఖ్యమైన సంస్థాగత ప్రాధాన్యాలుగా మారాయి.

శిఖరాగ్ర సమావేశాల్లోని కట్టుబాట్లను భారతదేశం పూర్తయిన ప్రాజెక్టులు, ముందుగా అంచనా వేయగల నిధుల సమకూర్పు, సరళమైన సరిహద్దు ప్రక్రియలుగా కార్యరూపంలోకి తీసుకురావాలి. వాణిజ్య సంబంధాల్లో సముచిత రక్షణ చర్యలతోపాటు ఎగుమతి పోటీతత్వం, ప్రమాణాల గుర్తింపు, బలమైన సేవా రంగ అనుసంధానాలను మేళవించాలి. సముద్ర రంగ సామర్థ్య నిర్మాణం, అంతరాయాలను తట్టుకునే సరఫరా గొలుసులు, ప్రజారోగ్య సహకారం, డిజిటల్ ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలు భాగస్వామ్యానికి సాపేక్షంగా మరింత సమ్మిళిత రంగాలను అందిస్తాయి.

GS-II సమాధానంలో ASEAN ఐక్యతకు, ASEAN కేంద్రస్థాన ప్రాధాన్యానికి మధ్య తేడాను స్పష్టం చేయండి: మొదటిది అంతర్గత సంఘటితత్వానికి సంబంధించినది; రెండవది ప్రాంతీయ వ్యవస్థలో దాని నాయకత్వానికి సంబంధించినది. కేంద్రస్థాన ప్రాధాన్యానికి మద్దతివ్వడం అంటే సంస్థాగత స్తబ్ధతను అంగీకరించడం కాదు. ASEANను అనివార్యమైన సమన్వయ వేదికగా గుర్తిస్తూ, దాని ప్రభావశీలత సంఘటితత్వం, కార్యాచరణ ఫలితాలు, ASEAN నేతృత్వంలోని యంత్రాంగాలను గౌరవించేందుకు ప్రధాన శక్తుల సుముఖతపై ఆధారపడి ఉంటుందని సమతుల్య ముగింపులో పేర్కొనాలి.

సాధన ప్రశ్నలు