1. అర్థం, పరిధి, సామాజిక న్యాయపరమైన ప్రాధాన్యం
డిజిటల్ విద్యలో డిజిటల్ అభ్యసన వనరులు, వర్చువల్ తరగతి గదులు, విద్యా ప్రసారాలు, అభ్యసన నిర్వహణ వ్యవస్థలు, సహాయక సాంకేతికతలు, అనుకరణలు, సాంకేతికత ఆధారిత మదింపు ఉంటాయి. సమకాలిక అభ్యసనంలో అదే సమయంలో పరస్పర సంభాషణ జరుగుతుంది; అసమకాలిక అభ్యసనం విద్యార్థులు తమకు అనుకూలమైన వేగంతో పాఠ్యసామగ్రిని వినియోగించుకునేందుకు అనుమతిస్తుంది. మిశ్రిత అభ్యసనం తరగతి గది బోధనను డిజిటల్ కార్యకలాపాలతో ఉద్దేశపూర్వకంగా కలుపుతుంది. హైబ్రిడ్ ఏర్పాట్లు ప్రత్యక్షంగా హాజరయ్యే, దూరం నుంచి పాల్గొనే అభ్యాసకులకు ఏకకాలంలో సేవలు అందించవచ్చు.
సాంకేతికత ప్రత్యేక నైపుణ్యంతో కూడిన బోధనను మారుమూల ప్రాంతాలకు విస్తరించగలదు, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే రూపాల్లో వనరులను అందించగలదు, పునశ్చరణకు తోడ్పడగలదు, ఉద్యోగాలు చేసే వయోజనులు నిరంతర విద్యను కొనసాగించేలా చేయగలదు. అయితే, దాని విద్యాపరమైన విలువ పాఠ్యప్రణాళికతో అనుసంధానం, ఉపాధ్యాయుల మార్గదర్శకత్వం, ప్రతిస్పందనకు అవకాశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉపన్యాసాలను అప్‌లోడ్ చేయడం లేదా టాబ్లెట్లను పంపిణీ చేయడం వల్ల అవగాహన దానంతట అదే మెరుగుపడదు. సామాజికీకరణ, పోషణ, రక్షణ, ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యానికి కేంద్రాలైన పాఠశాలలకు డిజిటల్ వనరులు అనుబంధంగా ఉండాలి.
రాజ్యాంగ చట్రం అధికరణం 21Aను, అధికరణం 14 కింద సమానత్వంతోనూ, అధికరణం 46 కింద బలహీన వర్గాల విద్యా ప్రయోజనాల ప్రోత్సాహంతోనూ అనుసంధానిస్తుంది. డిజిటల్ ప్రాప్యతను ప్రత్యేక ప్రాథమిక హక్కుగా పేర్కొనలేదు. అయినప్పటికీ సాంకేతికతపై ఆధారపడిన ప్రభుత్వ విద్య నుంచి వెలివేయడం విద్యా హక్కులను సమర్థంగా అనుభవించడాన్ని దెబ్బతీయవచ్చు. విద్యను అందించే పద్ధతులు కేవలం అధికారిక నమోదు కంటే వాస్తవ అవకాశాలను విస్తరిస్తున్నాయా అన్నదే విధానానికి గీటురాయి.
- ప్రాప్యత: నమ్మదగిన పరికరాలు, విద్యుత్, అనుసంధాన సదుపాయం, భరించగల ధరలో డేటా.
- సామర్థ్యం: డిజిటల్ అక్షరాస్యత, భాషాపరమైన సహాయం, అందరికీ అందుబాటు, ఉపాధ్యాయుల నైపుణ్యం.
- ఫలితాలు: అవగాహన, నేర్చుకున్నది గుర్తుంచుకోవడం, భాగస్వామ్యం, తదుపరి స్థాయికి పురోగతి; కేవలం తెర ముందు గడిపిన సమయం లేదా లాగిన్‌ల సంఖ్య కాదు.
2. భారతదేశ సంస్థాగత, విధాన నిర్మాణం
జాతీయ విద్యా విధానం, 2020 జాగ్రత్తగా మూల్యాంకనం చేసిన సాంకేతిక వినియోగం, డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు, ఉపాధ్యాయుల సన్నద్ధత, బహుభాషా పాఠ్యసామగ్రిని ప్రోత్సహిస్తుంది. ఆధారాలు, సలహాలను పరస్పరం పంచుకునే వేదికగా జాతీయ విద్యా సాంకేతిక వేదికను ప్రతిపాదిస్తుంది. పాఠశాల వ్యవస్థల్లో మౌలిక సదుపాయాలు, పరిపాలనా సామర్థ్యం గణనీయంగా భిన్నంగా ఉన్నందున, అమలుకు విద్యా శాఖలు, సాంకేతిక సంస్థలు, నియంత్రణ సంస్థలు, రాష్ట్రాల మధ్య సహకారం అవసరం.
2017లో ప్రారంభించిన DIKSHA, QRతో అనుసంధానించిన పాఠ్యపుస్తక వనరులు, ఉపాధ్యాయుల వృత్తిపరమైన అభివృద్ధితో సహా పాఠశాల విద్యకు డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలను అందిస్తుంది. రాష్ట్రాలు తమ పాఠ్యప్రణాళికలు, భాషలకు అనుగుణంగా పాఠ్యసామగ్రిని మార్చుకోవచ్చు. మే 2020లో ప్రకటించిన PM eVIDYA డిజిటల్, ఆన్‌లైన్, ప్రసార మాధ్యమ విద్యను సమన్వయపరుస్తుంది. బహుభాషా, రాష్ట్రాల ప్రత్యేక అవసరాలకు అనుగుణమైన విద్యా సేవలను పెంచడానికి దానిలోని ‘ఒక తరగతి–ఒక ఛానల్’ అంశాన్ని తదనంతరం 200 టెలివిజన్ ఛానళ్ల దిశగా విస్తరించారు.
ఉన్నత విద్యలో SWAYAM భారీ స్థాయి బహిరంగ ఆన్‌లైన్ కోర్సులను అందిస్తుండగా, SWAYAM PRABHA డైరెక్ట్-టు-హోమ్ టెలివిజన్ ఛానళ్లను ఉపయోగిస్తుంది. UGC 2021 SWAYAM క్రెడిట్ నిబంధనలు, నిర్దేశిత చట్రానికి లోబడి, ఒక విద్యా కార్యక్రమంలో ఒక సెమిస్టర్‌లో అందించే కోర్సుల్లో 40% వరకు SWAYAM ద్వారా అభ్యసించేందుకు అర్హత గల ఉన్నత విద్యాసంస్థలు అనుమతించవచ్చని పేర్కొంటాయి. సమగ్ర శిక్ష పాఠశాలల్లో ICT, డిజిటల్ కార్యక్రమాలకు తోడ్పడుతుంది. PRAGYATA మార్గదర్శకాలు డిజిటల్ విద్యా ప్రణాళిక, బాధ్యతాయుత నిర్వహణను వివరిస్తాయి.
- 2021లో ప్రారంభించిన NDEAR ఒకే అభ్యసన అప్లికేషన్ కాకుండా, పరస్పరం అనుసంధానమై పనిచేసే విద్యా సాంకేతికతకు నిర్మాణ చట్ర విధానాన్ని అందిస్తుంది.
- ఉపాధ్యాయుల సామర్థ్య నిర్మాణానికి NISHTHA, DIKSHAతో సహా డిజిటల్ మాధ్యమాలను ఉపయోగిస్తుంది.
- సాంకేతికత కొనుగోలు విద్యా అవసరాలు, బహిరంగ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి; విక్రేతలు నడిపించే విస్తరణకు అనుగుణంగా కాదు.
3. బహుస్థాయి వెలివేతగా డిజిటల్ అంతరం
డిజిటల్ అంతరంలో పరికరాల ప్రాప్యతలో అసమానతలు, అనుసంధాన నాణ్యతలో తేడాలు, సాంకేతికతను అర్థవంతంగా వినియోగించే సామర్థ్యంలో అసమానతలు ఉంటాయి. కుటుంబంలోని స్మార్ట్‌ఫోన్ ఉద్యోగానికి వెళ్లే తల్లిదండ్రులలో ఒకరికి చెందినదై ఉండవచ్చు, తోబుట్టువుల మధ్య పంచుకోవాల్సి రావచ్చు లేదా తగిన నిల్వ సామర్థ్యం లేకపోవచ్చు. అందువల్ల నామమాత్రపు ఇంటర్నెట్ కవరేజీని నిరంతర విద్యా ప్రాప్యతగా పరిగణించలేం. మారుమూల, గిరిజన, భౌగోళికంగా దుర్గమ ప్రాంతాలు విద్యుత్, నిర్వహణ పరిమితులను కూడా ఎదుర్కొంటాయి.
పరికరాలపై నియంత్రణ ఎవరికి ఉంటుంది, అంతరాయం లేని అధ్యయన సమయం ఎవరికి లభిస్తుంది, ఎవరి ఆన్‌లైన్ భాగస్వామ్యం ఆమోదయోగ్యంగా పరిగణించబడుతుంది అనే అంశాలను లింగ సంబంధాలు ప్రభావితం చేస్తాయి. బాలికలు పరిమితులు విధించే కుటుంబ నిబంధనలను, అధిక గృహపని భారాన్ని ఎదుర్కోవచ్చు. తక్కువ ఆదాయ అభ్యాసకులు పునరావృతమయ్యే డేటా, మరమ్మతు ఖర్చులను ఎదుర్కొంటారు. మొదటి తరం అభ్యాసకులకు ఇంట్లో మార్గదర్శకత్వం లేకపోవచ్చు. వలస వచ్చినవారు పాఠ్యప్రణాళికలు, భాషలు మారడం వల్ల విద్యా కొనసాగింపులో అంతరాయాలను ఎదుర్కోవచ్చు. ఈ ప్రతికూలతలు ఒకదానితో మరొకటి ముడిపడి, ఇప్పటికే ఉన్న అసమానతలను బలపరచవచ్చు.
దివ్యాంగ అభ్యాసకులకు స్క్రీన్ రీడర్లకు అనుకూలమైన పాఠ్యసామగ్రి, ఉపశీర్షికలు, సంకేత భాష సహాయం, అందుబాటులో ఉండే మదింపు పద్ధతులు, తగిన ఇంటర్‌ఫేస్‌లు అవసరం. దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం, 2016 సమ్మిళిత విద్యకు, అందరికీ అందుబాటుకు ముఖ్యమైన పునాదిని అందిస్తుంది. భాష కూడా అంతే ముఖ్యమైనది: అనువాదం భావనల కచ్చితత్వాన్ని, సాంస్కృతిక ఔచిత్యాన్ని కాపాడాలి. గిరిజన భాషలు, స్థానిక భాషల్లో వనరులను రూపొందించేందుకు ఆధిపత్య భాషలోని విషయాన్ని యాంత్రికంగా మార్చడం కాకుండా ఉపాధ్యాయుల భాగస్వామ్యం అవసరం.
- కేవలం కుటుంబానికి పరికరం ఉందా అనే దానితో కాకుండా, ప్రతి అభ్యాసకుడు దానిని వినియోగించగలుగుతున్నాడా అనే దాని ఆధారంగా ప్రాప్యతను కొలవాలి.
- అనుసంధాన సదుపాయంతోపాటు వ్యయాన్ని భరించగలగడం, వేగం, విశ్వసనీయత, చదువుకోవడానికి అందుబాటులో ఉన్న స్థలాన్ని మదింపు చేయాలి.
- విద్యలో పాల్గొనడానికి డిజిటల్ విధానం వెలివేతకు దారితీసే షరతుగా మారకుండా ఆఫ్‌లైన్, సహాయంతో కూడిన ప్రత్యామ్నాయాలను అందించాలి.
4. బోధనా పద్ధతులు, ఉపాధ్యాయులు, జవాబుదారీతనంతో కూడిన పాలన
సమర్థమైన డిజిటల్ బోధనా పద్ధతి అభ్యసన లక్ష్యాలతో ప్రారంభమవుతుంది. సంక్షిప్త వివరణలు, పరస్పర చర్యలతో కూడిన అభ్యాసాలు, నిర్మాణాత్మక మదింపు, సకాలంలో ప్రతిస్పందన అవగాహనకు తోడ్పడతాయి. అనుకరణలు శాస్త్రీయ ప్రక్రియలను స్పష్టం చేయవచ్చు; అయితే విద్యార్థులకు ప్రయోగాలు, చర్చ, రచన కూడా అవసరం. పునాది అక్షరాస్యత, సంఖ్యాజ్ఞానానికి వయస్సుకు తగిన పరస్పర చర్యలు అవసరం; సుదీర్ఘకాలం నిష్క్రియాత్మకంగా వీడియోలు చూడటం తగిన ప్రత్యామ్నాయం కాదు. పాఠ్యసామగ్రి ఎంపిక, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే రూపకల్పన, మదింపు ఆధారాలను అర్థం చేసుకోవడంలో ఉపాధ్యాయులకు సన్నద్ధత అవసరం.
డిజిటల్ వేదికలు గుర్తింపు వివరాలు, హాజరు, మదింపు రికార్డులు, ప్రవర్తనా సమాచారాన్ని సేకరించడం వల్ల పాలనాపరమైన సమస్యలు తలెత్తుతాయి. డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టం, 2023 వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్‌కు ఒక చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది. వర్తించే అమలు ప్రారంభ ఏర్పాట్లు, నియమాలు, మినహాయింపులకు లోబడి పిల్లలకు సంబంధించిన ప్రత్యేక నిబంధనలను కలిగి ఉంది. హాని జరిగే వరకు వేచి ఉండకుండా విద్యా అధికారులు కనిష్ఠ డేటా సేకరణ, నిర్దేశిత ప్రయోజనానికే వినియోగం, సురక్షిత నిల్వ, స్పష్టమైన నిల్వకాల విధానాలను పాటించాలి.
వాణిజ్య సంస్థలపై ఆధారపడటం వల్ల ఒకే విక్రేతకు బంధితమవడం, పునరావృత చందా భారాలు, పారదర్శకత లేని నిర్ణయాలు ఏర్పడవచ్చు. కృత్రిమ మేధ తప్పు వివరణలు, పక్షపాత సిఫార్సులు, రచనాచౌర్యం, గోప్యతలోకి చొరబడే పర్యవేక్షణ వంటి ప్రమాదాలను అదనంగా తీసుకువస్తుంది. మానవ పరిశీలన లేకుండా స్వయంచాలక అంచనాలు కీలక విద్యావకాశాలను నిర్ణయించకూడదు. కొనుగోలు ఒప్పందాల్లో అందరికీ అందుబాటు, పరస్పర అనుసంధాన సామర్థ్యం, డేటా బదిలీ సౌలభ్యం, స్వతంత్ర మూల్యాంకనం, ఫిర్యాదుల పరిష్కారాన్ని నిర్దేశించాలి. సాంకేతికత ఉపాధ్యాయుల నిర్ణయ సామర్థ్యాన్ని బలపరచాలి; దానిని క్షీణింపజేయకూడదు లేదా భర్తీ చేయకూడదు.
- బాలలకు అనుకూలమైన సైబర్ భద్రతా విద్యను, వేధింపులు లేదా హానికర విషయాలను నివేదించే వ్యవస్థలను వినియోగించాలి.
- అనవసర జీవమితీయ సమాచార సేకరణను, మితిమీరిన దూరస్థ పరీక్షా పర్యవేక్షణ పద్ధతులను నివారించాలి.
- స్వతంత్ర, పాఠ్యప్రణాళికతో అనుసంధానించిన మదింపుల ద్వారా వేదికపై కార్యకలాపాలకు, వాస్తవ అభ్యసనానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.
5. సమానత్వాధారిత అమలు వ్యూహం
ప్రజా ప్రయోజన వ్యూహం కనీస సేవా హామీని స్వీకరించాలి: పనిచేసే విద్యుత్ సదుపాయం, అందుబాటులో ఉండే పరికరాలు, తగిన అనుసంధానం, స్థానిక భాషా వనరులు, శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు. నిధుల కేటాయింపు మరమ్మతులు, పరికరాల భర్తీ, సాంకేతిక సహాయం, బాధ్యతాయుత ఈ-వ్యర్థాల పారవేతతో సహా పూర్తి జీవిత చక్రాన్ని కవర్ చేయాలి. పాఠశాల, సాముదాయిక సదుపాయాలు పర్యవేక్షణతో కూడిన ప్రాప్యతను అందించవచ్చు; అయితే వాటి పని వేళలు, భద్రతా ఏర్పాట్లు బాలికలు, వెనుకబడిన అభ్యాసకులకు అనుకూలంగా ఉండాలి.
విద్యా బోధన బహుళ మాధ్యమాల్లో కొనసాగాలి. డౌన్‌లోడ్ చేసుకోగల పాఠాలు, టెలివిజన్, రేడియో, ముద్రిత అభ్యాస పత్రాలు, ఉపాధ్యాయుల టెలిఫోన్ సహాయం ఇంటర్నెట్ వేదికలకు అనుబంధంగా ఉపయోగపడతాయి. ప్రసారాలు విద్యను మరింత మందికి చేరువ చేస్తాయి; అయితే వాటికి ప్రతిస్పందన మార్గాలు, మదింపు సహాయం అవసరం. పరస్పరం అనుసంధానమై పనిచేసే జాతీయ మౌలిక సదుపాయాలను ఉపయోగిస్తూనే, తమ పాఠ్యప్రణాళికలు, భాషా సందర్భాలకు అనుగుణంగా వనరులను మార్చుకునే వెసులుబాటు రాష్ట్రాలకు ఉండాలి. ప్రైవేటు సంస్థలు సాంకేతికతను సరఫరా చేసినప్పటికీ ప్రభుత్వ సంస్థల జవాబుదారీతనం కొనసాగాలి.
మూల్యాంకనంలో వివిధ విధానాల మధ్య అభ్యసన పురోగతి, భాగస్వామ్యం, పూర్తి చేయడం, వ్యయ ప్రభావశీలతను పోల్చాలి. గోప్యతా రక్షణలతో ఫలితాలను లింగం, దివ్యాంగత, సామాజిక వర్గం, ప్రాంతం వారీగా విడదీసి విశ్లేషించాలి. ప్రయోగాత్మక కార్యక్రమాలను విస్తరించడానికి ముందు స్వతంత్ర మదింపు అవసరం. సాంకేతికతతో సాధ్యమయ్యే సమ్మిళితత్వమే మార్గదర్శక సూత్రం కావాలి: ఉపాధ్యాయులు, పాఠశాలల కేంద్ర స్థానాన్ని కాపాడుతూ, అదనపు విద్యాపరమైన విలువ ఉన్నట్లు ఆధారాలు చూపిన చోట డిజిటల్ సాధనాలను వినియోగించాలి.
- మౌలిక సదుపాయాలు, సహాయాన్ని కేటాయించేటప్పుడు అనుసంధాన సదుపాయం అతి తక్కువగా ఉన్న అభ్యాసకులకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
- ఉపాధ్యాయులకు ఇతర విధుల అంతరాయం లేని సన్నద్ధత సమయం, మార్గదర్శకత్వం, సాంకేతిక సహాయం అందించాలి.
- అత్యవసర విద్యా సేవలు, ఫిర్యాదుల సమర్పణకు డిజిటల్ కాని మార్గాలను కొనసాగించాలి.
డిజిటల్ సదుపాయాల కల్పన నుంచి విద్యాపరమైన సమ్మిళితత్వం వైపు
- 1. అభ్యాసకుల అవసరాలను, వెలివేత పరిస్థితులను గుర్తించాలి
- 2. అందరికీ అందుబాటులో ఉండే మౌలిక సదుపాయాలను, ఆఫ్‌లైన్ ప్రత్యామ్నాయాలను నిర్ధారించాలి
- 3. ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణనిచ్చి, పాఠ్యప్రణాళికకు అనుగుణమైన వనరులను ఎంపిక చేసి సమకూర్చాలి
- 4. తగిన సహాయంతో బహుళ మాధ్యమాల ద్వారా అభ్యసనాన్ని అందించాలి
- 5. అభ్యసన ఫలితాలను, వివిధ వర్గాలకు ప్రయోజనాలు అందుతున్న తీరును మదింపు చేయాలి
- 6. ప్రతిస్పందన, స్వతంత్ర మూల్యాంకనం ద్వారా విద్యా సేవల కల్పనను మెరుగుపరచాలి
| సాధనం | ప్రధాన విధి | అమలులో తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్త |
|---|---|---|
| DIKSHA | పాఠశాల విద్యా వనరులు, QRతో అనుసంధానించిన పాఠ్యాంశాలు, ఉపాధ్యాయుల వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి | పాఠ్యాంశాలు అందుబాటులో ఉన్నంత మాత్రాన అవి తరగతి బోధనలో సమగ్రంగా వినియోగమవుతాయని చెప్పలేం |
| SWAYAM | ఆన్‌లైన్ కోర్సులు, నిబంధనలకు లోబడి క్రెడిట్ల గుర్తింపు | అభ్యాసకులకు విద్యాపరమైన సహాయం, సంస్థాగత మార్గదర్శకత్వం అవసరం |
| PM eVIDYA | సమన్వయంతో కూడిన డిజిటల్, ఆన్‌లైన్, ప్రసార మాధ్యమ విద్య | విద్య చేరువ కావడంతోపాటు పరస్పర సంభాషణ, ప్రతిస్పందన కూడా ఉండాలి |
| SWAYAM PRABHA | DTH ఛానళ్ల ద్వారా విద్యా టెలివిజన్ ప్రసారాలు | నిర్దేశిత సమయాల్లో ప్రసారమయ్యే కార్యక్రమాలకు అనుబంధ అభ్యసన సహాయం అవసరం |
| NDEAR | పరస్పర అనుసంధానంతో పనిచేసే డిజిటల్ విద్యా నిర్మాణ చట్రం | పరస్పర అనుసంధాన సామర్థ్యంతోపాటు గోప్యతా రక్షణ చర్యలు ఉండాలి |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
కేరళ: KITE VICTERS, ఫస్ట్ బెల్
2020లో పాఠశాలల మూసివేత సమయంలో కేరళ KITE VICTERS టెలివిజన్, ఆన్‌లైన్ ఛానళ్ల ద్వారా ఫస్ట్ బెల్ డిజిటల్ తరగతులను ప్రవేశపెట్టింది. స్థానిక సంస్థలు, సమాజ సహాయం ప్రాప్యతలోని లోటుపాట్లను అధిగమించేందుకు తోడ్పడ్డాయి. ప్రజా ప్రసారాలను వికేంద్రీకృత సహాయంతో కలిపి అందించడం విలువైనదని ఈ అనుభవం వివరిస్తుంది. అదే సమయంలో టెలివిజన్ అందుబాటు మాత్రమే సమర్థమైన భాగస్వామ్యాన్ని లేదా అభ్యసనాన్ని ఎందుకు నిర్ధారించలేదో చూపిస్తుంది.
ఉరుగ్వే: ప్లాన్ సీబాల్
2007లో ప్రారంభించిన ప్లాన్ సీబాల్ పరికరాలు, అనుసంధానం, వేదికలు, ఉపాధ్యాయుల సహాయం ద్వారా ప్రభుత్వ డిజిటల్ విద్యా సేవలను అభివృద్ధి చేసింది. దాని సంస్థాగత కొనసాగింపు పాఠశాలల మూసివేత సమయంలో దూరస్థ అభ్యసనానికి తోడ్పడింది. ఒకసారి పరికరాల పంపిణీనే సంపూర్ణ విద్యా సంస్కరణగా పరిగణించకుండా, సాంకేతికత చుట్టూ సుస్థిర ప్రభుత్వ సామర్థ్యాన్ని నిర్మించాలన్నదే భారతదేశానికి ఇందులోని సంబంధిత పాఠం.
గత సంవత్సర ప్రశ్నలు
2020 · GS-II: జాతీయ విద్యా విధానం 2020 సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం 4కు అనుగుణంగా ఉంది. భారతదేశ విద్యా వ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరించి, దాని దిశను పునర్నిర్దేశించాలని ఇది ఉద్దేశిస్తుంది. ఈ ప్రకటనను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి.
- SDG 4ను సమానత్వంతో కూడిన, సమ్మిళిత నాణ్యమైన విద్య, జీవితకాల అభ్యసనంతో అనుసంధానించండి.
- పునాది అభ్యసనం, సార్వత్రిక ప్రాప్యత, ఉపాధ్యాయుల అభివృద్ధి, బహుశాస్త్ర విద్యను చర్చించండి.
- అనుసంధానం, భాష, దివ్యాంగుల ప్రాప్యతలోని అసమానతల దృష్ట్యా డిజిటల్ కార్యక్రమాలను మూల్యాంకనం చేయండి.
- నిధుల సమకూర్పు, సమాఖ్య సమన్వయం, అమలు సామర్థ్యాన్ని పరిశీలించండి.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. డిజిటల్ విద్యకు తప్పనిసరిగా నిరంతర ఇంటర్నెట్ ప్రాప్యత అవసరం. 2. అసమకాలిక అభ్యసనం వేర్వేరు సమయాల్లో అభ్యసన సామగ్రిని వినియోగించుకునేందుకు అనుమతిస్తుంది. 3. కుటుంబానికి స్మార్ట్‌ఫోన్ ఉండటం పాఠశాలకు వెళ్లే ప్రతి బిడ్డకు నిరంతర ప్రాప్యత ఉందని నిర్ధారిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
కింది జతల్లో ఏది సరిగ్గా జతపరచబడింది?
- A. DIKSHA — కేవలం విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశాల పోర్టల్
- B. SWAYAM PRABHA — విద్యా DTH టెలివిజన్ ఛానళ్లు
- C. NDEAR — చట్టబద్ధ పాఠశాల పరీక్షల బోర్డు
- D. PRAGYATA — కేవలం డాక్టరల్ పరిశోధన కోసం ఉపకార వేతనం
ప్రశ్న 3
సమానత్వాధారిత డిజిటల్ విద్యను ఏ విధానం ఉత్తమంగా ప్రతిబింబిస్తుంది?
- A. తరగతి గదిలోని పరస్పర సంభాషణ అంతటినీ రికార్డు చేసిన ఉపన్యాసాలతో భర్తీ చేయడం
- B. కేవలం వేదికలో నమోదుల ఆధారంగా విజయాన్ని మదింపు చేయడం
- C. అందరికీ అందుబాటులో ఉండే వనరులు, ఉపాధ్యాయుల సహాయం, ఆఫ్‌లైన్ ప్రత్యామ్నాయాలను సమన్వయం చేయడం
- D. నిర్బంధ పాఠశాల విద్యను పొందడానికి వ్యక్తిగత స్మార్ట్‌ఫోన్లు తప్పనిసరి చేయడం
మెయిన్స్: డిజిటల్ విద్య అభ్యసనాన్ని ప్రజాస్వామీకరించగలదు; అయితే డిజిటల్ విధానానికే ప్రథమ ప్రాధాన్యం ఇచ్చే విద్యా బోధన సామాజిక అసమానతలను పునరుత్పత్తి చేయవచ్చు. చర్చించి, భారతదేశానికి సమానత్వాధారిత పాలనా చట్రాన్ని సూచించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- డిజిటల్ విద్యను నిర్వచించి, ప్రాప్యతకు, అర్థవంతమైన అభ్యసనానికి మధ్య తేడాను వివరించండి.
- DIKSHA, SWAYAM, విద్యా ప్రసారాల ద్వారా ప్రయోజనాలను వివరించండి.
- పరస్పరం ముడిపడిన ఆదాయ, లింగ, దివ్యాంగత, భాషా, ప్రాంతీయ అంతరాలను విశ్లేషించండి.
- ఉపాధ్యాయుల సామర్థ్యం, పిల్లల డేటా రక్షణ, వాణిజ్య సంస్థల జవాబుదారీతనాన్ని చర్చించండి.
- బహుళ మాధ్యమాల ద్వారా విద్యా సేవలు, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే మౌలిక సదుపాయాలు, ఫలితాల స్వతంత్ర మూల్యాంకనాన్ని సిఫార్సు చేయండి.
- సాంకేతికత ప్రభుత్వ విద్యకు ప్రత్యామ్నాయంగా కాకుండా అనుబంధంగా ఉండాలనే అంశంతో ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Ministry of Education: National Education Policy, 2020.
- Department of School Education and Literacy: UDISE+ Report 2023–24.
- Ministry of Education: PRAGYATA Guidelines for Digital Education, 2020.
- Official DIKSHA, SWAYAM, PM eVIDYA and NDEAR portals.
- UGC: Credit Framework for Online Learning Courses through SWAYAM Regulations, 2021.
- India Code: Right of Children to Free and Compulsory Education Act, 2009; Rights of Persons with Disabilities Act, 2016; Digital Personal Data Protection Act, 2023.
- UNESCO: Global Education Monitoring Report 2023, Technology in Education: A Tool on Whose Terms?