DPDP చట్టానికి సవాలు: గోప్యత, RTI, ప్రజా జవాబుదారీతనం మధ్య సమతుల్యత
డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టం, 2023ను, దాని నియమాలను సవాలు చేసింది. పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపు లేకపోవడం, RTI వ్యవస్థ కింద వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని పొందడంపై పరిమితుల గురించి ఆందోళనలు వ్యక్తం చేసింది. ప్రజాప్రయోజన వార్తా కథనాలకు ఆటంకం కలిగించకుండా లేదా ప్రజా పదవుల్లో ఉన్నవారిని పరిశీలన నుంచి తప్పించకుండా సమాచార గోప్యతను ఎలా కాపాడాలన్నది ఈ వివాదంలోని ప్రధాన అంశం.
The challenge to the Digital Personal Data Protection Act, 2023 raises questions about balancing informational privacy, public-interest journalism and access to information under RTI.
Image: The Hindu (Editorial)
Why in news
అందించిన సంపాదకీయం ప్రకారం, ఈ సవాలుపై సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేసి, పత్రికా స్వేచ్ఛను గోప్యతతో సమతుల్యం చేయాలని నొక్కిచెప్పింది. వ్యక్తిగత సమాచారానికి RTI చట్టం కల్పించే మినహాయింపును మార్చే సెక్షన్ 44(3)ను కూడా పిటిషన్ సవాలు చేస్తోంది.
₹250 కోట్లు
సంపాదకీయంలో పేర్కొన్న గరిష్ఠ జరిమానా
Background
సమాచార హక్కు చట్టం, 2005, చట్టబద్ధ మినహాయింపులకు లోబడి ప్రజా ప్రాధికార సంస్థల వద్ద ఉన్న సమాచారాన్ని పౌరులు పొందేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది. డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టం, 2023, డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్‌ను నియంత్రిస్తుంది. అటువంటి ప్రాసెసింగ్ ఉద్దేశాలు, పద్ధతులను నిర్ణయించే సంస్థలకు బాధ్యతలను నిర్దేశిస్తుంది. రాజ్యాంగపరంగా పత్రికా స్వేచ్ఛ, సమాచారాన్ని పొందే హక్కుకు అధికరణం 19(1)(a) రక్షణ కల్పిస్తుంది. గోప్యత అధికరణం 21, విస్తృత ప్రాథమిక హక్కుల వ్యవస్థ కింద గుర్తించిన ప్రాథమిక హక్కు. ఈ రక్షణల మధ్య సమన్వయం అవసరం: ప్రజా పదవి గోప్యతను రద్దు చేయదు; అయితే అధికారిక ప్రవర్తనపై పరిశీలనను గోప్యత స్వయంచాలకంగా అడ్డుకోలేదు.
ఈ సవాలు లేవనెత్తుతున్న అంశాలు
DNPA సవాలు రెండు వేర్వేరు ఆందోళనలను ముందుకు తెస్తోంది: డేటా రక్షణ విధులు పాత్రికేయ అవసరాల కోసం వ్యక్తిగత డేటాను ప్రాసెస్ చేయడానికి ఆటంకం కలిగిస్తాయా, సవరించిన RTI మినహాయింపు జవాబుదారీతనానికి అవసరమైన సమాచారాన్ని పొందడాన్ని పరిమితం చేస్తుందా అన్నవి. సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేయడం ఈ ప్రశ్నల పరిశీలనకు దారితీస్తుంది; అది రాజ్యాంగబద్ధతపై తుది తీర్పు కాదు.
2018, 2019, 2021 ముసాయిదాల్లో పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపు ఉందని, అమల్లోకి వచ్చిన చట్టంలో మాత్రం పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు నిర్దిష్ట మినహాయింపు లేదని సంపాదకీయం పేర్కొంది. కొన్ని పరిశోధన, గణాంక సంబంధిత ప్రాసెసింగ్ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపులు ఉన్నాయని కూడా తెలిపింది. దీంతో ప్రజాప్రయోజన వార్తా కథనాలకు కూడా పోల్చదగిన, జాగ్రత్తగా రూపొందించిన రక్షణ అవసరమా అనే పరిశీలనకు మరింత బలం చేకూరుతోంది.
- పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపు లేకపోవడం, గుర్తించగల వ్యక్తులకు సంబంధించిన పరిశోధనాత్మక వార్తా కథనాలు, సాధారణ వార్తా సేకరణ రెండింటినీ ప్రభావితం చేయవచ్చు.
- సంపాదకీయం ₹250 కోట్ల వరకు జరిమానాలను ప్రస్తావించింది; ప్రతి ఉల్లంఘనకూ ఈ జరిమానా స్వయంచాలకంగా వర్తించదు.
- ఏ శాసనపరమైన లేదా న్యాయపరమైన స్పందన అయినా చట్టబద్ధమైన జవాబుదారీతన వార్తా కథనాలను, వ్యక్తిగత జీవితంలో అనవసర జోక్యాన్ని వేరు చేసి చూడాలి.
Infographic
గౌరవాన్ని రక్షించాలి
వ్యక్తిగత, కుటుంబ సమాచారాన్ని సంబంధం లేకుండా బహిర్గతం చేయడాన్ని నివారించాలి.
పరిశీలనకు వీలు కల్పించాలి
అధికారిక ప్రవర్తన, ప్రజా వ్యయం పరిశోధనకు అందుబాటులో ఉండేలా చూడాలి.
ప్రజాప్రయోజనాన్ని వర్తింపజేయాలి
RTI సెక్షన్ 8(2) కింద సమాచార వెల్లడిని మదింపు చేయాలి.
వివరాల తొలగింపును ఉపయోగించాలి
RTI సెక్షన్ 10 కింద మినహాయింపు పొందిన వివరాలను వేరు చేయాలి.
పాత్రికేయ కార్యకలాపాలను రక్షించాలి
సంపూర్ణ మినహాయింపు కల్పించకుండా నిజమైన వార్తా నివేదనను రక్షించాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
సమ్మతి ఆధారిత విధులు పాత్రికేయ కార్యకలాపాలతో ఎందుకు విభేదించవచ్చు?
డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటాను ఎందుకు, ఎలా ప్రాసెస్ చేయాలో నిర్ణయించే వార్తా విభాగం డేటా విశ్వస్తుడి నిర్వచనం పరిధిలోకి రావచ్చు. నోటీసు, సమ్మతి బాధ్యతలు వర్తించే సందర్భాల్లో, పరిశోధనకు గురవుతున్న వ్యక్తిని సంప్రదించడం ఆ వ్యక్తిని అప్రమత్తం చేయవచ్చు, పరిశోధనా పద్ధతులను బహిర్గతం చేయవచ్చు లేదా వార్తా నివేదనను నిరుత్సాహపరచవచ్చు. అయితే, పాత్రికేయ అవసరాల కోసం వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని ఉపయోగించే ప్రతిసారీ తప్పనిసరిగా సమ్మతి అవసరమని చెప్పడం సరికాదు: వర్తించే చట్టపరమైన ఆధారం, చట్ట పరిధి నుంచి మినహాయింపులు, ఇతర మినహాయింపులను కూడా పరిగణించాలి.
పాత్రికేయ కార్యకలాపాల్లో ఒక ప్రత్యేక సమస్య ఉంది. డేటా ప్రాసెసింగ్‌కు సంబంధించిన వ్యక్తికే పరిశీలనను అడ్డుకోవాలనే ఉద్దేశం ఉండవచ్చు. అనుమానిత అవినీతిపై వార్తా కథనాలు ప్రతి సందర్భంలోనూ పరిశోధనకు గురవుతున్న వ్యక్తి అనుమతిపై ఆధారపడటం సమంజసం కాదు. అదేవిధంగా, పాత్రికేయ కార్యకలాపాలనే ముద్ర వాణిజ్య దోపిడీ, వేధింపులు లేదా సంబంధం లేని సున్నిత సమాచారాన్ని బహిర్గతం చేయడానికి అపరిమిత అనుమతిగా మారకూడదు.
- రక్షణ అనేది కేవలం ప్రచురణకర్త సంస్థాగత గుర్తింపుపై కాకుండా, కార్యకలాపం ఉద్దేశం, ప్రజాప్రయోజన స్వభావంపై ఆధారపడాలి.
- నిజమైన ప్రజాప్రయోజన వార్తా కథనాలు రూపొందించే స్వతంత్ర పాత్రికేయులు, డిజిటల్ సృష్టికర్తలకు సంప్రదాయ మీడియాతో అనుబంధం లేదనే కారణంతోనే రక్షణను నిరాకరించకూడదు.
- సమ్మతి అవసరాలను సడలించినా, డేటా భద్రత, ఔచిత్యం, ధృవీకరణ, ప్రచురణలో సంయమనం ముఖ్యంగానే ఉంటాయి.
RTI సవరణ, ప్రజాప్రయోజన రక్షణ నిబంధన
DPDP చట్టంలోని సెక్షన్ 44(3), RTI చట్టంలోని సెక్షన్ 8(1)(j) స్థానంలో వ్యక్తిగత సమాచారానికి సంబంధించిన సమాచారానికి మినహాయింపును ప్రవేశపెడుతుంది. మునుపటి క్లాజు, ప్రజా కార్యకలాపం లేదా ప్రయోజనంతో సంబంధం లేకపోవడం లేదా గోప్యతలో అనుచిత జోక్యం కలగడం వంటి అంశాలతో మినహాయింపును అనుసంధానించింది. విస్తృత ప్రజాప్రయోజనం సమర్థించే సందర్భాల్లో సమాచార వెల్లడిని స్పష్టంగా అనుమతించింది.
ఇందులో ముఖ్యంగా గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, RTI చట్టంలోని సెక్షన్ 8(2) సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనగా కొనసాగుతోంది: సెక్షన్ 8(1) కింద మినహాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, సమాచార వెల్లడిలో ప్రజాప్రయోజనం రక్షిత ప్రయోజనాలకు కలిగే హాని కంటే ఎక్కువగా ఉంటే ప్రజా ప్రాధికార సంస్థ సమాచార ప్రాప్తిని అనుమతించవచ్చు. కాబట్టి, సమాచార వెల్లడికి ఉన్న అన్ని ప్రజాప్రయోజన మార్గాలనూ ఈ సవరణ తొలగించిందని వర్ణించకూడదు. సెక్షన్ 8(1)(j) నుంచి నిర్దిష్ట సమతుల్యత నిబంధనను తొలగించడం ప్రాథమిక మినహాయింపు పరిధిని విస్తరించి, సాధారణంగా దరఖాస్తులను తిరస్కరించే ధోరణిని ప్రోత్సహించవచ్చనేదే ఆందోళన.
ఆస్తుల ప్రకటనలు, టెండర్ రికార్డుల్లో వ్యక్తిగత సమాచారంతోపాటు ప్రయోజనాల సంఘర్షణ లేదా ప్రజా వనరుల దుర్వినియోగాన్ని వెల్లడించే అంశాలు కూడా ఉండవచ్చు. వేరుచేయగలగడానికి సంబంధించిన సెక్షన్ 10 ఒక ఆచరణాత్మక సాధనాన్ని అందిస్తుంది: మినహాయింపు పొందిన వ్యక్తిగత వివరాలను తొలగిస్తూ, జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన భాగాలను వెల్లడించవచ్చు.
- వ్యక్తిగత సమాచారం, ప్రజా విధుల నిర్వహణకు సంబంధించిన సమాచారం ఒకదానితో మరొకటి ముడిపడి ఉండవచ్చు; వర్గీకరణతోనే పరిశీలన ముగియకూడదు.
- సమాచార అధికారులు యాంత్రికంగా తిరస్కరించకుండా, గోప్యతకు కలిగే హానిని వివరించి ప్రజాప్రయోజనాన్ని మదింపు చేయాలి.
- వివరాలను తొలగించడం ద్వారా, జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన రికార్డు సారాంశాన్ని దాచకుండానే వ్యక్తిగత సంప్రదింపు వివరాలు లేదా సంబంధం లేని కుటుంబ సమాచారాన్ని రక్షించవచ్చు.
రాజ్యాంగ సమతుల్యత: జవాబుదారీతనం నుంచి మినహాయింపుగా మారని గోప్యత
అధికరణం 19(1)(a) భావవ్యక్తీకరణను, పత్రికా స్వేచ్ఛను, తెలుసుకునే హక్కుకు రాజ్యాంగ ప్రాతిపదికను రక్షిస్తుంది. పుట్టస్వామి తీర్పులో గుర్తించిన గోప్యత వ్యక్తి గౌరవాన్ని, స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడుతుంది. ఈ రెండింటిలో ఏదీ స్వయంచాలకంగా నిర్ణయాత్మకమని భావించకూడదు: పరిమితులు అనుపాత సూత్రంతో సహా వర్తించే రాజ్యాంగ ప్రమాణాలను సంతృప్తిపరచాలి.
అధికారిక విధులు, ప్రజా వ్యయం, అవినీతి లేదా ప్రయోజనాల సంఘర్షణతో సమాచారానికి నిరూపించగల సంబంధం ఉన్నప్పుడు వెల్లడికి బలమైన సమర్థన ఉంటుంది. ప్రజా పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి వ్యక్తిగత జీవితంపై ప్రజల కుతూహలం ప్రజాప్రయోజనంతో సమానం కాదు. మరోవైపు, పేరు లేదా మరొక వ్యక్తిగత గుర్తింపు వివరమున్నంత మాత్రాన జవాబుదారీతనానికి లోబడే ప్రజా లావాదేవీ రహస్యంగా మారకూడదు.
సంపాదకులను కలిసేందుకు కేంద్ర మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్ సుముఖత వ్యక్తం చేశారని సంపాదకీయం పేర్కొంది. సంప్రదింపులు ఆచరణయోగ్యమైన రక్షణ నిబంధనలను రూపొందించడానికి తోడ్పడవచ్చు. అయితే చట్టబద్ధ మినహాయింపులో ఏ మార్పుకైనా తగిన చట్టపరమైన ఆధారం అవసరం; కేవలం అనధికారిక హామీలతో దాన్ని సాధించలేరు.
- సమాచార వెల్లడి చట్టబద్ధమైన జవాబుదారీతన ప్రయోజనానికి ఉపయోగపడుతుందో లేదో మదింపు చేయాలి.
- వివరాలను తొలగించడం లేదా పరిమిత వెల్లడితో గోప్యతలో తక్కువ జోక్యం చేసుకుంటూనే ఆ ప్రయోజనాన్ని సాధించవచ్చో లేదో పరిశీలించాలి.
- సమాచార ప్రాప్తిని నిరాకరించినప్పుడు లేదా పాత్రికేయ అవసరాల కోసం డేటా ప్రాసెసింగ్‌పై జరిమానా విధించినప్పుడు కారణాలతో కూడిన నిర్ణయాలు, సమర్థ సమీక్షను కల్పించాలి.
| నిబంధన లేదా అంశం | చట్టపరమైన స్థితి, ఆచరణాత్మక ప్రభావం |
|---|---|
| మునుపటి RTI సెక్షన్ 8(1)(j) | సందర్భానుసార గోప్యతా పరిమితులు, విస్తృత ప్రజాప్రయోజనం కోసం స్పష్టమైన సడలింపు ఉండేవి. |
| ప్రతిస్థాపించిన RTI సెక్షన్ 8(1)(j) | వ్యక్తిగత సమాచారానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని వెల్లడింపు నుంచి మినహాయిస్తూ, గతంలో ఈ క్లాజులో ఉన్న నిర్దిష్ట సమతుల్యత నిబంధనను తొలగిస్తుంది. |
| RTI సెక్షన్ 8(2) | సమాచార వెల్లడిలో ప్రజాప్రయోజనం, రక్షిత ప్రయోజనాలకు కలిగే హానిని మించినప్పుడు మినహాయింపులను అధిగమించే సాధారణ నిబంధనను కొనసాగిస్తుంది. |
| RTI సెక్షన్ 10 | రికార్డులో సహేతుకంగా వేరు చేయగల, మినహాయింపు లేని భాగాలను పొందేందుకు అనుమతిస్తుంది. |
| DPDP చట్టం కింద పాత్రికేయ అవసరాల కోసం డేటా ప్రాసెసింగ్ | పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు నిర్దిష్ట మినహాయింపు లేకపోవడం వల్ల వర్తించే నోటీసు, సమ్మతి, అనుసరణ విధులపై ఆందోళనలు తలెత్తుతున్నాయి. |
- 1. కోరిన రికార్డును, ప్రజా విధులు లేదా ప్రజా వనరులతో దానికున్న సంబంధాన్ని గుర్తించాలి.
- 2. వర్తించే మినహాయింపును, సంబంధిత నిర్దిష్ట గోప్యతా ప్రయోజనాలను నిర్ధారించాలి.
- 3. సెక్షన్ 8(2) కింద వెల్లడించడం వల్ల కలిగే ప్రజాప్రయోజనం హాని కంటే ఎక్కువగా ఉందో లేదో మదింపు చేయాలి.
- 4. మినహాయింపు పొందిన వివరాలను తొలగించడానికి సెక్షన్ 10 కింద వేరు చేయగల అవకాశాన్ని పరిశీలించాలి.
- 5. చట్టబద్ధ అప్పీళ్ల వ్యవస్థకు లోబడి, కారణాలతో కూడిన వెల్లడింపు లేదా తిరస్కరణ నిర్ణయాన్ని జారీ చేయాలి.
2005
ప్రజా ప్రాధికార సంస్థల వద్ద ఉన్న సమాచారాన్ని పొందేందుకు RTI చట్టం చట్టబద్ధ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది.
2017
సుప్రీంకోర్టు పుట్టస్వామి తీర్పు గోప్యతను ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించింది.
2018, 2019 మరియు 2021
సంపాదకీయం ప్రకారం, వరుస డేటా రక్షణ ముసాయిదాల్లో పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపు ఉంది.
2023
పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు నిర్దిష్ట మినహాయింపు లేకుండానే DPDP చట్టం రూపొందించబడింది. ఇందులో RTI సెక్షన్ 8(1)(j) సవరణ కూడా ఉంది.
మూలాధారంలో పేర్కొన్న ప్రస్తుత విచారణ
DNPA సవాలుపై సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేసి, పత్రికా స్వేచ్ఛ, గోప్యత మధ్య సమతుల్యత అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పింది.
Significance, challenges & way forward
Significance
- ప్రజాస్వామ్య పర్యవేక్షణను బలహీనపరచకుండా డేటా రక్షణ వ్యక్తి గౌరవాన్ని కాపాడగలదా అన్నది ఈ సవాలు పరీక్షిస్తుంది.
- జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన రికార్డులను పొందే అవకాశం అవినీతి, కొనుగోళ్లు, ప్రయోజనాల సంఘర్షణలపై పరిశీలనకు తోడ్పడుతుంది.
- ఆచరణయోగ్యమైన పాత్రికేయ రక్షణ నిబంధన సంప్రదాయ, స్వతంత్ర మీడియా రెండింటిలోనూ ప్రజాప్రయోజన వార్తా నివేదనను రక్షిస్తుంది.
- స్పష్టమైన చట్టపరమైన ప్రమాణాలు అసంగత RTI నిర్ణయాలను, వార్తా విభాగాల్లో అనిశ్చితిని తగ్గించగలవు.
Challenges
- వ్యక్తిగత సమాచారమంతటినీ విస్తృతంగా రహస్యమైనదిగా పరిగణించడం వల్ల ప్రజా రికార్డుల్లో నిక్షిప్తమైన అక్రమ ప్రవర్తన మరుగున పడవచ్చు.
- డేటా సంబంధిత వ్యక్తే పరిశోధనకు గురవుతున్నప్పుడు సమ్మతి అవసరాలు ఆచరణ సాధ్యం కాకపోవచ్చు.
- భారీ జరిమానాలు విధించే అవకాశం చిన్న వార్తా విభాగాలు చట్టపరమైన అనిశ్చితి ఉన్న పరిశోధనలను నివారించేలా చేయవచ్చు.
- సంస్థ ఆధారిత మినహాయింపు స్వతంత్ర విలేకరులను వెలివేయవచ్చు; పరిమితులు లేని కార్యకలాప ఆధారిత మినహాయింపు దుర్వినియోగం కావచ్చు.
- అతిగా సమాచారాన్ని వెల్లడించడం వల్ల ప్రజాప్రయోజన కథనంలో యాదృచ్ఛికంగా వ్యక్తిగత సమాచారం ప్రస్తావనకు వచ్చిన కుటుంబాలు, సాక్షులు, ఇతర వ్యక్తులకు హాని కలగవచ్చు.
Way forward
- నిజమైన ప్రజాప్రయోజన పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు పరిమిత, నిర్దిష్ట చట్టబద్ధ రక్షణను పరిశీలించాలి. రక్షణను కేవలం అక్రెడిటేషన్‌కు కాకుండా కార్యకలాపంతో అనుసంధానించాలి.
- సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనను కొనసాగిస్తూనే, వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపులో స్పష్టమైన సందర్భానుసార సమతుల్యతను పునరుద్ధరించాలి.
- కారణసహిత సమతుల్య మదింపు, అనుపాతబద్ధ వివరాల తొలగింపు ద్వారా సెక్షన్లు 8(2), 10ను అమలు చేసేలా సమాచార అధికారులకు శిక్షణ ఇవ్వాలి.
- ధృవీకరణ కోసం సమాచారాన్ని సేకరించడం, దాన్ని విస్తృతంగా ప్రచురించడం మధ్య తేడాను గుర్తించాలి; ప్రచురణ దశలో అవసరంపై మరింత శ్రద్ధ పెట్టాలి.
- వ్యవస్థను ఖరారు చేసే ముందు సంపాదకులు, స్వతంత్ర పాత్రికేయులు, గోప్యతా హక్కుల సమర్థకులు, RTI వినియోగదారులతో సంప్రదించాలి.
- అనవసర జోక్యం, దుర్వినియోగానికి వ్యతిరేక రక్షణలను కొనసాగిస్తూనే, జవాబుదారీతన సంబంధిత వెల్లడులకు స్పష్టమైన చట్టపరమైన రక్షణ ఉండేలా చూడాలి.
Key terms
- డేటా విశ్వస్తుడు (Data fiduciary)
- ఒంటరిగా లేదా ఇతరులతో కలిసి వ్యక్తిగత డేటాను ప్రాసెస్ చేసే ఉద్దేశాన్ని, పద్ధతులను నిర్ణయించే వ్యక్తి.
- డేటా సంబంధిత వ్యక్తి (Data principal)
- ప్రాతినిధ్యంపై చట్టంలోని నిబంధనలకు లోబడి, వ్యక్తిగత డేటా ఎవరికి సంబంధించినదో ఆ వ్యక్తి.
- సమాచార గోప్యత
- ఒక వ్యక్తికి సంబంధించిన సమాచార సేకరణ, ప్రాసెసింగ్, వెల్లడిలో ఆ వ్యక్తి ప్రయోజనాలను రక్షించడం.
- ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధన
- రక్షిత ప్రయోజనాలకు కలిగే హాని కంటే ప్రజాప్రయోజనం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, మినహాయింపు ఉన్నప్పటికీ సమాచార వెల్లడిని అనుమతించే చట్టపరమైన యంత్రాంగం.
- వేరుచేయగలగడం (Severability)
- సహేతుకంగా వేరు చేయగల, మినహాయింపు లేని సమాచారాన్ని వెల్లడించేందుకు రికార్డులోని మినహాయింపు పొందిన భాగాలను వేరు చేయడం.
- నిరుత్సాహక ప్రభావం (Chilling effect)
- జరిమానాలు లేదా అనిశ్చిత చట్టపరమైన పరిణామాల భయంతో చట్టబద్ధమైన భావవ్యక్తీకరణ లేదా వార్తా నివేదనకు వెనుకాడటం.
- అనుపాత సూత్రం (Proportionality)
- హక్కుపై విధించే పరిమితి సమర్థనీయమైనదా, అవసరమైనదా, దాని లక్ష్యానికి తగినట్లుగా సమతుల్యంగా ఉందా అని పరిశీలించే రాజ్యాంగ ప్రమాణం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. RTI చట్టం, DPDP చట్ట సవరణకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. DPDP చట్టంలోని సెక్షన్ 44(3), RTI చట్టంలోని సెక్షన్ 8(1)(j)ను ప్రతిస్థాపిస్తుంది. 2. ఈ ప్రతిస్థాపన సెక్షన్ 8(2) కింద ఉన్న సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనను తొలగిస్తుంది. 3. సెక్షన్ 10 రికార్డుల్లో సహేతుకంగా వేరు చేయగల, మినహాయింపు లేని భాగాలను వెల్లడించేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. DPDP చట్టం కింద డేటా విశ్వస్తుడిని అత్యంత సముచితంగా ఎలా వర్ణించవచ్చు?
Q3. కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. పత్రికా స్వేచ్ఛకు అధికరణం 19(1)(a) నుంచి రాజ్యాంగ రక్షణ లభిస్తుంది. 2. ప్రజా పదవిలో ఉండటం వ్యక్తి గోప్యతా హక్కును రద్దు చేస్తుంది. 3. ప్రజాప్రయోజన వార్తా నివేదన, ప్రజల కుతూహలం తప్పనిసరిగా ఒకటే. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q4. మూలాధారంలో వివరించిన సవాలుకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. మునుపటి డేటా రక్షణ ముసాయిదాల్లో పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపు ఉంది. 2. సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేయడం అంటే సవాలు చేసిన నిబంధనలు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని తుది ప్రకటన చేసినట్లే. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
“గోప్యత ప్రజా జవాబుదారీతనం నుంచి తప్పించుకునే కవచంగా మారకుండా వ్యక్తి గౌరవాన్ని రక్షించాలి.” డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టం, 2023కు ఎదురైన సవాలు నేపథ్యంలో పరిశీలించండి.
Frequently asked questions
DPDP సవరణ RTI కింద ప్రజాప్రయోజనం ఆధారంగా సమాచారం పొందే అన్ని మార్గాలనూ తొలగిస్తుందా?
లేదు. ఇది సెక్షన్ 8(1)(j)లోని నిర్దిష్ట సమతుల్యత నిబంధనను తొలగించినప్పటికీ, సెక్షన్ 8(2) సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనను కొనసాగిస్తోంది.
పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపును ఎందుకు కోరుతున్నారు?
నోటీసు, సమ్మతి విధులు వర్తించే సందర్భాల్లో, పరిశీలనకు గురవుతున్న వ్యక్తిని సంప్రదించడంపై వార్తా కథనం ఆధారపడేలా చేయడం ద్వారా అవి పరిశోధనలకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు. నిర్దిష్టంగా రూపొందించిన రక్షణ నిబంధన అపరిమిత జోక్యాన్ని అనుమతించకుండానే చట్టబద్ధమైన పాత్రికేయ కార్యకలాపాలను రక్షించగలదు.
ప్రజా పదవుల్లో ఉన్నవారు తమ గోప్యతా హక్కును కోల్పోతారా?
లేదు. వారికి గోప్యతా హక్కులు కొనసాగుతాయి. అయితే అధికారిక విధులు, ప్రయోజనాల సంఘర్షణ లేదా ప్రజాధనానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని ప్రజాప్రయోజన మదింపు అనంతరం వెల్లడించాల్సి రావచ్చు.
సవాలు చేసిన నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసిందా?
అందించిన మూలాధారం నోటీసు జారీ చేసినట్లు మాత్రమే పేర్కొంది; నిబంధనలను కొట్టివేస్తూ తుది తీర్పు ఇచ్చినట్లు కాదు.