Polity & GovernanceSaturday, 31 October 2026

DPDP చట్టంపై సవాలు: గోప్యత, RTI, ప్రజా జవాబుదారీతనం మధ్య సమన్వయం

డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, 2023ను, దాని నియమాలను సవాలు చేసింది. పాత్రికేయ కార్యకలాపాలపై, RTI చట్టం కింద వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని పొందడంపై వాటి ప్రభావం గురించి ఆందోళనలు వ్యక్తం చేసింది. సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేసి, పత్రికా స్వేచ్ఛకు, గోప్యతకు మధ్య సమతుల్యత అవసరమని నొక్కిచెప్పింది. డేటా పరిరక్షణ రక్షణలు, ప్రజా పదవుల్లో ఉన్నవారిపై సమర్థవంతమైన పరిశీలన ఏకకాలంలో కొనసాగగలవా అనేదే ప్రధాన అంశం.

Reference image from coverage of the DPDP Act challenge: the case concerns the balance between personal privacy, journalism and public accountability through RTI. The issues remain undecided.
Image: The Hindu (Editorial)

Why in news

ప్రత్యేక పాత్రికేయ మినహాయింపు లేకపోవడాన్ని, వ్యక్తిగత సమాచారానికి RTI చట్టం కల్పించే మినహాయింపును మార్చే సెక్షన్ 44(3)ను ఈ సవాలు ప్రశ్నిస్తోంది. సంపాదకుల ఆందోళనలను చర్చించేందుకు వారిని కలుస్తానని కేంద్ర మంత్రి సూచించినట్లు కూడా అందించిన సంపాదకీయం పేర్కొంది.

GS 2: భారత రాజ్యాంగం—ప్రాథమిక హక్కులు, ముఖ్యమైన న్యాయ పరిణామాలుGS 2: ప్రభుత్వ విధానాలు, జోక్యాలు; వాటి రూపకల్పన, అమలు వల్ల తలెత్తే సమస్యలుGS 2: పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం; పౌర సేవా పత్రాలు, సంస్థాగత చర్యలుప్రిలిమ్స్: ప్రాథమిక హక్కులు, డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, సమాచార హక్కు చట్టం

₹250 కోట్లు

సంపాదకీయంలో పేర్కొన్న గరిష్ఠ జరిమానా

Background

వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని ఎలా సేకరిస్తారు, ఉపయోగిస్తారు, వెల్లడిస్తారు అనే విషయంలో వ్యక్తికి ఉన్న ప్రయోజనానికి సమాచార గోప్యత సంబంధించినది. పుట్టస్వామి తీర్పులో, అధికరణం 21, ఇతర రాజ్యాంగ హామీల ద్వారా పరిరక్షితమైన ప్రాథమిక హక్కుగా గోప్యతను సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది. పత్రికా స్వేచ్ఛకు, సమాచార హక్కుకు అధికరణం 19(1)(a) నుంచి రాజ్యాంగ మద్దతు లభిస్తుంది. ప్రజా ప్రాధికార సంస్థల వద్ద ఉన్న సమాచారాన్ని పొందేందుకు RTI చట్టం, 2005 చట్టబద్ధ యంత్రాంగాన్ని కల్పిస్తుంది. DPDP చట్టం, 2023 డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్‌ను నియంత్రిస్తుంది. అవినీతి, ప్రజా వ్యయం లేదా అధికారిక ప్రవర్తనకు సంబంధించిన రికార్డులు వ్యక్తులను కూడా గుర్తించే సందర్భంలో ఈ చట్రాల పరిధులు పరస్పరం కలుస్తాయి.

సవాలు దేనికి సంబంధించినది—ఇంకా నిర్ణయం కాని అంశాలేమిటి

అందించిన సంపాదకీయం ప్రకారం, పాత్రికేయ కార్యకలాపాల కోసం డేటా ప్రాసెసింగ్‌కు ప్రత్యేక మినహాయింపు లేనందున DNPA పిటిషన్ DPDP చట్టాన్ని, దాని నియమాలను సవాలు చేస్తోంది. RTI చట్టంలోని వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు పూర్వ పదజాలాన్ని భర్తీ చేసే సెక్షన్ 44(3)ను కూడా ఇది సవాలు చేస్తోంది.

సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేయడం ఒక ప్రక్రియాపరమైన చర్య మాత్రమే; సవాలు చేసిన నిబంధనలు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని నిర్ధారించడం కాదు. పత్రికా స్వేచ్ఛకు, గోప్యతకు మధ్య సమతుల్యతపై నివేదించిన ప్రాధాన్యం రాజ్యాంగ ప్రశ్నను గుర్తిస్తుంది కానీ దాని ఫలితాన్ని నిర్ణయించదు.

అందించిన టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా శీర్షిక అవసరమైతే చట్టాన్ని మార్చేందుకు ప్రభుత్వం సుముఖంగా ఉన్నట్లు సూచిస్తోంది. అయితే దానితోపాటు అందించిన సమాచారంలో నిర్దిష్ట వివరాలు లేవు. సవరణ లేదా రద్దు ఆమోదించబడిందని అది నిర్ధారించలేదు.

పిటిషనర్ల ఆందోళనలను, న్యాయస్థానం తుది నిర్ణయంలో అంగీకరించిన నిర్ధారణల నుంచి వేరు చేయాలి.
సంప్రదింపుల సూచనను పూర్తయిన శాసన మార్పుగా పరిగణించకూడదు.
అందించిన సమాచారం నిబంధనలవారీగా అమలు ప్రారంభ స్థితిని నిర్ధారించడం లేదు.

Infographic

జవాబుదారీతనంతో కూడిన గోప్యత

రాజ్యాంగబద్ధ గోప్యత

గౌరవాన్ని పరిరక్షించి, వ్యక్తిగత సమాచారం అసమర్థనీయంగా బహిర్గతం కాకుండా నిరోధించాలి.

పత్రికా స్వేచ్ఛ

పరిశోధనకు గురవుతున్న వ్యక్తులను అనుమతి నిర్ణయకర్తలుగా చేయకుండా సముచిత పరిశోధనకు వీలు కల్పించాలి.

RTI రక్షణలు

ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనను, విభజనీయతను పరిగణించాలి.

ప్రజా జవాబుదారీతనం

అధికారిక ప్రవర్తనను, ప్రజా నిధుల నిర్వహణను పరిశీలించాలి.

అనుపాతబద్ధ రూపకల్పన

అవసరాలకు అనుగుణమైన మినహాయింపులు, సున్నిత వివరాల తొలగింపు, కారణసహిత సమీక్షను ఉపయోగించాలి.

AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.

పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు అనుకూలమైన డేటా పరిరక్షణ చట్రం ఎందుకు అవసరం

పరిశోధనాత్మక పాత్రికేయ కార్యకలాపాల్లో ఆస్తి రికార్డులు, టెండర్ పత్రాలు, అధికారిక దుష్ప్రవర్తనకు సంబంధించిన ఆధారాల్లో వ్యక్తిగత డేటా తరచుగా ఉంటుంది. నోటీసు, సమ్మతి బాధ్యతలు వర్తించే చోట పరిశోధనకు గురవుతున్న వ్యక్తి సహకారాన్ని తప్పనిసరి చేయడం రహస్యతను దెబ్బతీయవచ్చు, సంభావ్య తప్పిదదారులను అప్రమత్తం చేయవచ్చు, వార్తా నివేదనను నిరుత్సాహపరచవచ్చు.

వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్‌కు చట్టం అనుమతించే ఏకైక మార్గం సమ్మతి కాదు. కాబట్టి ప్రతి పాత్రికేయ వినియోగానికీ తప్పనిసరిగా సమ్మతి అవసరమని చెప్పడం సరికాదు. అయినప్పటికీ, ప్రత్యేక పాత్రికేయ మినహాయింపు లేకపోవడం వల్ల ప్రజాప్రయోజన వార్తా సేకరణ చట్టబద్ధ చట్రంలో ఎలా ఇముడుతుందనే అనిశ్చితి ఏర్పడుతోంది.

2018, 2019, 2021 ముసాయిదాల్లో పాత్రికేయ మినహాయింపు ఉందని, అమలులోకి వచ్చిన చట్టం కొన్ని పరిశోధన, గణాంక ప్రాసెసింగ్ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపులు ఇస్తోందని సంపాదకీయం పేర్కొంది. ఇది అవసరాలకు అనుగుణమైన మినహాయింపును పరిశీలించడాన్ని సమర్థిస్తుంది; పాత్రికేయ కార్యకలాపాలకు అన్ని గోప్యత రక్షణల నుంచి మినహాయింపు ఉండాలని భావించడాన్ని కాదు.

భారీ జరిమానాల అవకాశం అమలు చర్యలకు ముందే స్వీయ నియంత్రణను ప్రోత్సహించవచ్చు.
స్వతంత్ర, చిన్న వార్తా సంస్థలకు నిబంధనల అనుసరణ వ్యయాలను, వ్యాజ్య నష్టభయాలను భరించే సామర్థ్యం తక్కువగా ఉండవచ్చు.
రక్షణ కేవలం సంస్థాగత హోదాపై కాకుండా పాత్రికేయ కార్యకలాపాల ప్రజాప్రయోజన ఉద్దేశం, నిర్వహణపై ఆధారపడాలి.

RTI సవరణ: విస్తృత మినహాయింపే కానీ ప్రతి ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనా తొలగిపోలేదు

సెక్షన్ 44(3), RTI చట్టంలోని సెక్షన్ 8(1)(j) స్థానంలో వ్యక్తిగత సమాచారానికి సంబంధించిన సమాచారంపై విస్తృత మినహాయింపును ప్రవేశపెడుతుంది. గత క్లాజు ప్రజా కార్యకలాపం, ప్రజాప్రయోజనం, అనవసర గోప్యతా భంగం వంటి అంశాలతో పరిరక్షణను అనుసంధానించింది. విస్తృత ప్రజాప్రయోజనం సమర్థించినప్పుడు వెల్లడిని స్పష్టంగా అనుమతించింది.

సెక్షన్ 8(1)(j)లోని ప్రజాప్రయోజన షరతును తొలగించడం, RTI చట్టంలోని ప్రతి ప్రజాప్రయోజన రక్షణను తొలగించడం ఒకటి కాదనేది కీలక వ్యత్యాసం. పరిరక్షిత ప్రయోజనాలకు కలిగే హాని కంటే వెల్లడి వల్ల కలిగే ప్రజాప్రయోజనం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు సమాచార ప్రాప్తిని అనుమతించే సాధారణ అధికారాన్ని సెక్షన్ 8(2) కొనసాగిస్తుంది. రికార్డుల్లో సహేతుకంగా వేరు చేయగల, మినహాయింపు వర్తించని భాగాల వెల్లడిని సెక్షన్ 10 కూడా అనుమతిస్తుంది.

అందువల్ల ఈ ఆందోళన విషయపరమైనదీ, ఆచరణాత్మకమైనదీ: విస్తృత పదజాలంతో ఉన్న వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు సాధారణ తిరస్కరణలను ప్రోత్సహించవచ్చు. దీంతో దరఖాస్తుదారులు సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనను ఆశ్రయించాల్సి రావచ్చు లేదా అప్పీళ్లు చేయాల్సి రావచ్చు. ఈ నిబంధనలు కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయనే దానిపై తుది న్యాయ వ్యాఖ్యానాన్ని అందించిన మూల సమాచారం నిర్ధారించడం లేదు.

వ్యక్తిగత సమాచారం, ప్రజా జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన సమాచారం ఒకే పత్రంలో ఉండవచ్చు.
సంబంధం లేని గుర్తింపు వివరాలను తొలగించడం ద్వారా మొత్తం రికార్డును నిలిపివేయకుండానే గోప్యతను పరిరక్షించవచ్చు.
ఒక పేరు ఉండటమే తిరస్కరణకు తగిన కారణంగా పరిగణించకుండా ప్రజా సమాచార అధికారులు కారణసహిత నిర్ణయాలు ఇవ్వాలి.

రాజ్యాంగ సమతుల్యత: గోప్యత వాస్తవ హక్కు, కానీ ప్రజా పదవి రక్షణ కవచం కాదు

అధికరణం 19(1)(a) పత్రికా స్వేచ్ఛతో సహా భావప్రకటనను పరిరక్షిస్తే, అధికరణం 21 గోప్యతను పరిరక్షిస్తుంది. ఈ రెండు రాజ్యాంగ విలువల్లో ఏదీ మరొకదానిపై స్వయంచాలకంగా ఆధిక్యం కలిగి ఉన్నట్లు పరిగణించకూడదు. అనుపాతబద్ధతతో సహా వర్తించే రాజ్యాంగ చట్రం కింద పరిమితులను సమర్థించాలి.

ప్రజా పదవుల్లో ఉన్నవారికి వారి వ్యక్తిగత జీవితాల్లో గోప్యత కొనసాగుతుంది. అయితే అధికారిక నిర్ణయాలు, ప్రయోజనాల సంఘర్షణ, అవినీతి లేదా ప్రజా నిధుల నిర్వహణకు సంబంధించిన సమాచారంపై జవాబుదారీతనం అవసరం, ప్రజా విధులతో సంబంధం లేని వివరాల కంటే బలంగా ఉంటుంది.

సరైన పరిశీలన ఉద్దేశానికి నిర్దిష్టంగా ఉండాలి: వెల్లడి నిరూపించగల ప్రజాప్రయోజనాన్ని ముందుకు తీసుకెళుతుందా, ఆ ఉద్దేశానికి సమాచారం అవసరమా, తక్కువ జోక్యంతో అదే లక్ష్యాన్ని సాధించవచ్చా? వ్యక్తి పదవిలో ఉన్నంత మాత్రాన ప్రజల కుతూహలం, సంచలనాత్మకత, వ్యక్తిగత వివరాల విచక్షణారహిత బహిర్గతం ప్రజాప్రయోజనంగా మారవు.

కోరిన సమాచారానికి, ప్రజాధికార వినియోగానికి మధ్య సంబంధాన్ని అంచనా వేయాలి.
సముచిత పరిశీలనను వేధింపులు, వ్యక్తిగత లక్షణాల ఆధారంగా వర్గీకరణ, అనవసర వెల్లడి నుంచి వేరు చేయాలి.
గోప్యతకు తక్కువ హానితో జవాబుదారీతనం సాధ్యమయ్యే చోట పరిమిత వెల్లడి లేదా సున్నిత వివరాల తొలగింపునకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

లొసుగును సృష్టించకుండా మినహాయింపును రూపొందించడం

పాత్రికేయ రక్షణ సముచిత వార్తా సేకరణ, పరిశోధన, ప్రచురణకు వర్తించాలి. అదే సమయంలో సంబంధం లేని వాణిజ్య ప్రాసెసింగ్‌ను పాత్రికేయ కార్యకలాపంగా తిరిగి పేర్కొనడాన్ని నిరోధించాలి. రక్షణను స్థిరపడిన మీడియా సంస్థలకే పరిమితం చేస్తే స్వతంత్ర విలేకరులు, అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రజాప్రయోజన వార్తా నివేదన రూపాలు మినహాయించబడే ప్రమాదం ఉంది.

ఆచరణయోగ్యమైన చట్రం ప్రజాప్రయోజన ఉద్దేశం, సహేతుక ధృవీకరణ, ఉపయోగించే వ్యక్తిగత డేటా ఆవశ్యకత, అనవసర బహిర్గతానికి వ్యతిరేక రక్షణలను పరిగణించవచ్చు. ఇవి ప్రతిపాదిత రూపకల్పన సూత్రాలే కానీ అందించిన వ్యాజ్య వివరణ ద్వారా నిర్ధారితమైన అవసరాలు కావు.

సంప్రదింపుల్లో సంపాదకులు, స్వతంత్ర పాత్రికేయులు, RTI వినియోగదారులు, గోప్యత నిపుణులు, పౌర సమాజం పాల్గొనాలి. చట్టంలోని ఏ లోపాన్నైనా శాసనం ద్వారానే పరిష్కరించాలి; అధీన నియమాలు మాతృ చట్టానికి చెల్లుబాటు అయ్యే విధంగా విరుద్ధంగా ఉండలేవు.

రక్షణ పొందే పాత్రికేయ కార్యకలాపాల నిర్వచనాన్ని కేవలం అక్రిడిటేషన్‌కే పరిమితం చేయకూడదు.
ప్రజాప్రయోజన వార్తా నివేదనకు పరిశోధనకు గురవుతున్న వ్యక్తి అనుమతిని నిర్ణాయక షరతుగా చేయకూడదు.
సముచిత పరిశోధనకు రక్షణతోపాటు గోప్యత ఉల్లంఘనలకు అనుపాతబద్ధ పరిహారాలను కల్పించాలి.

గోప్యత, జవాబుదారీతనం: చట్టపరమైన రక్షణల్లో వ్యత్యాసాలు
నిబంధన లేదా సూత్రం	విధి	సవాలుకు సంబంధిత ప్రాధాన్యం
అధికరణం 19(1)(a)	వాక్ స్వాతంత్ర్యాన్ని, భావప్రకటనా స్వేచ్ఛను పరిరక్షిస్తుంది.	పత్రికా స్వేచ్ఛకు, సమాచార హక్కు రాజ్యాంగ ప్రాతిపదికకు మద్దతునిస్తుంది.
అధికరణం 21, పుట్టస్వామి తీర్పు	రాజ్యాంగబద్ధ గోప్యతను పరిరక్షిస్తాయి.	వ్యక్తిగత డేటాను అనవసరంగా లేదా అసమానుపాతంగా బహిర్గతం చేయడంపై దృష్టి అవసరమని నిర్దేశిస్తాయి.
DPDP చట్టం, సెక్షన్ 44(3)	RTI చట్టంలోని వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపును భర్తీ చేస్తుంది.	గతంలో ఆ క్లాజుకు ప్రత్యేకంగా ఉన్న ప్రజాప్రయోజన షరతును తొలగిస్తుంది.
RTI చట్టం, సెక్షన్ 8(2)	సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనను కల్పిస్తుంది.	పరిరక్షిత ప్రయోజనాలకు కలిగే హాని కంటే వెల్లడి ప్రయోజనాలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటుంది.
RTI చట్టం, సెక్షన్ 10	సహేతుకంగా వేరు చేయగల, మినహాయింపు వర్తించని భాగాలను పొందేందుకు అనుమతిస్తుంది.	మొత్తం రికార్డును యాంత్రికంగా తిరస్కరించకుండా సున్నిత వివరాల తొలగింపునకు మద్దతునిస్తుంది.

ప్రజాప్రయోజన సమాచార వెల్లడి కోసం సూచించిన నిర్ణయ చట్రం

1. కోరిన సమాచారాన్ని, వర్తించే చట్టబద్ధ నిబంధనను గుర్తించాలి.
2. అధికారిక జవాబుదారీతన ప్రయోజనాలను సంబంధం లేని వ్యక్తిగత వివరాల నుంచి వేరు చేయాలి.
3. గోప్యతకు కలిగే సంభావ్య హానిని, వెల్లడి వల్ల కలిగే ప్రజాప్రయోజనాన్ని అంచనా వేయాలి.
4. తక్కువ జోక్యం కలిగించే ప్రత్యామ్నాయంగా సున్నిత వివరాలను తొలగించడం లేదా పాక్షిక వెల్లడిని పరిశీలించాలి.
5. కారణసహిత నిర్ణయం ద్వారా సంబంధిత మినహాయింపులు, ప్రజాప్రయోజన రక్షణలను వర్తింపజేయాలి.
6. వర్తించే అప్పీలు లేదా సమీక్ష యంత్రాంగాన్ని ఆశ్రయించే అవకాశం కల్పించాలి.

Timeline

2005
మినహాయింపులు, రక్షణలకు లోబడి ప్రజా ప్రాధికార సంస్థల వద్ద ఉన్న సమాచారాన్ని పొందేందుకు RTI చట్టం చట్టబద్ధ చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.
2018
సంపాదకీయం ప్రకారం, డేటా పరిరక్షణ ముసాయిదాలో పాత్రికేయ మినహాయింపు ఉంది.
2019
సంపాదకీయం పేర్కొన్నట్లు, తదుపరి ముసాయిదా పాత్రికేయ మినహాయింపును కొనసాగించింది.
2021
సంపాదకీయం ప్రకారం, మరో ముసాయిదాలో పాత్రికేయ మినహాయింపు ఉంది.
2023
ప్రత్యేక పాత్రికేయ మినహాయింపు లేకుండా DPDP చట్టం రూపొందించబడింది. RTI చట్రాన్ని సవరించే సెక్షన్ 44(3)ను ఇందులో చేర్చారు.
నివేదించిన న్యాయ విచారణ
DNPA సవాలుపై సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేసి, పత్రికా స్వేచ్ఛకు గోప్యతకు మధ్య సమతుల్యత అవసరమని నొక్కిచెప్పింది.

Significance, challenges & way forward

Significance

ప్రజాస్వామ్య పర్యవేక్షణను బలహీనపరచకుండా డేటా పరిరక్షణ వ్యక్తులను రక్షించగలదా అనేదాన్ని ఈ వివాదం పరీక్షిస్తుంది.
ప్రజా నిధులు, అధికారిక ప్రవర్తనకు సంబంధించిన రికార్డులను పొందడం ద్వారా పౌరులు, పాత్రికేయులు సంభావ్య తప్పిదాలను పరిశోధించగలరు.
స్పష్టమైన పాత్రికేయ రక్షణలు అనిశ్చితిని తగ్గించి, స్థిరపడిన, స్వతంత్ర మీడియా రెండింటిలోనూ సముచిత వార్తా నివేదనను పరిరక్షించగలవు.
సమతుల్య వ్యాఖ్యానం గోప్యత, పారదర్శకత అధికార దుర్వినియోగానికి వ్యతిరేకంగా పరస్పర పూరక రక్షణలనే సూత్రాన్ని బలోపేతం చేయగలదు.

Challenges

విస్తృత వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు ప్రజా ప్రాధికార సంస్థలు రక్షణాత్మక ధోరణితో తిరస్కరించడాన్ని ప్రోత్సహించవచ్చు.
ప్రజాప్రయోజన వెల్లడిని సాధించేందుకు అప్పీళ్లపై ఆధారపడటం ఆలస్యాన్ని, సమాచారం కోరేవారిపై భారాన్ని పెంచవచ్చు.
పాత్రికేయ కార్యకలాపాలను అతిగా సంకుచితంగా నిర్వచిస్తే స్వతంత్ర విలేకరులు మినహాయించబడవచ్చు; అతిగా విస్తృత మినహాయింపు ఇస్తే దుర్వినియోగానికి అవకాశం కలగవచ్చు.
ఆధారాలు సేకరించకముందే అనుసరణ అవసరాలు పరిశోధనకు గురవుతున్నవారిని అప్రమత్తం చేస్తే పరిశోధనలు దెబ్బతినవచ్చు.
తగిన విధంగా సున్నిత వివరాలను తొలగించకుండా వెల్లడించడం సంబంధం లేని వ్యక్తిగత వివరాలను బహిర్గతం చేసి, తప్పిదానికి బాధ్యులు కాని వ్యక్తులకు హాని కలిగించవచ్చు.

Way forward

అనుపాతబద్ధ గోప్యత రక్షణలతో స్పష్టంగా రూపొందించిన ప్రజాప్రయోజన పాత్రికేయ మినహాయింపును పరిశీలించాలి.
సవరించిన వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపునకు, RTI చట్టంలోని సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధనకు మధ్య సంబంధాన్ని స్పష్టం చేయాలి.
కారణసహిత వెల్లడి నిర్ణయాలు, విభజనీయత, సున్నిత వివరాల తొలగింపుపై మార్గదర్శకాలను, శిక్షణను బలోపేతం చేయాలి.
ప్రజా పదవుల్లో ఉన్నవారు తమ వ్యక్తిగత గోప్యత మొత్తాన్ని వదులుకున్నారని భావించకుండా అధికారిక ప్రవర్తనపై పరిశీలనను పరిరక్షించాలి.
స్థిరపడిన మీడియా సంస్థలు, గోప్యత నిపుణులతోపాటు స్వతంత్ర పాత్రికేయులు, RTI వినియోగదారులను సంప్రదించాలి.
మాతృ చట్టంలోని లోపాలను సరిచేయడానికి నియమాలపై ఆధారపడకుండా అవసరమైన చోట శాసన సవరణ చేయాలి.

Key terms

సమాచార గోప్యత: వ్యక్తులకు సంబంధించిన సమాచార సేకరణ, వినియోగం, వెల్లడి విషయంలో వారికి ఉన్న పరిరక్షిత ప్రయోజనం.
డేటా విశ్వాసధారకుడు (Data fiduciary): వ్యక్తిగత డేటా ప్రాసెసింగ్ ఉద్దేశాన్ని, విధానాలను ఒంటరిగా లేదా ఇతరులతో కలిసి నిర్ణయించే వ్యక్తి.
వ్యక్తిగత డేటా: ఆ డేటా ద్వారా లేదా దానికి సంబంధించి గుర్తించగల వ్యక్తికి సంబంధించిన డేటా.
నిరుత్సాహక ప్రభావం (Chilling effect): అనిశ్చితి, భారాలు లేదా ఆంక్షల భయం ద్వారా చట్టబద్ధమైన భావప్రకటనను లేదా కార్యకలాపాన్ని నిరుత్సాహపరచడం.
ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధన: పరిరక్షిత ప్రయోజనాలకు కలిగే హాని కంటే ప్రజాప్రయోజనం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, మినహాయింపు ఉన్నప్పటికీ వెల్లడిని అనుమతించే యంత్రాంగం.
విభజనీయత: సహేతుకంగా వేరు చేయగల, మినహాయింపు వర్తించని సమాచారాన్ని వెల్లడించేందుకు రికార్డు నుంచి మినహాయింపు పరిధిలోని విషయాన్ని వేరు చేయడం.
అనుపాతబద్ధత: హక్కుపై పరిమితి సమర్థనీయమైనదా, తగినదా, అవసరమైనదా, సముచిత సమతుల్యత కలిగినదా అని అంచనా వేసే రాజ్యాంగ ప్రమాణం.

Link with static syllabus

అధికరణం 19(1)(a): వాక్ స్వాతంత్ర్యం, భావప్రకటనా స్వేచ్ఛఅధికరణం 19(2): సహేతుక పరిమితులుఅధికరణం 21: జీవనం, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ పరిరక్షణపుట్టస్వామి తీర్పు, గోప్యత హక్కుRTI చట్టం: మినహాయింపులు, ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధన, విభజనీయతన్యాయ సమీక్ష, అనుపాతబద్ధత సిద్ధాంతం

Revise these in the free Study Library →

Prelims practice MCQs

Q1. DPDP చట్టంపై సవాలుకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ హక్కుల గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. పత్రికా స్వేచ్ఛ అధికరణం 19(1)(a) పరిధిలో పరిరక్షించబడుతుంది. 2. గోప్యత అధికరణం 21, ఇతర రాజ్యాంగ హామీల కింద పరిరక్షించబడుతుంది. 3. ప్రజా పదవిని చేపట్టడం వల్ల వ్యక్తి గోప్యత హక్కు స్వయంచాలకంగా రద్దవుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. సమాచార హక్కు చట్టానికి సంబంధించిన కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. సెక్షన్ 8(1)(j): వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపు 2. సెక్షన్ 8(2): సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధన 3. సెక్షన్ 10: విభజనీయత పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Q3. వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ సందర్భంలో, డేటా విశ్వాసధారకుడిని కింది వాటిలో ఏది అత్యుత్తమంగా వివరిస్తుంది?
Q4. DPDP చట్టంపై నివేదించిన సవాలుకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సుప్రీంకోర్టు నోటీసు జారీ చేయడం సవాలు చేసిన చట్టం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని నిర్ధారిస్తుంది. 2. ప్రత్యేక పాత్రికేయ మినహాయింపు లేకపోవడం పిటిషనర్లు లేవనెత్తిన ఆందోళనల్లో ఒకటి. 3. అధీన నియమాలు వాటి మాతృ చట్ట నిబంధనలకు చెల్లుబాటు అయ్యే విధంగా విరుద్ధంగా ఉండలేవు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?

Mains practice questions

GS 2 · 15 marks · 250 words

ప్రజా పదవుల్లో ఉన్నవారిపై పరిశీలనను అడ్డుకునే రక్షణ కవచంగా గోప్యత మారకూడదు. DPDP చట్టంపై సవాలు, పాత్రికేయ కార్యకలాపాలు, సమాచార హక్కుపై దాని ప్రభావాల సందర్భంలో ఈ ప్రకటనను పరిశీలించండి.

Frequently asked questions

సుప్రీంకోర్టు DPDP చట్టాన్ని కొట్టివేసిందా?

అందించిన మూల సమాచారం నోటీసు జారీని, పత్రికా స్వేచ్ఛకు గోప్యతకు మధ్య సమతుల్యతపై దృష్టిని పేర్కొంటోంది. చట్టాన్ని కొట్టివేస్తూ తుది తీర్పు ఇచ్చినట్లు పేర్కొనలేదు.

RTI సవరణ సమాచార వెల్లడికి ఉన్న ప్రతి ప్రజాప్రయోజన మార్గాన్నీ తొలగిస్తుందా?

లేదు. వ్యక్తిగత సమాచార మినహాయింపులో గతంలో ఉన్న షరతును ఇది తొలగిస్తుంది. అయితే సెక్షన్ 8(2)లోని సాధారణ ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్య నిబంధన వర్తింపు కొనసాగుతుంది.

ప్రజా పదవుల్లో ఉన్నవారు గోప్యతను కోరవచ్చా?

అవును, ముఖ్యంగా వారి ప్రజా విధులతో సంబంధం లేని విషయాల్లో గోప్యతను కోరవచ్చు. అయితే అధికారిక ప్రవర్తన, ప్రయోజనాల సంఘర్షణ, ప్రజా నిధులపై సముచిత పరిశీలన అవసరంతో గోప్యత వాదనలను తూకం వేయాలి.

డేటా పరిరక్షణను వదిలేయకుండా పాత్రికేయ మినహాయింపును ఎందుకు కోరాలి?

అవసరాలకు అనుగుణంగా రూపొందించిన మినహాయింపు అనవసర వెల్లడి, దుర్వినియోగానికి వ్యతిరేక రక్షణలను కొనసాగిస్తూనే ప్రజాప్రయోజన పరిశోధనకు రక్షణ కల్పించగలదు. హక్కుల మధ్య సమన్వయం సాధించడమే లక్ష్యం; పాత్రికేయులకు సంపూర్ణ రక్షణ కల్పించడం కాదు.

మూలాలు

ఈ తెలుగు విశ్లేషణ ఇంగ్లీష్ మూలం నుంచి అనువదించబడింది.

ఇంగ్లీష్‌లో చదవండి