వాక్ స్వాతంత్ర్యం, గోప్యత: రాజ్యాంగపరమైన సమతుల్యత అవసరాన్ని ప్రస్తావించిన సుప్రీంకోర్టు
అందించిన టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా శీర్షిక ప్రకారం, వాక్ స్వాతంత్ర్యానికి, గోప్యత హక్కుకు మధ్య సమతుల్యత అవసరాన్ని సుప్రీంకోర్టు నొక్కిచెప్పింది. దామాషా సూత్రం, సమర్థవంతమైన రక్షణ చర్యలను ఉపయోగించి, వ్యక్తిగత జీవితంలో సమర్థనలేని జోక్యాన్ని అనుమతించకుండా ప్రజా ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన భావప్రకటనను కాపాడటం రాజ్యాంగపరమైన సవాలు.

Reference image accompanying coverage of the Supreme Court’s emphasis on balancing freedom of speech and privacy; not a depiction of the proceedings.
Image: Times of India
Why in news
వాక్ స్వాతంత్ర్యం, గోప్యత మధ్య సమతుల్యతకు సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్ని టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా నివేదించింది. అందించిన సంక్షిప్త భాగంలో కేసు, వాస్తవ వివాదం లేదా అమలు చేయాల్సిన ఆదేశాలు వెల్లడించలేదు; అందువల్ల అది కొత్త న్యాయ నియమాన్ని స్థాపించదు.
Background
అధికరణం 19(1)(a) పౌరులకు పత్రికా స్వాతంత్ర్యం సహా వాక్, భావప్రకటన స్వాతంత్ర్యాలను హామీ ఇస్తుంది. అధికరణం 19(2) నిర్దేశిత ప్రాతిపదికలపై సహేతుకమైన ఆంక్షలను అనుమతిస్తుంది. కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో, గౌరవం, స్వేచ్ఛ, రాజ్యాంగం హామీ ఇచ్చిన స్వాతంత్ర్యాలు, ముఖ్యంగా అధికరణం 21లో మూలాలు కలిగిన ప్రాథమిక హక్కుగా గోప్యతను సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది. వాక్ స్వాతంత్ర్యం, గోప్యత రెండూ సంపూర్ణమైనవి కావు. అవి పరస్పరం కలిసే సందర్భాల్లో ఏదో ఒక హక్కుకు స్వయంచాలక ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా, సందర్భానుగుణ న్యాయ నిర్ణయం అవసరం.
రాజ్యాంగపరమైన సంబంధం: పరస్పర పూరక హక్కులు, పోటీ వాదనలు
స్వేచ్ఛాయుత భావప్రకటన ప్రజాస్వామ్య పరిశీలనకు, రాజకీయ భాగస్వామ్యానికి, ఆలోచనల వ్యాప్తికి వీలు కల్పిస్తుంది. గోప్యత వ్యక్తిగత స్వయంప్రతిపత్తిని, అత్యంత వ్యక్తిగత ఎంపికలను, తన వ్యక్తిగత జీవితంలోకి ఇతరుల ప్రవేశంపై నియంత్రణను రక్షిస్తుంది. ఈ హక్కులు ఒకదానినొకటి బలోపేతం చేయగలవు: నిరంతర నిఘా లేకుండా ఆలోచించడానికి, సంఘటితం కావడానికి, భావాలను వ్యక్తపరచడానికి వ్యక్తిగత ఏకాంత పరిధి వీలు కల్పిస్తుంది.
ప్రచురణ వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని బహిర్గతం చేసినప్పుడు సంఘర్షణ తలెత్తుతుంది. ప్రజలకు జవాబుదారీతనం కోసం అవసరమైన సమాచారాన్ని, కేవలం కుతూహలాన్ని తీర్చే వెల్లడింపును న్యాయస్థానాలు వేరు చేయాలి. ప్రజాపదవిలో ఉండటం అధికారిక ప్రవర్తనపై పరిశీలనను బలపరుస్తుంది; కానీ గోప్యతను తొలగించదు.
- పత్రికా స్వాతంత్ర్యం అధికరణం 19(1)(a) నుంచి ఉద్భవిస్తుంది; అది ప్రత్యేక రాజ్యాంగ హామీ కాదు.
- గోప్యత కేవలం రహస్యత్వాన్నే కాకుండా గౌరవాన్ని, స్వయంప్రతిపత్తిని రక్షిస్తుంది.
- సమాచారం నిజమైనదన్న కారణం ఒక్కటే, దాని ప్రచురణపై వచ్చే ప్రతి గోప్యతా అభ్యంతరాన్ని పరిష్కరించదు.
Infographic
భావప్రకటన
చర్చను, పాత్రికేయతను, ప్రజలకు జవాబుదారీతనాన్ని రక్షించాలి.
గోప్యత
గౌరవాన్ని, స్వయంప్రతిపత్తిని, వ్యక్తిగత జీవితాన్ని కాపాడాలి.
చట్టబద్ధత
వర్తించే చట్టాన్ని, రాజ్యాంగ పరిమితులను గుర్తించాలి.
దామాషా సూత్రం
ఆవశ్యకతను, తక్కువ ఆంక్షలున్న ప్రత్యామ్నాయాలను పరీక్షించాలి.
రక్షణ చర్యలు
కచ్చితమైన ఉత్తర్వులు, న్యాయమైన ప్రక్రియ, సకాల సమీక్షను నిర్ధారించాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
చట్టపరమైన పరిమితులు: సమతుల్యత పేరిట అధికరణం 19(2)ను దాటవేయలేరు
పరువు నష్టం, కోర్టు ధిక్కారం, ప్రజా శాంతి, మర్యాద లేదా నైతికత సహా వాక్ స్వాతంత్ర్యంపై సహేతుకమైన ఆంక్షలు విధించగల ప్రాతిపదికలను అధికరణం 19(2) నిర్దేశిస్తుంది. గోప్యతను ప్రత్యేక ప్రాతిపదికగా స్పష్టంగా పేర్కొనలేదు. అందువల్ల సాధారణంగా గోప్యతను ప్రస్తావించడం ద్వారా వాక్ స్వాతంత్ర్యాన్ని పరిమితం చేయడానికి అదనపు రాజ్యాంగ ప్రాతిపదికను సృష్టించలేరు.
అదే సమయంలో, గోప్యతకు రాజ్యాంగ రక్షణ ఉంది. పోటీ హక్కులను సమన్వయపరుస్తూ, వర్తించే చట్టాన్ని, దావా స్వభావాన్ని, కోరిన పరిహారాన్ని న్యాయస్థానాలు పరిశీలించాలి. గోప్యతను, ప్రతిష్ఠను ఒకటిగా పరిగణించకూడదు: ఖచ్చితమైన సమాచార వెల్లడింపులో ప్రధాన సమస్య ప్రతిష్ఠకు నష్టం కాకపోయినా, అది గోప్యతను ప్రభావితం చేయవచ్చు.
- సమతుల్యత అనే అమూర్త భావనపై ఆధారపడకుండా, ప్రతిపాదిత ఆంక్షకు చట్టపరమైన ఆధారాన్ని గుర్తించాలి.
- ప్రజా విధుల పరిశీలనను, అత్యంత వ్యక్తిగత వివరాల అనవసర వెల్లడింపును వేరు చేయాలి.
- ప్రైవేటు ప్రచురణకర్తలకు సంబంధించిన వివాదాల్లో వర్తించే చట్టపరమైన విధులు, పరిహారాలపై దృష్టి అవసరమని గుర్తించాలి; రాజ్య నిఘాకు వర్తించే నియమాలను యాంత్రికంగా అన్వయించకూడదు.
దామాషా సూత్రం: నిర్మాణాత్మక పరీక్ష, విచక్షణాధారిత రాజీ కాదు
గోప్యతలో రాజ్య జోక్యంపై రాజ్యాంగ పరిశీలనకు చట్టపరమైన ఆధారం, సముచిత లక్ష్యం, దామాషా, దుర్వినియోగ నిరోధక రక్షణలు అవసరం. చర్య దాని లక్ష్యానికి అనుకూలంగా ఉందా, హక్కులను తక్కువగా పరిమితం చేసే ప్రత్యామ్నాయం ఉందా, సముచిత ప్రయోజనంతో పోలిస్తే కలిగే హాని అధికంగా ఉందా అనేది దామాషా సూత్రం పరిశీలిస్తుంది.
వాక్ స్వాతంత్ర్యం–గోప్యత వివాదాల్లో, కోరిన పరిహారం పరిధిని పరీక్షించడానికి ఈ పద్ధతి తోడ్పడుతుంది. వ్యక్తుల గుర్తింపును గోప్యంగా ఉంచడం, వివరాలను తొలగించడం లేదా నిర్దిష్ట అత్యంత వ్యక్తిగత వివరాన్ని తీసివేయడం ద్వారా గోప్యతకు తగిన రక్షణ లభిస్తే, మొత్తం కథనంపై ఆంక్ష అధికమైనది కావచ్చు. వాక్ స్వాతంత్ర్యంపై ఆంక్షలు అధికరణం 19(2)కు అనుగుణంగా ఉండాలనే రాజ్యాంగ అవసరానికి దామాషా సూత్రం ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
- వెల్లడింపులోని ప్రజా ప్రయోజన విలువను, సమాచారం సున్నితత్వాన్ని అంచనా వేయాలి.
- ప్రజా ప్రయోజన అంశాన్ని తెలియజేయడానికి వ్యక్తి గుర్తింపును వెల్లడించడం అవసరమా అని ప్రశ్నించాలి.
- గోప్యతకు కలిగే సంభావ్య హానిని, సమాచారాన్ని నిలిపివేయడం వల్ల ప్రజాస్వామ్యానికి కలిగే నష్టంతో పోల్చాలి.
- డిజిటల్ ప్రతులు, సులభంగా వెతికి తెలుసుకోగల సౌలభ్యం వెల్లడింపు పరిణామాలను ఎలా పెంచగలవో పరిగణించాలి.
రక్షణ చర్యలు: సెన్సార్షిప్కు వీలు కల్పించకుండా గౌరవాన్ని కాపాడాలి
ముందస్తు ఆంక్ష ప్రచురణకు ముందే భావప్రకటనను నిరోధిస్తుంది కాబట్టి ప్రత్యేక జాగ్రత్త అవసరం. అయితే అత్యంత వ్యక్తిగత సమాచార వెల్లడింపు వల్ల కలిగే హానిని తరువాత ఇచ్చే నష్టపరిహారం పూర్తిగా సరిదిద్దలేకపోవచ్చు. ప్రచురణ లేదా ఆంక్ష ఎల్లప్పుడూ హానిరహితమని భావించకుండా, న్యాయ నిర్ణయం రెండు ప్రమాదాలనూ పరిగణించాలి.
కారణసహిత ఉత్తర్వులు, వివాదాస్పద విషయాన్ని కచ్చితంగా గుర్తించడం, వాదనలు వినిపించే అవకాశం, సకాల సమీక్ష ఏకపక్ష ఫలితాలను తగ్గించగలవు. అత్యవసర మధ్యంతర రక్షణ అవసరమైనప్పుడు, దాని పరిధి, వ్యవధి అవసరమైన మేరకే పరిమితమై ఉండాలి; త్వరిత పునఃపరిశీలన జరగాలి.
- హానిని తగినంతగా నివారించగలిగితే, నిర్దిష్ట వివరాల తొలగింపునకు లేదా వ్యక్తుల గుర్తింపును గోప్యంగా ఉంచడానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
- ఒక వ్యక్తి లేదా వివాదానికి సంబంధించిన అన్ని వార్తా కథనాలను అణచివేసే అస్పష్ట ఉత్తర్వులను నివారించాలి.
- ప్రజా విధుల నిర్వహణను పరిశీలన నుంచి తప్పించకుండా, తీవ్రమైన గోప్యత ఉల్లంఘనలకు అందుబాటులో ఉండే పరిహారాలను కల్పించాలి.
- సంపాదకీయ ధ్రువీకరణ, సమాచార పరిమితీకరణ, లిఖితపూర్వక ప్రజా ప్రయోజన మదింపును ప్రోత్సహించాలి.
| అంశం | వాక్ స్వాతంత్ర్యం | గోప్యత హక్కు |
|---|---|---|
| రాజ్యాంగపరమైన పునాది | అధికరణం 19(1)(a) | అధికరణం 21, స్వేచ్ఛకు, గౌరవానికి సంబంధించిన విస్తృత హామీలు |
| ప్రధాన ఉద్దేశం | భావప్రకటన, ప్రజాస్వామ్య చర్చ, ప్రజలకు జవాబుదారీతనం | స్వయంప్రతిపత్తి, గౌరవం, వ్యక్తిగత జీవిత రక్షణ |
| పరిమితులు | అధికరణం 19(2)లో పేర్కొన్న ప్రాతిపదికలపై సహేతుకమైన ఆంక్షలు | సంపూర్ణమైనది కాదు; రాజ్య జోక్యానికి రాజ్యాంగపరమైన సమర్థన అవసరం |
| పరిమితుల అతిక్రమణ ప్రమాదం | వ్యక్తిగత జీవితంలోకి చొరబడే బహిర్గతీకరణను ప్రజా ప్రయోజన వార్తా కథనంగా చూపడం | సముచిత పరిశీలనను అణచివేయడానికి గోప్యత వాదనలను ఉపయోగించడం |
| న్యాయ నిర్ణయంలో ప్రధాన దృష్టి | ఆంక్షల చట్టబద్ధత, రాజ్యాంగపరమైన ప్రాతిపదికలు, దామాషా | జోక్య స్వభావం, సమర్థన, సమర్థవంతమైన రక్షణ చర్యలు |
- 1. సంబంధిత భావప్రకటన, వ్యక్తిగత సమాచారం, పక్షాలను గుర్తించాలి.
- 2. దావాకు, ప్రతిపాదిత ఆంక్షకు వర్తించే చట్టాన్ని, రాజ్యాంగపరమైన ఆధారాన్ని నిర్ధారించాలి.
- 3. ప్రజా ప్రయోజన లక్ష్యాన్ని, గోప్యతకు కలిగే సంభావ్య హానిని అంచనా వేయాలి.
- 4. వివరాల తొలగింపు లేదా వ్యక్తుల గుర్తింపును గోప్యంగా ఉంచడం సహా చర్య అనుకూలతను, తక్కువ ఆంక్షలున్న ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించాలి.
- 5. హక్కులపై ప్రభావాన్ని తూకం వేసి, అవసరమైన పరిధికే పరిమితమైన పరిహారాన్ని రూపొందించాలి.
- 6. కారణాలు, ప్రక్రియాపరమైన న్యాయం, సకాల సమీక్షను నిర్ధారించాలి.
Significance, challenges & way forward
Significance
- సూత్రబద్ధమైన సమతుల్యత ప్రజాస్వామ్య పరిశీలనను రక్షిస్తూనే, డిజిటల్ ప్రజా వేదికలోనూ వ్యక్తిగత గౌరవం అంతరించదని గుర్తిస్తుంది.
- దామాషా సూత్రం సంపూర్ణ సెన్సార్షిప్ను, వ్యక్తిగత సమాచార విచక్షణారహిత బహిర్గతీకరణను రెండింటినీ నిరుత్సాహపరుస్తుంది.
- స్పష్టమైన న్యాయపరమైన కారణీకరణ, పోటీ హక్కుల వాదనలను ఎదుర్కొనే పాత్రికేయులకు, డిజిటల్ వేదికలకు, ప్రజా అధికారులకు మార్గనిర్దేశం చేయగలదు.
- నిఘా, అవాంఛిత బహిర్గతీకరణ భయాన్ని తగ్గించడం ద్వారా గోప్యత రక్షణ స్వేచ్ఛాయుత భావప్రకటనను బలోపేతం చేయగలదు.
Challenges
- ముఖ్యంగా సంచలనాత్మక వార్తా కథనాల్లో ప్రజా ప్రయోజనాన్ని, ప్రజల కుతూహలాన్ని వేరు చేయడం కష్టం.
- సమర్థవంతమైన పరిహారం అందుబాటులోకి రాకముందే డిజిటల్ సమాచారాన్ని నకలు చేసి, పునఃపంపిణీ చేయవచ్చు.
- విస్తృత నిషేధాజ్ఞలు పరిశోధనాత్మక పాత్రికేయతను నిరుత్సాహపరచి, శక్తిమంతులను పరిశీలన నుంచి కాపాడవచ్చు.
- మూల కథనం సముచిత ప్రజా ప్రయోజనానికి ఉపయోగపడినా, అనవసర వెల్లడింపు దీర్ఘకాలిక వ్యక్తిగత హానికి దారితీయవచ్చు.
- చట్టపరమైన పరిహారాలను పొందడంలో అసమాన అవకాశాలు బలహీన వ్యక్తులకు తగిన రక్షణ లేకుండా చేయవచ్చు; అదే సమయంలో ప్రభావశీల దావాదారులు వ్యూహాత్మక వ్యాజ్యాలు దాఖలు చేయడానికి వీలు కల్పించవచ్చు.
Way forward
- భావప్రకటనను ప్రభావితం చేసే ఆంక్షల కచ్చితమైన చట్టపరమైన ఆధారాన్ని, ఆవశ్యకతను న్యాయస్థానాలు, ప్రజా అధికారులు గుర్తించేలా చేయాలి.
- మొత్తం ప్రజా ప్రయోజన చర్చను అణచివేయకుండా, హానికర వివరాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకునే పరిహారాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
- అత్యవసర మధ్యంతర ఉత్తర్వులను త్వరగా సమీక్షించాలని, అవి నిజంగా అవసరమైన రక్షణ పరిధికే పరిమితమై ఉండాలని నిర్ధారించాలి.
- సంపాదకీయ ప్రజా ప్రయోజన మదింపులను సంస్థాగతం చేసి, సంబంధంలేని వ్యక్తిగత సమాచార ప్రచురణను కనిష్ఠ స్థాయికి తగ్గించాలి.
- చట్టబద్ధమైన వార్తా కథనాలను స్వయంచాలకంగా తొలగించడాన్ని ప్రోత్సహించకుండా, గోప్యతను రక్షించే స్పష్టమైన, అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదుల పరిష్కార విధానాలను అభివృద్ధి చేయాలి.
Key terms
- దామాషా సూత్రం (Proportionality)
- సముచిత లక్ష్యం, అనుకూలత, ఆవశ్యకత, ప్రయోజనాలకు–హక్కులకు కలిగే హానికి మధ్య సమతుల్యతను పరిశీలించే హక్కుల సమీక్షా చట్రం.
- సమాచార గోప్యత
- వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని ఎలా సేకరిస్తారు, ఉపయోగిస్తారు, వెల్లడిస్తారు అనే విషయాల్లో వ్యక్తికి ఉండే హితం.
- ముందస్తు ఆంక్ష
- భావప్రకటన లేదా ప్రచురణ జరగకముందే దానిని నిరోధించే ఆంక్ష.
- నిరుత్సాహకర ప్రభావం (Chilling effect)
- జరిమానాలు, వ్యాజ్యాలు లేదా అనిశ్చిత ఆంక్షల భయం వల్ల చట్టబద్ధమైన భావప్రకటన నిరుత్సాహానికి గురికావడం.
- ప్రజా ప్రయోజనం
- కేవలం ప్రేక్షకుల కుతూహలం కాకుండా, జవాబుదారీతనం లేదా ప్రజా భద్రత వంటి నిజమైన సామాజిక ప్రాధాన్యం గల అంశం.
- సమన్వయపూర్వక వ్యాఖ్యానం
- రాజ్యాంగ నిబంధనలు ఒకదానిని మరొకటి అనవసరంగా నిర్వీర్యం చేయకుండా, పరస్పర సమన్వయంతో అమలయ్యేలా వ్యాఖ్యానించడం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. భావప్రకటన స్వాతంత్ర్యం, గోప్యతకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అధికరణం 19(1)(a) పరిధిలో పత్రికా స్వాతంత్ర్యానికి రక్షణ ఉంది. 2. అధికరణం 19(2) కింద ఆంక్షలు విధించడానికి గోప్యతను స్వతంత్ర ప్రాతిపదికగా స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు. 3. గోప్యత హక్కు సంపూర్ణమైనది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q2. కింది వాటిలో దామాషా సూత్రంలోని ఆవశ్యకత అంశాన్ని అత్యంత కచ్చితంగా వివరించేది ఏది?
Q3. కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. ముందస్తు ఆంక్ష — ప్రచురణకు ముందే భావప్రకటనను నిరోధించడం 2. నిరుత్సాహకర ప్రభావం — ప్రతికూల పరిణామాల భయంతో చట్టబద్ధమైన భావప్రకటనను నిరుత్సాహపరచడం 3. సమాచార గోప్యత — వ్యక్తిగత సమాచార సేకరణ మొత్తంపై సంపూర్ణ నిషేధం పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Q4. కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసు రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యాన్ని ఏ ప్రకటన ఉత్తమంగా ప్రతిబింబిస్తుంది?
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
భావప్రకటన స్వాతంత్ర్యం, గోప్యత పరస్పరం బలోపేతం చేసుకునే హక్కులైనప్పటికీ, వాటి మధ్య సంఘర్షణ తలెత్తవచ్చు. రాజ్యాంగపరమైన దామాషా సూత్రం, ప్రక్రియాపరమైన రక్షణలు వాటిని ఎలా సమన్వయపరచగలవో చర్చించండి.
Frequently asked questions
ఈ నివేదికలో సుప్రీంకోర్టు వాక్ స్వాతంత్ర్యం–గోప్యతకు సంబంధించి కొత్త నియమాన్ని స్థాపించిందా?
అందించిన శీర్షిక ఈ హక్కుల మధ్య సమతుల్యతకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. కేసు వివరాలు లేదా అమలు చేయాల్సిన ఉత్తర్వు లేనందున, దీనిని కొత్త బంధనకర నియమానికి ఆధారంగా పరిగణించలేము.
అధికరణం 19(2) కింద గోప్యతను ఆంక్షలకు ఒక ప్రాతిపదికగా స్పష్టంగా పేర్కొన్నారా?
లేదు. గోప్యతను స్పష్టంగా పేర్కొనలేదు. కాబట్టి భావప్రకటనపై ఆంక్షలకు సాధారణంగా గోప్యతను ప్రాతిపదికగా చూపడం కాకుండా, వాటి చట్టపరమైన, రాజ్యాంగపరమైన ఆధారాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.
ప్రభుత్వ అధికారులు గోప్యత హక్కును కలిగి ఉంటారా?
అవును. వారి అధికారిక ప్రవర్తన సముచిత పరిశీలనకు లోబడి ఉంటుంది. అయితే ప్రజాపదవిలో ఉండటం వల్ల, దానితో సంబంధంలేని వ్యక్తిగత జీవిత అంశాలకు లభించే రక్షణ స్వయంచాలకంగా తొలగిపోదు.
వార్తా కథనాలు భావప్రకటనను, గోప్యతను రెండింటినీ ఎలా రక్షించగలవు?
అనవసరమైన వ్యక్తిగత వివరాలను తొలగించడం ద్వారా లేదా వ్యక్తుల గుర్తింపు అవసరం లేనప్పుడు వారి వివరాలను గోప్యంగా ఉంచడం ద్వారా వార్తా కథనాలు తమ ప్రజా ప్రయోజన సారాన్ని కాపాడుకోవచ్చు. సందర్భం, సంభవించే హానిని బట్టి ఇటువంటి చర్యలను అంచనా వేయాలి.
