గగన్‌యాన్ విభజన పరీక్షలు: తొలి మానవరహిత యాత్రకు ముందు భద్రత ధ్రువీకరణ
గగన్‌యాన్ తొలి మానవరహిత యాత్ర G1కు ముందు ISRO వరుసగా క్రూ మాడ్యూల్–సర్వీస్ మాడ్యూల్ విభజన పరీక్షలను పూర్తి చేసింది. ఈ పరీక్షలు విభజన వ్యవస్థ రూపకల్పన తగినదని ధ్రువీకరించడంతోపాటు, కీలక క్రూ మాడ్యూల్ ఉపవ్యవస్థలు ఆకస్మిక యాంత్రిక ఆఘాతాలను తట్టుకోగలవని నిరూపించాయి. తద్వారా వాతావరణ పునఃప్రవేశానికి ముందు జరిగే భద్రతాపరంగా కీలకమైన ప్రక్రియపై విశ్వాసం బలపడింది.
Photo from the source report: Gaganyaan Separation Tests: Validating Safety Before the First Uncrewed Mission
Image: The Hindu
Why in news
గగన్‌యాన్ క్రూ మాడ్యూల్ తన సర్వీస్ మాడ్యూల్ నుంచి విడిపోయే ప్రక్రియను అనుకరించేందుకు తిరువనంతపురంలోని విక్రమ్ సారాభాయ్ అంతరిక్ష కేంద్రంలో ISRO కొలత పరికరాలతో కూడిన పరీక్షలను నిర్వహించింది. ఈ ఫలితాలు G1 సన్నాహాలకు తోడ్పడతాయి; మానవరహిత యాత్ర ఇప్పటికే ప్రయాణించిందని లేదా మానవసహిత ప్రయాణ అవసరాలన్నీ ధ్రువీకరించబడ్డాయని అవి నిర్ధారించవు.
3 మంది
ప్రతిపాదిత సిబ్బంది
400 కి.మీ.
ప్రతిపాదిత కక్ష్య ఎత్తు
3 రోజులు
ప్రతిపాదిత యాత్ర వ్యవధి
Background
ప్రయోగం, కక్ష్య కార్యకలాపాలు, సురక్షిత తిరుగు ప్రయాణంతో సహా మానవ అంతరిక్ష ప్రయాణ సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించేందుకు భారత్ చేపట్టిన కార్యక్రమం గగన్‌యాన్. ముగ్గురు సిబ్బందిని 400 కి.మీ. ఎత్తులోని కక్ష్యకు మూడు రోజులపాటు తీసుకెళ్లి, వారిని సురక్షితంగా భారత సముద్ర జలాల్లోకి తిరిగి తీసుకురావాలని ఈ యాత్ర లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇవి ప్రకటించిన మానవసహిత యాత్ర లక్ష్యాలు మాత్రమే; మానవరహిత G1లో సిబ్బంది సంఖ్య లేదా నిర్ధారిత ప్రయాణ ప్రణాళిక కాదు. మానవ అంతరిక్ష ప్రయాణానికి ప్రణోదనం, దిశానిర్దేశం, ఉష్ణ రక్షణ, పర్యావరణ నియంత్రణ, తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడం వంటి రంగాల్లో వ్యవస్థల ఇంజినీరింగ్ అవసరం; కక్ష్యను విజయవంతంగా చేరుకోవడం ఒక్కటే సరిపోదు.
ISRO ఏమి పరీక్షించింది, ఏమి నిర్ధారించింది?
గగన్‌యాన్ ఆర్బిటల్ మాడ్యూల్‌లో క్రూ మాడ్యూల్, సర్వీస్ మాడ్యూల్ ఉంటాయి. ఇవి విభజన వ్యవస్థ ద్వారా అనుసంధానమై ఉంటాయి. వాటి మధ్య విద్యుత్, ద్రవ సరఫరా సేవలు అంబిలికల్ అనుసంధానాల ద్వారా అందుతాయి. ప్రయోగం నుంచి కక్ష్య దశ పూర్తయ్యే వరకు ఇవి సమీకృత నిర్మాణంగా పనిచేస్తాయి.
విక్రమ్ సారాభాయ్ అంతరిక్ష కేంద్రంలో ISRO మొత్తం క్రూ మాడ్యూల్–సర్వీస్ మాడ్యూల్ నిర్మాణాన్ని అనుకరించేలా విస్తృత కొలత పరికరాలతో కూడిన పరీక్షా ఏర్పాటును రూపొందించింది. విభజన వ్యవస్థ రూపకల్పన తగినదో లేదో అంచనా వేయడానికి, పలు అంబిలికల్ అనుసంధానాలను తెంచడంతో సహా విభజన చర్యలను ఈ పరీక్షల్లో పునఃసృష్టించారు.
ఈ పరీక్షలు నిర్దిష్ట కీలక క్రూ మాడ్యూల్ ఉపవ్యవస్థల దృఢత్వాన్ని, ఆఘాతాలను తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని కూడా నిరూపించాయి. ఇది యాత్రలోని ఒక నిర్దిష్ట ప్రక్రియకు ఆధారాన్ని అందిస్తుంది తప్ప మొత్తం అంతరిక్ష నౌకకు సమగ్ర ధ్రువపత్రం కాదు.
- అంచనా వేసిన ఉపవ్యవస్థల్లో ఏవియానిక్స్, జడత్వ దిశానిర్దేశ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.
- వెనుక భాగంలోని, శంఖాకార ఉష్ణ కవచాల్లోని ఉష్ణ రక్షణ వ్యవస్థలు కూడా పరీక్ష పరిధిలో ఉన్నాయి.
- క్రూ మాడ్యూల్‌లో అవసరమైనప్పుడు విస్తరించే అంబిలికల్ రక్షణ కవచాన్ని కూడా అంచనా వేశారు.
- నివేదించిన పరీక్ష పరిధిలో క్రూ మాడ్యూల్‌ను నిటారుగా నిలిపే వ్యవస్థకు చెందిన పైరోటెక్నిక్ పరికరాలు, ఉష్ణోగ్రత–తేమ నియంత్రణ వ్యవస్థ ఉన్నాయి.
Infographic
కచ్చితమైన విభజన
పునఃప్రవేశానికి ముందు విడుదల చర్యలను క్రమబద్ధంగా నిర్వహించి, సేవా సరఫరా అనుసంధానాలను తెంచాలి.
ఆఘాత నిరోధకత
కీలక క్రూ మాడ్యూల్ వ్యవస్థలు విభజన వల్ల ఏర్పడే భారాలను తట్టుకుంటాయని నిర్ధారించాలి.
భూతల ధ్రువీకరణ
రూపకల్పన, అనుసంధానాలను అంచనా వేయడానికి కొలత పరికరాలతో కూడిన అనుకరణలను ఉపయోగించాలి.
మానవరహిత ప్రయాణం
సిబ్బందిని ప్రమాదానికి గురిచేయకుండా సమీకృత పనితీరును అంచనా వేయాలి.
స్వదేశీ సామర్థ్యం
ఇంజినీరింగ్, పరీక్షలు, నాణ్యత హామీలో దేశీయ సామర్థ్యాలను పెంపొందించాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
పునఃప్రవేశానికి ముందు విభజన భద్రతాపరంగా ఎందుకు కీలకం?
వాతావరణ పునఃప్రవేశం ప్రారంభమయ్యే ముందు క్రూ మాడ్యూల్ సర్వీస్ మాడ్యూల్ నుంచి విడిపోవాలి. దీనివల్ల అంతరిక్ష నౌక సమీకృత కక్ష్య నిర్మాణం నుంచి క్రూ మాడ్యూల్ తిరుగు ప్రయాణానికి అవసరమైన అమరికలోకి మారుతుంది.
విభజనలో పైరోటెక్నిక్ పరికరాలు, విడదీసి విసర్జించే వ్యవస్థలను ఉపయోగించి కచ్చితమైన క్రమంలో పలు చర్యలు జరుగుతాయి. ఈ ప్రక్రియ విజయవంతం కావాలంటే నౌకలోని అత్యవసర వ్యవస్థలు పనిచేయకుండా పోకుండా, భౌతిక అనుసంధానాలతోపాటు సేవా సరఫరా అనుసంధానాలు కూడా సరిగ్గా విడిపోవాలి.
అందువల్ల ఇంజినీరింగ్ సవాలు రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: భాగాలు నిర్దేశించినట్లుగా విడిపోవాలి; అదే సమయంలో దాని ఫలితంగా ఏర్పడే యాంత్రిక ఆఘాతాలను క్రూ మాడ్యూల్ తట్టుకోవాలి. దిశానిర్దేశ పరికరాలు, ఎలక్ట్రానిక్స్, రక్షణ నిర్మాణాలు తమ తదుపరి విధులను నిర్వర్తించగల స్థితిలో ఉండాలి.
- విభజన ఆదేశం జారీ అయినంత మాత్రాన ప్రతి అనుసంధానం సరిగ్గా విడిపోయిందని నిర్ధారించలేం.
- విజయవంతంగా విడిపోయినప్పటికీ సమీప పరికరాలపై ఒత్తిళ్లు ఏర్పడవచ్చు కాబట్టి ఆఘాతాలను తట్టుకునే సామర్థ్యం ముఖ్యం.
- నివేదించిన పరీక్ష పునఃప్రవేశానికి ముందు ప్రణాళిక ప్రకారం జరిగే మాడ్యూల్ విభజనకు సంబంధించినది; అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సిబ్బంది తప్పించుకునే వ్యవస్థ ప్రదర్శన కాదు.
దశలవారీ పరీక్షలు, మానవరహిత యాత్రలు ప్రమాదాన్ని ఎలా తగ్గిస్తాయి?
దశలవారీ పరీక్షలు విడిభాగాలు, ఉపవ్యవస్థల నుంచి సమీకృత నిర్మాణాలు, ప్రయాణ కార్యకలాపాల వరకు క్రమంగా ఆధారాలను సమకూరుస్తాయి. భూతల పరీక్షలు విస్తృత కొలత పరికరాల వినియోగానికి, ఒక నిర్దిష్ట ఘటనను నియంత్రిత పరిస్థితుల్లో పరిశీలించడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. తద్వారా సిబ్బందిని ప్రమాదానికి గురిచేయకముందే ఇంజినీర్లు లోపాలను గుర్తించగలుగుతారు.
మానవరహిత యాత్రలు ఈ విధానాన్ని వాస్తవ ప్రయాణ వాతావరణానికి విస్తరిస్తాయి. భూమిపై ఒకేసారి పునఃసృష్టించలేని పరిస్థితుల్లో వ్యవస్థల పరస్పర చర్యలు, యాత్ర కార్యకలాపాలను అంచనా వేయడానికి అవి వీలు కల్పిస్తాయి. మనుషులను తీసుకెళ్లకుండానే ఆధారాలను సృష్టించడంలో వాటి భద్రతాపరమైన విలువ ఉంది.
అందువల్ల G1ను ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలో భాగంగా చూడాలి తప్ప మానవసహిత ప్రయోగానికి ముందు జరిగే కేవలం లాంఛనప్రాయ యాత్రగా భావించకూడదు. అవసరమైన చోట పరీక్షల ఫలితాలను రూపకల్పన మార్పులు, తదుపరి నిర్ధారణ, సంసిద్ధత సమీక్షలకు ఉపయోగించాలి.
- విడిభాగం విజయవంతంగా పనిచేసినంత మాత్రాన సమీకృత వ్యవస్థ విశ్వసనీయత నిర్ధారణ కాదు.
- భూతల విభజన పరీక్షలు, మానవరహిత ప్రయాణ పరీక్షలు పరస్పర పూరక ఆధారాలను అందిస్తాయి.
- ప్రతి మైలురాయి నిర్దిష్ట అనిశ్చితులను తగ్గిస్తుంది; ఏ ఒక్క పరీక్షా యాత్రలోని ప్రతి ప్రమాదాన్ని తొలగించదు.
- మానవసహిత ప్రయాణ సంసిద్ధత నిరూపిత పనితీరుపై, భద్రతాపరంగా కీలక సమస్యల పరిష్కారంపై ఆధారపడాలి.
స్వదేశీ అంతరిక్ష సామర్థ్యానికి ఈ మైలురాయి ప్రాధాన్యం
మానవ అంతరిక్ష ప్రయాణానికి హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్, పదార్థాలు, పరీక్షా సదుపాయాలు, నిర్వహణ విధానాల విశ్వసనీయ సమీకరణ అవసరం. కొలత పరికరాలతో కూడిన దేశీయ పరీక్షా ఏర్పాటును ఉపయోగించి సంక్లిష్ట అనుసంధాన ప్రక్రియను అనుకరించి, అంచనా వేయగల ISRO సామర్థ్యాన్ని ఈ మైలురాయి చాటుతుంది.
దీని వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం విభజన యంత్రాంగానికే పరిమితం కాదు. ఇటువంటి ధ్రువీకరణ సామర్థ్యాల అభివృద్ధి కచ్చితత్వ ఇంజినీరింగ్, ఏవియానిక్స్, రక్షణ పదార్థాలు, నాణ్యత హామీలో నైపుణ్యాన్ని బలోపేతం చేయగలదు. ఈ సామర్థ్యాలు భవిష్యత్ అంతరిక్ష కార్యక్రమాలకు తోడ్పడవచ్చు. అయితే విస్తృత సాంకేతిక ప్రయోజనాలు నిరంతర పెట్టుబడులు, సమర్థవంతమైన జ్ఞాన బదిలీపై ఆధారపడతాయి.
ఈ మైలురాయిని తక్కువగా అంచనా వేయకూడదు; అలాగే గగన్‌యాన్ పూర్తయినట్లుగానూ భావించకూడదు. విశ్వసనీయ మానవ అంతరిక్ష ప్రయాణ వ్యవస్థను నెలకొల్పడంలో ఇది ఒక నిర్దిష్టమైన, ముఖ్యమైన అడుగు.
- స్వదేశీ సామర్థ్యంలో వ్యవస్థలను తయారు చేయడమే కాకుండా వాటిని పరీక్షించడం, లోపాలను నిర్ధారించడం కూడా భాగమే.
- విడివిడిగా పనిచేసే వ్యవస్థలు సమీకరించినప్పుడు విఫలం కావచ్చు కాబట్టి అనుసంధాన ఇంజినీరింగ్ అత్యవసరం.
- మూల సమాచారం స్థానికీకరణ శాతాన్ని నిర్ధారించదు; ప్రతి విడిభాగాన్నీ దేశీయంగానే సమకూర్చినట్లు పేర్కొనదు.
| ధ్రువీకరణ దశ | ప్రధాన ప్రశ్న | అది ఒక్కటే నిర్ధారించలేని అంశం |
|---|---|---|
| విడిభాగాలు, ఉపవ్యవస్థల పరీక్ష | ఒక పరికరం లేదా ఉపవ్యవస్థ తన అవసరాలను నెరవేరుస్తుందా? | సమీకృత అంతరిక్ష నౌకలోని అన్ని పరస్పర చర్యల విశ్వసనీయత. |
| నివేదించిన CM–SM విభజన పరీక్షలు | అనుకరించిన పరిస్థితుల్లో విభజన రూపకల్పన పనిచేస్తుందా? అంచనా వేసిన క్రూ మాడ్యూల్ వ్యవస్థలు ఆఘాతాలను తట్టుకోగలవా? | వాస్తవ ప్రయాణంలో పూర్తి యాత్ర పనితీరు. |
| మానవరహిత ప్రయాణ పరీక్ష | సిబ్బంది లేకుండా వాస్తవ ప్రయాణ వాతావరణంలో సమీకృత వ్యవస్థలు, కార్యకలాపాలు ఎలా పనిచేస్తాయి? | మనుషులను తీసుకెళ్లడం, వారికి అవసరమైన తోడ్పాటు అందించడంతో ముడిపడిన ప్రతి అవసరం. |
| మానవసహిత ప్రయాణ సంసిద్ధత సమీక్ష | సమకూరిన ఆధారాలు మనుషులతో ప్రయాణాన్ని కొనసాగించడాన్ని సమర్థిస్తున్నాయా? | మిగిలి ఉన్న అన్ని ప్రమాదాల నిర్మూలన. |
- 1. ప్రయోగానికి ముందు విద్యుత్, ద్రవ సరఫరా అంబిలికల్ అనుసంధానాలతో క్రూ మాడ్యూల్, సర్వీస్ మాడ్యూల్‌ను సమీకరిస్తారు.
- 2. ప్రయోగ సమయంలో, కక్ష్య దశలో ఈ మాడ్యూల్‌లు ఒకే ఆర్బిటల్ మాడ్యూల్‌గా పనిచేస్తాయి.
- 3. పునఃప్రవేశానికి ముందు కచ్చితమైన క్రమంలో జరిగే పైరోటెక్నిక్, విడదీసి విసర్జించే చర్యలు విభజనను ప్రారంభిస్తాయి.
- 4. అంబిలికల్ అనుసంధానాలను తెంచిన తర్వాత క్రూ మాడ్యూల్ సర్వీస్ మాడ్యూల్ నుంచి విడిపోతుంది.
- 5. క్రూ మాడ్యూల్ వాతావరణ పునఃప్రవేశాన్ని, ఆ తర్వాత భూమికి తిరుగు ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తుంది.
Significance, challenges & way forward
Significance
- కక్ష్య కార్యకలాపాల నుంచి వాతావరణ పునఃప్రవేశానికి మారే కీలక దశకు ఈ పరీక్షలు ఆధారాలను అందిస్తాయి.
- నిరూపిత ఆఘాత నిరోధకత, అంచనా వేసిన క్రూ మాడ్యూల్ ఉపవ్యవస్థలు విభజన సంబంధిత ఒత్తిళ్లను తట్టుకోగలవనే విశ్వాసాన్ని బలపరుస్తుంది.
- మనుషులను ప్రమాదానికి గురిచేయడానికి ముందు క్రమానుగత ధ్రువీకరణపై ఆధారపడే భద్రతా విధానాన్ని ఈ మైలురాయి బలోపేతం చేస్తుంది.
- అంతరిక్ష నౌక అభివృద్ధితోపాటు దేశీయ పరీక్షా, కొలత పరికరాల సామర్థ్యాలు సాంకేతిక స్వయంప్రతిపత్తిని బలోపేతం చేస్తాయి.
- దిశానిర్దేశం, ఎలక్ట్రానిక్స్, ఉష్ణ రక్షణ, కచ్చితత్వ యంత్రాంగాల్లో నైపుణ్య సమీకరణను ఈ కార్యక్రమం ప్రోత్సహిస్తుంది.
Challenges
- అనేక విభజన చర్యలు, సేవా సరఫరా అనుసంధానాలు సరైన క్రమంలో పనిచేయాలి.
- క్రూ మాడ్యూల్‌లోని అత్యవసర పరికరాలకు భంగం కలగకుండా విభజన యంత్రాంగాలు విశ్వసనీయంగా విడదీయాలి.
- పూర్తి ప్రయాణ వాతావరణంలోని ప్రతి అంశాన్ని భూతల అనుకరణల్లో ఒకేసారి పునఃసృష్టించలేం.
- మానవరహిత ప్రయాణ ఫలితాలు పునఃరూపకల్పన, అదనపు పరీక్షలు అవసరమయ్యే సమీకరణ సమస్యలను వెల్లడించవచ్చు.
- ప్రజల అంచనాలు, ప్రయోగ కాలపట్టికలు ఆధారపూర్వక భద్రతా నిర్ణయాలకు ప్రత్యామ్నాయం కాకూడదు.
Way forward
- విభజన నమూనాలను మెరుగుపరచడానికి భూతల పరీక్షల సమాచారాన్ని ఉపయోగించి, అంచనాలను తదుపరి ప్రయాణ పరిశీలనలతో పోల్చాలి.
- మానవసహిత ప్రయాణానికి ముందు సమీకృత పనితీరును ధ్రువీకరించేందుకు, అసాధారణతలను పరిష్కరించేందుకు మానవరహిత యాత్రలను అవకాశాలుగా పరిగణించాలి.
- భద్రతా అవసరాలు, పరీక్ష ఫలితాలు, దిద్దుబాటు చర్యలు, సంసిద్ధత నిర్ణయాల మధ్య సంబంధాలను అనుసరించగలిగేలా నమోదు చేయాలి.
- కీలక అనుసంధానాలు, క్రమనిర్వహణ తర్కం, ఒకే కారణంతో సంభవించగల బహుళ వైఫల్యాలపై కఠిన సమీక్ష జరపాలి.
- అర్హత ధ్రువీకరణ ప్రమాణాలను సడలించకుండా స్వదేశీ సరఫరాదారులు, కొలత పరికరాల సదుపాయాలు, నాణ్యత హామీ సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేయాలి.
- ప్రతి మైలురాయి ఏమి నిర్ధారిస్తుందో, యాత్రకు సంబంధించిన ఏ అవసరాలను ఇంకా నిరూపించాల్సి ఉందో కచ్చితంగా తెలియజేయాలి.
Key terms
- క్రూ మాడ్యూల్
- సిబ్బందిని తీసుకెళ్లి, వారిని సురక్షితంగా భూమికి తిరిగి తీసుకురావడానికి ఉద్దేశించిన గగన్‌యాన్ భాగం.
- సర్వీస్ మాడ్యూల్
- ప్రయోగం, కక్ష్య కార్యకలాపాల సమయంలో క్రూ మాడ్యూల్‌కు అనుసంధానమై ఉండే మాడ్యూల్. పునఃప్రవేశానికి ముందు క్రూ మాడ్యూల్ దీని నుంచి విడిపోతుంది.
- ఆర్బిటల్ మాడ్యూల్
- గగన్‌యాన్ క్రూ మాడ్యూల్, సర్వీస్ మాడ్యూల్‌ల సమీకృత నిర్మాణం.
- అంబిలికల్ అనుసంధానం
- అనుసంధానమైన మాడ్యూల్‌ల మధ్య విద్యుత్ అనుసంధానాలు లేదా ద్రవ బదిలీ వంటి సేవలను అందించే సంధానం.
- పైరోటెక్నిక్ పరికరం
- యాంత్రిక భాగాలను విడుదల చేయడం లేదా విడదీయడం వంటి ఇంజినీరింగ్ చర్య కోసం నియంత్రిత శక్తి విడుదల ప్రతిచర్యను ఉపయోగించే పరికరం.
- ఆఘాతాలను తట్టుకునే సామర్థ్యం
- ఆమోదయోగ్యం కాని నష్టం లేదా పనితీరు కోల్పోవడం లేకుండా ఆకస్మిక యాంత్రిక భారాలను తట్టుకునే విడిభాగం లేదా ఉపవ్యవస్థ సామర్థ్యం.
- జడత్వ దిశానిర్దేశ వ్యవస్థ
- బాహ్య సూచనలపై నిరంతరం ఆధారపడకుండా చలనం, దిశాభిముఖతను అంచనా వేయడానికి జడత్వ సెన్సర్లను ఉపయోగించే దిశానిర్దేశ వ్యవస్థ.
- ఉష్ణ రక్షణ వ్యవస్థ
- ముఖ్యంగా వాతావరణ పునఃప్రవేశ సమయంలో అంతరిక్ష నౌకను తీవ్రమైన వేడి నుంచి రక్షించడానికి రూపొందించిన పదార్థాలు, నిర్మాణాలు.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. గగన్‌యాన్ ఆర్బిటల్ మాడ్యూల్‌కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇందులో క్రూ మాడ్యూల్, సర్వీస్ మాడ్యూల్ ఉంటాయి. 2. ఈ మాడ్యూల్‌ల మధ్య విద్యుత్, ద్రవ సరఫరా సేవలు అంబిలికల్ అనుసంధానాల ద్వారా అందుతాయి. 3. క్రూ మాడ్యూల్ వాతావరణ పునఃప్రవేశం అంతటా ఈ రెండు మాడ్యూల్‌లు అనుసంధానమై ఉంటాయి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. ఇటీవల నివేదించిన గగన్‌యాన్ క్రూ మాడ్యూల్–సర్వీస్ మాడ్యూల్ విభజన పరీక్షలను కొలత పరికరాలతో కూడిన ఏర్పాటుతో ఏ సంస్థలో నిర్వహించారు?
Q3. మానవ అంతరిక్ష ప్రయాణంలో దశలవారీ ధ్రువీకరణకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. భూతల పరీక్షలు ఒక నిర్దిష్ట విభజన ఘటన గురించి వివరణాత్మక ఆధారాలను అందించగలవు. 2. మానవరహిత ప్రయాణ పరీక్షలు సిబ్బందిని ప్రమాదానికి గురిచేయకుండా వాస్తవ ప్రయాణ వాతావరణంలో సమీకృత వ్యవస్థలను అంచనా వేయగలవు. 3. ఒక ఉపవ్యవస్థ పరీక్ష విజయవంతంగా పూర్తయితే మానవసహిత యాత్రకు సంబంధించిన ప్రతి భద్రతా అవసరం నెరవేరినట్లు నిర్ధారణ అవుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q4. గగన్‌యాన్‌కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ప్రకటించిన మానవసహిత యాత్ర లక్ష్యంలో ముగ్గురు సిబ్బందిని 400 కి.మీ. ఎత్తులోని కక్ష్యలో మూడు రోజులపాటు ఉంచడం ఉంది. 2. G1ను తొలి మానవరహిత యాత్రగా పేర్కొన్నారు. 3. నివేదించిన CM–SM విభజన పరీక్షలు G1 ఇప్పటికే వాతావరణ పునఃప్రవేశాన్ని పూర్తి చేసిందని నిరూపిస్తున్నాయి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Mains practice questions
GS 3 · 15 marks · 250 words
మానవ అంతరిక్ష ప్రయాణ సామర్థ్యానికి కక్ష్యను చేరుకోగల సామర్థ్యం మాత్రమే సరిపోదు. గగన్‌యాన్ భద్రతను నిర్ధారించడంలో, భారత స్వదేశీ సాంకేతిక సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేయడంలో దశలవారీ పరీక్షలు, మానవరహిత యాత్రల పాత్రను చర్చించండి.
Frequently asked questions
గగన్‌యాన్‌కు సంబంధించి ISRO పూర్తి చేసిన కీలక పరీక్ష ఏమిటి?
విక్రమ్ సారాభాయ్ అంతరిక్ష కేంద్రంలో కొలత పరికరాలతో కూడిన పరీక్షా ఏర్పాటును ఉపయోగించి ISRO వరుసగా క్రూ మాడ్యూల్–సర్వీస్ మాడ్యూల్ విభజన పరీక్షలను పూర్తి చేసింది. ఇవి విభజన వ్యవస్థ రూపకల్పన తగినదని ధ్రువీకరించడంతోపాటు, నిర్దిష్ట క్రూ మాడ్యూల్ ఉపవ్యవస్థలు ఆకస్మిక యాంత్రిక ఆఘాతాలను తట్టుకోగలవని నిరూపించాయి.
క్రూ మాడ్యూల్ సర్వీస్ మాడ్యూల్ నుంచి ఎందుకు విడిపోవాలి?
గగన్‌యాన్ యాత్ర క్రమం ప్రకారం వాతావరణ పునఃప్రవేశానికి ముందే క్రూ మాడ్యూల్ విడిపోవాలి. ఈ ప్రక్రియలో భౌతిక అనుసంధానాలు, సేవా సరఫరా అనుసంధానాలు విడుదలవుతాయి. తద్వారా క్రూ మాడ్యూల్ తిరుగు ప్రయాణాన్ని కొనసాగించగలుగుతుంది.
భూతల పరీక్షలు విజయవంతమైన తర్వాత కూడా మానవరహిత యాత్రలు ఎందుకు అవసరం?
మానవరహిత యాత్రలు మనుషులను తీసుకెళ్లకుండా వాస్తవ ప్రయాణ వాతావరణంలో సమీకృత పనితీరును అంచనా వేస్తాయి. భూతల పరీక్షలు అవసరమైనవే అయినప్పటికీ, పూర్తి యాత్రలోని ప్రతి అంశాన్ని ఒకేసారి పునఃసృష్టించలేవు.
ఈ పరీక్షలతో గగన్‌యాన్ వ్యోమగాములను తీసుకెళ్లేందుకు సిద్ధమైందని భావించవచ్చా?
కాదు. అవి నిర్దిష్ట విభజన వ్యవస్థ, పరీక్షించిన ఉపవ్యవస్థలపై విశ్వాసాన్ని నెలకొల్పుతాయి. అయితే సమగ్ర మానవసహిత ప్రయాణ సంసిద్ధతకు యాత్ర అంతటా విస్తృతమైన ఆధారాలు అవసరం.