గంగా జల ఒప్పందం పునరుద్ధరణ: జల భద్రత, భారత్–బంగ్లాదేశ్ సహకారం
డిసెంబర్ 2026లో గడువు ముగియనున్న గంగా జల ఒప్పందాన్ని అప్పటిలోగా సమగ్రంగా సవరించడం సాధ్యం కాదని పేర్కొంటూ, దానిని తాత్కాలికంగా పునరుద్ధరించాలని బంగ్లాదేశ్కు చెందిన నదీ నిపుణుడు కోరారు. ఫరక్కా వద్ద ఎండాకాలపు జలాల పంపిణీలో ముందస్తు అంచనాకు వీలైన వ్యవస్థను కొనసాగించడం, భారత్–బంగ్లాదేశ్ సహకారం ద్వారా నదీ నిర్వహణ ఏర్పాట్లను నవీకరించడం ఈ అంశంలోని ప్రధానాంశాలు.

A river expert has urged temporary renewal of the Ganga Water Treaty ahead of its December 2026 expiry to maintain predictable dry-season water sharing between India and Bangladesh at Farakka.
Image: The Hindu
Why in news
నవంబర్ 15, 2026న బంగ్లాదేశ్ జాతీయ నదీ పరిరక్షణ కమిషన్ మాజీ చైర్మన్ మంజూర్ అహ్మద్ చౌధురి, రెండు దేశాల రాజకీయ నాయకత్వాల మద్దతుతో ఒప్పందాన్ని మూడు నుంచి ఐదు సంవత్సరాలు పునరుద్ధరించాలని ప్రతిపాదించారు. పొడిగింపుపై అంగీకారం కుదిరినట్లు లేదా సవరించిన ఒప్పందం రూపొందినట్లు అందించిన నివేదిక ప్రకటించలేదు.
30 సంవత్సరాలు
ప్రస్తుత ఒప్పంద కాలవ్యవధి
3–5 సంవత్సరాలు
నిపుణుడు ప్రతిపాదించిన తాత్కాలిక పునరుద్ధరణ
జనవరి 1–మే 31
వార్షిక జల పంపిణీ కాలం
10 రోజులు
జల పంపిణీ లెక్కింపు వ్యవధి
70,000 క్యూసెక్కులు లేదా అంతకంటే తక్కువ
సమాన పంపిణీకి ప్రవాహ పరిమితి
ఒక్కొక్కరికి 50%
ఆ పరిమితి వద్ద లేదా అంతకంటే తక్కువగా ఉన్నప్పుడు వాటాలు
Background
గంగా నది భారత్ నుంచి బంగ్లాదేశ్లోకి ప్రవహిస్తుంది; అక్కడ దాని ప్రధాన ప్రవాహ మార్గాన్ని పద్మగా పిలుస్తారు. పశ్చిమ బెంగాల్లోని ఫరక్కా బ్యారేజీ ఒప్పందపు జల పంపిణీ ఏర్పాట్లకు ప్రామాణిక స్థానం. డిసెంబర్ 1996లో ప్రధానమంత్రులు హెచ్. డి. దేవె గౌడ, షేక్ హసీనా సంతకం చేసిన ఈ ఒప్పందం, తక్కువ ప్రవాహ కాలంలో గంగా జలాలను పంచుకోవడానికి ముందస్తు అంచనాకు వీలైన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ద్వైపాక్షిక సంయుక్త నదుల కమిషన్ ఉమ్మడి నదులపై సహకారానికి సంస్థాగత వేదికను అందిస్తుంది. ఈ అంశం సరిహద్దులు దాటే జలాల దౌత్యాన్ని వ్యవసాయం, నదీ పర్యావరణం, దేశీయ జల నిర్వహణతో అనుసంధానిస్తుంది.
ఏమి ప్రతిపాదిస్తున్నారు? ఇంకా ఏ నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి ఉంది?
గడువు ముగియడానికి సుమారు నాలుగు వారాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నందున సమగ్ర సవరణకు ఈ సమయం సరిపోదని చౌధురి వాదిస్తున్నారు. దేశాలు నవీకరించిన ఏర్పాటుపై చర్చలు జరుపుతున్న సమయంలో కొనసాగింపును సాధించేందుకు, మూడు నుంచి ఐదు సంవత్సరాల తాత్కాలిక పునరుద్ధరణను ఆయన ప్రతిపాదించారు.
ఇది నిపుణుడి సిఫార్సు మాత్రమే; అధికారిక ద్వైపాక్షిక నిర్ణయం కాదు. ఉన్నతస్థాయి రాజకీయ ఆమోదం అత్యవసరమని ఆయన పేర్కొంటూ, తగినన్ని సమావేశాలు జరగకపోవడం, సంస్థాగత పనితీరు బలహీనంగా ఉండటాన్ని విమర్శించారు. ఈ అంచనాలను ఉమ్మడిగా నిర్ధారించిన నిర్ధారణలుగా కాకుండా ఆయన అభిప్రాయాలుగానే పేర్కొనాలి.
- తాత్కాలిక పునరుద్ధరణ కొనసాగింపును కాపాడుతుంది; సమగ్ర సవరణ వ్యవస్థ అవసరాలకు సరిపోతుందా అనే అంశాన్ని పరిష్కరిస్తుంది.
- అంగీకరించిన ఏర్పాట్లలో అంతరాయం రాకుండా చూడటమే తక్షణ దౌత్య ప్రాధాన్యం.
- మధ్యంతర ఏర్పాటు సంస్కరణకు సమయాన్ని కల్పించాలి; దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా మారకూడదు.
Infographic
కొనసాగింపు
తక్కువ ప్రవాహ కాలంలో పరస్పరం అంగీకరించిన జల పంపిణీలో అంతరాయాన్ని నివారించాలి.
ముందస్తు అంచనా సాధ్యత
నీటి వినియోగ ప్రణాళిక కోసం విశ్వసనీయ కేటాయింపు వ్యవధులను కొనసాగించాలి.
ఆధారాలు
ప్రవాహాలు, పూడిక పేరుకుపోవడం, నదిలో మార్పులను సంయుక్తంగా అంచనా వేయాలి.
సంస్థలు
రాజకీయ సంప్రదింపులు, సాంకేతిక సహకారాన్ని కొనసాగించాలి.
నదీ ఆరోగ్యం
జీవనోపాధుల అవసరాలతో పాటు పర్యావరణ అవసరాలను పరిగణించాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
జల పంపిణీ వ్యవస్థ ఎలా పనిచేస్తుంది?
ఒప్పందానికి అనుబంధంగా ఉన్న సూత్రం ప్రకారం, ప్రతి సంవత్సరం జనవరి 1 నుంచి మే 31 వరకు పది రోజుల వ్యవధుల చొప్పున ఫరక్కా వద్ద గంగా జలాలను పంచుకునేందుకు ఈ ఒప్పందం వీలు కల్పిస్తుంది. అందువల్ల ఈ వ్యవస్థ కేవలం వార్షిక మొత్తం నీటి పరిమాణానికి సంబంధించినది కాదు; తక్కువ ప్రవాహ కాలంలో నీటి ప్రవాహాల సమయం, లభ్యతకు సంబంధించినది.
ఫరక్కా వద్ద నీటి లభ్యత 70,000 క్యూసెక్కులు లేదా అంతకంటే తక్కువగా ఉన్నప్పుడు భారత్, బంగ్లాదేశ్ సమాన వాటాలు పొందుతాయని మూల నివేదిక పేర్కొంది. 70,000–75,000 క్యూసెక్కులు, 75,000 క్యూసెక్కులకు మించిన ప్రవాహాలకు వేర్వేరు సూత్రాల పరిధులు ఉన్నాయని కూడా పేర్కొంది; అయితే వాటి వివరణాత్మక కేటాయింపులను ఇవ్వలేదు. కాబట్టి సమాన పంపిణీ నిబంధన ప్రతి ప్రవాహ పరిస్థితికీ వర్తిస్తుందని సాధారణీకరించకూడదు.
క్యూసెక్కు అనేది ప్రవాహ పరిమాణాన్ని, అంటే సెకనుకు ప్రవహించే నీటిని కొలుస్తుంది; ఇది నిల్వ ఉన్న నీటి ఘనపరిమాణానికి కొలమానం కాదు. ఒప్పందంలోని పరిమితులను అర్థం చేసుకునేటప్పుడు ఈ తేడా ముఖ్యమైనది.
- ముందుగా అంచనా వేయగల నీటి విడుదల వ్యవధులు వ్యవసాయ, నీటి వినియోగ ప్రణాళికలకు తోడ్పడతాయి.
- ప్రవాహంపై ఆధారపడిన సూత్రాన్ని అమలు చేయడానికి పంపిణీ స్థానం వద్ద విశ్వసనీయ కొలతలు అత్యవసరం.
- పంపిణీ సూత్రం అందుబాటులోని నీటిని కేటాయిస్తుంది; అది స్వయంగా తక్కువ ప్రవాహ కాలంలోని నీటి లభ్యతను పెంచదు.
పునరుద్ధరణ ప్రాముఖ్యత: ముందస్తు అంచనా, జీవనోపాధులు, చట్టపరమైన కొనసాగింపు
1988–1996లో గంగా జలాల సరఫరాలో ఉన్న అనిశ్చితిని చౌధురి గుర్తుచేస్తూ, ముందస్తు అంచనా సాధ్యమయ్యే పరిస్థితిని మెరుగుపరచిన ఘనత ఒప్పందానిదేనని పేర్కొన్నారు. ఫిబ్రవరిలో ప్రారంభమయ్యే వ్యవసాయ కాలంలో గంగా జలాలపై బంగ్లాదేశ్ ఆధారపడటం పెరుగుతుందని, అందువల్ల వ్యవసాయం, ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణానికి ఒప్పంద కొనసాగింపు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉందని ఆయన హెచ్చరించారు.
మరో ఏర్పాటుపై అంగీకారం కుదరకుండా ఒప్పందం గడువు ముగిస్తే, దానికి సంబంధించిన నిర్దిష్ట జల పంపిణీ కట్టుబాట్లు, విధానాల కొనసాగింపుపై అనిశ్చితి ఏర్పడుతుంది. దీనివల్ల అంతర్జాతీయ చట్టపరమైన బాధ్యతలన్నీ తొలగిపోతాయని లేదా చర్చలు అసాధ్యమవుతాయని పేర్కొనకూడదు; స్పష్టమైన, పరస్పరం అంగీకరించిన కార్యాచరణ వ్యవస్థను కోల్పోవడమే తక్షణ ఆందోళన.
- అందే నీటి పరిమాణంతో పాటు దానిని ముందుగా అంచనా వేయగలగడం కూడా ముఖ్యం.
- అమలులో ఉన్న ఒప్పందం దాని అమలును అంచనా వేయడానికి, ఆందోళనలను లేవనెత్తడానికి ఉమ్మడి ప్రాతిపదికను అందిస్తుంది.
- జల సహకారాన్ని కొనసాగించడం విస్తృత ద్వైపాక్షిక సంబంధాల్లో విశ్వాసానికి తోడ్పడగలదు.
సవరణకు గడువు పొడిగింపు కంటే ఎక్కువ చర్యలు ఎందుకు అవసరం?
ఒప్పంద కాలంలో పూడిక పేరుకుపోవడం, నదిలో మార్పులు చోటుచేసుకోవడాన్ని ఒప్పంద నవీకరణకు కారణాలుగా నిపుణుడు పేర్కొన్నారు. అవక్షేపాల కదలిక, నదీ మార్గాల్లో మార్పులు నీటిని తీసుకువెళ్లే సామర్థ్యం, స్థానిక నీటిమట్టాలు, ప్రవాహ కొలతల విశ్లేషణను ప్రభావితం చేయగలవు. అందువల్ల ఉమ్మడి సాంకేతిక అంచనా ముఖ్యమైనది.
పునరుద్ధరణకు రాజకీయ, సంస్థాగత సమన్వయం కూడా అవసరం. భారత్లో కేంద్ర ప్రభుత్వం విదేశీ సంబంధాలను నిర్వహిస్తుండగా, ప్రభావిత రాష్ట్రాలతో, ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్తో సంప్రదింపులు చర్చల్లో అనుసరించే వైఖరుల ఆచరణ సాధ్యతను, సముచితతను బలోపేతం చేయగలవు.
విశ్వసనీయ సమాచారం, నమ్మదగిన పర్యవేక్షణ, పర్యావరణ అంచనా, అసాధారణ నీటి కొరతకు స్పందించే విధానాలతో కూడిన సహకార నదీ నిర్వహణ దీర్ఘకాలిక లక్ష్యంగా ఉండాలి. ఇవి పరిశీలించాల్సిన విధాన ప్రాధాన్యాలే తప్ప, ఇప్పటికే అంగీకరించిన నిబంధనలుగా నివేదికలో పేర్కొన్నవి కావు.
- సంయుక్త సాంకేతిక కృషి మొత్తం నీటి లభ్యతలో మార్పులను, పంపిణీ మరియు సమయానికి సంబంధించిన సమస్యల నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.
- క్రమమైన సంస్థాగత సంప్రదింపులు సాంకేతిక సమస్యలు పేరుకుపోయి దౌత్య వివాదాలుగా మారకుండా నిరోధించగలవు.
- కేటాయింపు నిబంధనలతో పాటు పర్యావరణ అవసరాలు, జీవనోపాధుల ఆధారపడటాన్ని కూడా చర్చల్లో పరిగణించాలి.
| అంశం | స్థితి | విశ్లేషణాత్మక ప్రాముఖ్యత |
|---|---|---|
| ప్రస్తుత వ్యవస్థ | జనవరి–మే కాలంలో పది రోజుల వ్యవధుల చొప్పున ఫరక్కా వద్ద జల పంపిణీ | తక్కువ ప్రవాహ కాలంలో ముందుగా అంచనా వేయగల కేటాయింపు షెడ్యూల్ను అందిస్తుంది |
| సమాన పంపిణీ పరిధి | 70,000 క్యూసెక్కులు లేదా అంతకంటే తక్కువగా ఉన్నప్పుడు ప్రతి దేశానికి 50% లభిస్తుంది | పేర్కొన్న పరిధికి వర్తిస్తుంది; ప్రతి ప్రవాహ పరిస్థితికీ స్వయంచాలకంగా వర్తించదు |
| తాత్కాలిక పునరుద్ధరణ | మూడు నుంచి ఐదు సంవత్సరాలు పొడిగించాలని నిపుణుడి ప్రతిపాదన; ఏ ఒప్పందమూ కుదిరినట్లు నివేదిక పేర్కొనలేదు | సమీపిస్తున్న గడువుకు, మరింత సమగ్ర చర్చలకు మధ్య వారధిగా ఉండగలదు |
| సమగ్ర సవరణ | పూడిక పేరుకుపోవడం, నదిలో మార్పులపై దృష్టి సారించాలని నిపుణుడు కోరుతున్నారు | ఉమ్మడి ఆధారాలు, చర్చలు, రాజకీయ మద్దతు అవసరం |
| సహకార నిర్వహణ | సమాచారం, పర్యవేక్షణ, పర్యావరణ అంచనాకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని సిఫార్సు | కేటాయింపులకే పరిమితం కాకుండా అమలు, మారుతున్న పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేసుకునే సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది |
- 1. జల పంపిణీ ఏర్పాట్లలో అంతరాయం రాకుండా నివారించేందుకు రాజకీయ అంగీకారం సాధించాలి.
- 2. ఏదైనా తాత్కాలిక పునరుద్ధరణపై పరస్పరం అంగీకరించి, దానిని స్పష్టంగా లిఖితపూర్వకంగా నమోదు చేయాలి.
- 3. ప్రవాహాలు, పూడిక పేరుకుపోవడం, నదిలో మార్పులు, కాలానుగుణ అవసరాలపై సంయుక్త అంచనా నిర్వహించాలి.
- 4. ప్రభావిత రాష్ట్రాలు, నీటి వినియోగదారులు, సంబంధిత సాంకేతిక సంస్థలతో సంప్రదింపులు జరపాలి.
- 5. విశ్వసనీయ పర్యవేక్షణ, నీటి కొరతకు స్పందించే విధానాలతో నవీకరించిన వ్యవస్థపై చర్చలు జరపాలి.
- 6. పారదర్శక సమాచార మార్పిడి ఆధారంగా క్రమానుగత సమీక్షను అమలు చేయాలి.
1988–1996
చౌధురి ప్రకారం, ఒప్పందానికి ముందు గంగా జలాల సరఫరాలో బంగ్లాదేశ్ అనిశ్చితిని ఎదుర్కొంది.
డిసెంబర్ 1996
ప్రధానమంత్రులు హెచ్. డి. దేవె గౌడ, షేక్ హసీనా హయాంలో భారత్, బంగ్లాదేశ్ గంగా జల ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి.
నవంబర్ 15, 2026
గడువు ముగిసేలోగా సమగ్ర సవరణ సాధ్యం కాదని వాదిస్తూ, తాత్కాలిక పునరుద్ధరణను చౌధురి కోరారు.
డిసెంబర్ 2026
ప్రస్తుత ఒప్పందం గడువు ముగియనుంది; దాని స్థానంలో కొత్త ఏర్పాటుపై అంగీకారం కుదిరినట్లు అందించిన నివేదిక నిర్ధారించడం లేదు.
Significance, challenges & way forward
Significance
- తక్కువ ప్రవాహ కాలంలో అంగీకరించిన జల పంపిణీ కొనసాగింపు వ్యవసాయ ప్రణాళిక, జల భద్రతకు తోడ్పడుతుంది.
- ముందస్తు అంచనాకు వీలైన ద్వైపాక్షిక వ్యవస్థ దిగువ ప్రాంతాల జీవనోపాధులు, నదీ పర్యావరణానికి అనిశ్చితిని తగ్గిస్తుంది.
- ఉమ్మడి వనరులను చర్చల ద్వారా నిర్వహించగల సామర్థ్యం భారత్, బంగ్లాదేశ్లకు ఉందని విజయవంతమైన పునరుద్ధరణ నిరూపిస్తుంది.
- సంయుక్త సాంకేతిక అంచనా జల దౌత్యాన్ని మరింత ఆధారసహితంగా మార్చి, పరస్పర విరుద్ధ వాదనల ప్రభావానికి లోనయ్యే అవకాశాన్ని తగ్గిస్తుంది.
- వ్యవస్థను నవీకరించడం కేటాయింపు నిర్ణయాలను విస్తృత నదీ ఆరోగ్య అంశాలతో అనుసంధానించే అవకాశాన్ని అందిస్తుంది.
Challenges
- గడువు ముగియడానికి తక్కువ సమయమే ఉండటం సమగ్ర సాంకేతిక, దౌత్యపరమైన సవరణకు అందుబాటులోని సమయాన్ని పరిమితం చేస్తుంది.
- పూడిక పేరుకుపోవడం, నదీ ప్రవర్తనలో మార్పులు గత అంచనాలపై ఆధారపడటాన్ని సంక్లిష్టం చేస్తాయి.
- పోటీపడే కాలానుగుణ డిమాండ్లు కేటాయింపు చర్చలను రాజకీయంగా సున్నితమైనవిగా మారుస్తాయి.
- పరిమిత సమావేశాలపై నిపుణుడి విమర్శ, సంస్థాగత తదుపరి చర్యలు తగినంతగా లేకపోయే ప్రమాదాన్ని ఎత్తిచూపుతుంది.
- అంగీకరించిన కార్యాచరణ ప్రణాళిక లేకపోతే తాత్కాలిక పునరుద్ధరణ అవసరమైన సంస్కరణను వాయిదా వేయవచ్చు.
- ఒప్పందం ముందస్తు అంచనాకు వీలు కల్పించగలదు; కానీ తక్కువ ప్రవాహ కాలంలో తగినంత నీరు అందుబాటులో లేకపోవడాన్ని స్వయంగా పరిష్కరించలేదు.
Way forward
- గడువు ముగిసేలోగా సమగ్ర సవరణ పూర్తి చేయలేకపోతే, పరస్పరం అంగీకరించిన మధ్యంతర ఏర్పాటుకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
- ఏదైనా తాత్కాలిక పునరుద్ధరణ కాలవ్యవధి, కార్యాచరణ కొనసాగింపు, సమీక్ష మార్గాన్ని స్పష్టమైన ద్వైపాక్షిక పత్రంలో నిర్దేశించాలి.
- క్రమమైన సంప్రదింపులు, నిరంతర సాంకేతిక తదుపరి చర్యల ద్వారా సంయుక్త నదుల కమిషన్ను పునరుత్తేజితం చేయాలి.
- కేటాయింపు అంచనాలను సవరించే ముందు ప్రవాహ పరిమాణం, పూడిక పేరుకుపోవడం, నదీ మార్గాల మార్పులపై ఉమ్మడి అంచనాను రూపొందించాలి.
- ప్రభావిత భారత రాష్ట్రాలు, రెండు దేశాల్లోని సంబంధిత భాగస్వాములతో అర్థవంతమైన సంప్రదింపులు జరిగేలా చూడాలి.
- సవరణ సమయంలో పర్యావరణ అవసరాలు, ముందస్తు సమాచారం, అసాధారణ నీటి కొరత సందర్భాల్లో సంప్రదింపుల విధానాలను పరిశీలించాలి.
- దౌత్య చర్చలకు తోడుగా సమర్థ సాగునీటి వినియోగం, డిమాండ్ నిర్వహణ, నదీ పరిరక్షణ చర్యలు చేపట్టాలి.
Key terms
- తక్కువ ప్రవాహ కాలం
- నదీ ప్రవాహం సాపేక్షంగా తక్కువగా ఉండే కాలం; ఈ సమయంలో వివిధ నీటి వినియోగాల మధ్య పోటీ మరింత తీవ్రమవుతుంది.
- క్యూసెక్కు
- సెకనుకు ఒక ఘనపు అడుగు నీరు ప్రవహించడానికి సమానమైన ప్రవాహ పరిమాణ ప్రమాణం.
- ఫరక్కా బ్యారేజీ
- పశ్చిమ బెంగాల్లోని బ్యారేజీ; ఒప్పందం కింద గంగా జలాల పంపిణీకి ఇది ప్రామాణిక స్థానంగా పనిచేస్తుంది.
- సంయుక్త నదుల కమిషన్
- ఉమ్మడి నదులకు సంబంధించి భారత్–బంగ్లాదేశ్ సహకారం కోసం ఏర్పాటైన ద్వైపాక్షిక సంస్థాగత యంత్రాంగం.
- పూడిక పేరుకుపోవడం
- ప్రవాహం మోసుకొచ్చిన అవక్షేపాలు నిక్షేపం కావడం; ఇది నదీ మార్గాలు, లోతులు, నీటిని తీసుకువెళ్లే సామర్థ్యాన్ని మార్చగలదు.
- పర్యావరణ ప్రవాహాలు
- జల పర్యావరణ వ్యవస్థలను, వాటితో ముడిపడిన జీవనోపాధులను నిలబెట్టేందుకు అవసరమైన నీటి ప్రవాహాల పరిమాణం, సమయం, నాణ్యత.
- తాత్కాలిక పునరుద్ధరణ
- దీర్ఘకాలిక ఏర్పాటును పరిశీలిస్తున్న సమయంలో, పరస్పర అంగీకారంతో పరిమిత కాలానికి కొనసాగించడం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. నివేదికలో వివరించిన గంగా జల ఒప్పంద వ్యవస్థకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇది జనవరి 1 నుంచి మే 31 వరకు ఫరక్కా వద్ద గంగా జలాల పంపిణీకి వీలు కల్పిస్తుంది. 2. పది రోజుల వ్యవధుల చొప్పున పంపిణీ జరుగుతుంది. 3. ఫరక్కా వద్ద నీటి లభ్యతతో సంబంధం లేకుండా సమాన పంపిణీ వర్తిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. నదీ జలాల కేటాయింపు చర్చల్లో ‘క్యూసెక్కు’ అనే పదం దేనిని సూచిస్తుంది?
Q3. కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. ఫరక్కా బ్యారేజీ — పశ్చిమ బెంగాల్ 2. పద్మ — బంగ్లాదేశ్లో గంగా ప్రధాన ప్రవాహ మార్గానికి ఉపయోగించే పేరు 3. సంయుక్త నదుల కమిషన్ — భారత రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాలకు సంబంధించిన రాజ్యాంగబద్ధ ట్రైబ్యునల్ పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Q4. నవంబర్ 2026లో నివేదించిన తాత్కాలిక పునరుద్ధరణ ప్రతిపాదనకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దీనిని బంగ్లాదేశ్ జాతీయ నదీ పరిరక్షణ కమిషన్ మాజీ చైర్మన్ ప్రతిపాదించారు. 2. ఇది మూడు నుంచి ఐదు సంవత్సరాల పునరుద్ధరణను ప్రతిపాదించింది. 3. పొడిగింపును రెండు ప్రభుత్వాలూ ఆమోదించినట్లు నివేదిక నిర్ధారించింది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
గంగా జల ఒప్పందం గడువు సమీపిస్తున్న నేపథ్యంలో జల పంపిణీలో కొనసాగింపుతో పాటు నదీ పాలనలో సంస్కరణ కూడా అవసరం. భారత్–బంగ్లాదేశ్ సంబంధాల సందర్భంలో చర్చించండి.
Frequently asked questions
గంగా జల ఒప్పందాన్ని ఇప్పటికే పునరుద్ధరించారా?
అందించిన నివేదిక పునరుద్ధరణను నిర్ధారించడం లేదు. రెండు దేశాల రాజకీయ ఆమోదం అవసరమైన మూడు నుంచి ఐదు సంవత్సరాల పొడిగింపును ఒక నిపుణుడు ప్రతిపాదించినట్లు మాత్రమే పేర్కొంటోంది.
ఈ ఒప్పందం ఏడాది పొడవునా గంగా జలాలను సమానంగా పంచుతుందా?
లేదు. పేర్కొన్న వ్యవస్థ జనవరి–మే కాలానికి వర్తిస్తుంది. ఫరక్కా వద్ద నీటి లభ్యత 70,000 క్యూసెక్కులు లేదా అంతకంటే తక్కువగా ఉన్నప్పుడు సమాన పంపిణీ నిబంధన వర్తిస్తుందని నివేదిక పేర్కొంది; అధిక ప్రవాహాలకు వేర్వేరు సూత్రాల పరిధులు ఉన్నాయి.
తాత్కాలిక పునరుద్ధరణను ఎందుకు సూచిస్తున్నారు?
సమగ్ర సవరణకు మిగిలిన సమయం సరిపోదని చౌధురి భావిస్తున్నారు. నవీకరించిన ఏర్పాట్లపై చర్చలు జరుగుతున్న సమయంలో తాత్కాలిక పునరుద్ధరణ ముందస్తు అంచనాకు వీలైన జల పంపిణీని కొనసాగించగలదు.
సవరించిన వ్యవస్థ ఏ అంశాలను పరిష్కరించాలి?
నిపుణుడు ప్రత్యేకంగా పూడిక పేరుకుపోవడం, నదిలో మార్పులను ప్రస్తావించారు. ఉమ్మడి సమాచారం, విశ్వసనీయ పర్యవేక్షణ, పర్యావరణ అంచనా, నీటి కొరతకు స్పందించే విధానాలు పరిశీలించాల్సిన అదనపు విధాన ప్రాధాన్యాలు.
