కుల్సి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు: జీవావరణం, నిర్వాసితత్వం, అస్సాం–మేఘాలయ సహకారం
జీవావరణ నష్టం, నిర్వాసితత్వం, తగిన సంప్రదింపులు లేకపోవడాన్ని పేర్కొంటూ కుల్సి నది పరివాహక ప్రాంత సముదాయాలు ప్రతిపాదిత అస్సాం–మేఘాలయ సంయుక్త జలవిద్యుత్–సాగునీటి ప్రాజెక్టును వ్యతిరేకిస్తున్నాయి. ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి పేర్కొన్న విద్యుత్, సాగునీరు, వరద ఉపశమన ప్రయోజనాలను గంగా నది డాల్ఫిన్ ఆవాసం, స్థానిక ఆదివాసుల జీవనోపాధులు, దిగువ నదీ ప్రవాహాలపై ప్రభావాలతో సమతుల్యం చేయాల్సిన అవసరాన్ని ఈ వివాదం సూచిస్తోంది.
Image: The Hindu
Why in news
అక్టోబర్ 8, 2026న బోడో, గారో, ఖాసీ, రాభా సముదాయాలకు చెందిన 2,000 మందికి పైగా ప్రతిపాదిత కుల్సి ప్రాజెక్టుకు వ్యతిరేకంగా ఉకియామ్‌లో సమావేశమయ్యారు. ఆనకట్ట 46 గ్రామాలను ప్రభావితం చేస్తుందని అస్సాం–మేఘాలయ సంయుక్త పరిరక్షణ కమిటీ పేర్కొనగా, ర్యాలీలో పాల్గొన్న సంప్రదాయ పెద్దలు సమ్మతి ఇవ్వబోమని చెప్పారు.
55 MW
ప్రతిపాదిత ఉత్పత్తి సామర్థ్యం
46 గ్రామాలు
AMJPC పేర్కొన్న ప్రభావిత గ్రామాలు
62 మీటర్లు
AMJPC పేర్కొన్న ప్రతిపాదిత ఆనకట్ట ఎత్తు
సుమారు 26,000 హెక్టార్లు
పేర్కొన్న సాగునీటి విస్తీర్ణం
₹1,454.95 కోట్లు
జూన్ 2017 ధరల ప్రకారం DPR అంచనా
2,000 మందికి పైగా
అక్టోబర్ 8 నిరసనలో పాల్గొన్నవారు
Background
బ్రహ్మపుత్ర ఉపనది అయిన కుల్సి, డ్రోన్, శ్రీ, దిల్మా నదుల సంగమంతో ఏర్పడి, అంతరించిపోయే ముప్పులో ఉన్న గంగా నది డాల్ఫిన్‌కు ఆవాసంగా ఉంది. ప్రతిపాదిత ఆనకట్ట స్థలం ఉకియామ్ సమీపంలోని అస్సాం–మేఘాలయ సరిహద్దులో ఉంది. నదీ ప్రవాహ నియంత్రణ విద్యుదుత్పత్తి, సాగునీరు, వరద తీవ్రత తగ్గింపునకు తోడ్పడగలదు; అయితే అది నీరు, అవక్షేపాలు, జీవావరణ అనుసంధానాన్ని కూడా మారుస్తుంది. ఆదివాసీ జనావాసాలు, ఆచారబద్ధ సంస్థలు ఉన్న సరిహద్దు ప్రాంతంలో ప్రాజెక్టు మదింపు నదీ పరివాహక ప్రాంత సుస్థిరతతో పాటు సముదాయాలు, రాష్ట్రాల మధ్య వ్యయాలు, ప్రయోజనాల పంపిణీని కూడా పరిశీలించాలి.
ప్రతిపాదన ఏమిటి? వివాదం దేనిపై?
అస్సాం, మేఘాలయ ప్రభుత్వాలు జూన్ 2025లో సంయుక్త జలవిద్యుత్–సాగునీటి ప్రతిపాదనను ప్రకటించాయి. జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం, ఇది 55 MW విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది, సుమారు 26,000 హెక్టార్లకు సాగునీరు అందిస్తుంది, వరద ఉపశమనానికి తోడ్పడుతుంది. బ్రహ్మపుత్ర బోర్డు సవివర ప్రాజెక్టు నివేదిక జూన్ 2017 ధరల స్థాయిలో ₹1,454.95 కోట్ల వ్యయాన్ని అంచనా వేసింది; దీనిని ప్రస్తుత వ్యయ అంచనాగా పేర్కొనకూడదు.
2025లో స్థాపించిన AMJPC, ప్రతిపాదిత ఆనకట్ట రెండు రాష్ట్రాల్లోని 46 గ్రామాలను ప్రభావితం చేస్తుందని, ఆర్థిక పరిహారం దీర్ఘకాలిక నిర్వాసితత్వాన్ని తగిన విధంగా పరిష్కరించలేదని వాదిస్తోంది. ఇవి నివేదించిన సముదాయ ఆందోళనలు: ఈ గ్రామాలన్నీ మునిగిపోతాయని మూల నివేదిక నిర్ధారించలేదు; స్వతంత్రంగా ధ్రువీకరించిన నిర్వాసితుల సంఖ్యనూ ఇవ్వలేదు.
- ఈ ప్రాజెక్టు అస్సాంలోని కామరూప్ జిల్లా, మేఘాలయలోని వెస్ట్ ఖాసీ హిల్స్ జిల్లాకు సంబంధించినది.
- మూల నివేదిక ఒక ప్రతిపాదనను, దానిపై వ్యతిరేకతను వివరిస్తోంది; నిర్మాణం ప్రారంభమైనట్లు కాదు.
- అందించిన నివేదిక పర్యావరణ అనుమతి, అటవీ అనుమతి, భూసేకరణ స్థితిని నిర్ధారించలేదు.
Infographic
నదీ జీవావరణం
సంచిత ప్రభావాలు, డాల్ఫిన్ ఆవాసం, అవక్షేపాల నిరంతర కదలికను మదింపు చేయాలి.
జీవాన్ని నిలబెట్టే ప్రవాహాలు
అమలు చేయదగిన నీటి విడుదలల ద్వారా రుతువారీ జీవావరణ అవసరాలను కాపాడాలి.
సముదాయ హక్కులు
నిర్వాసితత్వం, ఆచారబద్ధ హక్కులు, జీవనోపాధి ఆధారితత్వాన్ని ధ్రువీకరించాలి.
ప్రజల భాగస్వామ్యం
ఆధారాలను బహిర్గతం చేసి, స్థానిక అభ్యంతరాలకు అర్థవంతంగా స్పందించాలి.
అంతర్రాష్ట్ర జవాబుదారీతనం
ప్రయోజనాలు, నిర్వహణ నియమాలు, పునరావాసం, హెచ్చరికలపై అంగీకారానికి రావాలి.
ప్రత్యామ్నాయాలు
తిరిగి మార్చలేని కట్టుబాట్లకు ముందు పునరాకల్పన, ఇతర ఎంపికలను పోల్చాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
సంచిత జీవావరణ ప్రభావాలు, పర్యావరణ ప్రవాహాలు
మదింపు కేవలం ఆనకట్ట ఆక్రమించే ప్రాంతానికే పరిమితం కాకుండా నదీ పరివాహక ప్రాంతాన్ని పరిశీలించాలి. రుతువారీ ప్రవాహాల్లో మార్పులు, అవక్షేపాలు నిలిచిపోవడం, నదీ మార్గ ఆకృతిలో మార్పులు, జలజ అనుసంధానానికి అంతరాయం, అనుబంధ నిర్మాణాల వల్ల ఒత్తిడి సంభావ్య ప్రభావాల్లో ఉన్నాయి. అదనపు ప్రాజెక్టులను ఇప్పటికే గుర్తించారని ఊహించకుండా, పరీవాహక ప్రాంతంలో ప్రస్తుతం ఉన్న లేదా సహేతుకంగా ముందుగా అంచనా వేయగల ఇతర ఒత్తిళ్లతో కలిపి వీటిని మదింపు చేయాలి.
కుల్సి గంగా నది డాల్ఫిన్లకు ఆవాసం కావడంతో దిగువ ప్రాంత నీటి లోతు, అనుసంధానిత ఆవాసం, చేపల లభ్యత ముఖ్యమైన మదింపు అంశాలు. నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థలు, వాటిపై ఆధారపడిన సముదాయాలకు అవసరమైన నీటి ప్రవాహ సమయం, పరిమాణం, వైవిధ్యాన్ని పర్యావరణ ప్రవాహాలు నిలబెట్టాలి; నామమాత్రపు కనీస నీటి విడుదల సక్రమమైన ప్రవాహ వ్యవస్థకు తగిన ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
- ప్రభావాలను అంచనా వేయడానికి ముందు నదీ ప్రవాహ పరిమాణం, అవక్షేపాల కదలిక, డాల్ఫిన్ ఆవాసం, మత్స్య వనరులకు సంబంధించిన రుతువారీ ప్రాథమిక స్థితిని నిర్ధారించాలి.
- ఒక నిర్దిష్ట విద్యుదుత్పత్తి కాలపట్టికను ఊహించకుండా, ప్రాజెక్టు నిర్వహణ వల్ల సంభవించగల ప్రవాహ హెచ్చుతగ్గులను మదింపు చేయాలి.
- ప్రాజెక్టు సరిహద్దులకు అవతలి ప్రభావాలతో సహా ఎగువ ముంపు, దిగువ ప్రభావాలను కలిపి పరిశీలించాలి.
- పర్యావరణ ప్రవాహాలను ఒక రక్షణ చర్యగా పరిగణించాలి; ఆవాస విచ్ఛిన్నత లేదా నిర్వాసితత్వానికి సంపూర్ణ పరిష్కారంగా కాదు.
నిర్వాసితత్వం, ఆచారబద్ధ సంస్థలు, అర్థవంతమైన సంప్రదింపులు
నిర్వాసితత్వం వ్యవసాయ భూములు, అడవులు, మత్స్య వనరులకు ప్రాప్యత, ఆచారబద్ధ హక్కులు, సాంస్కృతిక ప్రదేశాలు, సముదాయ సంబంధాలను ప్రభావితం చేయవచ్చు. సమగ్ర సామాజిక మదింపు భౌతిక పునఃస్థాపనను జీవనోపాధి నష్టం, ఉమ్మడి వనరులకు ప్రాప్యత కోల్పోవడం నుంచి వేరు చేసి చూడాలి. అధికారిక భూ రికార్డుల్లో ఆచారబద్ధ వినియోగం పూర్తిగా ప్రతిబింబించని వ్యక్తులను కూడా గుర్తించాలి.
ర్యాలీలో సంప్రదాయ పెద్దలు నిరభ్యంతర ధ్రువపత్రాలు ఇవ్వబోమని చెప్పారు. అటువంటి ధ్రువపత్రాలు అవసరమన్న వాదనను నివేదికలో పాల్గొన్న ఒక పెద్దకు ఆపాదించారు; మేఘాలయలోని ప్రతి ప్రాజెక్టుపై ఏకరీతి చట్టబద్ధ వీటో అధికారాన్ని అది నిర్ధారించలేదు. వర్తించే చట్టబద్ధ, ఆచారబద్ధ వ్యవస్థ ప్రకారం పెద్దలు, స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థలు, భూహక్కుదారుల ఖచ్చితమైన పాత్రను ధ్రువీకరించాలి.
- స్థానికులకు అర్థమయ్యే భాషల్లో సులభంగా అందుబాటులో ఉండే ప్రాజెక్టు పత్రాలు, ప్రభావ సారాంశాలను అందించాలి.
- దిగువ ప్రాంత వినియోగదారులు, జీవనోపాధి కోసం నదిపై ఆధారపడిన కుటుంబాలతో సహా రెండు రాష్ట్రాల్లోని ప్రభావిత సముదాయాలతో సంప్రదించాలి.
- అభ్యంతరాలను నమోదు చేసి, అవి ప్రాజెక్టు రూపకల్పన, రక్షణ చర్యలు లేదా ముందుకు వెళ్లాలా వద్దా అనే నిర్ణయాన్ని ఎలా మార్చాయో వివరించాలి.
- చట్టబద్ధ ప్రజా సంప్రదింపులు, భూమికి సంబంధించిన సమ్మతి అవసరాలు, ఆచారబద్ధ సంస్థలతో సంప్రదింపులను వేర్వేరుగా గుర్తించాలి.
చట్టపరమైన రక్షణలు, అంతర్రాష్ట్ర పాలన
రాజ్యాంగ వ్యవస్థ పర్యావరణ పరిరక్షణను అధికరణం 21 కింద జీవించే హక్కుతో, అధికరణం 48A కింద రాష్ట్ర విధితో, అధికరణం 51A(g) కింద పౌరుల విధితో అనుసంధానిస్తుంది. వర్తించే పర్యావరణ అనుమతి వ్యవస్థ కింద పర్యావరణ మదింపు చేపట్టాలి. సంబంధిత చట్టాలు వర్తించే చోట అటవీ భూమిని ఇతర అవసరాలకు మళ్లించడం, వన్యప్రాణుల పరిరక్షణ, భూసేకరణ, అటవీ హక్కుల గుర్తింపును విడిగా పరిశీలించాలి.
ఆరవ షెడ్యూలు మేఘాలయతో సహా ఈశాన్య ప్రాంతంలోని నిర్దిష్ట గిరిజన ప్రాంతాల్లో స్వయంప్రతిపత్తి పాలనకు వీలు కల్పిస్తుంది. ప్రాజెక్టు స్థలంలో దాని ప్రాసంగికత, వర్తించే జిల్లా మండలి చట్టాలు, ఆచారబద్ధ భూ ఏర్పాట్లను స్థల నిర్దిష్టంగా ధ్రువీకరించాలి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య ఒప్పందం వర్తించే చట్టబద్ధ రక్షణలకు ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు; స్థానిక హక్కులకు సంబంధించిన అన్ని ప్రశ్నలనూ పరిష్కరించలేదు.
- అంతర్రాష్ట్ర నదులు, నదీ లోయలపై కేంద్రానికి గల రాజ్యాంగ అధికారాలకు లోబడి, నీరు ప్రధానంగా రాష్ట్ర అంశం.
- సంయుక్త ప్రాజెక్టుకు నీటి విడుదలలు, నిధుల సమకూర్పు, ప్రయోజనాల పంపిణీ, పునరావాసం, అత్యవసర నిర్వహణపై అంగీకరించిన బాధ్యతలు అవసరం.
- ప్రాజెక్టుపై సహకారం అపరిష్కృత సరిహద్దు వాదనలను ముందుగానే నిర్ణయించకూడదు; వివాదాస్పద ప్రాంతాల్లోని సముదాయాలను మినహాయించకూడదు.
ప్రత్యామ్నాయాలతో పోల్చి అభివృద్ధి వాదనను పరీక్షించడం
పేర్కొన్న ప్రయోజనాలను పారదర్శకంగా ధ్రువీకరించాలి. స్థాపిత సామర్థ్యం నమ్మదగిన విద్యుదుత్పత్తిని నిర్ధారించదు; సాగునీటి సామర్థ్యం పొలాలకు వాస్తవ సరఫరాను నిర్ధారించదు; వరద ఉపశమనం అందుబాటులోని నిల్వ సామర్థ్యం, ఇన్‌ఫ్లో అంచనాలు, నిర్వహణ నియమాలపై ఆధారపడుతుంది. విద్యుదుత్పత్తి లేదా సాగునీటి కోసం నీటిని నిల్వ చేయడం, వరదనీటిని నిలుపుకునేందుకు అవసరమైన ఖాళీ సామర్థ్యంతో పోటీపడవచ్చు.
విశ్వసనీయ మదింపు ప్రతిపాదనను ఆచరణసాధ్య ప్రత్యామ్నాయాలు, ప్రాజెక్టు లేని పరిస్థితితో పోల్చాలి. డిమాండ్ నిర్వహణ, ప్రత్యామ్నాయ విద్యుత్ సరఫరాలు, సాగునీటి వినియోగ సామర్థ్య మెరుగుదల, పరీవాహక ప్రాంత పునరుద్ధరణ, వరద మైదానాల ఆధారిత ప్రమాద తగ్గింపు వంటి ఎంపికలు ఉండవచ్చు. వాటి అనుకూలతను ఊహించకుండా నిరూపించాలి.
- వ్యయాలను నవీకరించి, జలవిజ్ఞాన అనిశ్చితి, పూడిక పేరుకుపోవడం, దీర్ఘకాలిక నిర్వహణను పరిశీలించాలి.
- ఆర్థిక మదింపులో పునరావాసం, జీవావరణ రక్షణ చర్యలు, పర్యవేక్షణ వ్యయాలను చేర్చాలి.
- విద్యుత్, సాగునీటి ప్రయోజనాలు ఎవరికి అందుతాయో, స్థానిక జీవావరణ, సామాజిక వ్యయాలను ఎవరు భరిస్తారో గుర్తించాలి.
- కీలక జీవావరణ విధులను, సముదాయ హక్కులను తగిన విధంగా రక్షించలేకపోతే పునరాకల్పన లేదా తిరస్కరణను పరిశీలించాలి.
| అంశం | నివేదించిన ప్రయోజనం లేదా ఆందోళన | మదింపులో పరిశీలించాల్సిన అంశం |
|---|---|---|
| విద్యుత్ | ప్రతిపాదిత సామర్థ్యం 55 MW | నమ్మదగిన ఉత్పత్తి, రుతువారీ లభ్యత, నిర్వహణ విధానం |
| సాగునీరు | మంత్రిత్వ శాఖ పేర్కొన్న సుమారు 26,000 హెక్టార్ల విస్తీర్ణం | విశ్వసనీయ నీటి లభ్యత, సరఫరా ఏర్పాట్లు, లబ్ధిదారుల గుర్తింపు |
| వరద నిర్వహణ | ప్రాజెక్టు ప్రయోజనంగా పేర్కొన్న వరద ఉపశమనం | వరద ప్రవాహ గమన అధ్యయనాలు, నిల్వ నియమాలు, దిగువ ప్రాంత హెచ్చరిక ఏర్పాట్లు |
| జీవవైవిధ్యం | కుల్సి గంగా నది డాల్ఫిన్ ఆవాసం | రుతువారీ ఆవాస మదింపు, అనుసంధాన విశ్లేషణ, పర్యావరణ ప్రవాహ అవసరాలు |
| సామాజిక ప్రభావాలు | 46 గ్రామాలు ప్రభావితమవుతాయని AMJPC పేర్కొంది | ముంపు, పునఃస్థాపన, జీవనోపాధి నష్టం, ఆచారబద్ధ వనరుల వినియోగంపై ధ్రువీకరించిన పటాల రూపకల్పన |
| ప్రాజెక్టు వ్యయం | జూన్ 2017 ధరల ప్రకారం ₹1,454.95 కోట్లు | రక్షణ చర్యలు, పునరావాసం, జీవితచక్ర వ్యయాలతో కూడిన నవీకరించిన అంచనా |
- 1. పరీవాహక ప్రాంతం, జలజ ఆవాసాలు, జనావాసాలు, ఆచారబద్ధ హక్కులు, దిగువ ప్రాంత వినియోగదారులను పటాల్లో గుర్తించాలి.
- 2. సంచిత జీవావరణ ప్రభావాలు, పర్యావరణ ప్రవాహ అవసరాలు, సామాజిక పరిణామాలను మదింపు చేయాలి.
- 3. ప్రతిపాదనను పునరాకల్పన ఎంపికలు, ఆచరణసాధ్య ప్రత్యామ్నాయాలు, ప్రాజెక్టు లేని పరిస్థితితో పోల్చాలి.
- 4. నిర్ధారణలను బహిర్గతం చేసి, రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ అర్థవంతమైన సంప్రదింపులు నిర్వహించాలి.
- 5. వర్తించే అనుమతులను నిర్ధారించి, అమలు చేయదగిన అంతర్రాష్ట్ర నిర్వహణ, ప్రయోజనాల పంపిణీ ఏర్పాట్లను ఖరారు చేయాలి.
- 6. సమర్థన ఉన్నప్పుడే రక్షణ చర్యలు, ప్రజా పర్యవేక్షణ, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సవరించగల నిర్వహణ నియమాలతో ముందుకు వెళ్లాలి; లేనిపక్షంలో పునరాకల్పన చేయాలి లేదా తిరస్కరించాలి.
1970ల నుంచి
ప్రస్తుత సరిహద్దు ఆవల సముదాయ సమీకరణకు నేపథ్యంగా, అపరిష్కృత అస్సాం–మేఘాలయ సరిహద్దు వివాదాలను నివేదిక ఈ కాలం నుంచి పేర్కొంటుంది.
2025
రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు జూన్‌లో ప్రాజెక్టును ప్రకటించాయి; వ్యతిరేకతను సమన్వయం చేయడానికి అదే సంవత్సరంలో AMJPC కూడా స్థాపించబడింది.
అక్టోబర్ 8, 2026
ప్రాజెక్టును వ్యతిరేకిస్తూ ఉకియామ్‌లో 2,000 మందికి పైగా సమావేశమయ్యారు; పాల్గొన్న సంప్రదాయ పెద్దలు సమ్మతి ఇవ్వబోమని చెప్పారు.
Significance, challenges & way forward
Significance
- పునరుత్పాదక ఇంధన అభివృద్ధిని నదీ జీవవైవిధ్యం, జీవనోపాధి భద్రతతో సమన్వయం చేయగలమా అన్నదాన్ని ఈ వివాదం పరీక్షిస్తుంది.
- భూభాగ వివాదాలతో విడిపోయిన జనసమూహాలను ఉమ్మడి జీవావరణ ప్రయోజనాలు కలపగలవని సరిహద్దు ఆవల సముదాయ సమీకరణ చూపుతోంది.
- అంతర్‌ప్రభుత్వ ఒప్పందానికి, ప్రభావిత సముదాయాల ఆమోదానికి మధ్య తేడాను ఈ ఉదంతం తెలియజేస్తుంది.
- మొత్తం ప్రయోజనాలను స్థానికంగా పర్యావరణ, సామాజిక వ్యయాల పంపిణీతో పోల్చడం ద్వారా మదింపు జవాబుదారీతనాన్ని బలోపేతం చేయగలదు.
Challenges
- అందించిన నివేదికలో ధ్రువీకరించిన నిర్వాసితత్వ అంచనాలు, రుతువారీ ప్రవాహ అధ్యయనాలు లేదా చట్టబద్ధ ఆమోదాల స్థితి లేవు.
- డాల్ఫిన్ పరిరక్షణకు విడిగా ఉన్న ఒక నదీ భాగాన్ని రక్షించడం మాత్రమే కాకుండా నది స్థాయి మదింపు అవసరం.
- సంప్రదాయ ఆస్తి ఆధారిత పరిహారం ఆచారబద్ధ హక్కులను, ఉమ్మడి వనరులపై ఆధారపడటాన్ని తగినంతగా పరిగణించకపోవచ్చు.
- విద్యుదుత్పత్తి, సాగునీరు, వరద తీవ్రత తగ్గింపు జలాశయ నిర్వహణపై పరస్పరం పోటీపడే అవసరాలను విధించవచ్చు.
- అపరిష్కృత సరిహద్దు సమస్యలు అధికార పరిధి, ఫిర్యాదుల పరిష్కారం, ప్రభావిత కుటుంబాల పట్ల బాధ్యతను సంక్లిష్టం చేయవచ్చు.
- ప్రస్తుత ఆర్థిక సాధ్యతను నిర్ణయించడానికి జూన్ 2017 ధరల అంచనా సరిపోదు.
Way forward
- ధ్రువీకరించిన నిర్ధారణలు, అధికారిక అంచనాలు, సముదాయ వాదనలు, పరిష్కారం కాని అనిశ్చితులను వేరు చేస్తూ నవీకరించిన ప్రాజెక్టు పత్రసంపుటిని ప్రచురించాలి.
- రుతువారీ జీవావరణ, జలవిజ్ఞాన ఆధారాలతో స్వతంత్ర సంచిత ప్రభావ, ప్రత్యామ్నాయాల మదింపులు చేపట్టాలి.
- పునఃస్థాపన లేకుండానే జీవనోపాధి నష్టాన్ని ఎదుర్కొనే వ్యక్తులతో సహా ప్రభావిత కుటుంబాలు, వనరుల వినియోగదారులను సముదాయాలతో కలిసి ధ్రువీకరించాలి.
- తిరిగి మార్చలేని నిర్ణయాలు తీసుకునే ముందు సంప్రదాయ సంస్థలు, స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థలు, చట్టబద్ధ అధికార సంస్థల వర్తించే పాత్రలను స్పష్టం చేయాలి.
- పర్యావరణ ప్రవాహాలు, ప్రయోజనాల పంపిణీ, పునరావాసం, వరద హెచ్చరికలు, ఫిర్యాదుల పరిష్కారానికి సంయుక్త అంతర్రాష్ట్ర యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి.
- పారదర్శక పర్యవేక్షణ, అవసరమైనప్పుడు నిర్వహణ నియమాల సవరణలతో జీవావరణ రక్షణ చర్యలను కొలవదగినవిగా, అమలు చేయదగినవిగా చేయాలి.
- ఆమోదయోగ్యం కాని ప్రభావాలను నివారించలేకపోతే పునరాకల్పన, అనుమతి నిరాకరణలను నిజమైన ఎంపికలుగా కొనసాగించాలి.
Key terms
- సంచిత ప్రభావ మదింపు
- సంబంధిత ప్రాంతం, కాలవ్యవధిలో ఒక ప్రాజెక్టు, ఇతర కార్యకలాపాలు లేదా ఒత్తిళ్ల సంయుక్త ప్రభావాల మదింపు.
- పర్యావరణ ప్రవాహాలు
- జలజ పర్యావరణ వ్యవస్థలు, వాటిపై ఆధారపడిన జీవనోపాధులను నిలబెట్టేందుకు అవసరమైన నీటి ప్రవాహాల పరిమాణం, సమయం, నాణ్యత.
- నది పొడవునా అనుసంధానం
- నీరు, అవక్షేపాలు, పోషకాలు, జలజ జీవుల కదలికను సాధ్యం చేసే నదీ మార్గంలోని నిరంతర అనుసంధానం.
- ఆర్థిక నిర్వాసితత్వం
- కుటుంబాన్ని భౌతికంగా తరలించకపోయినా, ఆస్తులు, వనరులు లేదా ఆదాయ వనరులకు ప్రాప్యత కోల్పోవడం.
- జలాశయ నిర్వహణ నియమ వక్రరేఖ
- పరస్పరం పోటీపడే నీటి నిర్వహణ లక్ష్యాలను సమతుల్యం చేసేందుకు తోడ్పడే జలాశయ మట్టాలు, నీటి విడుదలలకు సంబంధించిన రుతువారీ నిర్వహణ మార్గదర్శకం.
- ఆచారబద్ధ భూ–వనరుల హక్కులు
- సముదాయ సంప్రదాయాలు, సంస్థల ఆధ్వర్యంలో అమలయ్యే భూమి, వనరుల హక్కులు; వీటి చట్టబద్ధ గుర్తింపు వర్తించే వ్యవస్థపై ఆధారపడుతుంది.
- ప్రాజెక్టు లేని పరిస్థితి
- ప్రతిపాదిత ప్రాజెక్టును అమలు చేయకపోతే ఉండగల పరిస్థితులు, అభివృద్ధి ఎంపికలను పరిశీలించే మదింపు ప్రాతిపదిక.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. కుల్సి నది, ప్రతిపాదిత ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. కుల్సి బ్రహ్మపుత్రకు ఉపనది. 2. ప్రతిపాదిత ప్రాజెక్టు స్థలం డ్రోన్, శ్రీ, దిల్మా నదుల సంగమం వద్ద ఉంది. 3. కుల్సి అంతరించిపోయే ముప్పులో ఉన్న గంగా నది డాల్ఫిన్‌కు ఆవాసంగా ఉంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. పర్యావరణ ప్రవాహాలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. వాటి మదింపులో నదీ ప్రవాహాల సమయం, వైవిధ్యం ఉంటాయి. 2. ఏ స్థిర కనీస నీటి విడుదలైనా ఆనకట్ట దిగువన అన్ని జీవావరణ అవసరాలను తప్పనిసరిగా తీరుస్తుంది. 3. అవి జలజ పర్యావరణ వ్యవస్థలు, నదిపై ఆధారపడిన జీవనోపాధులకు తోడ్పడగలవు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q3. కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. అధికరణం 48A — పర్యావరణ పరిరక్షణపై రాష్ట్ర బాధ్యత 2. అధికరణం 51A(g) — సహజ పర్యావరణానికి సంబంధించిన పౌరుల ప్రాథమిక విధి 3. ఆరవ షెడ్యూలు — ఈశాన్య ప్రాంతంలోని నిర్దిష్ట గిరిజన ప్రాంతాల్లో స్వయంప్రతిపత్తి పాలనా ఏర్పాట్లు పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
Q4. జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుకు సంచిత ప్రభావ మదింపును కింది వాటిలో ఏది అత్యుత్తమంగా వివరిస్తుంది?
Mains practice questions
GS 3 · 15 marks · 250 words
జలవిద్యుత్ అభివృద్ధికి ప్రాజెక్టు స్థాయి ఇంజినీరింగ్ మాత్రమే కాకుండా నదీ పరివాహక ప్రాంత పాలన అవసరం. ప్రతిపాదిత కుల్సి ప్రాజెక్టుపై సముదాయాల వ్యతిరేకతను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి.
Frequently asked questions
కుల్సి ప్రాజెక్టును సముదాయాలు ఎందుకు వ్యతిరేకిస్తున్నాయి?
నిర్వాసితత్వం, జీవావరణ ప్రభావాలు, తగిన సంప్రదింపులు లేకపోవడాన్ని వారు పేర్కొంటున్నారు. 46 గ్రామాలు ప్రభావితమవుతాయని AMJPC చెబుతూ, పరిహారం మాత్రమే దీర్ఘకాలిక నష్టాలను భర్తీ చేయలేదని వాదిస్తోంది.
ప్రాజెక్టు ద్వారా ఏ ప్రయోజనాలు కలుగుతాయని అధికారులు చెబుతున్నారు?
జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం, ఈ ప్రతిపాదన ద్వారా 55 MW విద్యుత్ ఉత్పత్తి, సుమారు 26,000 హెక్టార్లకు సాగునీరు, వరద ఉపశమనం సాధ్యమవుతాయి. ఇవి పేర్కొన్న ప్రాజెక్టు ప్రయోజనాలు మాత్రమే; నిరూపిత ఫలితాలు కావు.
సంప్రదాయ పెద్దలకు సంపూర్ణ చట్టబద్ధ వీటో అధికారం ఉందని నివేదిక నిర్ధారిస్తుందా?
లేదు. తమ నిరభ్యంతర ధ్రువపత్రాలు అవసరమన్న సంప్రదాయ పెద్దల వాదనను, వాటిని ఇవ్వకూడదన్న వారి నిర్ణయాన్ని నివేదిక పేర్కొంటుంది; వర్తించే చట్టాలు, ఆచార వ్యవస్థల ప్రకారం ఖచ్చితమైన న్యాయస్థితిని ధ్రువీకరించాలి.
నదీ పరివాహక ప్రాంతవ్యాప్త మదింపు ఎందుకు అవసరం?
ప్రవాహాలు, అవక్షేపాలు, జలజ అనుసంధానం, జీవనోపాధుల్లో మార్పుల ద్వారా ఆనకట్ట ప్రభావాలు ఎగువ, దిగువ ప్రాంతాలకు విస్తరించవచ్చు. పరిమిత స్థలస్థాయి అధ్యయనం విస్మరించగల ఈ పరస్పర ప్రభావాలను, ఇతర సంబంధిత ఒత్తిళ్లను నదీ పరివాహక ప్రాంతవ్యాప్త మదింపు పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది.