రాష్ట్రాల కోశ స్థిరత్వంపై RBI: వ్యయ నాణ్యత, నగదు నిర్వహణ, వివేకవంతమైన రుణ నిర్వహణ

సదస్సు ప్రధానంగా నొక్కిచెప్పిన అంశాలు

రాష్ట్రాల దీర్ఘకాలిక కోశ ఆరోగ్యానికి వ్యయ నాణ్యత, వివేకవంతమైన రుణ సమీకరణ వ్యూహాలు, సమర్థ నగదు నిర్వహణ పునాదులని గవర్నర్ నొక్కిచెప్పారు. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ఆర్థిక కార్యదర్శులు, ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ, కంట్రోలర్ జనరల్ ఆఫ్ అకౌంట్స్, భారత కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ కార్యాలయాల సీనియర్ అధికారులు పాల్గొన్నారు.

సంబంధిత భావనలు, కార్యాచరణ ప్రక్రియలు, ఉత్తమ పద్ధతులతో కూడిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నగదు, రుణ నిర్వహణ సంకలనాన్ని గవర్నర్ విడుదల చేశారు. ఈ ప్రకటన విధాన సలహాలను, ప్రస్తుత పద్ధతుల సమీక్షను తెలియజేస్తుంది; కొత్తగా తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన కోశ నియమాన్ని ప్రకటించలేదు.

• రాష్ట్రాల మార్కెట్ రుణ సమీకరణను, RBI నుంచి పొందే స్వల్పకాలిక ఆర్థిక సదుపాయాన్ని సమావేశం సమీక్షించింది.
• ప్రమాణ సెక్యూరిటీల జారీ వ్యూహాన్ని స్వీకరించడం కూడా సమీక్షించిన అంశాల్లో ఒకటి.
• ఏకీకృత రుణ వేదికలో చేరాలని, ప్రత్యక్ష ప్రయోజన బదిలీల కోసం ప్రోగ్రామబుల్ కేంద్ర బ్యాంకు డిజిటల్ కరెన్సీని ఉపయోగించాలని రాష్ట్రాలకు సూచించారు.
• రాష్ట్ర స్థాయి బ్యాంకర్ల సమితి వేదికను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవాలని గవర్నర్ రాష్ట్రాలకు సలహా ఇచ్చారు.

వ్యయ నాణ్యత: కేవలం బడ్జెట్ వర్గాలను కాకుండా ఫలితాలను కాపాడాలి

వ్యయం ద్వారా ఏర్పడే ప్రజా ప్రయోజన విలువే వ్యయ నాణ్యతకు సంబంధించిన అంశం: అది సేవలను మెరుగుపరుస్తుందా, ఉపయోగకరమైన ఆస్తులను సృష్టిస్తుందా, స్థిరమైన అభివృద్ధికి తోడ్పడుతుందా అనేది ముఖ్యం. విచక్షణారహిత వ్యయ కోతల ద్వారా కోశ సర్దుబాటు చేయడం ఈ లక్ష్యాలను దెబ్బతీయవచ్చు. ముఖ్యంగా సులభంగా వాయిదా వేయగల పెట్టుబడులనే సర్దుబాటుకు వినియోగించినప్పుడు ఈ ప్రమాదం ఎక్కువ.

రెవెన్యూ–మూలధన వ్యయాల మధ్య వ్యత్యాసం ఉపయోగకరమైనదే అయినా, అది మాత్రమే సరిపోదు. ప్రాజెక్టుల ఎంపిక బలహీనంగా ఉంటే మూలధన వ్యయం తక్కువ వినియోగం కలిగిన ఆస్తులను సృష్టించవచ్చు. మరోవైపు ఉపాధ్యాయులు, ఆరోగ్య సిబ్బంది, నిర్వహణపై రెవెన్యూ వ్యయం మానవ మూలధనాన్ని, ఆస్తుల ఉత్పాదకతను నిలబెట్టగలదు. అందువల్ల రాష్ట్రాలు ఫలితాలు, జీవితచక్ర వ్యయాలు, అమలు సంసిద్ధత ఆధారంగా వ్యయాన్ని మదింపు చేయాలి.

• విశ్వసనీయ మదింపు, అమలు సామర్థ్యం, స్పష్టంగా గుర్తించిన ప్రజా ప్రయోజనాలు కలిగిన ప్రాజెక్టులకు ప్రాధాన్యమివ్వాలి.
• ఆస్తుల సృష్టితోపాటు నిర్వహణ, సిబ్బంది అవసరాలకు నిధులు కేటాయించాలి.
• అత్యవసర సేవలను కుదించడానికి బదులుగా, లక్షిత వర్గాలకు సరిగా చేరని బదిలీలను, ప్రభావవంతంగా లేని పథకాలను సమీక్షించాలి.
• సమన్యాయాన్ని విస్మరించకుండా శాఖల కేటాయింపులను కొలవగల సేవల అందజేత ఫలితాలతో అనుసంధానించాలి.

నగదు నిర్వహణ: ద్రవ్యత్వ ఒత్తిడిని కోశ బలహీనత నుంచి వేరుచేయాలి

రాబడులు, చెల్లింపులు తప్పనిసరిగా ఒకే సమయంలో జరగవు. తాత్కాలిక నగదు అసమతుల్యత ద్రవ్యత్వ సమస్య; పదేపదే రుణాలు తీసుకోకుండా బాధ్యతలను నెరవేర్చలేకపోవడం మరింత లోతైన కోశ సమస్య. స్వల్పకాలిక ఆర్థిక సదుపాయం కాలపరమైన అంతరాలను పూడ్చగలదు; కానీ దీర్ఘకాలిక బడ్జెట్ సంస్కరణకు ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు.

బలహీన అంచనాల కారణంగా ప్రభుత్వం ఒకవైపు నివారించగల నిరుపయోగ నగదు నిల్వలను కలిగి ఉంటూనే మరోవైపు రుణాలు తీసుకునే పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు. ఖజానా సమాచారం, శాఖల వ్యయ ప్రణాళికలు, రుణ సమీకరణ కాలపట్టికలను సమన్వయం చేయడం అనవసర నిధుల సమీకరణ వ్యయాలను తగ్గించగలదు. అయితే నగదు వినియోగాన్ని మెరుగుపరచడం పేరుతో చెల్లింపులను వాయిదా వేసి, కాంట్రాక్టర్లు, లబ్ధిదారులు లేదా సేవల ప్రదాతలపై ఒత్తిడిని మళ్లించకూడదు.

• పన్ను రాబడులు, బదిలీలు, వేతన చెల్లింపులు, రుణ సేవలు, ప్రాజెక్టు చెల్లింపుల కాలపట్టికలను ఉపయోగించి ఎప్పటికప్పుడు నవీకరించే నగదు అంచనాలను రూపొందించాలి.
• ప్రభుత్వ నగదు నిల్వలు, తప్పనిసరి చెల్లింపులపై సమాచార స్పష్టతను మెరుగుపరచాలి.
• తగిన ముందు జాగ్రత్త ద్రవ్యత్వ నిల్వను కొనసాగిస్తూ, అంచనా నగదు అవసరాలకు అనుగుణంగా రుణ సమీకరణను సమన్వయం చేయాలి.
• పేరుకుపోయిన చెల్లించని బిల్లులను వ్యయ సామర్థ్యానికి ఆధారంగా కాకుండా, కోశ హెచ్చరికగా పరిగణించాలి.

రాజ్యాంగ చట్రంలో వివేకవంతమైన రుణ నిర్వహణ

వివేకవంతమైన రుణ సమీకరణ కేవలం తక్షణ కనిష్ఠ వడ్డీ వ్యయాన్ని కోరుకోకుండా, కాలక్రమంలో వ్యయాన్ని, నష్టభయాన్ని సమతుల్యం చేస్తుంది. రాష్ట్రాలు రుణ సేవల సామర్థ్యం, గడువుల కేంద్రీకరణ, పునర్రుణ సమీకరణ నష్టభయాలను పరిగణించాలి. సమగ్రంగా మదింపు చేసిన ప్రభుత్వ పెట్టుబడుల కోసం రుణ సమీకరణ సమర్థనీయమే. అయితే ఒక వ్యయాన్ని మూలధన వ్యయంగా పేర్కొన్నంత మాత్రాన దానికి సంబంధించిన రుణం స్వయంచాలకంగా సుస్థిరం కాదు.

ప్రమాణ సెక్యూరిటీల జారీ సాధారణంగా గతంలో జారీ చేసిన సెక్యూరిటీలను తిరిగి జారీ చేయడం సహా, మరింత కేంద్రీకృత జారీ విధానం ద్వారా పెద్ద పరిమాణంలో, అధిక ద్రవ్యత్వం కలిగిన సెక్యూరిటీలను రూపొందించడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటుంది. ఇది మార్కెట్ ధర నిర్ధారణకు తోడ్పడి, రుణ సమీకరణ షరతులను మెరుగుపరిచే అవకాశం కల్పిస్తుంది. అయితే తిరిగి చెల్లింపుల కేంద్రీకరణను జాగ్రత్తగా నిర్వహించాలి. ఏ రాష్ట్ర వ్యూహ రూపకల్పనను లేదా అమలు స్థితిని సదస్సు ప్రకటన నిర్దిష్టంగా పేర్కొనలేదు.

అధికరణం 293 రాజ్యాంగ షరతులకు లోబడి భారతదేశంలో రాష్ట్రాలు రుణాలు తీసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. బకాయి ఉన్న కేంద్ర రుణాలు లేదా కేంద్ర హామీ గల రుణాలకు సంబంధించిన షరతులు వర్తించే సందర్భాల్లో కేంద్ర సమ్మతి అవసరం; ఆ సమ్మతికి షరతులు ఉండవచ్చు. రాజ్యాంగ నిబంధనల అనుసరణతోపాటు హామీలు, ఇతర సంభావ్య కోశ బాధ్యతలను పారదర్శకంగా వెల్లడించాలి.

• మధ్యకాలిక కోశ చట్రంలో వడ్డీ వ్యయాలను, తిరిగి చెల్లింపు బాధ్యతలను మదింపు చేయాలి.
• పునర్రుణ సమీకరణ ఒత్తిడిని సృష్టించేలా రుణ గడువులు ఒకే సమయంలో అధికంగా ముగియడాన్ని నివారించాలి.
• చివరికి బడ్జెట్‌పై భారం పడే నష్టభయాలను గుర్తించేందుకు హామీలను, రాష్ట్ర మద్దతు గల సంస్థల రుణ సమీకరణను మదింపు చేయాలి.
• రుణ సెక్యూరిటీల జారీని నగదు అంచనాలు, ప్రాజెక్టుల నిధుల అవసరాలతో సమన్వయం చేయాలి.

డిజిటల్ ఆర్థిక సేవలు, సమన్వయం: తోడ్పడే సాధనాలే కానీ కోశ సంస్కరణలకు ప్రత్యామ్నాయాలు కావు

ULI, ప్రోగ్రామబుల్ CBDC, SLBCపై గవర్నర్ సిఫార్సులు చర్చను ఖజానా కార్యకలాపాలకు మించి విస్తరింపజేస్తాయి. సంబంధిత సమాచారానికి డిజిటల్ ప్రాప్యత ద్వారా రుణ మంజూరును సులభతరం చేయడం ULI ఉద్దేశం; ప్రోగ్రామబుల్ CBDC నిర్దిష్ట వినియోగ షరతులతో బదిలీలను సాధ్యం చేస్తుంది; రాష్ట్ర స్థాయి బ్యాంకింగ్ సమన్వయానికి SLBC ఒక వేదికను అందిస్తుంది.

ఈ సాధనాలు వేర్వేరు ప్రయోజనాలను నెరవేరుస్తాయి; వాటిని ఒకటిగా భావించకూడదు. మెరుగైన రుణ సమాచారం లేదా బదిలీ సాంకేతికత మాత్రమే నిర్మాణాత్మక బడ్జెట్ అసమతుల్యతను సరిచేయలేదు. DBT కోసం ప్రోగ్రామబుల్ CBDC వినియోగాన్ని లబ్ధిదారుల సౌలభ్యం, ప్రాప్యత, గోప్యత, ఫిర్యాదుల పరిష్కారం ఆధారంగా మదింపు చేయాలి.

• బ్యాంకింగ్ సేవల ప్రాప్యత, అమలు సమస్యలపై బ్యాంకులు, ప్రభుత్వ సంస్థలతో సమన్వయం చేసేందుకు SLBCని ఉపయోగించాలి.
• స్పష్టమైన సేవల అందజేత ఫలితాలు, పరిపాలనా వ్యయాల ఆధారంగా డిజిటల్ బదిలీ ఏర్పాట్లను మదింపు చేయాలి.
• గుర్తింపు ధ్రువీకరణ లేదా కనెక్టివిటీ వైఫల్యాల వల్ల అర్హులైన లబ్ధిదారులకు సహాయం అందకుండా పోకుండా చూడాలి.