అనియత రంగ, గిగ్ కార్మికుల కోసం సామాజిక భద్రతా బోర్డులు: రూపకల్పన, ప్రయోజనాల అందజేతలో లోపాలు
అందించిన సంపాదకీయం ప్రకారం, కేంద్ర కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ అసంఘటిత కార్మికుల కోసం, గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల కోసం జాతీయ సామాజిక భద్రతా బోర్డులను ఏర్పాటు చేసింది. కేవలం సంస్థల ఏర్పాటుతోనే కాకుండా, సమ్మిళిత ప్రాతినిధ్యం, సులభమైన కార్మికుల నమోదు, సుస్థిర నిధుల సమీకరణ, బదిలీ సౌలభ్యమున్న ప్రయోజనాలపై వాటి ప్రభావశీలత ఆధారపడి ఉంటుంది.
Photo from the source report: Social Security Boards for Informal and Gig Workers: Design and Delivery Gaps
Image: The Hindu (Editorial)
Why in news
సామాజిక భద్రతా సంహిత అమలైన ఏడాది తర్వాత బోర్డులు ఏర్పాటైనట్లు ది హిందూ సంపాదకీయం నివేదించింది. వాటి కేంద్రీకృత రూపకల్పనను, ప్రతిపక్ష అనుబంధ కార్మిక సంఘాలకు, ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలకు తగిన స్థానం కల్పించకపోవడాన్ని అది ప్రశ్నించింది.
40
అసంఘటిత కార్మికుల బోర్డు సభ్యులు
22
గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల బోర్డు సభ్యులు
19%
2015లో ప్రభుత్వం పేర్కొన్న కవరేజీ
64.3%
2025లో ప్రభుత్వం పేర్కొన్న కవరేజీ
సుమారు 94 కోట్లు
ప్రభుత్వ ప్రకటన ప్రకారం కవరేజీ పొందిన పౌరులు
Background
అనారోగ్యం, ప్రసూతి, పని సంబంధిత గాయాలు, నిరుద్యోగం, వృద్ధాప్యం వంటి నష్టభయాల వల్ల కలిగే ఆదాయ నష్టం, ఆరోగ్య సంరక్షణకు ఎదురయ్యే అడ్డంకుల నుంచి సామాజిక భద్రత వ్యక్తులను, కుటుంబాలను రక్షిస్తుంది. సాంప్రదాయ ఉపాధి అనుసంధాన రక్షణను అందించే స్థిరమైన ఉపాధి సంబంధాలు అసంఘటిత కార్మికులకు తరచుగా ఉండవు. గిగ్ పని సాంప్రదాయ యజమాని–ఉద్యోగి సంబంధానికి వెలుపల ఉన్న పని ఏర్పాట్లను కలిగి ఉంటుంది; ప్లాట్‌ఫామ్ పని ఉపాధి అవకాశాలను అందించడానికి ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లను ఉపయోగిస్తుంది. కార్మిక సంక్షేమం, సామాజిక భద్రత ఉమ్మడి శాసన బాధ్యతకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ చట్రం పరిధిలోకి వస్తాయి; అందువల్ల కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం అత్యవసరం. ప్రభుత్వ సహాయం, మానవీయ పని పరిస్థితులు, ప్రసూతి ఉపశమనానికి ఆదేశిక సూత్రాలు విస్తృత రాజ్యాంగ పునాదిని అందిస్తాయి.
ఏమి మారింది: బోర్డులు ఏర్పడ్డాయి, రక్షణ ఇంకా అందించాల్సి ఉంది
సంపాదకీయం ప్రకారం, రెండు బోర్డులకు కేంద్ర కార్మిక మంత్రి మన్‌సుఖ్ మాండవీయ అధ్యక్షత వహిస్తారు. అసంఘటిత కార్మికుల బోర్డులో కేంద్రం నామినేట్ చేసిన 40 మంది సభ్యులు ఉన్నారు; వీరిలో ఏడుగురు కార్మిక ప్రతినిధులు, ఏడుగురు యజమానుల ప్రతినిధులు ఉన్నారు. గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల బోర్డులో 22 మంది సభ్యులు ఉన్నారు; వీరిలో కార్మికులు, అగ్రిగేటర్ల నుంచి ఐదుగురు చొప్పున ప్రతినిధులు ఉన్నారు.
సామాజిక భద్రతా కవరేజీ 2015లో 19% నుంచి 2025లో 64.3%కి పెరిగి, సుమారు 94 కోట్ల మంది పౌరులను చేర్చుకుందన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రకటనను సంపాదకీయం నివేదించింది. ఇవి జనాభా స్థాయి కవరేజీపై చేసిన ప్రకటనలు; వీటి ఆధారంగా మాత్రమే అనియత రంగ లేదా గిగ్ కార్మికులకు ప్రతి ప్రధాన సామాజిక నష్టభయం నుంచి తగిన రక్షణ ఉందని నిర్ధారించలేం.
- బోర్డు ఏర్పాటు సంస్థాగత యంత్రాంగాన్ని నెలకొల్పుతుంది; ప్రయోజనాలకు స్వయంచాలక ప్రాప్యతను కల్పించదు.
- ప్రయోజనాల సమృద్ధి, నిరంతరత, అర్హత, ఆమోదం పొందిన దావాలతో పాటు కవరేజీని అంచనా వేయాలి.
- అందించిన సమాచారంలో పథకాలవారీ నిధులు, దావాల పరిష్కారం లేదా ప్రయోజనాల బదిలీ సౌలభ్యానికి సంబంధించిన గణాంకాలు లేవు.
Infographic
ప్రాతినిధ్యం
కార్మికుల అభిప్రాయాలకు తగిన ప్రాధాన్యం, రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం
నమోదు
వాస్తవ హక్కులతో అనుసంధానమైన సులభ నమోదు
నిధుల సమీకరణ
అంచనా వేయగల వనరులు, తగిన ప్రయోజనాలు
బదిలీ సౌలభ్యం
కార్మికుడిని అనుసరించే రక్షణ
జవాబుదారీతనం
ధృవీకరించగల బాధ్యతలు, సమర్థ పరిహార మార్గాలు
ఫలితాలు
ప్రయోజనాల స్వీకరణ, సమృద్ధి, నిరంతరతను కొలవడం
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
బోర్డు రూపకల్పన: ప్రాతినిధ్యం, సహకార సమాఖ్యవాదం
కేంద్రం చేతుల్లో నియంత్రణ కేంద్రీకృతం కావడం, ప్రతిపక్ష పక్షానికి చెందిన కేంద్ర కార్మిక సంఘాలకు, ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలకు పరిమిత స్థాయిలో చోటు కల్పించడం సంపాదకీయం వ్యక్తం చేసిన ప్రధాన ఆందోళన. కార్మికులు, యజమానులకు స్థానాలు ముఖ్యమైనవే అయినప్పటికీ, అవి ఉన్నంత మాత్రాన కార్మికుల పూర్తి వైవిధ్యానికి లేదా రాష్ట్ర స్థాయి అమలు అనుభవానికి ప్రాతినిధ్యం లభించిందని చెప్పలేం.
కార్మిక అంశం ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్నందున, సమర్థ రక్షణకు పోటీపడే పరిపాలనా వ్యవస్థల కంటే సమన్వయం అవసరం. కేంద్రీకృత నియామకాలు మాత్రమే రాజ్యాంగపరమైన చెల్లుబాటు లేదనడానికి రుజువు కావు; బోర్డు రూపకల్పన అర్థవంతమైన భాగస్వామ్యం, జవాబుదారీతనంతో కూడిన నిర్ణయాలు, ఆచరణసాధ్యమైన కేంద్ర–రాష్ట్ర ఏర్పాట్లకు వీలు కల్పిస్తుందా అన్నదే సంబంధిత విధాన ప్రశ్న.
- కార్మిక ప్రాతినిధ్యం వృత్తిపరమైన, ప్రాంతీయ, లింగ వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబించాలి.
- ఎంపిక ప్రమాణాలు, సమావేశ నిర్ణయాలు, అమలు సమీక్షలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండాలి.
- పథకాల రూపకల్పన, అమలు బాధ్యతలు, బదిలీ సౌలభ్య ఏర్పాట్లలో రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
నమోదు: గుర్తింపును అమలు చేయించుకోగల హక్కుగా మార్చడం
నమోదు కార్మికులను గుర్తించి పథకాలతో అనుసంధానించడంలో సహాయపడుతుంది. అయితే దానిని ప్రయోజనాల అర్హతతో లేదా వాస్తవ స్వీకరణతో సమానంగా భావించకూడదు. ఒక కార్మికుడు నమోదై ఉన్నప్పటికీ, అర్హత నిబంధనలు, అసంపూర్ణ రికార్డులు, అందుబాటులో లేని దరఖాస్తు ప్రక్రియలు లేదా పరిష్కారం కాని దావాల కారణంగా ప్రయోజనాల నుంచి మినహాయింపునకు గురికావచ్చు.
ప్రాంతాలు మారే, బహుళ ప్లాట్‌ఫామ్‌లపై పనిచేసే కార్మికుల విషయంలో ప్రతి యజమాని లేదా ప్లాట్‌ఫామ్ నుంచి పదేపదే ఆధారాలు కోరాల్సిన అవసరం లేకుండా ఖచ్చితమైన రికార్డులు నిర్వహించడం రూపకల్పనలోని సవాలు. ఇవి అంచనా వేయాల్సిన అమలు సంబంధిత నష్టభయాలు; కొత్తగా ఏర్పాటైన బోర్డుల పరిధిలో ఇవి ఎంతమేర సంభవిస్తున్నాయో అందించిన సంపాదకీయం నిర్ధారించదు.
- డిజిటల్ ప్రాప్యతతో పాటు సహాయక, ఆఫ్‌లైన్ నమోదు సదుపాయాలను కల్పించాలి.
- ప్రయోజనాల నిరంతరత కోల్పోకుండా కార్మికులు తమ వృత్తులు, ప్రాంతాలు, ప్లాట్‌ఫామ్ అనుబంధాలను నవీకరించుకునేందుకు అనుమతించాలి.
- నమోదు లేదా అర్హత వివాదాల కోసం సవరణ, అప్పీల్, ఫిర్యాదుల మార్గాలను ఏర్పాటు చేయాలి.
- అవసరమైన వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని మాత్రమే సేకరించి, దాని వినియోగానికి స్పష్టమైన రక్షణ చర్యలను ఏర్పాటు చేయాలి.
నిధుల సమీకరణ: సుస్థిర నిధులు, తగిన రక్షణ
బోర్డుల బడ్జెట్లు, విరాళాల రేట్లు లేదా ప్రయోజనాల పట్టికలను సంపాదకీయం పేర్కొనలేదు. అందువల్ల బోర్డు కూర్పు లేదా ప్రధాన కవరేజీ గణాంకాల ఆధారంగా మాత్రమే నిధుల సమృద్ధిని అంచనా వేయడం సాధ్యం కాదు.
విశ్వసనీయమైన నిధుల రూపకల్పన కార్మికుల క్రమరహిత ఆదాయాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటూ, ప్రభుత్వం, అగ్రిగేటర్లు, ఇతర విరాళదాతల బాధ్యతలను స్పష్టం చేయాలి. ఏ విరాళాల ఏర్పాటు అయినా వర్తించే చట్టం, స్పష్టంగా నిర్వచించిన నియమాలపై ఆధారపడాలి; ఇక్కడ చర్చించిన ప్రత్యామ్నాయాలు విధాన సిఫార్సులే తప్ప, నోటిఫై చేసిన నిబంధనల గురించిన ప్రకటనలు కావు.
- నిధుల అవసరాలను అంచనా వేయడానికి ముందు కనీస రక్షణ ప్యాకేజీని నిర్వచించాలి.
- పూర్తిగా విచక్షణాధారిత కేటాయింపులపై ఆధారపడకుండా, ముందుగా అంచనా వేయగల నిధులు, పారదర్శక లెక్కల నిర్వహణను అనుసరించాలి.
- విరాళాల చెల్లింపు నిబంధనలు తక్కువ లేదా అస్థిర ఆదాయం ఉన్న కార్మికులను మినహాయించకుండా చూడాలి.
- నిధుల రాబడులు, వ్యయం, చెల్లించాల్సిన బాధ్యతలు, ప్రయోజనాల అందజేత ఫలితాలను ప్రచురించాలి.
బదిలీ సౌలభ్యం, ప్లాట్‌ఫామ్ జవాబుదారీతనం: రక్షణ కార్మికుడిని అనుసరించాలి
బదిలీ సౌలభ్యమున్న రక్షణ వల్ల అర్హుడైన కార్మికుడు రాష్ట్రాలు, వృత్తులు లేదా ప్లాట్‌ఫామ్‌లు మారినా ప్రయోజనాలను పొందగలుగుతాడు. ఉమ్మడి నమోదు రికార్డు దీనికి తోడ్పడగలదు. అయితే బదిలీ సౌలభ్యానికి అనుకూలమైన అర్హత నియమాలు, ఆర్థిక సర్దుబాటు ఏర్పాట్లు, కొత్త ప్రాంతంలోని ప్రయోజనాల అందజేత వ్యవస్థ ఆమోదం కూడా అవసరం.
ప్లాట్‌ఫామ్ జవాబుదారీతనం బోర్డులో ప్రాతినిధ్యానికే పరిమితం కాకూడదు. చట్టం నిర్దేశించిన సందర్భాల్లో ప్లాట్‌ఫామ్‌లు ధృవీకరించగల పని, విరాళాల రికార్డులను అందించాలి; మినహాయింపులను వివరించి, దావాల పరిష్కారానికి సహకరించాలి. ఉపాధి హోదా, వేతనాలు, పని పరిస్థితులు, సమష్టి ప్రాతినిధ్యానికి సంబంధించిన వేర్వేరు చట్టపరమైన ప్రశ్నల నుంచి సామాజిక భద్రతను వేరుగా చూడాలి.
- ఒకే ప్లాట్‌ఫామ్‌పై ఆధారపడే రికార్డులకు బదులుగా కార్మికులతో అనుసంధానమైన ప్రయోజనాల రికార్డులను రూపొందించాలి.
- బహుళ ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో చేసిన పని సక్రమంగా నమోదయ్యేలా చూస్తూ, ఒకే బాధ్యతను రెండుసార్లు మోపడాన్ని నివారించాలి.
- వివాదాస్పద రికార్డులు, విరాళాలు, తిరస్కరించిన ప్రయోజనాలపై స్వతంత్ర ఫిర్యాదుల పరిష్కారాన్ని కల్పించాలి.
- విస్తృత కార్మిక హక్కుల సమస్యలను పరిష్కరించడానికి సంక్షేమ పథకంలో నమోదును ప్రత్యామ్నాయంగా పరిగణించకూడదు.
| అంశం | సరిపోని చర్య | అర్థవంతమైన పరీక్ష |
|---|---|---|
| బోర్డు రూపకల్పన | ప్రాతినిధ్య స్థానాలను లెక్కించడం | వైవిధ్యం, భాగస్వామ్యం, జవాబుదారీతనాన్ని అంచనా వేయడం |
| నమోదు | నమోదైన కార్మికులను లెక్కించడం | అర్హులైన కార్మికులకు ప్రయోజనాలు అందుతున్నాయో లేదో పరిశీలించడం |
| నిధుల సమీకరణ | ఒక నిధిని ప్రకటించడం | అంచనా వేయగల ఆదాయాన్ని, తగిన చెల్లింపులను నిర్ధారించడం |
| బదిలీ సౌలభ్యం | ఉమ్మడి గుర్తింపు సంఖ్యను అందించడం | వలస లేదా ప్లాట్‌ఫామ్ మార్పు తర్వాత కూడా అర్హత, ప్రాప్యత కొనసాగించడం |
| ప్లాట్‌ఫామ్ జవాబుదారీతనం | అగ్రిగేటర్ ప్రతినిధులను చేర్చడం | వర్తించే నివేదిక సమర్పణ, విరాళాల చెల్లింపు బాధ్యతల అనుసరణను ధృవీకరించడం |
| కవరేజీ | జనాభా స్థాయి నమోదును నివేదించడం | కార్మిక వర్గాలకు నష్టభయాల నుంచి రక్షణ, ప్రయోజనాల సమృద్ధి, నిరంతరతను కొలవడం |
- 1. సులభంగా అందుబాటులో ఉండే, సహాయం అందించే మార్గాల ద్వారా కార్మికులను గుర్తించి నమోదు చేయాలి.
- 2. అర్హతను ధృవీకరించి, కార్మికులతో అనుసంధానమైన ఖచ్చితమైన రికార్డులను నిర్వహించాలి.
- 3. నిధులను సమకూర్చి, వర్తించే విరాళాల లెక్కలను నిర్వహించాలి.
- 4. ప్రాంతాలు, పని ఏర్పాట్లు మారినా ప్రయోజనాలను అందించాలి.
- 5. అందుబాటులో ఉండే అప్పీళ్ల ద్వారా మినహాయింపులు, వివాదాస్పద దావాలను పరిష్కరించాలి.
- 6. ప్రయోజనాల సమృద్ధి, నిరంతరత, వాస్తవ స్వీకరణపై తనిఖీ నిర్వహించాలి.
2015
సంపాదకీయం ఉటంకించిన ప్రభుత్వ కవరేజీ ప్రకటనలో 19%ను ప్రాతిపదికగా ఉపయోగించారు.
2025
సామాజిక భద్రతా కవరేజీ 64.3%కు, అంటే సుమారు 94 కోట్ల మంది పౌరులకు చేరిందని ప్రభుత్వం పేర్కొంది.
2026, అందించిన సంపాదకీయంలో నివేదించిన ప్రకారం
కేంద్ర కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ అసంఘటిత కార్మికుల కోసం, గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల కోసం జాతీయ బోర్డులను ఏర్పాటు చేసింది; సంహిత అమలైన ఏడాది తర్వాత ఈ ఏర్పాటు జరిగినట్లు సంపాదకీయం పేర్కొంది.
Significance, challenges & way forward
Significance
- ప్రత్యేక బోర్డులు సాంప్రదాయ ఉపాధి అనుసంధాన సంక్షేమ వ్యవస్థలకు వెలుపల ఉన్న కార్మికులపై సంస్థాగత దృష్టిని కేంద్రీకరించగలవు.
- సమర్థ రక్షణ అనారోగ్యం, గాయాలు, ప్రసూతి సంబంధిత ఆదాయ నష్టం, వృద్ధాప్య అభద్రత వల్ల కుటుంబాలు ఎదుర్కొనే దుర్బలతను తగ్గించగలదు.
- బదిలీ సౌలభ్యమున్న ప్రయోజనాలు కార్మికులు సంక్షేమ ప్రాప్యతను పదేపదే పునఃస్థాపించుకోవాల్సిన అవసరం లేకుండా వారి చలనశీలతకు తోడ్పడగలవు.
- సమ్మిళిత పాలన కార్మికుల అనుభవాన్ని, రాష్ట్ర స్థాయి అమలు పరిజ్ఞానాన్ని చేర్చడం ద్వారా పథకాల రూపకల్పనను మెరుగుపరచగలదు.
- పారదర్శక ప్లాట్‌ఫామ్ బాధ్యతలు డిజిటల్ మధ్యవర్తిత్వంతో జరిగే పనికి సామాజిక రక్షణను మరింత అనుకూలంగా మార్చగలవు.
Challenges
- కేంద్రీకృత నియామకాలు బోర్డు నిర్ణయాల సముచితతపై నమ్మకాన్ని, ఆచరణలో వాటి సమ్మిళిత స్వభావాన్ని బలహీనపరచవచ్చు.
- నమోదు గణాంకాలు అర్హత, దరఖాస్తు, దావాల పరిష్కార దశల్లో జరిగే మినహాయింపులను మరుగుపరచవచ్చు.
- క్రమరహిత ఆదాయాలు విరాళాల సేకరణను, కార్మికులు భరించగల చెల్లింపుల రూపకల్పనను సంక్లిష్టం చేస్తాయి.
- రాష్ట్రాలు, ప్లాట్‌ఫామ్‌ల మధ్య మార్పులు రికార్డులను విడగొట్టి, ప్రయోజనాల ప్రాప్యతకు అంతరాయం కలిగించవచ్చు.
- పథకాలవారీ ఫలితాల సమాచారం పరిమితంగా ఉండటం వల్ల నామమాత్రపు కవరేజీని తగిన రక్షణ నుంచి వేరు చేయడం కష్టమవుతుంది.
- సంక్షేమ ఏర్పాట్లు ఉపాధి హోదా, కార్మిక హక్కులపై విస్తృత వివాదాలను పరిష్కరించకపోవచ్చు.
Way forward
- రాష్ట్రాలు, విభిన్న కార్మిక సంఘాలు, సంబంధిత యజమాని లేదా అగ్రిగేటర్ ప్రతినిధుల అర్థవంతమైన భాగస్వామ్యాన్ని విస్తరించాలి.
- బోర్డుల విధులు, ఎంపిక ప్రమాణాలు, నిర్ణయాలు, అమలు బాధ్యతలను ప్రచురించాలి.
- రక్షణ పొందడానికి డిజిటల్ నైపుణ్యాన్ని షరతుగా విధించని సహాయక నమోదు, రికార్డుల సవరణ వ్యవస్థలను నిర్మించాలి.
- వర్తించే చట్టపరమైన చట్రం కింద భరించగల వ్యయంతో ప్రయోజనాలు, అంచనా వేయగల నిధులు, తనిఖీ చేయగల విరాళాల ఏర్పాట్లను నిర్దేశించాలి.
- నిధుల సమీకరణ, దావాల పరిష్కార బాధ్యతతో సహా అంతర్రాష్ట్ర, అంతర్-ప్లాట్‌ఫామ్ బదిలీ సౌలభ్య నియమాలపై ఏకాభిప్రాయానికి రావాలి.
- నమోదు, కవరేజీతో పాటు ఆమోదం పొందిన దావాలు, నిరంతరత, సమృద్ధి, మినహాయింపులను కొలవాలి.
- వివాదాస్పద నిర్ణయాలపై స్వతంత్ర సమీక్షతో కూడిన, అందుబాటులో ఉండే కాలపరిమితి గల ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి.
Key terms
- సామాజిక భద్రత
- నిర్దిష్ట జీవన, ఉపాధి సంబంధిత నష్టభయాల నుంచి ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రాప్యతకు, ఆదాయ భద్రతకు తోడ్పడే రక్షణ.
- అసంఘటిత కార్మికుడు
- అసంఘటిత రంగంలోని గృహాధారిత, స్వయం ఉపాధి, వేతన కార్మికులతో పాటు నిర్దిష్ట సంఘటిత రంగ రక్షణలకు వెలుపల ఉన్న కొందరు కార్మికులను కలుపుకునే వర్గం.
- గిగ్ కార్మికుడు
- సాంప్రదాయ యజమాని–ఉద్యోగి సంబంధానికి వెలుపల ఉన్న పని ఏర్పాట్ల ద్వారా ఆదాయాన్ని ఆర్జించే వ్యక్తి.
- ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుడు
- సాంప్రదాయ యజమాని–ఉద్యోగి సంబంధానికి వెలుపల, ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫామ్ ద్వారా నిర్వహించే పనిలో నిమగ్నమైన వ్యక్తి.
- అగ్రిగేటర్
- వినియోగదారులను విక్రేతలు లేదా సేవా ప్రదాతలతో అనుసంధానించే డిజిటల్ మధ్యవర్తి లేదా మార్కెట్ వేదిక.
- ప్రయోజనాల బదిలీ సౌలభ్యం
- కార్మికుడు ప్రాంతం లేదా పని ఏర్పాటును మార్చుకున్నప్పుడు అర్హత కలిగిన సామాజిక రక్షణ కొనసాగడం.
- ప్రభావవంతమైన కవరేజీ
- కేవలం చట్టపరమైన చేర్పు లేదా నమోదు కాకుండా, రక్షణ, ప్రయోజనాలకు వాస్తవ ప్రాప్యత.
- సహకార సమాఖ్యవాదం
- ప్రజా విధాన రూపకల్పన, నిధుల సమీకరణ, అమలులో కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. సామాజిక భద్రతకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇందులో ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఆదాయ అభద్రతకు సంబంధించిన రక్షణ ఉంటుంది. 2. కార్మికుల డేటాబేస్‌లో నమోదు కావడం వల్ల నమోదైన ప్రతి కార్మికుడికి తగిన ప్రయోజనాలు అందుతున్నాయని తప్పనిసరిగా నిర్ధారణ అవుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q2. భారతదేశంలో కార్మిక పాలనకు సంబంధించిన కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. కార్మిక సంక్షేమం, సామాజిక భద్రత ఉమ్మడి జాబితా చట్రం పరిధిలోకి వస్తాయి. 2. ప్రాంతాలు మారే కార్మికులకు రక్షణ అందించడంలో కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం ప్రాసంగికమైనది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Q3. గిగ్, అసంఘటిత కార్మికులకు ప్రయోజనాల బదిలీ సౌలభ్యాన్ని కింది వాటిలో ఏది ఉత్తమంగా వివరిస్తుంది?
Q4. అందించిన సంపాదకీయంలో వివరించిన బోర్డులకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అసంఘటిత కార్మికుల బోర్డులో 22 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. 2. గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికుల బోర్డులో అగ్రిగేటర్లు, కార్మికుల నుంచి ఏడుగురు చొప్పున ప్రతినిధులు ఉన్నారు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Mains practice questions
GS 2 · 15 marks · 250 words
అసంఘటిత, గిగ్ కార్మికుల రక్షణకు సామాజిక భద్రతా బోర్డుల ఏర్పాటు అవసరమే అయినప్పటికీ, అది మాత్రమే సరిపోదు. ప్రాతినిధ్యం, నమోదు, నిధుల సమీకరణ, బదిలీ సౌలభ్యం, ప్లాట్‌ఫామ్ జవాబుదారీతనం ఆధారంగా పరిశీలించండి.
Frequently asked questions
సామాజిక భద్రతా బోర్డును ఏర్పాటు చేసినంత మాత్రాన కార్మికులకు స్వయంచాలకంగా రక్షణ ఎందుకు లభించదు?
బోర్డు అనేది ఒక సంస్థాగత యంత్రాంగం. రక్షణ కల్పించడానికి అమలులో ఉన్న పథకాలు, నిధులు, సులభమైన అర్హత నిర్ధారణ ప్రక్రియలు, ప్రయోజనాల అందజేత, మినహాయింపునకు గురైనప్పుడు పరిహార మార్గాలు కూడా అవసరం.
నివేదించిన కవరేజీ గణాంకాలు గిగ్ కార్మికులకు తగిన రక్షణ ఉందని నిర్ధారిస్తున్నాయా?
లేదు. ప్రభుత్వం పేర్కొన్న జనాభా కవరేజీ గణాంకాలు గిగ్ కార్మికులకు అందుబాటులో ఉన్న ప్రయోజనాల సమృద్ధిని, నిరంతరతను లేదా పరిధిని విడిగా నిరూపించవు.
అనియత రంగ, ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులకు ప్రయోజనాల బదిలీ సౌలభ్యం ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
కార్మికులు రాష్ట్రాలు, వృత్తులు లేదా ప్లాట్‌ఫామ్‌లను మార్చవచ్చు. బదిలీ సౌలభ్యం వల్ల రక్షణ ఒకే ప్రాంతం లేదా మధ్యవర్తిపై ఆధారపడకుండా, ఈ మార్పుల సమయంలోనూ అర్హత కలిగిన ప్రయోజనాలు కొనసాగుతాయి.
ఈ బోర్డులు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని సంపాదకీయం నిర్ధారిస్తుందా?
లేదు. అది కేంద్రీకరణ, ప్రాతినిధ్యం, సమాఖ్య సహకారం గురించి ఆందోళనలను వ్యక్తం చేస్తుంది; ఈ ఆందోళనలే రాజ్యాంగ విరుద్ధమని న్యాయస్థానం నిర్ధారించినట్లు కావు.