New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · మధ్యయుగ భారతదేశం · మొఘల్ సామ్రాజ్యం

జహంగీర్

నాలుగవ మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ 1605 నుంచి 1627 వరకు పాలించాడు. ఆయన పాలనలో అక్బర్ ఏర్పాటు చేసిన సామ్రాజ్య వ్యవస్థల కొనసాగింపుతోపాటు ప్రభావశీల దర్బారు వర్గాలు, మేవార్‌తో సయోధ్య, దక్కన్‌లో సైనిక దండయాత్రలు, విస్తరిస్తున్న ఐరోపా వాణిజ్య సంబంధాలు, చిత్రలేఖనంలో అసాధారణ విజయాలు కనిపిస్తాయి. ప్రిలిమ్స్‌కు సంబంధించి నూర్జహాన్ రాజకీయ పాత్ర, తుజుక్-ఇ-జహంగీరీ, సర్ థామస్ రో రాయబార పర్యటన, గురు అర్జున్‌కు మరణశిక్ష, జహంగీర్ సాంస్కృతిక పోషణకు, షాజహాన్ మహత్తర కట్టడాల నిర్మాణానికి మధ్య వ్యత్యాసం ప్రధాన అంశాలు.

ఊహాజనిత దర్బారు సమావేశంలో షా అబ్బాస్‌కు స్వాగతం పలుకుతున్న జహంగీర్, సుమారు 1618; మొఘల్ దౌత్య సంబంధాలను ప్రతిబింబించే చిత్రణ.

ఊహాజనిత దర్బారు సమావేశంలో షా అబ్బాస్‌కు స్వాగతం పలుకుతున్న జహంగీర్, సుమారు 1618; మొఘల్ దౌత్య సంబంధాలను ప్రతిబింబించే చిత్రణ.

Credit: Bishandas (attribution) · Public domain · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

1. సింహాసనారోహణ, చారిత్రక ఆధారాలు మరియు సామ్రాజ్య పాలన

జహంగీర్ 1569లో అక్బర్‌కు, మరియం-ఉజ్-జమానీ అనే బిరుదు కలిగిన అంబర్ రాజపుత్ర రాకుమారికి జన్మించాడు. ఆయన అసలు పేరు సలీం; ఇది సూఫీ సాధువు షేఖ్ సలీం చిష్తీని స్మరింపజేస్తుంది. అక్బర్ వారసుడిగా సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించడానికి ముందు, సలీం అలహాబాద్‌లో ప్రత్యర్థి దర్బారును ఏర్పాటు చేసి తన తండ్రి అధికారాన్ని సవాలు చేశాడు. 1602లో సలీం ప్రేరేపణతో బీర్ సింగ్ బుందేలా, అక్బర్ సన్నిహిత సహచరుడు అబుల్ ఫజల్‌ను హత్య చేశాడు. తండ్రీకొడుకుల సంబంధం ఇలా ఉద్రిక్తంగా ఉన్నప్పటికీ, 1605లో అక్బర్ మరణానంతరం సలీం సింహాసనాన్ని దక్కించుకున్నాడు.

జహంగీర్, అక్బర్ నుంచి వారసత్వంగా పొందిన పరిపాలనా వ్యవస్థను చాలావరకు యథాతథంగా కొనసాగించాడు: మన్సబ్‌దారీ శ్రేణి వ్యవస్థ, జాగీర్ల కేటాయింపులు, ప్రాంతీయ పాలన, మునుపటి పాలనాకాలంతో ముడిపడిన వ్యవసాయ భూమిశిస్తు వ్యవస్థ ఇందులో భాగాలు. అతని పాలనలో అభివృద్ధి చెందిన దు-అస్పా సిహ్-అస్పా విధానం ద్వారా ఎంపిక చేసిన మన్సబ్‌దార్లు తమ జాత్ హోదాలో తదనుగుణమైన పెరుగుదల లేకుండానే అదనపు అశ్విక దళాలను నిర్వహించే బాధ్యతలను చేపట్టగలిగారు. పరీక్షల దృష్ట్యా, జాత్ అనేది వ్యక్తిగత హోదాను, స్థాయిని సూచించగా, సవార్ అనేది ఒక మన్సబ్‌లోని అశ్విక దళ విభాగాన్ని సూచించేది.

అతను సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించినప్పుడు జారీ చేసిన నిబంధనలు చక్రవర్తిని న్యాయప్రదాతగా ప్రతిపాదించాయి. ప్రసిద్ధ న్యాయ గొలుసు, లేదా జంజీర్-ఇ-అదల్, ఆగ్రాలోని చక్రవర్తి నివాసాన్ని వినతిదారులు చేరుకోగలిగే ఒక ప్రదేశంతో అనుసంధానించింది. ఇటువంటి చర్యలు రాజు ప్రజలకు ప్రత్యక్షంగా జవాబుదారీగా ఉండాలనే ఆదర్శాన్ని వ్యక్తం చేశాయి; అయితే, సామ్రాజ్యమంతటా అందరికీ న్యాయం పొందే సమాన అవకాశం ఉండేదనడానికి వీటిని ఆధారాలుగా పొరబడకూడదు.

ప్రధాన వ్యక్తిగత ఆధారగ్రంథం తుజుక్-ఇ-జహంగీరీ; దీనిని జహంగీర్‌నామా అని కూడా పిలుస్తారు. ఇందులో చక్రవర్తి నిర్ణయాలు, దర్బారు సంఘటనలు, బహుమతులు, ప్రకృతి పరిశీలనలు, చక్రవర్తి సొంత అంచనాలు నమోదయ్యాయి. ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న కథనం మొత్తాన్ని జహంగీర్ స్వయంగా రాయలేదు; ఇతరులు దానిని కొనసాగించారు. అన్ని రాజుల స్మృతిగ్రంథాల మాదిరిగానే, దీనిని కూడా చారిత్రక వృత్తాంతాలు, శాసనాలు, ఐరోపా రచనలతో పోల్చుతూ విమర్శనాత్మకంగా అధ్యయనం చేయాలి.

2. నూర్జహాన్, వారసత్వ పోరాటాలు మరియు దర్బారు రాజకీయాలు

జహంగీర్ 1611లో షేర్ అఫ్గాన్ వితంతువైన మెహర్-ఉన్-నిసాను వివాహం చేసుకున్నాడు. నూర్జహాన్‌గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఆమె, అసాధారణమైన ప్రభావం కలిగిన మొఘల్ రాణిగా ఎదిగింది. ఆమె తండ్రి మీర్జా ఘియాస్ బేగ్‌కు ఇతిమాద్-ఉద్-దౌలా అనే బిరుదు లభించగా, ఆమె సోదరుడు అసఫ్ ఖాన్ ప్రముఖ స్థానానికి ఎదిగాడు. చక్రవర్తి ఉత్తర్వులు, ఆమె అందించిన ఆదరణ, జహంగీర్ పేరుతో పాటు ఆమె పేరును కూడా కలిగి ఉన్న నాణేలు ఆమె అధికారాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. అయినప్పటికీ, జహంగీర్‌ను కేవలం ఆమె చేతిలోని కీలుబొమ్మగా వర్ణించడం, అతను కొనసాగించిన స్వతంత్ర రాజకీయ పాత్రను, ఉన్నతాధికార వర్గంలో మారుతూ వచ్చిన కూటములను విస్మరించడమే అవుతుంది.

తరువాత షాజహాన్‌గా ప్రసిద్ధి చెందిన యువరాజు ఖుర్రం, ప్రారంభంలో ఈ కుటుంబంతో ఉన్న సంబంధం వల్ల ప్రయోజనం పొందాడు. 1612లో అతను అసఫ్ ఖాన్ కుమార్తె అర్జుమంద్ బాను బేగంను వివాహం చేసుకున్నాడు; ఆమె తరువాత ముంతాజ్ మహల్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ తరువాత నూర్జహాన్ కుమార్తె లాడ్లీ బేగం యువరాజు షహ్రియార్‌ను వివాహం చేసుకోవడంతో, సింహాసన వారసత్వానికి పోటీగా మరో బంధుత్వ సంబంధం ఏర్పడింది. చరిత్రకారులు కొన్నిసార్లు దీనిని నూర్జహాన్ వర్గం లేదా జుంటాగా వర్ణిస్తారు; అయితే అది అధికారిక సంస్థగానీ, శాశ్వతంగా ఐక్యంగా ఉన్న రాజకీయ కూటమిగానీ కాదు.

ఈ పాలనాకాలంలో రాజవంశ అంతర్గత ఉద్రిక్తతలు ప్రముఖంగా కనిపించాయి. యువరాజు ఖుస్రౌ 1606లో తిరుగుబాటు చేసి, ఓడిపోయి, ఖైదు చేయబడ్డాడు. 1622–1625 మధ్య ఖుర్రం చేసిన తిరుగుబాటు సామ్రాజ్య రాజకీయాలను అస్తవ్యస్తం చేసింది. 1626లో సేనాధిపతి మహాబత్ ఖాన్, దర్బారులోని ప్రత్యర్థుల నుంచి తన స్థానాన్ని కాపాడుకునే ప్రయత్నంలో, జీలం సమీపంలో జహంగీర్‌ను తన అదుపులోకి తీసుకున్నాడు. నూర్జహాన్ రాజకీయ వ్యూహాలు చక్రవర్తికి తిరిగి స్వేచ్ఛ లభించడానికి తోడ్పడ్డాయి. 1627లో జహంగీర్ మరణించిన తరువాత, ఖుర్రంకు సింహాసన వారసత్వం దక్కేలా చేయడంలో అసఫ్ ఖాన్ సహాయపడ్డాడు; షాజహాన్ 1628లో అధికారికంగా సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు.

3. ప్రాదేశిక విధానం మరియు ఐరోపా వారితో సంబంధాలు

1615లో మేవార్‌తో కుదిరిన ఒప్పందం ఒక ప్రధాన రాజకీయ విజయం. ఖుర్రం నాయకత్వంలో జరిగిన సైనిక దండయాత్రల ఒత్తిడి కారణంగా రాణా అమర్ సింగ్ మొఘల్ సార్వభౌమాధికారాన్ని అంగీకరించాడు. రాణా స్వయంగా చక్రవర్తి దర్బారుకు హాజరు కావాలని బలవంతం చేయలేదు; ఆయన కుమారుడు కరణ్ సింగ్ మొఘల్ సేవలో చేరాడు. చిత్తోర్‌తో సహా తన భూభాగాలను మేవార్ తిరిగి పొందింది, అయితే చిత్తోర్ కోట రక్షణ నిర్మాణాలను మరమ్మతు చేయడానికి అనుమతి లేదు. వివాహ సంబంధాన్ని విధిగా పెట్టలేదు. ప్రతిష్ఠాత్మకమైన ఒక రాజపుత్ర రాజవంశాన్ని పూర్తిగా మొఘల్ పాలనా వ్యవస్థలో విలీనం చేయడానికి బదులుగా, దానితో సర్దుబాటు చేసుకున్న విధానాన్ని ఈ ఒప్పందం తెలియజేస్తుంది.

దక్కన్‌లో మొఘల్ విస్తరణకు అహ్మద్‌నగర్‌కు చెందిన ప్రభావశీల రాజనీతిజ్ఞుడు, సైనిక నాయకుడు మాలిక్ అంబర్ ప్రతిఘటించాడు. ఆయన చలనశీల యుద్ధతంత్రం, స్థానిక భౌగోళిక స్వరూపాన్ని వినియోగించుకోవడం, కూటములను ఏర్పరచుకోవడం మొఘలుల పురోగతిని పదేపదే అడ్డుకున్నాయి. 1617లో కుదిరిన ఒప్పందంతో సహా ఖుర్రం తాత్కాలిక విజయాలు సాధించినప్పటికీ, జహంగీర్ మొత్తం అహ్మద్‌నగర్ రాజ్యాన్ని శాశ్వతంగా తన సామ్రాజ్యంలో కలుపుకోలేదు. వాయవ్య ప్రాంతంలో పర్షియాకు చెందిన షా అబ్బాస్ I 1622లో కాందహార్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడంతో, వ్యూహాత్మకంగా, వాణిజ్యపరంగా ముఖ్యమైన ఒక ప్రవేశద్వారంపై మొఘలుల నియంత్రణ బలహీనపడింది. దీనికి భిన్నంగా, కాంగ్రా కోట 1620లో మొఘలుల వశమైంది.

ఐరోపా శక్తుల మధ్య వాణిజ్య పోటీ కూడా తీవ్రమైంది. విలియం హాకిన్స్ 1609లో జహంగీర్ దర్బారుకు చేరుకున్నాడు, కానీ భద్రమైన, దీర్ఘకాలిక వాణిజ్య ఏర్పాటును సాధించలేకపోయాడు. 1612లో స్వాలీ సమీపంలో పోర్చుగీసులపై ఆంగ్లేయులు నావికా విజయం సాధించిన తరువాత, సూరత్‌లో ఆంగ్లేయుల వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు మరింత స్థిరమైన పునాది ఏర్పడింది. జేమ్స్ I రాయబారి సర్ థామస్ రో 1615–1619 కాలంలో మొఘల్ దర్బారుకు హాజరై, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వాణిజ్య ప్రత్యేకాధికారాలను పొందేందుకు ప్రయత్నించాడు. ఈ సంబంధాలు వాణిజ్యానికి, దౌత్య సంబంధాలను నెలకొల్పుకునే అవకాశాలకు సంబంధించినవే కానీ, భారతదేశంలో బ్రిటిష్ ప్రాదేశిక సార్వభౌమాధికారానికి సంబంధించినవి కావు.

4. మతం, న్యాయం మరియు సమాజం

విభిన్న వర్గాలకు చెందిన ప్రముఖులను మొఘల్ సేవలో చేర్చుకునే విధానాన్ని జహంగీర్ స్థూలంగా కొనసాగించాడు; అక్బర్ రద్దు చేసిన జిజియా పన్నును తిరిగి ప్రవేశపెట్టలేదు. ఆయన హిందూ సన్యాసులు, ముస్లిం మత ప్రముఖులు, జెస్యూట్ మిషనరీలతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. క్రైస్తవ ప్రతిమా రూపాల పట్ల ఆయన దర్బారు చూపిన ఆసక్తి చిత్రకళను కూడా ప్రభావితం చేసింది. అయితే, సాంస్కృతిక విషయాల పట్ల ఆసక్తితోపాటు మతపరమైన నిర్బంధ చర్యలు కూడా కొనసాగాయి. అందువల్ల ఆయన పాలనను పూర్తిగా సహనశీలమైనదిగానో, పూర్తిగా అసహనశీలమైనదిగానో పేర్కొనడం సరైనది కాదు.

ఐదవ సిక్కు గురువైన గురు అర్జున్‌ను 1606లో మరణశిక్షకు గురిచేయడం మొఘల్–సిక్కు సంబంధాలలో ఒక నిర్ణయాత్మక పరిణామం. గురువుకు పెరుగుతున్న అనుచరగణం, తిరుగుబాటు చేసిన యువరాజు ఖుస్రూతో ఆయన భేటీ కావడం చక్రవర్తి అనుమానాలకు కారణమైనట్లు జహంగీర్ స్వీయ స్మృతులు తెలియజేస్తాయి. రాజకీయ, మతపరమైన అంశాలు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నాయి; ఈ ఘటనను ఒకే ఉద్దేశానికి పరిమితం చేయడం తప్పుదారి పట్టిస్తుంది. అనంతరం గురు హరగోబింద్ ఆధ్యాత్మిక అధికారంతోపాటు లౌకిక అధికారానికి కూడా ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు. పుష్కర్‌లోని వరాహ విగ్రహంతో సహా కొన్ని మత సంస్థలు, విగ్రహాలపై చర్యలు తీసుకోవాలని కూడా జహంగీర్ ఆదేశించాడు. ఇది సామ్రాజ్య సర్దుబాటు విధానానికి ఉన్న పరిమితులను తెలియజేస్తుంది.

5. చిత్రకళ, వాస్తుశిల్పం మరియు చారిత్రక ప్రాధాన్యం

జహంగీర్ పాలనలో మొఘల్ చిత్రకళ అసాధారణమైన పరిణతిని సాధించింది. అక్బర్ కాలంలోని విస్తృతమైన సచిత్ర కథనాలతో పోలిస్తే, జహంగీర్ కళాపోషణలో వ్యక్తిగత చిత్తరువులు, చిత్రసంపుటాల్లోని చిత్రాలు, జంతువులు, మొక్కల నిశిత పరిశీలన, రాజత్వాన్ని ప్రతిబింబించే ప్రతీకాత్మక చిత్రణలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం లభించింది. ఉస్తాద్ మన్సూర్ ప్రకృతి చరిత్రకు సంబంధించిన అధ్యయన చిత్రాల్లో ప్రత్యేక నైపుణ్యం సాధించగా, అబుల్ హసన్ పరిణతి చెందిన ఆస్థాన చిత్రకళకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. బిషన్‌దాస్ ముఖ్యంగా వ్యక్తి చిత్తరువుల చిత్రణతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నాడు. యూరోపియన్ చెక్కుడు ముద్రణ చిత్రాల ద్వారా ప్రభావళులు, దేవదూతలు, స్థల లోతును సూచించే దృశ్య ప్రభావాలు వంటి అంశాలు ప్రవేశించాయి. కళాకారులు వాటిని కేవలం నకలు చేయకుండా, తమ శైలికి అనుగుణంగా మలచుకున్నారు.

పక్షులు, జంతువులు, అసాధారణ ప్రకృతి దృగ్విషయాల గురించి జహంగీర్ విశేషమైన పరిశీలనలను నమోదు చేశాడు. అందువల్ల ఆయన కళాపోషణ సాంస్కృతిక చరిత్రకే కాకుండా, పరిశీలన, జ్ఞాన వికాస చరిత్రకు కూడా ప్రాముఖ్యం కలిగి ఉంది. అయితే, మొఘలుల ఆధిక్యాన్ని చాటే రూపకాలంకార చిత్రాలను సమావేశాలు లేదా దౌత్య ఘటనల యథార్థ రికార్డులుగా భావించకూడదు.

ఈ పాలనాకాలం ముఖ్యంగా చిత్రకళతో ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, వాస్తుశిల్పం కూడా ప్రాధాన్యాన్ని నిలుపుకుంది. 1620లలో నూర్జహాన్ ఆగ్రాలో ఇతిమాద్-ఉద్-దౌలా సమాధిని నిర్మింపజేసింది. దానిలోని తెల్లని పాలరాయి, సున్నితమైన జాలీలు, రంగురాళ్ల పొదుగు అలంకరణలు షాజహాన్ కాలంలో ప్రాచుర్యం పొందిన లక్షణాలకు ముందస్తు సూచనలుగా కనిపిస్తాయి. సికంద్రాలోని అక్బర్ సమాధి జహంగీర్ పాలనలో పూర్తయింది. లాహోర్‌లోని జహంగీర్ సొంత సమాధి ఆయన మరణానంతరం నిర్మించబడింది. కట్టడాలను పాలనాకాలాలతో జతపరిచేటప్పుడు ఈ తేడాను గుర్తించడం ముఖ్యం.

జహంగీర్ చిత్రకళ: దౌత్యం మరియు సామ్రాజ్య స్వీయ ప్రతినిధీకరణ

అందించిన మెటాడేటా, సఫవీ పాలకుడు షా అబ్బాస్‌కు జహంగీర్ స్వాగతం పలుకుతున్న చిత్రాన్ని గుర్తిస్తుంది. ఇది జహంగీర్ సాంస్కృతిక పోషణకు, ఇరాన్‌తో సంబంధాలకు నేరుగా సంబంధించినదే అయినప్పటికీ, వాస్తవంగా జరిగిన సమావేశానికి రికార్డుగా భావించకూడదు. ఈ ఇద్దరు సార్వభౌములు ఎప్పుడూ ప్రత్యక్షంగా కలుసుకోలేదు. ఇటువంటి ఊహాజనిత సమావేశ దృశ్యాలు సామ్రాజ్య హోదాను, దౌత్య ఆకాంక్షలను వ్యక్తీకరించడానికి తోడ్పడ్డాయి. జహంగీర్ పాలనలో రూపకాలంకార చిత్రరచనలతోపాటు వ్యక్తి చిత్తరువుల చిత్రణ, నిశిత పరిశీలన కూడా వికసించాయి: కళాత్మక సహజత్వం తప్పనిసరిగా చారిత్రక యథార్థతను సూచించదు.

మొఘల్–సఫవీ సంబంధాల్లో దౌత్యపరమైన ఆదానప్రదానాలతో పాటు కాందహార్‌పై ఆధిపత్యం కోసం పోటీ కూడా ఉండేది. ఉత్తర భారతదేశం, అఫ్గానిస్తాన్, ఇరాన్‌లను అనుసంధానించే వ్యూహాత్మక సరిహద్దు కేంద్రం కాందహార్. జహంగీర్ పాలనలో ఇది సఫవీల వశం కావడం, సామ్రాజ్య చిత్రణకు వాస్తవ రాజకీయ ఫలితాలకు మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. ఈ చిత్రానికి సంబంధించిన వివరణాత్మక సమాచారం (మెటాడేటా), దీనిని ఒక యూరోపియన్ గడియార యంత్రాంగంతో నడిచే వస్తువుతో కూడా అనుసంధానిస్తుంది. మొఘల్ ఆస్థానంలో విలాస వస్తువులు, కళాత్మక భావనల ప్రసరణను అధ్యయనం చేయడానికి ఇది ఒక ప్రారంభ ఆధారాన్ని అందిస్తుంది. అయితే, చిత్రకారుని నిర్ధారణలో అసంగతత ఉంది: శీర్షికలో అబుల్ హసన్ పేరు ఉండగా, వివరణలో బిషన్‌దాస్ పేరు కూడా ప్రస్తావించబడింది. వీరిద్దరూ వేర్వేరు కళాకారులు. అందువల్ల, కలగలిసిన మెటాడేటాను నిశ్చయాత్మకంగా పునరుద్ఘాటించకుండా, ప్రామాణిక కళాసేకరణ సూచిక ఆధారంగా చిత్రకారుడు ఎవరో ధృవీకరించాలి.

  • ప్రిలిమ్స్ కోసం, జహంగీర్ ఆస్థాన చిత్రకళతో అనుబంధం ఉన్న అబుల్ హసన్‌ను, పర్షియాకు వెళ్లిన మొఘల్ దౌత్యబృందంలో భాగంగా రూపొందించిన వ్యక్తి చిత్తరువులకు ప్రసిద్ధుడైన బిషన్‌దాస్‌ను వేరు చేసి గుర్తించండి.
  • మెయిన్స్ కోసం, ఆస్థాన చిత్రాలను కళాపోషణ, రాజకీయ ఆదర్శాలు, విభిన్న సంస్కృతుల మధ్య ఆదానప్రదానాలకు ఆధారాలుగా ఉపయోగించండి; వాటిని సహజంగానే ఘటనలను నమోదు చేసిన ప్రామాణిక రికార్డులుగా పరిగణించవద్దు.
  • శైలిపరమైన సహజత్వాన్ని వాస్తవ ఖచ్చితత్వం నుంచి వేరు చేసి చూడండి: ఎంతో సూక్ష్మంగా చిత్రించిన పాలకుడు లేదా దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువు పూర్తిగా ఊహాజనితమైన దౌత్య దృశ్యంలోనూ కనిపించవచ్చు.

కాలరేఖ

  1. 1569

    ఫతేపూర్ సిక్రీలో యువరాజు సలీం జననం.

  2. 1605–1606

    అక్బర్ తరువాత జహంగీర్ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠిస్తాడు; ఖుస్రౌ తిరుగుబాటు చేస్తాడు; 1606లో గురు అర్జన్‌కు మరణశిక్ష అమలు చేయబడుతుంది.

  3. 1611

    తరువాత నూర్జహాన్‌గా ప్రసిద్ధి చెందిన మెహర్-ఉన్-నిసాతో వివాహం.

  4. 1615–1619

    1615లో మేవార్‌తో ఒప్పందం; 1615–1619 మధ్య సర్ థామస్ రో దౌత్య కార్యాచరణ.

  5. 1622–1626

    కాందహార్‌ను కోల్పోవడం, ఖుర్రం తిరుగుబాటు తరువాత, 1626లో మహబత్ ఖాన్ చక్రవర్తిని బంధిస్తాడు.

  6. 1627–1628

    1627లో జహంగీర్ మరణిస్తాడు; 1628లో షాజహాన్ అధికారికంగా సింహాసనాన్ని అధిష్ఠిస్తాడు.

దర్బారులోని కూటమి నుంచి వారసత్వ సంఘర్షణ వరకు

  1. 1. నూర్జహాన్ వివాహం రాజదర్బారులో ఆమె కుటుంబ స్థానాన్ని బలపరుస్తుంది.
  2. 2. ఖుర్రం ప్రారంభంలో ఈ ప్రభావశీల కుటుంబ వర్గంతో సహకరిస్తాడు.
  3. 3. లాడ్లీ బేగం షహ్రియార్‌ను వివాహం చేసుకోవడం సింహాసన వారసత్వానికి సంబంధించి ప్రత్యర్థి బంధాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
  4. 4. ఖుర్రం తిరుగుబాటు సామ్రాజ్యంలోని ఉన్నత వర్గాల మధ్య విభేదాలను మరింత తీవ్రతరం చేస్తుంది.
  5. 5. జహంగీర్ మరణానంతరం, ఆసఫ్ ఖాన్ ఖుర్రం సింహాసనారోహణకు మద్దతు ఇస్తాడు.
పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అనుసంధానాలు, సాధారణంగా కలిగే అయోమయాలు
వ్యక్తి లేదా అంశంసరైన అనుసంధానంప్రిలిమ్స్‌లో జాగ్రత్త
ఉస్తాద్ మన్సూర్జహంగీర్ కాలంలో ప్రకృతి చరిత్రకు సంబంధించిన చిత్రలేఖనంఈయనను ఆస్థాన చరిత్రకారుడిగా పొరబడవద్దు.
నూర్జహాన్ఇతిమాద్-ఉద్-దౌలా సమాధి నిర్మాణ పోషకురాలుఈ సమాధి జహంగీర్ సమాధి కాదు.
సర్ థామస్ రోజేమ్స్ I రాయబారి, 1615–1619ఆయన జహంగీర్‌ను సందర్శించాడు, అక్బర్‌ను కాదు.
మాలిక్ అంబర్అహ్మద్‌నగర్ నుంచి మొఘల్ విస్తరణకు ప్రతిఘటనఆయన మొఘల్ ప్రాంతీయ గవర్నర్ కాదు.
కాందహార్1622లో షా అబ్బాస్ I స్వాధీనం చేసుకున్నాడుఈ భూభాగాన్ని కోల్పోయిన ఘటనను తరువాతి మొఘల్–సఫవీ ఘర్షణల నుంచి వేరుగా గుర్తించండి.

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

మేవార్, 1615: చర్చల ద్వారా సామ్రాజ్యంలో విలీనం

ఈ ఒప్పందం రాణా గౌరవాన్ని కాపాడుతూనే, మొఘల్ సార్వభౌమాధికారానికి గుర్తింపును సాధించింది. వ్యక్తిగతంగా ఆస్థానానికి హాజరు కావడం నుంచి మినహాయింపు ఇవ్వడం, వైవాహిక బంధాన్ని తప్పనిసరి చేయకపోవడం వల్ల మొఘల్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించడం రాజకీయంగా ఆమోదయోగ్యమైంది. మొఘల్ విస్తరణలో సైనిక ఒత్తిడితో పాటు ప్రాంతీయ పాలకులకు వేర్వేరు షరతులను వర్తింపజేసే విధానం కూడా ఉండేదని ఇది చూపిస్తుంది.

ఉస్తాద్ మన్సూర్ చిత్రించిన డోడో: చారిత్రక ఆధారంగా కళ

ఉస్తాద్ మన్సూర్ చిత్రించినదిగా విస్తృతంగా భావించే ఒక చిత్రంలో, ప్రస్తుతం అంతరించిపోయిన డోడో పక్షిని ఇతర పక్షులతో పాటు చిత్రించారు. హిందూ మహాసముద్ర సంబంధాల జాలాల ద్వారా విదేశీ జంతుజాలం రాకపోకలను, నిశిత దృశ్య పరిశీలన పట్ల మొఘల్ ఆస్థానం చూపిన ఆసక్తిని ఇది తెలియజేస్తుంది. ఇటువంటి కళాకృతులు విలువైన చారిత్రక ఆధారాలు. అయితే, వాటిని చిత్రించిన కళాకారుల నిర్ధారణను, ఆయా జీవులను పరిశీలించిన సందర్భాలను నిశితంగా పరిశీలించాలి.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

జహంగీర్ పాలనకు సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. 1615 ఒప్పందం ప్రకారం రాణా అమర్ సింగ్ మొఘల్ దర్బారుకు వ్యక్తిగతంగా హాజరు కావాల్సి ఉండేది. 2. 1622లో షా అబ్బాస్ I కాందహార్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 3. 1620లో మొఘలులు కాంగ్రా కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. పైన పేర్కొన్న వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది జతలలో ఏది తప్పుగా జతపరచబడింది?

  • A. ఉస్తాద్ మన్సూర్ — పక్షులు, జంతువుల అధ్యయన చిత్రాలు
  • B. సర్ థామస్ రో — జేమ్స్ I పంపిన రాయబారం
  • C. నూర్ జహాన్ — ఇతిమాద్-ఉద్-దౌలా సమాధి నిర్మాణానికి పోషకత్వం
  • D. మాలిక్ అంబర్ — తుజుక్-ఇ-జహంగీరి రచయిత

ప్రశ్న 3

జహంగీర్ పాలనలోని దు-అస్పా సిహ్-అస్పా విధానాన్ని అత్యంత సముచితంగా ఎలా అర్థం చేసుకోవచ్చు?

  • A. ఎంపిక చేసిన మన్సబ్‌దార్ల జాత్ హోదాను తదనుగుణంగా పెంచకుండానే, వారి అశ్విక దళ నిర్వహణ బాధ్యతలను పెంచే విధానం
  • B. సూరత్‌లోని వ్యాపారులపై మాత్రమే విధించిన కొత్త పన్ను
  • C. జాగీరు కేటాయింపుల స్థానంలో వంశపారంపర్య యాజమాన్యాన్ని ప్రవేశపెట్టిన వ్యవస్థ
  • D. దక్కన్‌ను మొఘలులు, సఫవీదుల మధ్య విభజించిన ఒప్పందం
మెయిన్స్: జహంగీర్ పాలనలో సంస్థాగత కొనసాగింపుతో పాటు విశిష్టమైన రాజకీయ, సాంస్కృతిక పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • మన్సబ్‌దారీ, జాగీర్‌దారీ, భూమిశిస్తు పరిపాలన, ఉన్నత వర్గాలను పాలనలో చేర్చుకోవడం వంటి అంశాల్లో అక్బర్ విధానాల కొనసాగింపును వివరించండి.
  • చక్రవర్తిని పూర్తిగా అధికారహీనుడిగా పరిగణించకుండా నూర్జహాన్ ప్రభావాన్ని వివరించండి.
  • మేవార్‌తో సర్దుబాటు, కాంగ్రాలో సాధించిన విజయాలను, దక్కన్‌లో ఎదురైన ప్రతిఘటన, కాందహార్‌ను కోల్పోవడంతో పోల్చి వ్యత్యాసాలను వివరించండి.
  • యూరోపియన్లతో వాణిజ్య సంబంధాలను, ఈ దశలో వాటికి ఉన్న పరిమిత రాజకీయ ప్రాధాన్యాన్ని చర్చించండి.
  • మతపరమైన సమన్వయ విధానాన్ని, గురు అర్జన్‌కు మరణశిక్ష అమలు చేయడం, ఇతర బలవంతపు చర్యలతో సమతుల్యంగా విశ్లేషించండి.
  • వ్యక్తి చిత్రణ, ప్రకృతి చరిత్ర చిత్రలేఖనం, జ్ఞాపకాల రచన, నూర్జహాన్ వాస్తుశిల్ప పోషణను ప్రముఖంగా ప్రస్తావించండి.

అధ్యయన మూలాలు

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp