New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · మధ్యయుగ భారతదేశం · మొఘల్ సామ్రాజ్యం

సాహిత్యం

మొఘల్ కాలపు సాహిత్యం పర్షియన్ ఆస్థాన సంస్కృతి, సంస్కృత పాండిత్యం, ప్రాంతీయ భాషలు, భక్తి సంప్రదాయాల మధ్య పరస్పర ప్రభావాల ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది. పరిపాలనలోనూ, సామ్రాజ్య చరిత్ర రచనలోనూ పర్షియన్ ఆధిపత్యం వహించగా, సంస్కృతం, బ్రజ్ భాష, అవధి, బెంగాలీ, మరాఠీ తదితర భాషలు విభిన్న సాహిత్య సంప్రదాయాలను కొనసాగించాయి. UPSC దృష్ట్యా రచయిత–గ్రంథ సంబంధాలు, అనువాద ప్రాజెక్టులు, చరిత్ర రచన, దేశీయ భాషా సాహిత్య వికాసం, చారిత్రక ఆధారాలుగా గ్రంథాలను విమర్శనాత్మకంగా ఉపయోగించడం ప్రధాన అంశాలు.

1. భాషలు, పోషణ, సాహిత్య సంస్కృతి

సాంప్రదాయికంగా 1526లో పానిపట్‌లో బాబర్ సాధించిన విజయంతో ప్రారంభమైనట్లు పరిగణించే మొఘల్ కాలం, అప్పటికే స్థిరపడిన ఇండో-పర్షియన్ సాహిత్య సంస్కృతికి కొత్త వనరులను, ప్రతిష్ఠను సమకూర్చింది. ఢిల్లీ సుల్తానుల పాలనలోనూ, ప్రాంతీయ రాజ్యాలలోనూ పర్షియన్ భాష వర్ధిల్లింది; మొఘలులు దానిని భారతదేశానికి పరిచయం చేయలేదు. వారి సామ్రాజ్యం పరిపాలన, చరిత్ర రచన, కవిత్వం, ఉన్నత వర్గాల సమాచార వినిమయంలో దాని వినియోగాన్ని విస్తరించింది. ఇరాన్, మధ్య ఆసియా నుంచి వచ్చిన పండితులు, కవులు భారతదేశంలో జన్మించిన రచయితలతో పరస్పర సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడం వల్ల విభిన్న సంస్కృతుల సమ్మేళనంతో కూడిన సాహిత్య వాతావరణం రూపుదిద్దుకుంది.

రాజవంశపు తొలినాటి పాలకులు తమ మధ్య ఆసియా భాషా వారసత్వాన్ని కొనసాగించారు. బాబర్ తన స్మృతులను ప్రధానంగా చఘతాయ్ టర్కిష్ భాషలో రాయగా, తరువాతి సామ్రాజ్య సాహిత్య సృజనలో పర్షియన్ భాష క్రమంగా ప్రధాన స్థానాన్ని పొందింది. పర్షియన్ భాషలో చదవడం, రాయడం తెలిసి ఉండటం వల్ల విభిన్న సామాజిక, మత నేపథ్యాలకు చెందిన మున్షీలు, అంటే కార్యదర్శులు, లేఖకులకు అవకాశాలు లభించాయి. సాహిత్య పోషణ చక్రవర్తులకే పరిమితం కాకుండా రాకుమారులు, ప్రభువులు, రాజకుటుంబ మహిళలు, ప్రాంతీయ పాలకులు, మత సంస్థల వరకు విస్తరించింది.

చేతిరాత ప్రతులను చేతితోనే నకలు చేసేవారు; వాటిలో సుందర లేఖనం, చిత్రకళ, అలంకారభరితమైన గ్రంథ బంధనం కలిసి ఉండేవి. సామ్రాజ్య గ్రంథాలయాలు, చేతిరాత ప్రతుల తయారీ కార్యశాలలు పుస్తకాలను పాండిత్యం, ప్రతిష్ఠ, రాజకీయ అధికార ప్రతినిధిత్వానికి సాధనాలుగా తీర్చిదిద్దాయి. అయినప్పటికీ, ఆస్థాన చేతిరాత ప్రతులు విస్తృత సాహిత్య రంగంలో ఒక భాగాన్ని మాత్రమే ప్రతిబింబిస్తాయి: మౌఖిక పఠనం, భక్తి గానం, ప్రాంతీయ భాషా గ్రంథాల వ్యాప్తి ద్వారా పర్షియన్ చదవగల ఉన్నత వర్గాలకు అతీతంగా ఇతర ప్రజలకు కూడా సాహిత్యం చేరువైంది.

  • ఒక గ్రంథం మూల భాషకు, తరువాత అది అనువదించబడిన భాషకు మధ్య తేడాను గుర్తించండి.
  • మొఘల్ పాలనా కాలంలో వెలువడిన సాహిత్యానికి, మొఘల్ పాలకుల ప్రత్యక్ష ఆదేశాలతో రూపొందిన సాహిత్యానికి మధ్య తేడాను గుర్తించండి.

2. స్మృతులు, చారిత్రక వృత్తాంతాలు, పరిపాలనా పరిజ్ఞానం

తుజుక్-ఇ-బాబురీ అని కూడా పిలిచే బాబర్‌నామా, బాబర్ సైనిక దండయాత్రలు, రాజకీయ పోరాటాలు, భూదృశ్యాలు, మొక్కలు, జంతువులు, సమాజంపై ఆయన పరిశీలనలను నమోదు చేస్తుంది. దానిలోని స్వీయచరిత్రాత్మక కథన స్వరం, తరువాతి కాలానికి చెందిన అనేక ఆస్థాన చారిత్రక వృత్తాంతాలలోని అత్యంత లాంఛనప్రాయమైన శైలికి భిన్నంగా ఉంటుంది. బాబర్ కుమార్తె గుల్బదన్ బేగం, అక్బర్ అభ్యర్థన మేరకు పర్షియన్ భాషలో హుమాయూన్‌నామా రచించింది. అది సమగ్ర రాజకీయ చరిత్ర కానప్పటికీ, రాజవంశ సంబంధాలు, ఆస్థాన జీవితం, రాజకుటుంబ మహిళల అనుభవాలను తెలుసుకోవడానికి ఆమె కథనం ప్రత్యేకంగా విలువైనది.

అబుల్ ఫజల్ రచించిన అక్బర్‌నామా, రాజవంశ నేపథ్యాన్ని, అక్బర్ పాలనను వివరిస్తూ, సామ్రాజ్య అధికారాన్ని సమర్థించే ప్రభావవంతమైన వాదనను అందిస్తుంది. దాని మూడవ సంపుటమైన ఐన్-ఇ-అక్బరీ, పరిపాలనా ఏర్పాట్లు, చక్రవర్తి గృహ వ్యవస్థ, రెవెన్యూ విధానాలు, సైనిక వ్యవస్థ, ప్రావిన్సులు, భారతీయ సమాజం, విద్యాభ్యాసానికి సంబంధించిన అంశాలను వివరిస్తుంది. అందులోని సమాచారం అనివార్యమైనదే అయినప్పటికీ, దానిని ఆధునిక గణాంక సర్వేగా పరిగణించకూడదు: అధికారిక వర్గీకరణలు, సమాచార నమోదులోని అసమానతలు, రచయిత సామ్రాజ్య దృక్పథాన్ని నిశితంగా పరిశీలించాలి.

ప్రత్యామ్నాయ చారిత్రక రచనలు అధికారిక కథనాలను విమర్శనాత్మకంగా అంచనా వేయడానికి తోడ్పడతాయి. అబ్ద్ అల్-ఖాదిర్ బదాయునీ రచించిన ముంతఖబ్-ఉత్-తవారీఖ్, అక్బర్ మతపరమైన కార్యక్రమాలపై తీవ్ర విమర్శనాత్మక దృక్పథాన్ని అందిస్తుంది. నిజాముద్దీన్ అహ్మద్ రచించిన తబఖాత్-ఇ-అక్బరీ భారతదేశంలో ముస్లిం పాలనకు సంబంధించిన విస్తృత చరిత్రను అందిస్తుంది. జహంగీర్‌నామా అని కూడా పిలిచే జహంగీర్ రచన తుజుక్-ఇ-జహంగీరీలో చక్రవర్తి జ్ఞాపకాలతోపాటు న్యాయం, ప్రకృతి, ఆస్థాన వ్యవహారాలపై పరిశీలనలు ఉన్నాయి; దాని తరువాతి భాగాలను ఇతరులు కొనసాగించారు.

షాజహాన్ పాలనకు సంబంధించి, అబ్ద్ అల్-హమీద్ లాహోరీ రచించిన పాద్‌షాహ్‌నామా ఒక ప్రధాన అధికారిక చరిత్ర గ్రంథం; ముహమ్మద్ వారిస్ లాహోరీ రచనను కొనసాగించాడు. ముహమ్మద్ కాజిమ్ రచించిన ఆలంగీర్‌నామా ఔరంగజేబు పాలనలోని మొదటి పది సంవత్సరాలను వివరిస్తుంది. ఔరంగజేబు మరణానంతరం సాఖీ ముస్తయిద్ ఖాన్ మఆసిర్-ఇ-ఆలంగీరీని సంకలనం చేశాడు. రచన రూపొందిన కాలాన్ని, అందులో వివరించిన పాలనా కాలం నుంచి వేరుగా గుర్తించడం ఎందుకు అవసరమో ఈ గ్రంథాలు తెలియజేస్తాయి.

  • పాలకుడిని కీర్తించే రచనలను కేవలం తటస్థ వర్ణనలుగా కాకుండా, రాజకీయ భావజాలానికి ఆధారాలుగా అధ్యయనం చేయాలి.
  • చారిత్రక వృత్తాంతాలను శాసనాలు, నాణేలు, ఫర్మానాలు, ప్రాంతీయ దస్తావేజులు, ఐరోపా యాత్రికుల కథనాలతో పోల్చి ధ్రువీకరించాలి.

3. అనువాదం, సంస్కృత విద్య మరియు మేధోపరమైన ఆదానప్రదానాలు

అక్బర్ అనువాద కార్యక్రమం ప్రధాన సంస్కృత గ్రంథాలను, ఇతర భారతీయ రచనలను పారశీక భాష చదవగల పాఠకులకు అందుబాటులోకి తెచ్చింది. ఫతేపూర్ సిక్రీలోని మక్తబ్ ఖానా విభిన్న భాషా నైపుణ్యాలు గల పండితులను ఒకచోట చేర్చింది. ఒకే అనువాదకుడు స్వతంత్రంగా మూలగ్రంథాన్ని చదివి అనువదించడానికి బదులుగా, మౌఖిక వివరణలు, మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించిన స్థానిక భాషలలో సంభాషణల ద్వారా అనువాదం తరచుగా సమష్టి కృషితో సాగేది. అందువల్ల అది భాషా మార్పిడితోపాటు అర్థవివరణతో కూడిన ప్రక్రియ కూడా.

ఈ కార్యక్రమాలలో అత్యంత ప్రముఖమైనది మహాభారతం పారశీక అనువాదమైన రజ్మ్‌నామా. 1580లలో నఖీబ్ ఖాన్, బదాయునీ తదితరులతో కూడిన బృందం సంస్కృత పండితులతో కలిసి ఈ పనిని చేపట్టింది. అక్బర్ రామాయణాన్ని కూడా పారశీక భాషలోకి అనువదింపజేశాడు; ఈ పనిలో బదాయునీ పాల్గొన్నాడు. ఇటువంటి కార్యక్రమాలు మేధోపరమైన జిజ్ఞాసను తీర్చడానికి, ముస్లిమేతర సంప్రదాయాలతో పరిచయాన్ని పెంపొందించుకోవడానికి, తాము పాలిస్తున్న సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవాలనే సామ్రాజ్య ఆకాంక్షను నెరవేర్చడానికి ఉపయోగపడ్డాయి. బదాయునీ స్వయంగా చేసిన విమర్శలు తెలియజేస్తున్నట్లుగా, ఈ రచనల రూపకల్పన భిన్నాభిప్రాయాలకు కూడా దారితీసింది.

పదిహేడవ శతాబ్దంలో దారా షుకోహ్ మరింత స్పష్టమైన మార్మిక ఆధ్యాత్మిక దృక్పథంతో తులనాత్మక అధ్యయన కార్యక్రమాన్ని రూపొందించాడు. ఆయన రచించిన మజ్మా-ఉల్-బహ్రైన్, అంటే ‘రెండు సముద్రాల సంగమం’, సూఫీ, హిందూ ఆధ్యాత్మిక భావనల మధ్య సారూప్యతలను పరిశీలించింది. 1657లో పూర్తయిన ఆయన సిర్-ఇ-అక్బర్‌లో పండితుల సహాయంతో ఉపనిషత్తుల సమాహారాన్ని పారశీక భాషలోకి అనువదించాడు. ఈ రెండు గ్రంథాలను ఒకటిగా పొరబడకూడదు: ఒకటి తులనాత్మక పరిశీలనా గ్రంథం కాగా, మరొకటి అనువాదాల సంకలనం.

పారశీక రచనల సృజనతోపాటు సంస్కృతంలో మేధోపరమైన కార్యకలాపాలు కూడా కొనసాగాయి. షాజహాన్ ఆస్థానంతో సంబంధం కలిగిన జగన్నాథ పండితరాజు కావ్యశాస్త్రంపై రసగంగాధరాన్ని, కవితా సంకలనమైన భామినీవిలాసాన్ని రచించాడు. ప్రాంతీయ పోషకుల ఆదరణలోనూ, పాండిత్య కేంద్రాలలోనూ సంస్కృతం వర్ధిల్లింది. అందువల్ల మొఘల్ సాహిత్య చరిత్రను కేవలం సంస్కృతం స్థానాన్ని పారశీక భాష ఆక్రమించిన ప్రక్రియగా కాకుండా, మేధో సంప్రదాయాల మధ్య పరస్పర ఆదానప్రదానాలుగా అర్థం చేసుకోవడం సముచితం.

4. పారశీక కవిత్వం మరియు ప్రాంతీయ భాషా సాహిత్యం

పర్షియన్ సాహిత్య సృజన కేవలం చారిత్రక వృత్తాంతాలకే పరిమితం కాలేదు; కవిత్వం, నీతిబోధక రచనలు, జీవితచరిత్రల సంకలనాలు, లేఖలు కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. అబుల్ ఫజల్ సోదరుడైన ఫైజీ, అక్బర్ ఆస్థానంలో ప్రముఖ కవి. ఉర్ఫీ, నజీరీ వంటి కవులు పర్షియన్ కవిత్వంలోని భారతీయ శైలి అయిన సబ్క్-ఇ హిందీతో ముడిపడిన సాహిత్య వాతావరణానికి తోడ్పడ్డారు. సృజనాత్మక భావచిత్రాలు, సంక్లిష్ట రూపకాలు, సూక్ష్మమైన ఊహాచమత్కృతులు ఈ శైలి ప్రత్యేకతలు. ఈ శైలి భారతదేశం వెలుపల కూడా వ్యాప్తి చెందింది; ఇది భారతదేశంలో జన్మించిన కవులకే పరిమితం కాలేదు.

ఉత్తర భారతదేశ భక్తి సాహిత్యం అవధీ, బ్రజ్ భాషల్లో వర్ధిల్లింది. తులసీదాస్ అవధీ భాషలో రామచరితమానస్‌ను రచించాడు. సంప్రదాయంగా ఈ రచన ప్రారంభాన్ని 1574 నుంచి పరిగణిస్తారు. విస్తృతమైన భక్తజన సమూహాన్ని చేరుకునేలా ఆయన రామకథను పునర్నిర్మించాడు. సూర్‌సాగర్‌తో ముడిపడిన సూరదాస్ కృష్ణభక్తి కవిత్వం బ్రజ్ సంప్రదాయానికి చెందినది. ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న సూర్‌సాగర్ సుదీర్ఘ కాలం పాటు ఒక తరం నుంచి మరొక తరానికి అందుతూ రూపుదిద్దుకుంది. అందువల్ల, తరువాతి సంకలనాల్లోని ప్రతి పద్యాన్నీ చారిత్రక వ్యక్తి అయిన సూరదాస్ రచనగా నిర్ధారణ లేకుండా ఆపాదించలేము.

మాలిక్ ముహమ్మద్ జాయసీ 1540లో అవధీ భాషలో రచించిన పద్మావత్ ఒక సూఫీ ప్రేమకావ్యం. ఇది అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీతో ముడిపడిన సంఘటనలను వర్ణించినప్పటికీ, చిత్తోర్ ముట్టడికి సంబంధించిన సమకాలీన ప్రత్యక్షసాక్షి కథనం కాదు. అబ్దుల్ రహీమ్ ఖాన్-ఇ-ఖానాన్ పర్షియన్ సాంస్కృతిక ప్రభావం గల ఆస్థానంలో తన వృత్తి జీవితం ద్వారా, ప్రసిద్ధ హిందీ దోహాల ద్వారా బహుభాషా సాహిత్య సంస్కృతికి ఉదాహరణగా నిలుస్తాడు. కేశవదాస్, బిహారీలు బ్రజ్ కావ్యశాస్త్రంలోనూ, ఆస్థాన రీతి సంప్రదాయంలోనూ ముఖ్యమైన పరిణామాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు.

ప్రాంతీయ సాహిత్య సృజనకు ప్రత్యేకమైన సంస్థాగత వ్యవస్థలు, చరిత్రలు ఉన్నాయి. ఏక్‌నాథ్, తుకారామ్‌లు మరాఠీ భక్తి సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశారు; బెంగాలీ వైష్ణవ రచనల్లో కృష్ణదాస కవిరాజు రచించిన చైతన్య చరితామృతం కూడా ఉంది. గురు అర్జన్ 1604లో ఆది గ్రంథ్‌ను సంకలనం చేశాడు. ఇందులో సిక్కు గురువుల రచనలతో పాటు విభిన్న నేపథ్యాలకు చెందిన ఎంపిక చేసిన భక్తుల రచనలను సమకూర్చాడు. ఈ పరిణామాలను కేవలం మొఘలుల ప్రత్యక్ష పోషణ ఫలితంగా మాత్రమే చూడలేము.

5. చారిత్రక ప్రాధాన్యం మరియు పరీక్షా దృక్పథం

మొఘల్ కాలపు సాహిత్యం సమన్వయాన్ని, వైవిధ్యాన్ని రెండింటినీ వెల్లడిస్తుంది. సామ్రాజ్యంలోని ఉన్నత వర్గాల్లో అధిక భాగానికి పర్షియన్ ఉమ్మడి భాషగా ఉపయోగపడగా, ప్రాంతీయ సాహిత్య సంప్రదాయాలు భక్తి అనుభవాలను, స్థానిక అస్తిత్వాలను, ఆస్థాన సౌందర్య భావనలను వ్యక్తీకరించాయి. రేఖ్తా, తరువాత ఉర్దూతో ముడిపడిన సాహిత్య సంప్రదాయాలు ఇండో-పర్షియన్ సంప్రదాయం, స్థానిక భాషల మధ్య పరస్పర ప్రభావం ద్వారా క్రమంగా అభివృద్ధి చెందాయి. వాటి వికాసాన్ని ఏ ఒక్క చక్రవర్తికో ఆపాదించకూడదు; లేదా అవి కేవలం సైనిక శిబిరంలో సృష్టించబడినవిగా వివరించకూడదు.

చారిత్రక వ్యాఖ్యానం కోసం, ఒక రచన నుంచి వాస్తవాలకు సంబంధించిన వాదనలను స్వీకరించే ముందు దాని సాహిత్య ప్రక్రియ, పోషకుడు, పాఠకవర్గం, ఉద్దేశ్యాన్ని గుర్తించాలి. స్మృతిగ్రంథం ఎంపిక చేసిన అంశాల ద్వారా రచయిత తనను తాను చిత్రించుకునే రచన; ఆస్థాన చరిత్రగ్రంథం అధికారానికి చట్టబద్ధతను కల్పిస్తుంది; భక్తి కవిత మతపరమైన అనుభూతిని వ్యక్తం చేస్తుంది; ప్రణయగాథ యథార్థ సంఘటనలను తప్పనిసరిగా నమోదు చేయాల్సిన అవసరం లేదు. ప్రిలిమ్స్ కోసం రచయిత, గ్రంథ శీర్షిక, మూల భాష, పోషకుడు లేదా పాలనాకాలం, విషయవస్తువును పరస్పరం అనుసంధానిస్తూ అధ్యయనం చేయాలి. సారూప్య శీర్షికలు, పలువురి సహకారంతో చేసిన అనువాదాలు, పాలకుడి మరణానంతరం సంకలనం చేసిన గ్రంథాలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించాలి.

  • తరచుగా తప్పుదారి పట్టించే జతలు: బాబర్‌నామా–పర్షియన్ మూలరచన; రామచరితమానస్–సంస్కృతం; రజ్మ్‌నామా–రామాయణం; మజ్మా-ఉల్-బహ్రైన్–ఉపనిషత్తుల అనువాదం.
  • పరిపాలనలో పర్షియన్ భాష ఆధిపత్యం వల్ల సంస్కృతం లేదా ప్రాంతీయ భాషలు కనుమరుగయ్యాయని భావించకూడదు.

కాలరేఖ

  1. 1526

    మొఘల్ పాలన స్థాపనతో భారతీయ-పర్షియన్ సాహిత్య పోషణకు కొత్త సామ్రాజ్య నేపథ్యం ఏర్పడింది.

  2. Around 1574

    అక్బర్ అనువాద విభాగం ఫతేపూర్ సిక్రీలో స్థాపించబడింది.

  3. 1580s

    రజ్మ్‌నామా అనే శీర్షికతో మహాభారతం పర్షియన్ అనువాదం అక్బర్ ఆధ్వర్యంలో రూపొందించబడింది.

  4. 1604

    గురు అర్జన్ ఆది గ్రంథ్‌ను సంకలనం చేశారు.

  5. 1657

    దారా షుకో సిర్-ఇ-అక్బర్‌ను పూర్తి చేశారు.

అక్బర్ పాలనలో సాధారణంగా అనుసరించిన సహకార అనువాద ప్రక్రియ

  1. 1. చక్రవర్తి ఒక భారతీయ గ్రంథాన్ని ఎంపిక చేసి, దాని అనువాదానికి ఆదేశించడం
  2. 2. మూల గ్రంథ సంప్రదాయంపై అవగాహన ఉన్న పండితులు వివరణ ఇవ్వడం
  3. 3. ఉమ్మడిగా తెలిసిన భాషలు లేదా మధ్యవర్తి భాషల ద్వారా భావాలను తెలియజేయడం
  4. 4. పర్షియన్ అనువాద గ్రంథాన్ని రూపొందించడం, సాహిత్యపరంగా పరిష్కరించడం
  5. 5. చేతిరాత ప్రతులను సిద్ధం చేయడం; కొన్నిసార్లు వాటికి చిత్రాలను జోడించడం
పరీక్షల దృష్ట్యా ముఖ్యమైన రచయిత–గ్రంథ భేదాలు
గ్రంథంరచయిత లేదా సంకలనకర్తభాషస్వభావం
బాబర్‌నామాబాబర్చగతాయి టర్కిష్ఆత్మకథాత్మక స్మృతిగ్రంథం
హుమాయూన్‌నామాగుల్బదన్ బేగంపర్షియన్రాజవంశ, రాజకుటుంబ చరిత్ర
అక్బర్‌నామాఅబుల్ ఫజల్పర్షియన్ఐన్-ఇ-అక్బరీతో కూడిన సామ్రాజ్య చరిత్ర గ్రంథం
ముంతఖబ్-ఉత్-తవారీఖ్అబ్ద్ అల్-ఖాదిర్ బదౌనీపర్షియన్అక్బర్ మత విధానాలను విమర్శించిన చరిత్ర గ్రంథం
రామచరితమానస్తులసీదాస్అవధిరామకథను భక్తిపూర్వకంగా పునఃకథనం చేసిన గ్రంథం
సిర్ర్-ఇ-అక్బర్పండితుల సహకారంతో దారా షుకోపర్షియన్ఉపనిషత్తుల అనువాదం

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

సచిత్ర రజ్మ్‌నామా

రజ్మ్‌నామాకు చెందిన ఒక ముఖ్యమైన సచిత్ర లిఖితప్రతి జైపూర్‌లోని మహారాజా సవాయి మాన్ సింగ్ II మ్యూజియం సేకరణలో భద్రంగా ఉంది. అనువాద ప్రక్రియ సాహిత్య పాండిత్యాన్ని సామ్రాజ్య చిత్రకళా కార్యశాలతో ఎలా అనుసంధానించిందో అందులోని చిత్రాలు చూపుతాయి. ఈ లిఖితప్రతి భిన్న సంస్కృతుల మధ్య వ్యాఖ్యాన ప్రక్రియకు, ఉన్నతవర్గాల పోషణకు ఆధారం; అంతేకానీ భాషా, మత భేదాలు తొలగిపోయాయని నిరూపించే సాక్ష్యం కాదు.

దారా షుకో అనువాదం అనంతర అంతర్జాతీయ ప్రభావం

దారా షుకోతో సంబంధం ఉన్న ఉపనిషత్తుల పర్షియన్ అనువాదాన్ని ఉపయోగించి అంకెటిల్-డ్యూపెరాన్ లాటిన్ భాషలో ఔప్నెక్‌హాట్‌ను రూపొందించారు. ఇది 1801–1802లో ప్రచురించబడింది. భారతీయ తత్వశాస్త్రంతో ఐరోపావాసుల పరిచయానికి ఒక మొఘల్ మేధో ప్రయత్నం ఎలా మధ్యవర్తిగా మారిందో ఈ జ్ఞాన ప్రసారం చూపుతుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. హుమాయూన్‌నామా — గుల్బదన్ బేగం; 2. తబఖాత్-ఇ-అక్బరీ — అబుల్ ఫజల్; 3. ముంతఖబ్-ఉత్-తవారీఖ్ — అబ్దుల్ ఖాదిర్ బదౌనీ. పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

మొఘల్ సాహిత్య సంస్కృతికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. బాబర్‌నామా మొదట ప్రధానంగా పర్షియన్ భాషలో రచించబడింది. 2. రజ్మ్‌నామా మహాభారతానికి పర్షియన్ అనువాదం. 3. ఐన్-ఇ-అక్బరీ అక్బర్‌నామాలో మూడవ సంపుటం. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 3

కింది వాటిలో దారా షుకోతో సంబంధం ఉన్న రెండు రచనల మధ్య తేడాను సరిగ్గా వివరించేది ఏది?

  • A. మజ్మా-ఉల్-బహ్రైన్ మహాభారతాన్ని అనువదించింది; సిర్ర్-ఇ-అక్బర్ భూమిశిస్తు పరిపాలనను వివరించింది.
  • B. మజ్మా-ఉల్-బహ్రైన్ ఆధ్యాత్మిక మార్మిక సంప్రదాయాలను పోల్చింది; సిర్ర్-ఇ-అక్బర్ ఉపనిషత్తులను అనువదించింది.
  • C. మజ్మా-ఉల్-బహ్రైన్ బాబర్ జీవితాన్ని వివరించింది; సిర్ర్-ఇ-అక్బర్ రామాయణాన్ని అనువదించింది.
  • D. మజ్మా-ఉల్-బహ్రైన్ ఒక సంస్కృత వ్యాకరణ గ్రంథం; సిర్ర్-ఇ-అక్బర్ బ్రజ్ భాషలోని ఒక భక్తి కావ్యం.
మెయిన్స్: మొఘల్ కాలపు సాహిత్యం సామ్రాజ్య సమైక్యతను, ప్రాంతీయ సాంస్కృతిక సంప్రదాయాల చైతన్యాన్ని ప్రతిబింబించింది. ఉదాహరణలతో చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • పరిపాలన, ఉన్నతవర్గాల భావవినిమయం, సామ్రాజ్య చరిత్రరచనలో పర్షియన్ భాష పాత్రను వివరించండి.
  • పర్షియన్ చరిత్రరచనలోని భిన్న దృక్పథాలను చూపడానికి అబుల్ ఫజల్, బదౌనీ రచనలను ఉపయోగించండి.
  • అక్బర్ ఆధ్వర్యంలోని అనువాదాలను, దారా షుకో తులనాత్మక అధ్యయనాన్ని చర్చించండి.
  • తులసీదాస్, సూరదాస్, మరాఠీ భక్తి సాహిత్యం, బెంగాలీ వైష్ణవ రచనల ద్వారా ప్రాంతీయ సాంస్కృతిక చైతన్యాన్ని ఉదాహరించండి.
  • సామ్రాజ్య ఆస్థానానికి వెలుపల కూడా ఉన్న సంస్కృత పాండిత్యాన్ని, దానికి లభించిన పోషణను గుర్తించండి.
  • పరస్పర సంపర్కం భాషాపరమైన ఏకరూపతను సృష్టించలేదని, మేధోపరమైన భిన్నాభిప్రాయాలను తొలగించలేదని ముగింపులో పేర్కొనండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Themes in Indian History, Part II: Bhakti-Sufi Traditions; Peasants, Zamindars and the State; Kings and Chronicles in editions containing that chapter.
  • Satish Chandra, Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II.
  • Abul Fazl, The Ain-i-Akbari, translated by H. Blochmann and H. S. Jarrett.
  • Gulbadan Begum, The History of Humayun: Humayun-nama, translated by Annette S. Beveridge.
  • National Museum, New Delhi: official resources on manuscripts and Mughal painting.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp