New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · మధ్యయుగ భారతదేశం · ఢిల్లీ సుల్తానుల రాజ్యం

రజియా

సాధారణంగా రజియా సుల్తాన్‌గా పిలిచే రజియా, 1236 నుంచి 1240 వరకు ఢిల్లీ సుల్తానుల రాజ్యాన్ని పాలించింది. ఇల్తుత్మిష్ కుమార్తె, తొలి తురుష్క లేదా మామ్లూక్ వంశానికి చెందిన ఆమె, ఢిల్లీ సుల్తానుల సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించిన ఏకైక మహిళ. ఆమె స్వల్పకాలిక పాలన వారసత్వంలోని అనిశ్చితిని, తురుష్క సైనిక ప్రభువుల రాజకీయ ప్రభావాన్ని, మధ్యయుగ రాచరికంలో లింగపరమైన పరిమితులను వివరిస్తుంది. UPSC కోసం ఆమె సింహాసనారోహణ, స్వతంత్ర అధికారాన్ని చెలాయించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలు, ప్రభువులతో ఘర్షణ, సమకాలీన చారిత్రక వృత్తాంతాల్లోని ఆధారాల ద్వారా ఆమెను అధ్యయనం చేయడం అత్యంత ఉపయుక్తం.

పాత ఢిల్లీలోని తుర్క్‌మన్ గేట్ సమీపంలో బుల్‌బులీఖానాలో ఉన్న రజియా సుల్తానా సమాధి. ఇది శిథిలావస్థలో, నిరాదరణకు గురై ఉంది.

పాత ఢిల్లీలోని తుర్క్‌మన్ గేట్ సమీపంలో బుల్‌బులీఖానాలో ఉన్న రజియా సుల్తానా సమాధి. ఇది శిథిలావస్థలో, నిరాదరణకు గురై ఉంది.

Credit: Pinakpani · CC BY-SA 4.0 · source

బఠిండా కోట లోపలి నుంచి కనిపించే దృశ్యం

బఠిండా కోట లోపలి నుంచి కనిపించే దృశ్యం

Credit: en:User:Guneeta · Public domain · source

ఢిల్లీ సుల్తానుల రాజ్య ప్రాదేశిక అవలోకనం: ప్రాంతాల స్థానాలపై అవగాహన కోసం మాత్రమే; ప్రతి సుల్తాన్ పాలనాకాలపు ఖచ్చితమైన సరిహద్దులను సూచించదు.

Map study

ఢిల్లీ సుల్తానుల రాజ్య ప్రాదేశిక అవలోకనం: ప్రాంతాల స్థానాలపై అవగాహన కోసం మాత్రమే; ప్రతి సుల్తాన్ పాలనాకాలపు ఖచ్చితమైన సరిహద్దులను సూచించదు.

  • భూభాగ విస్తృతిని అర్థం చేసుకునే ముందు మూలాధారపు తేదీని, పటంలోని సంకేతాల వివరణను చదవండి.
  • కేంద్ర ప్రాంతాలు, పొరుగు రాజ్యాలు, భౌగోళిక అవరోధాలను పోల్చండి; చారిత్రక సరిహద్దులు, ప్రభావ పరిధులు ఉజ్జాయింపుగా ఉంటాయి; కాలక్రమంలో మారాయి.

Credit: Koba-chan; DEMIS base map · CC BY-SA 3.0 · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.

చారిత్రక నేపథ్యం, వారసత్వ సమస్య

ఇల్తుత్మిష్ గణనీయంగా సుస్థిరపరిచిన సుల్తానత్‌ను రజియా వారసత్వంగా పొందింది. అయితే, దాని సింహాసన వారసత్వ సమస్య ఇంకా పరిష్కారం కాలేదు. తొలి దశ ఢిల్లీ సుల్తానత్‌లో జ్యేష్ఠ సంతాన వారసత్వ నియమం స్థిరంగా అమలులో లేదు. రాజవంశంలో జన్మించడం ముఖ్యమైనప్పటికీ, సింహాసనారోహణ అనేది సైనిక వనరులు, ప్రభావశీలులైన ప్రభువుల ఆమోదం, ఢిల్లీపై నియంత్రణ మీద కూడా ఆధారపడి ఉండేది. అందువల్ల, సమర్థుడైన పాలకుడి మరణం రాజకుటుంబ బంధువులు, సైనికాధికారుల మధ్య పోటీకి దారితీయగలిగేది.

ఇల్తుత్మిష్‌కు విశ్వాసపాత్రులైన బానిస అధికారులు ప్రభావశీలమైన రాజకీయ ఉన్నతవర్గంగా ఏర్పడ్డారు. వీరిని సాధారణంగా తుర్కాన్-ఇ చిహల్గానీ లేదా నలభై మంది బృందంతో అనుసంధానిస్తారు. దీనిని కచ్చితంగా నిర్వచించిన అధికారాలతో, మార్పులేకుండా కొనసాగిన రాజ్యాంగబద్ధ మండలిగా భావించకూడదు. ఇది ఉన్నతవర్గ సభ్యుల అనుసంధాన వ్యవస్థ. ఇందులోని సభ్యులు నియామకాలు, రెవెన్యూ కేటాయింపులు, సింహాసన వారసత్వం వంటి అంశాల్లో పరస్పరం సహకరించుకోవచ్చు లేదా పోటీపడవచ్చు.

ఇల్తుత్మిష్‌కు ఆశాజనకుడిగా కనిపించిన కుమారుడు నాసిరుద్దీన్ మహమూద్ 1229లో మరణించాడు. చరిత్రకారుడు మిన్హాజ్-ఇ సిరాజ్ ప్రకారం, ఆ తరువాత ఇల్తుత్మిష్ తన జీవించి ఉన్న కుమారుల కంటే రజియా ఎక్కువ అర్హురాలని భావించి, ఆమెను తన వారసురాలిగా ప్రకటించాడు. తాను దండయాత్రకు వెళ్లిన సమయంలో ఆమె ఢిల్లీ పరిపాలనను విజయవంతంగా నిర్వహించడంతో ఆయన ఈ నిర్ణయానికి వచ్చినట్లు చారిత్రక కథనాలు పేర్కొంటాయి. అయినప్పటికీ, పాలకుడు వారసుడిని ప్రకటించినంత మాత్రాన ప్రభువులు ఆ నిర్ణయానికి స్వయంచాలకంగా కట్టుబడి ఉండేవారు కాదు.

  • తొలి పాలకుల్లో పలువురు సైనిక బానిసల నేపథ్యం నుంచి వచ్చినందున ఈ వంశాన్ని మామ్లూక్ అని పిలుస్తారు; రజియా స్వయంగా బానిస కాదు.
  • ఇల్తుత్మిష్ కుమారుడైన నాసిరుద్దీన్ మహమూద్‌ను, తరువాత 1246 నుంచి 1266 వరకు ఢిల్లీని పాలించిన సుల్తాన్ నాసిరుద్దీన్ మహమూద్‌తో కలిపి పొరబడవద్దు.

1236లో సింహాసనారోహణ: వారసురాలిగా ప్రకటనకు, రాజకీయ ఆమోదానికి మధ్య వ్యత్యాసం

ఏప్రిల్ 1236లో ఇల్తుత్మిష్ మరణించిన తరువాత, రజియాకు బదులుగా రుక్నుద్దీన్ ఫిరోజ్‌ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారు. అతని తల్లి షా తుర్కాన్ గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. వారి ప్రవర్తన ముఖ్యమైన వర్గాలను వారికి దూరం చేసింది. అదే సమయంలో ప్రాంతాల్లో నెలకొన్న అశాంతి కొత్త పాలనను బలహీనపరిచింది. రుక్నుద్దీన్ పాలన కొన్ని నెలలు మాత్రమే కొనసాగింది.

షా తుర్కాన్, రుక్నుద్దీన్‌లకు వ్యతిరేకంగా రజియా ఢిల్లీలో మద్దతును సమీకరించింది. 1236లో తరువాత జరిగిన ఆమె సింహాసనారోహణ, రాజవంశ వారసురాలిగా ఆమెకున్న హక్కుతోపాటు ఆమె ప్రత్యర్థుల తక్షణ రాజకీయ వైఫల్యాన్ని కూడా ప్రతిబింబించింది. రాజధాని నివాసుల భాగస్వామ్యం ప్రాధాన్యం కలిగినదే అయినప్పటికీ, దానిని ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికగా వర్ణించకూడదు. ప్రధానంగా రాజవంశ, సైనిక ఉన్నతవర్గాల ఆధిపత్యంలో సాగిన ఈ పోరాటంలో, నగర ప్రజల మద్దతు ఆమె పాలనకు చట్టబద్ధతను నెలకొల్పడంలో తోడ్పడింది.

ఆమె సింహాసనారోహణతో ప్రతిఘటన ముగిసిపోలేదు. పలువురు ప్రాంతీయ గవర్నర్లు ఆమెను వ్యతిరేకించగా, మాజీ వజీర్ నిజామ్ అల్-ముల్క్ జునైదీ ఆ వ్యతిరేక వర్గానికి మద్దతిచ్చాడు. రజియా చర్చలను, శత్రు కూటమిలోని విభేదాలను ఉపయోగించుకొని ఆ కూటమిని బలహీనపరిచింది. ఆమె ప్రారంభ విజయం ఆమె రాజకీయ సామర్థ్యాన్ని నిరూపిస్తుంది: ఆమె కేవలం ఒకే సంరక్షకుడిపై ఆధారపడిన, స్వతంత్ర చొరవలేని నామమాత్రపు వారసురాలు కాదు.

  • పరీక్ష కోసం గుర్తుంచుకోవాల్సిన క్రమం: ఇల్తుత్మిష్ → రుక్నుద్దీన్ ఫిరోజ్ → రజియా → బహ్రామ్ షా.
  • ఇల్తుత్మిష్ రజియాకు ప్రాధాన్యమివ్వడం, ప్రభువులు మొదట రుక్నుద్దీన్‌ను ఎంపిక చేయడం అనేవి రాజు చేసే వారసత్వ ప్రకటనకు ఉన్న పరిమితులను వెల్లడిస్తాయి.

రాజాధికారం, పరిపాలన మరియు ఆస్థాన నియామకాలు

అంతఃపురంలో ఏకాంతంగా ఉంటూ మధ్యవర్తుల ద్వారా పాలించడానికి బదులుగా, రజియా స్వయంగా తన అధికారంతో పాలించాలని కోరుకుంది. ఆమె బహిరంగంగా ప్రజల ముందుకు రావడం, ప్రభుత్వ వ్యవహారాలను నిర్వహించడం, అంగీ, శిరస్త్రాణం సహా పురుష పాలకుల సార్వభౌమాధికారానికి ప్రతీకలైన దుస్తులను ధరించడం గురించి చారిత్రక వృత్తాంతాలు వివరిస్తాయి. ఇటువంటి చర్యలు సైనిక పాలకుడి నుంచి ఆశించే బహిరంగ ఉనికిని చాటడంతోపాటు, ఉన్నత వర్గాల మహిళల విషయంలో అప్పట్లో నెలకొన్న సామాజిక అంచనాలను సవాలు చేశాయి.

ఆమె ప్రభుత్వం ప్రధానంగా అప్పటికే ఉన్న సుల్తానేట్ సంస్థల ద్వారానే పనిచేసింది. కేంద్ర దర్బారు, సైనికాధికారులు, ప్రాంతీయ ఆదాయ కేటాయింపులు కీలకంగా కొనసాగాయి. ఆమె స్వల్పకాలిక పాలనలో పూర్తిగా కొత్త పరిపాలనా వ్యవస్థ ఏర్పడిందని లేదా విస్తృత సంస్కరణలు అమలయ్యాయని ఆధారాలు లేకుండా పేర్కొనకూడదు. పదవులు, వనరులపై నియంత్రణ ఎవరికి ఉండాలి—సార్వభౌమ పాలకురాలికా లేక శక్తిమంతులైన ప్రభువులకా—అన్నదే ప్రధాన రాజకీయ సమస్య.

అబిసీనియా లేదా హబ్షీ అధికారి అయిన జమాల్ అల్-దీన్ యాకూత్‌ను రాజ అశ్వశాలల పర్యవేక్షకుడైన అమీర్-ఇ అఖూర్‌గా నియమించడం ప్రత్యేకంగా వివాదాస్పదమైంది. అశ్వికదళంపై ఆధారపడిన రాజ్యవ్యవస్థలో రాజ అశ్వశాలల బాధ్యత ఒక ముఖ్యమైన దర్బారు పదవి. ఆయన పదోన్నతి తురుష్క అధికారుల ప్రత్యేకాధికార స్థితిని సవాలు చేసి, వ్యతిరేకతకు కేంద్రబిందువుగా మారింది.

తురుష్కేతర అధికారికి రజియా పదోన్నతి కల్పించడాన్ని తన మద్దతు పునాదిని విస్తరించుకునే ప్రయత్నంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. అయితే, దానిని ఆధునిక జాతి సమానత్వ కార్యక్రమంగా చిత్రీకరించకూడదు. అదేవిధంగా, రజియా, యాకూత్‌ల మధ్య ప్రేమ సంబంధం ఉందనే కథనాలకు సమకాలీన ఆధారాలతో దృఢమైన నిర్ధారణ లేదు. రాజకీయ వైరం, తరువాతి కాలంలో అల్లిన కథనాలను ఆధారాలతో నిరూపించగల వాస్తవాల నుంచి వేరుచేసి చూడాలి.

  • అమీర్-ఇ అఖూర్ అంటే రాజ అశ్వశాలల పర్యవేక్షకుడు లేదా అధిపతి; ప్రధానమంత్రి కాదు.
  • సుల్తాన్ అనే పదం సార్వభౌమ పాలకురాలిగా ఆమె స్థానాన్ని నొక్కిచెబుతుంది; చరిత్ర రచనలో ఆమెను సంప్రదాయంగా రజియా సుల్తానా అని కూడా పిలుస్తారు.

తిరుగుబాటు, పదవీచ్యుతి, మరణం

రజియా సైనిక గవర్నర్ల నుంచి పదేపదే ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొంది. 1240లో తబర్‌హిందా గవర్నర్ మాలిక్ అల్తునియా తిరుగుబాటు చేశాడు. తబర్‌హిందాను సాధారణంగా పంజాబ్‌లోని ప్రస్తుత బఠిండాగా గుర్తిస్తారు. రజియా అతనిపై దండెత్తింది. అయితే, ఆమె సొంత సైన్యంలో తలెత్తిన తిరుగుబాటు ఆమె అధికార స్థితిని తలకిందులు చేసింది. యాకూత్ హతమయ్యాడు; రజియా బందీగా పట్టుబడింది.

ఇదిలా ఉండగా, ఢిల్లీలోని ప్రభువులు ఆమె సవతి సోదరుడు బహ్రామ్ షాను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారు. అధికారంలో ఉన్న పాలకుడి సింహాసన హక్కును రాజధానిపై నియంత్రణ, ఉన్నత వర్గాల మద్దతు ఎంత త్వరగా అధిగమించగలవో ఈ పరిణామం చూపించింది. అనంతరం రజియా అల్తునియాను వివాహం చేసుకుని, అతనితో కలిసి ఢిల్లీని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. వారి సంబంధాన్ని తరువాతి కాలంలో ప్రేమకథగా వ్యాఖ్యానించినప్పటికీ, ఈ కూటమి రాజకీయంగా ముఖ్యమైన పరిణామాలకు దారితీసింది.

వారి సైన్యాలు ఓడిపోయాయి. 1240 అక్టోబర్‌లో కైథల్ సమీపంలో రజియా, అల్తునియా హతమయ్యారు. పరస్పరం ప్రభావితం చేసిన అనేక కారణాలు ఆమె పదవీచ్యుతికి దారితీశాయి: వర్గాల మధ్య పోటీ, ఆమె స్వతంత్రంగా అధికారాన్ని వినియోగించడం పట్ల వ్యతిరేకత, నియామకాలపై అసంతృప్తి, మహిళా పాలన పట్ల పక్షపాతం. ఆమె పతనాన్ని కేవలం లింగ వివక్షతోనో లేదా ఊహాజనిత ప్రేమ వ్యవహారంతోనో వివరించడం సార్వభౌమాధికారం కోసం జరిగిన విస్తృత పోరాటాన్ని మరుగుపరుస్తుంది.

  • ఆమె బందీగా పట్టుబడిన ప్రదేశమైన తబర్‌హిందా లేదా బఠిండాను, ఆమె మరణించిన ప్రదేశమైన కైథల్‌తో కలిపి చూడకూడదు.
  • ఆమె పాలన పదమూడవ శతాబ్దంలోని మమ్లూక్ దశకు చెందుతుంది; తరువాతి ఖిల్జీ లేదా తుగ్లక్ కాలాలకు కాదు.

చారిత్రక ఆధారాలు, లింగపరమైన అంశాలు, చారిత్రక ప్రాధాన్యం

రజియా అధ్యయనానికి మిన్హాజ్-ఇ సిరాజ్ రచించిన పర్షియన్ చరిత్ర గ్రంథం ‘తబకాత్-ఇ నాసిరి’ ప్రధాన ఆధారం. ఆమె మేధస్సును, న్యాయనిరతిని, పాలకురాలిగా ఆమె గుణాలను ఆయన గుర్తించాడు. అయినప్పటికీ, ఆమె స్త్రీ కావడాన్ని మౌలిక రాజకీయ ప్రతికూలతగా పరిగణించాడు. అందువల్ల ఆయన వృత్తాంతం ఆమె సామర్థ్యాలతోపాటు, ఆయన రచించిన నాటి సామాజిక పరిసరాల్లోని లింగపరమైన భావనలకు కూడా ఆధారాలను అందిస్తుంది.

చరిత్ర వృత్తాంతాలు తటస్థ పరిపాలనా రికార్డులు కావు. వాటి రచయితలు రాజాస్థాన, మత, పోషకుల ఆశ్రయ వ్యవస్థలకు సంబంధించిన సందర్భాల్లో రచనలు చేశారు. తరువాతి కథనాలు, ప్రజాదరణ పొందిన సాహిత్యం, చలనచిత్ర–టెలివిజన్ రూపాంతరాలు తరచుగా ప్రేమకథలను, వ్యక్తిగత జీవితంలోని నాటకీయతను అతిశయించి చూపుతాయి. పరీక్షల దృష్టితో రూపొందించే వివరణలో బలమైన ఆధారాలున్న రాజకీయ పరిణామాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి; సమకాలీన సాక్ష్యాలను తరువాతి కల్పిత అలంకరణల నుంచి వేరు చేయాలి.

రజియా పాలన ప్రాముఖ్యత మహిళల స్థితిని శాశ్వతంగా మార్చడంలో లేదు; సుల్తానుల రాజరిక వ్యవస్థలోని వైరుధ్యాలను బయటపెట్టడంలో ఉంది. వంశపారంపర్య చట్టబద్ధత ఒక స్త్రీ సింహాసన హక్కుకు మద్దతు ఇవ్వగలిగినప్పటికీ, సైనిక మద్దతు, ఉన్నతవర్గాల ఆమోదం నిర్ణయాత్మకంగానే కొనసాగాయి. బల్బన్ కాలంలో ప్రముఖంగా కనిపించిన బలమైన రాజరికానికి, శక్తిమంతులైన ప్రభువులకు మధ్య విస్తృత పోరాటానికి కూడా ఆమె అనుభవం ముందస్తు సూచనగా నిలుస్తుంది.

  • రజియాను భారతదేశపు తొలి లేదా ఏకైక మహిళా పాలకురాలిగా పేర్కొనకూడదు; ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌ను పాలించిన ఏకైక మహిళా పాలకురాలు అనేదే సరైన ప్రత్యేక గుర్తింపు.
  • విశ్లేషణాత్మక సమాధానాల్లో ఏకకారణ వివరణపై ఆధారపడకుండా, వారసత్వ రాజకీయాలు, ప్రభువర్గ ముఠాలు, రాజాస్థాన నియామకాలు, లింగపరమైన అంశాలను సమన్వయం చేయాలి.

కాలరేఖ

  1. 1229

    ఇల్‌టుట్‌మిష్ కుమారుడు నాసిరుద్దీన్ మహమూద్ మరణించడంతో వారసత్వ సమస్య మరింత తీవ్రమవుతుంది.

  2. April 1236

    ఇల్‌టుట్‌మిష్ మరణిస్తాడు; రజియాను వారసురాలిగా నామనిర్దేశం చేసినట్లు పేర్కొనబడినప్పటికీ, రుక్నుద్దీన్ ఫిరోజ్ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠిస్తాడు.

  3. Late 1236

    రుక్నుద్దీన్ పాలన పతనమైన తరువాత రజియా సుల్తాన్ అవుతుంది.

  4. 1240

    అల్తునియా తిరుగుబాటు, సైనిక తిరుగుబాటు ఫలితంగా యాకూత్ మరణిస్తాడు; రజియా బందీ అవుతుంది; బహ్రామ్ షా ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠిస్తాడు.

  5. October 1240

    ఢిల్లీని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడంలో విఫలమైన తరువాత రజియా, అల్తునియా కైథల్ సమీపంలో మరణిస్తారు.

రజియా పాలనలో రాజకీయ పరిణామక్రమం

  1. 1. ఇల్తుత్మిష్ రజియాను వారసురాలిగా నామినేట్ చేసినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి
  2. 2. ప్రభువులు తొలుత రుక్నుద్దీన్ ఫిరోజ్‌ను సింహాసనంపై అధిష్ఠింపజేశారు
  3. 3. పాలనా వైఫల్యం, ఢిల్లీలో లభించిన మద్దతు రజియా సింహాసనారోహణకు దోహదపడ్డాయి
  4. 4. స్వతంత్ర పాలన, నియామకాలు వ్యతిరేకతను తీవ్రతరం చేశాయి
  5. 5. తిరుగుబాటు, సైన్యం విధేయత మార్చుకోవడం ఆమె పదవీచ్యుతికి దారితీశాయి
  6. 6. అల్తునియాతో కూటమి ఆమెకు తిరిగి సింహాసనాన్ని సాధించిపెట్టలేకపోయింది
రజియాతో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులు, సంస్థలు
వ్యక్తి లేదా సంస్థసంబంధంపరీక్షాపరమైన ప్రాధాన్యం
ఇల్తుత్మిష్తండ్రి; ఆమెను వారసురాలిగా నామినేట్ చేసినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయిపాలకుడి నామినేషన్ వారసత్వాన్ని నిర్ధారించలేకపోయింది
రుక్నుద్దీన్ ఫిరోజ్వెంటనే ముందుగా పాలించిన పాలకుడు1236లో స్వల్పకాలిక పాలన
జమాల్ అల్-దీన్ యాకూత్అబిసీనియాకు చెందిన అమీర్-ఇ అఖూర్ (రాజ అశ్వశాలల అధికారి)నియామకం ఉన్నతవర్గాల అసంతృప్తిని తీవ్రతరం చేసింది
మాలిక్ అల్తునియాతబర్హిందా గవర్నర్; తరువాత ఆమె భర్తఆమె మిత్రుడిగా మారిన తిరుగుబాటుదారుడు
తుర్కాన్-ఇ చిహల్గానీప్రభావశీల తురుష్క ఉన్నతవర్గాల బృందంరాచరికం, నియామకాలపై నియంత్రణ కోసం పోటీ పడింది
మిన్హాజ్-ఇ సిరాజ్తబకాత్-ఇ నాసిరీ రచయితసమకాలీన ఆధారాలు, లింగపరమైన దృక్పథంతో చేసిన మూల్యాంకనం

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

యాకూత్ నియామకం: పదవుల నిర్వహణ, ఉన్నతవర్గాల ప్రత్యేకాధికారాలు

పాలకునికి సన్నిహితంగా ఉండే అవకాశం, సైనిక వనరులపై పట్టు కోసం నియామకాలు ఎలా పోటీలుగా మారగలవో యాకూత్ పదోన్నతి తెలియజేస్తుంది. తురుష్కుల అసంతృప్తి కేవలం వ్యక్తిగత కలహం కాదు: తమ వర్గానికి చెందని వ్యక్తి ఎదుగుదలపట్ల, సార్వభౌమ పాలకురాలిగా రజియా విచక్షణాధికారంపట్ల ప్రతిఘటనను అది ప్రతిబింబించింది. నిరూపితం కాని ప్రేమకథనం అవసరం లేకుండానే ఈ ఉదంతం రాజకీయ వివరణకు ఆధారమిస్తుంది.

మిన్హాజ్-ఇ సిరాజ్: లింగపరమైన భావనలతో పరిమితమైన ప్రశంస

రజియా పాలనా సామర్థ్యాలను గుర్తిస్తూనే స్త్రీ సార్వభౌమాధికారాన్ని మిన్హాజ్ వ్యతిరేకించడం, చారిత్రక ఆధారాల విమర్శనాత్మక పరిశీలనకు ఉపయోగకరమైన అభ్యాసాన్ని అందిస్తుంది. ఒక చరిత్రకారుడు విలువైన సమాచారాన్ని భద్రపరుస్తూనే, సామాజిక పక్షపాతంతో దానిని వ్యాఖ్యానించవచ్చు. అందువల్ల ఆయన తీర్పును యథాతథంగా స్వీకరించకుండా విశ్లేషించాలి.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

రజియాకు సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. ఇల్తుత్మిష్ మరణించిన వెంటనే ఆమె ఆయన వారసురాలిగా సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించింది. 2. ఆమె ఢిల్లీలోని మమ్లూక్ వంశానికి చెందినది. 3. ఆమెను పదవీచ్యుతురాలిని చేసిన తరువాత బహ్రామ్ షా ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు. పైన పేర్కొన్న వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

రజియా పాలనతో సంబంధం ఉన్న జమాల్ అల్-దీన్ యాకూత్ కింది పదవులలో దేనిని నిర్వహించాడు?

  • A. వజీర్
  • B. ప్రధాన ఖాజీ
  • C. అమీర్-ఇ అఖూర్
  • D. బెంగాల్ గవర్నర్

ప్రశ్న 3

కింది జతలలో సరిగ్గా జతపరచబడినది ఏది?

  • A. తబఖాత్-ఇ నాసిరి — మిన్హాజ్-ఇ సిరాజ్
  • B. తబర్‌హిందా — ఇల్తుత్మిష్ సమాధి ఉన్న ప్రదేశం
  • C. కైథల్ — రజియా స్థాపించిన రాజధాని
  • D. తుర్కాన్-ఇ చిహల్గానీ — అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ స్థాపించిన మండలి
మెయిన్స్: రజియా పతనం తొలి ఢిల్లీ సుల్తానుల రాజ్యంలోని రాజకీయ నిర్మాణాన్ని, పాలక ఉన్నత వర్గంలోని లింగపరమైన సామాజిక నియమాలను ప్రతిబింబించింది. చర్చించండి. 150 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • ఆమె పాలనా కాలాన్ని, 1236–1240, స్త్రీ సార్వభౌమ పాలకురాలిగా ఆమె అసాధారణ స్థానాన్ని పరిచయం చేయండి.
  • వారసత్వంలోని అనిశ్చితిని, ఇల్‌టుట్‌మిష్ నామనిర్దేశంలోని పరిమితులను వివరించండి.
  • ప్రభువర్గ ముఠాలను, సైన్యంపై ఆధారపడటాన్ని, నియామకాల కోసం పోటీని పరిశీలించండి.
  • యాకూత్ పదోన్నతిని, అల్తునియా తిరుగుబాటును రాజకీయ ఉదాహరణలుగా ఉపయోగించండి.
  • మిన్హాజ్-ఇ సిరాజ్ అంచనాను ఉపయోగించి లింగపరమైన ప్రతిఘటనను చర్చించండి.
  • బహుళ కారణాలతో కూడిన వివరణతో ముగించండి; ఆధారాలు లేని ప్రేమకథనాలను నివారించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Our Pasts–II, chapter on the Delhi Sultans.
  • Satish Chandra, History of Medieval India, discussion of the early Delhi Sultanate.
  • Peter Jackson, The Delhi Sultanate: A Political and Military History.
  • Minhaj-i Siraj, Tabaqat-i Nasiri, translated by H. G. Raverty; read with attention to the chronicler’s perspective.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp