సరిహద్దు కంచె నిర్మాణం

కంచె: రూపకల్పన, విస్తరణ, హేతుబద్ధత

ప్రామాణిక సరిహద్దు కంచె బహుళ వరుసల అవరోధం: కాన్సర్టినా ముళ్ల తీగతో కూడిన ప్రాథమిక అవరోధం, రెండవ కంచెతో పాటు గస్తీ రహదారి, ఫ్లడ్‌లైట్లు, పరిశీలనా స్థావరాలు ఉంటాయి. పాకిస్తాన్ సరిహద్దులోని పంజాబ్, రాజస్థాన్, గుజరాత్‌లలో కంచె నిర్మాణం వల్ల 1990లలో చొరబాట్లు, అక్రమ రవాణా గణనీయంగా తగ్గాయి. LoC వద్ద ఉగ్రవాదులు సరిహద్దు దాటకుండా నిరోధించేందుకు 2003 కాల్పుల విరమణ తరువాత చొరబాటు నిరోధక అవరోధ వ్యవస్థను — నియంత్రణ రేఖ వెంబడి సాగే కంచెను — నిర్మించారు.

బంగ్లాదేశ్ కంచెకు భిన్నమైన చరిత్ర ఉంది: సరిహద్దు రేఖ నుంచి 150 గజాల పరిధిలో శాశ్వత నిర్మాణాలను నిషేధించే 1975 ఉమ్మడి మార్గదర్శకాల ప్రకారం దీనిని నిర్మించారు. ఇది తరచూ భారత భూభాగంలో బాగా లోపల ఉంటుంది. దీంతో కంచెకు, వాస్తవ సరిహద్దుకు మధ్య భారత భూములు, గ్రామాలతో కూడిన ప్రాంతం ఏర్పడింది. ఇదే 'కంచె అవతల' సమస్య — వేలాది మంది నివాసితుల రాకపోకలు, వ్యవసాయం, గుర్తింపు పత్రాలు భద్రతా అంశాలుగా మారి వారి జీవితాలను ప్రభావితం చేస్తోంది.

• బహుళ వరుసల రూపకల్పన: కాయిల్స్‌లా చుట్టిన ముళ్ల తీగ (కాన్సర్టినా) + కంచె + రహదారి + ఫ్లడ్‌లైట్లు + గస్తీ స్థావరాలు.
• LoCలోని చొరబాటు నిరోధక అవరోధ వ్యవస్థ 2003 తరువాత ఏర్పడింది.
• 1975 మార్గదర్శకాల ప్రకారం బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దు రేఖకు 150 గజాల దూరంలో నిర్మాణాలు ఉండాలి.
• కంచెకు, సరిహద్దుకు మధ్య వేలాది మంది భారతీయులు నివసిస్తున్నారు.

కంచెలు నిర్మించలేని ప్రాంతాలు: భూస్వరూపం, సాంకేతికత

విస్తారమైన ప్రాంతాల్లో కంచె నిర్మాణం సాధ్యం కాదు: రాణ్ ఆఫ్ కచ్‌లోని ఉప్పు చిత్తడి నేలలు, ఆటుపోట్లకు గురయ్యే సమతలాలు; సుందర్బన్స్‌లోని మడ అడవుల డెల్టా; బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులో బ్రహ్మపుత్ర నదికి చెందిన మారుతున్న ప్రవాహ మార్గాలు, చార్‌లు (నదీ ద్వీపాలు); జమ్మూలోని కాలానుగుణ వాగులు ఇందుకు ఉదాహరణలు. నదులు ప్రవాహ మార్గాన్ని మార్చుకున్నప్పుడు కంచె నీటి ప్రవాహానికి అవతలి వైపున మిగిలిపోవచ్చు; నదీ కోత సరిహద్దు స్తంభాలను, కంచె వరుసలను సమానంగా ధ్వంసం చేస్తుంది.

దీనికి పరిష్కారం CIBMS — సమగ్ర సమీకృత సరిహద్దు నిర్వహణ వ్యవస్థ. ఇది గోడ కాదు, సెన్సర్ల నెట్‌వర్క్: భూతల నిఘా రాడార్, ఉష్ణ కెమెరాలు, పగలు–రాత్రి కెమెరాలు, సిబ్బంది పర్యవేక్షణ అవసరం లేని భూతల సెన్సర్లు (భూకంపన, పరారుణ), చొరబాట్ల గురించి గస్తీ బృందాలకు సమాచారం అందించే ఫైబర్-అనుసంధానిత కమాండ్ కేంద్రాలు ఇందులో ఉంటాయి. జమ్మూలోని రెండు ప్రాంతాల్లో ప్రయోగాత్మకంగా ప్రారంభించి (2018), నదీ ప్రాంతాలు, ఇతర క్లిష్టమైన విభాగాలకు విస్తరించిన CIBMS, స్థిర అవరోధాల నుంచి 'వర్చువల్ కంచె' వైపు మార్పును సూచిస్తుంది — అంటే భౌతికంగా అడ్డుకోవడానికి బదులుగా గుర్తించడం, వేగంగా స్పందించడం.

• రాణ్ ఆఫ్ కచ్, సుందర్బన్స్, బ్రహ్మపుత్ర చార్‌లలో కంచె నిర్మించడం సాధ్యం కాదు.
• నదీ కోత వల్ల ఆచరణలోని సరిహద్దు నిరంతరం మారుతుంది.
• CIBMS: రాడార్, ఉష్ణ కెమెరాలు, భూతల సెన్సర్లు, కమాండ్ కేంద్రాలు.
• వర్చువల్ కంచె = గుర్తింపు + సత్వర ప్రతిస్పందన; భౌతికంగా అడ్డుకోవడం కాదు.

కంచె ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు: సొరంగాలు, డ్రోన్లు, అక్రమ రవాణా

ప్రత్యర్థులు పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తమ పద్ధతులను మార్చుకుంటారు. జమ్మూలోని సాంబా–కథువా సెక్టార్‌లో గుర్తించిన సొరంగాలను (2016-21) కంచె కింద నుంచి వెళ్లేలా నిర్మించారు. వాటిలో కొన్ని బలోపేతం చేసిన గోడలతో వందల మీటర్ల పొడవున ఉన్నాయి — ప్రస్తుతం వీటి గుర్తింపునకు భూగర్భంలోకి చొచ్చుకుపోయే రాడార్, భూకంపన సెన్సర్లను ఉపయోగిస్తున్నారు. డ్రోన్లు కంచె పైనుంచి పూర్తిగా దాటివెళ్తాయి: 2019 నుంచి పాకిస్తాన్ కేంద్రంగా పనిచేసే నిర్వాహకులు పంజాబ్, జమ్మూలలో ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి, హెరాయిన్‌ను డ్రోన్ల ద్వారా జారవిడిచారు. దీంతో BSFకు డ్రోన్ నిరోధక జామర్లు, తప్పుడు సంకేతాలను పంపే స్పూఫర్లు, డ్రోన్లను కాల్చివేసే అధికారం కల్పించారు.

బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులో వేలాది కోట్ల విలువైన పశువుల అక్రమ రవాణా కోసం, మనుషుల రాకపోకల కోసం తరచూ కంచెను కత్తిరించడం, ఎక్కి దాటడం, దాని కింద సొరంగాలు తవ్వడం జరుగుతోంది. BSF ప్రతిస్పందనలో ప్రాణాంతకం కాని ఆయుధాల వినియోగ విధానం, రాత్రి దృశ్య నిఘా, వివాదాస్పదంగా భారత్–బంగ్లాదేశ్ సంబంధాలపై ఒత్తిడి పెంచే కాల్పుల ఘటనలు ఉన్నాయి. ధరల వ్యత్యాసాల వల్ల నడిచే అక్రమ రవాణా ఆర్థిక వ్యవస్థను (పశువులు, చక్కెర, ఫెన్సెడిల్, బంగారం) కంచె తగ్గించగలదే తప్ప నిర్మూలించలేదు.

• 2016 నుంచి జమ్మూలో కంచె కింద సొరంగాలను పదేపదే గుర్తించారు.
• డ్రోన్లు కంచెను పూర్తిగా దాటివెళ్తాయి; 2021 నుంచి డ్రోన్ నిరోధక వ్యవస్థలను మోహరించారు.
• పశువుల అక్రమ రవాణా బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులో అతిపెద్ద అక్రమ ఆర్థిక కార్యకలాపం.
• BSF కాల్పుల ఘటనలు బంగ్లాదేశ్‌తో దౌత్యపరమైన ఉద్రిక్తతలకు కారణమవుతున్నాయి.

విధానపరమైన అంశాలు, ముందున్న మార్గం

మూడు విధానపరమైన ప్రశ్నలు ప్రధానంగా ఉన్నాయి. మొదటిది, 'కంచె అవతల' జనాభా: కంచెకు, సరిహద్దుకు మధ్య నివసించే వారికి నిర్ణీత సమయాల్లో తెరిచే గేట్లు, అనుమతి పత్రాలు, ఇతర పత్రాలు అవసరం — దీనివల్ల ఏర్పడే రోజువారీ ఇబ్బందులను అభివృద్ధి పథకాలు, సౌకర్యవంతమైన గేట్ల సమయాల ద్వారా తగ్గించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు. రెండవది, భూమి: కంచె నిర్మాణానికి ప్రైవేటు భూమిని సేకరించడం లేదా స్వాధీనంలోకి తీసుకోవడం అవసరం. పరిహార వివాదాలు నిర్మాణం పూర్తికావడాన్ని మందగింపజేస్తాయి. మూడవది, వ్యయ–ప్రయోజన విశ్లేషణ: వేల కిలోమీటర్ల మేర కంచె, ఫ్లడ్‌లైట్ల నిర్మాణం, నిర్వహణకు వేలాది కోట్లు ఖర్చవుతాయి. ఈ వ్యయాన్ని సాంకేతిక ప్రత్యామ్నాయాలతో పోల్చి అంచనా వేయాలి.

రూపుదిద్దుకుంటున్న వ్యూహ సిద్ధాంతం బహుళ అంచెలతో కూడినది: భూస్వరూపం అనుకూలించే చోట భౌతిక కంచె, అనుకూలించని చోట CIBMS, నిఘా కోసం డ్రోన్లు, గాలిలో తేలియాడే ఏరోస్టాట్‌లు, ప్రతిస్పందన కోసం సత్వర ప్రతిస్పందన బృందాలు, సమస్య మూలస్థానంలోనే ఒత్తిడిని తగ్గించడానికి దౌత్యం — ఇందులో బంగ్లాదేశ్‌తో ఉమ్మడి సరిహద్దు నిర్వహణ, పాకిస్తాన్‌తో ఫ్లాగ్ సమావేశాలు, DGMO సంప్రదింపు మార్గాలు ఉంటాయి. కంచె ఇకపై మొత్తం వ్యూహం కాదు; అది ఒక వ్యవస్థలోని ఒక అంచె మాత్రమే.

• 'కంచె అవతల' జీవితాన్ని గేట్ల సమయాలు, అనుమతి పత్రాలు నియంత్రిస్తాయి.
• భూసేకరణ, పరిహారం అంశాలు కంచె నిర్మాణం పూర్తికావడాన్ని మందగింపజేస్తాయి.
• బహుళ అంచెల వ్యూహ సిద్ధాంతం: కంచె + CIBMS + డ్రోన్లు + QRTలు + దౌత్యం.
• కంచె ఒక అంచె మాత్రమే; అదే మొత్తం వ్యూహం కాదు.

సాధన ప్రశ్నలు