భూటాన్ GLOF: హిమాలయాల్లో గొలుసుకట్టు విపత్తులు, భారత దిగువ ప్రాంతాల సన్నద్ధత
భూటాన్‌లోని గాసా జిల్లాలో షింటాఫు త్సో హిమానీనద సరస్సు నుంచి అక్టోబర్ 29, 2026న ఆకస్మికంగా నీరు విడుదలవడంతో మోచూ వెంబడి మౌలిక సదుపాయాలు దెబ్బతిన్నాయి. దీంతో భారత్‌లోని దిగువ ప్రాంతాల్లో హెచ్చరికలు జారీ చేసి, ముందుజాగ్రత్తగా ప్రజలను తరలించారు. భూటాన్‌లో కొత్తగా ఏర్పడిన జల నిల్వ నుంచి మరోసారి ఆకస్మిక ప్రవాహం సంభవించవచ్చనే ఆందోళన తలెత్తింది. ఇది సరస్సుల పర్యవేక్షణ, సరిహద్దుల మధ్య ముందస్తు హెచ్చరికలు, తరలింపునకు సిద్ధంగా ఉండే సమాజాల అవసరాన్ని తెలియజేస్తోంది.
Infrastructure damage in Bhutan reported after a glacial lake outburst flood, illustrating the vulnerability of roads and bridges along mountain rivers.
Image: The Hindu
Why in news
భూటాన్ GLOF తర్వాత అస్సాం, ఉత్తర బెంగాల్‌లోని ప్రమాదానికి గురయ్యే ప్రాంతాల్లో హెచ్చరికలు జారీ చేసి, సంకోష్ వెంబడి నివాసులను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించారు. తదుపరి నివేదికలు నదీ నీటిమట్టాలు స్థిరంగా లేదా తగ్గుతున్నట్లు, ప్రభావిత భారత జిల్లాల్లో పెద్ద విపత్తు సంభవించలేదని సూచించాయి. అయినప్పటికీ నిరంతర అప్రమత్తత అవసరంగానే ఉంది.
17
భూటాన్‌లో సంభావ్య ప్రమాదకరమైనవిగా గుర్తించిన సరస్సులు
దాదాపు 7.4 మిలియన్ ఘన
షింటాఫు సరస్సు నుంచి విడుదలైనట్లు నివేదించిన నీరు
4,000 మందికి పైగా
ది హిందూ నివేదించిన తరలింపులు
సుమారు 12,000
ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదించిన అలీపుర్‌ద్వార్ తరలింపులు
Background
హిమానీనదాలకు సంబంధించిన పల్లపు ప్రాంతాల్లో కరిగిన మంచు నీరు చేరినప్పుడు హిమానీనద సరస్సులు ఏర్పడతాయి; కొన్నిసార్లు మొరైన్లు, మంచు లేదా మూలశిల అవరోధాల వెనుక ఇవి ఏర్పడతాయి. గండి పడటం, అవరోధంపై నుంచి పొంగిపొర్లడం లేదా మరో వేగవంతమైన నిష్క్రమణ ప్రక్రియతో సరస్సు నీరు ఒక్కసారిగా విడుదల కావడమే హిమానీనద సరస్సు ఆకస్మిక ఉప్పెన వరద. హిమాలయాల్లో తీవ్రమైన ఎత్తుపల్లాలు, అస్థిర వాలులు, హిమానీనద మార్పులు, నదీ లోయల వెంబడి కేంద్రీకృత ఆవాసాలు కలిసి ఎగువ అలజడిని దిగువ విపత్తుగా మార్చగలవు. ఈ సందర్భంలో మోచూ పునాఖా వద్ద ఫోచూతో కలిసి పునాత్సాంగ్‌చూగా ఏర్పడుతుంది. ఇది అస్సాం–పశ్చిమ బెంగాల్ సరిహద్దు వెంబడి సంకోష్‌గా ప్రవహిస్తుంది; దీనిని సోన్‌కోష్ అని కూడా రాస్తారు.
Reference view of Bhutan’s Punakha valley and Mo Chhu River in October 2006, showing the river-valley setting downstream of the high mountains; not an image of the reported outburst.
Image: Cfynn · CC BY-SA 3.0
ఏం జరిగింది? ఇంకా ఏ అంశాలు అనిశ్చితంగా ఉన్నాయి?
అందించిన నివేదికలు మూల సరస్సును భూటాన్‌లోని గాసా జిల్లాలో ఉన్న షింటాఫు త్సోగా గుర్తించాయి; షింటాపు, సింటాఫు అనే ప్రత్యామ్నాయ అక్షరరూపాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆకస్మిక ఉప్పెన రహదారులు, ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలను దెబ్బతీసింది; గాసా త్సాచులోని సదుపాయాలను ధ్వంసం చేసింది; భారత సహకారంతో పునాఖాలో నిర్మించిన బెయిలీ వంతెనను కొట్టుకుపోయేలా చేసింది. అక్టోబర్ 30 నాటికి ఎలాంటి మానవ ప్రాణనష్టం లేదని భూటాన్ అధికారులు నివేదించారు.
లాయా దిగువన తక్త్సేమాఖాంగ్ సమీపంలో నీరు నిల్వ కావడంతో మరోసారి ఆకస్మిక విడుదల జరగవచ్చనే ఆందోళన ఏర్పడింది. ప్రమాదానికి గురయ్యే ప్రాంతాల్లోని సిబ్బంది, నివాసులను అక్కడి నుంచి తరలివెళ్లాలని ఆదేశించారు. భారత్‌లో అస్సాంలోని ధుబ్రి, కోక్రాఝార్‌తోపాటు ఉత్తర బెంగాల్‌లోని ప్రమాదానికి గురయ్యే ప్రాంతాల్లో హెచ్చరికలు జారీ చేశారు.
తరలింపు గణాంకాలు ఒకే సమన్వయపరిచిన లెక్క కాదు: కుమార్‌గ్రామ్, తుఫాన్‌గంజ్‌లోని ప్రాంతాల నుంచి 4,000 మందికి పైగా తరలించినట్లు ది హిందూ నివేదించగా, అలీపుర్‌ద్వార్‌లో సుమారు 12,000 మందిని తరలించినట్లు ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదించింది. వాటి సమయం, భౌగోళిక పరిధి పూర్తిగా సరిపోలడం లేదు. అందువల్ల ఆ సంఖ్యలను కలపకూడదు లేదా ధ్రువీకరించిన తుది మొత్తంగా పరిగణించకూడదు.
- దాదాపు 7.4 మిలియన్ ఘన మీటర్ల నీరు విడుదలైందనేది నివేదికల్లోని అంచనా మాత్రమే; ఈ విశ్లేషణ స్వతంత్రంగా నిర్ధారించిన కొలత కాదు.
- మూల సరస్సు వద్ద కచ్చితమైన ప్రేరకం, గండి ఏర్పడిన విధానం అందించిన సమాచారంలో నిర్ధారణ కాలేదు.
- లాక్ గేట్లు దెబ్బతిన్నట్లు వచ్చిన ప్రారంభ నివేదికలు, నిర్మిత ఆనకట్ట వైఫల్యమే GLOFకు కారణమని నిర్ధారించవు.
Infographic
మూలాన్ని గమనించాలి
సరస్సు విస్తరణ, అవరోధ స్థితి, వాలులు కూలే అవకాశాలను గమనించాలి.
గొలుసుక్రమాన్ని గమనించాలి
నదీ నీటిమట్టాలు, శిథిలాలు, కొత్తగా ఏర్పడిన జల నిల్వలను పర్యవేక్షించాలి.
సరిహద్దుల మధ్య పంచుకోవాలి
ప్రత్యామ్నాయ హెచ్చరిక మార్గాల ద్వారా ధ్రువీకరించిన పరిశీలనలను మార్పిడి చేసుకోవాలి.
తరలింపును సాధ్యం చేయాలి
స్థానిక హెచ్చరికలను సురక్షిత మార్గాలు, ఆశ్రయాలు, సమ్మిళిత సహాయంతో అనుసంధానించాలి.
సురక్షిత తిరుగు ప్రయాణాన్ని నిర్ధారించాలి
ప్రమాదం తొలగిందని ప్రకటించే ముందు ఎగువన మిగిలిన ప్రమాదాలు, దెబ్బతిన్న చేరిక మార్గాలను అంచనా వేయాలి.
AI-assisted infographic by Pragnya IAS Academy, based on the cited sources.
హిమాలయ GLOFలు ఎలా ఏర్పడతాయి?
హిమానీనదాల తిరోగమనం వల్ల ద్రోణి భూస్వరూపం అనుకూలంగా ఉన్న చోట సరస్సులు ఏర్పడవచ్చు లేదా విస్తరించవచ్చు. అదే సమయంలో, సుస్థిరపడని మొరైన్ అవరోధాలు క్రమక్షయం లేదా అంతర్గత అస్థిరత్వానికి లోనవవచ్చు. స్థానభ్రంశ తరంగాలను సృష్టించే మంచు లేదా రాతి పాతాలు, తీవ్రమైన వర్షపాతం, వేగవంతమైన నీటి చేరిక, ఊటకు సంబంధించిన వైఫల్యం, భూకంపం వల్ల కలిగే అలజడి సంభావ్య ప్రేరకాలు. ఇవి సాధారణ ప్రక్రియలే తప్ప ఈ ఘటనకు నిర్ధారిత కారణాలు కావు.
నీరు బయటకు విడుదలైన తర్వాత ఏటవాలు ప్రవాహ మార్గాలు వరద వేగాన్ని పెంచి, అవక్షేపాలు, పెద్ద బండరాళ్లు, కలప శిథిలాలను తనతో తీసుకెళ్లేలా చేయవచ్చు. ఈ ప్రవాహం వంతెనలను దెబ్బతీయవచ్చు, తీరాలను కోయవచ్చు, ప్రవాహ మార్గాలను మార్చవచ్చు. దిగువ తీవ్రత సరస్సు నీటి పరిమాణంపైనే కాకుండా గండి ఏర్పడే ప్రక్రియ, ప్రవాహ మార్గ ఆకృతి, అవక్షేపాల లభ్యత, అప్పటి నదీ పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
- ప్రమాద ప్రాధాన్యక్రమ నిర్ణయానికి సరస్సు పరిమాణం ఒక్కటే సరిపోదు; అవరోధ స్థితి, హిమపాతానికి గురయ్యే అవకాశం, దిగువ జనాభా కూడా ముఖ్యమే.
- ప్రారంభమయ్యే విధానంలో GLOF సాధారణ వర్షాధారిత వరదకు భిన్నమైనది; అయితే రెండూ పరస్పరం ప్రభావితం చేసుకోవచ్చు.
- హిమానీనద మార్పు దీర్ఘకాలిక ప్రమాద నేపథ్యం; ఈ ప్రత్యేక గండిని వాతావరణ మార్పుకు ఆపాదించడానికి అదనపు ఆధారాలు అవసరం.
గొలుసుకట్టు ప్రమాదాలు: నదీ నీటిమట్టం తగ్గడం ప్రమాదం పూర్తిగా తొలగిందనే సంకేతం ఎందుకు కాదు?
తక్త్సేమాఖాంగ్ సమీపంలో నివేదించిన జల నిల్వ ఒక సంభావ్య గొలుసుక్రమాన్ని చూపిస్తుంది: ప్రారంభ ఉప్పెన తర్వాత నీరు నిల్వ కావడం, మరో విడుదలకు అవకాశం ఏర్పడటం. పర్వత లోయల్లో అవక్షేపాలు లేదా శిథిలాలు నీటి ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోవచ్చు. అయితే, ఈ నిర్దిష్ట జల నిల్వ ఏర్పడిన కచ్చితమైన విధానం, దాని స్థిరత్వానికి క్షేత్రస్థాయి అంచనా అవసరం.
మౌలిక సదుపాయాల నష్టం భౌతిక ప్రమాదాన్ని మరింత పెంచవచ్చు. ప్రధాన వరద దాటిపోయిన ప్రాంతాల్లో కూడా కొట్టుకుపోయిన వంతెన లేదా మూసుకుపోయిన రహదారి తరలింపు, అత్యవసర చేరిక, సరఫరాలకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు. అలీపుర్‌ద్వార్‌లో భారీ వర్షపాత సూచన అదనపు సంభావ్య తీవ్రత కారకంగా నిలిచింది. అయితే, సూచించిన వర్షపాతం వాస్తవంగా వరదను తీవ్రతరం చేసిందని అందించిన సమాచారం నిర్ధారించలేదు.
- తాత్కాలిక జల నిల్వ ప్రమాదంలో కొంత భాగాన్ని ఆలస్యం చేసి, తర్వాత మరో వరద ఉద్ధృతిని కలిగించవచ్చు.
- ఒక పర్యవేక్షణ కేంద్రంలో నీరు తగ్గడం, ఎగువన ఉన్న అన్ని జల నిల్వలు స్థిరంగా ఉన్నాయని నిరూపించదు.
- ఖాళీ చేయించిన ఆవాసాలకు తిరిగి వెళ్లేముందు నదీ పరిస్థితులు, ద్వితీయ ప్రమాదాలు, చేరుకునే మార్గాల భద్రతను అంచనా వేయాలి.
పర్యవేక్షణ, సరిహద్దుల మధ్య హెచ్చరిక: గుర్తింపు నుంచి చర్య వరకు
పటిష్ఠ పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలో పునరావృత ఉపగ్రహ పరిశీలనలతోపాటు సరస్సు నిష్క్రమణ మార్గాలు, అవరోధాల క్షేత్రస్థాయి అంచనాలు, సరస్సు నీటిమట్ట పరికరాలు, వాతావరణ పరిశీలనలు, దిగువ నదీ నీటిమట్ట కొలత పరికరాలు ఉంటాయి. ఉపగ్రహ పటాల తయారీ సరస్సుల జాబితా, మార్పుల గుర్తింపునకు తోడ్పడుతుంది; వేగవంతమైన మార్పులను గుర్తించి కార్యాచరణ హెచ్చరికలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి దాదాపు తక్షణ సమాచారం అందించే పరికరాలు అవసరం.
భూటాన్ జాతీయ జలవిజ్ఞాన, వాతావరణ శాస్త్ర కేంద్రం తాషిథాంగ్ వద్ద మోచూను పర్యవేక్షిస్తోందని, భారత్‌కు సమాచారం అందించారని అందించిన నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. భూటాన్‌తో నిరంతర సమాచార మార్పిడి కొనసాగుతున్నట్లు భారత అధికారులు కూడా తెలిపారు. ఇటువంటి మార్పిడులను క్రమబద్ధంగా, ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలతో, ముందుగా అంగీకరించిన జిల్లా చర్యలకు అనుసంధానించడం విధాన ప్రాధాన్యం.
ఏం జరుగుతోంది, ఏ ఆవాసాలు ప్రమాదానికి గురవుతున్నాయి, ఎలాంటి అనిశ్చితి మిగిలి ఉంది, ప్రజలు ఏం చేయాలి అనే విషయాలను హెచ్చరికలు తెలియజేయాలి. విద్యుత్ లేదా టెలికమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు విఫలమైనప్పుడు కూడా పనిచేసే మార్గాల ద్వారా చివరి ఇంటి వరకు చేరకపోతే సాంకేతిక హెచ్చరిక ప్రయోజనం పరిమితమే.
- సమయ ముద్రలతో కూడిన నదీ నీటిమట్టాలు, గండి పరిశీలనలు, ద్వితీయ జల నిల్వల సమాచారాన్ని సరిహద్దు అవతల పంచుకోవాలి.
- అనిశ్చిత అంచనాలను హామీలుగా చూపకుండా, వరద ప్రవాహ గమన దృశ్యాల ద్వారా వరద చేరే సంభావ్య సమయ పరిధులను అంచనా వేయాలి.
- ప్రత్యామ్నాయ సమాచార సంబంధాలను నిర్వహించి, స్వీకరించే నియంత్రణ గదులు హెచ్చరిక అందినట్లు ధ్రువీకరించేలా చూడాలి.
- ప్రజా ప్రకటన వ్యవస్థలు, స్థానిక స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలు, మొబైల్ హెచ్చరికలు, నిర్దేశిత తరలింపు మార్గాలను కలిపి వినియోగించాలి.
తరలింపు సన్నద్ధత, సంస్థాగత బాధ్యత
భారత విపత్తు నిర్వహణ చట్టం ప్రకారం జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా సంస్థలకు విపత్తు ప్రణాళిక, ప్రతిస్పందనలో పరస్పర పూరక బాధ్యతలు ఉన్నాయి. ఎగువ హెచ్చరికలను స్థానిక తరలింపు, ఆశ్రయ నిర్వహణ, ప్రవేశ నియంత్రణ చర్యలుగా మార్చడంలో జిల్లా యంత్రాంగం కీలకం; జాతీయ, రాష్ట్ర విపత్తు ప్రతిస్పందన దళాలు ప్రత్యేక ప్రతిస్పందనకు తోడ్పడతాయి.
ఉత్తర బెంగాల్‌లో నివేదించిన ప్రజా ప్రకటన హెచ్చరికలు, నిర్దేశిత ఆశ్రయాలు, ముందుజాగ్రత్త తరలింపులు ముందస్తు చర్యలను చూపిస్తాయి. సన్నద్ధతలో దివ్యాంగులు, వృద్ధులు, పిల్లలు, పర్యాటకులు, వేరుపడిన అటవీ ఆవాసాలు, పశుసంపద లేదా అత్యవసర వస్తువులను వదిలి వెళ్లడానికి వెనుకాడే కుటుంబాలను కూడా పరిగణించాలి.
- పరిపాలనా సరిహద్దులపైనే ఆధారపడకుండా ముంపు దృశ్యాల ఆధారంగా ప్రమాదానికి గురయ్యే ఆవాసాలు, సురక్షిత మార్గాలను పటాల్లో గుర్తించాలి.
- అత్యవసర సామగ్రిని ముందుగానే సిద్ధం చేసి, రహదారులు లేదా వంతెనలు దెబ్బతిన్నా ఆశ్రయాలకు చేరుకోగలమని నిర్ధారించాలి.
- సామాజిక మాక్ డ్రిల్లులు నిర్వహించి, తరలింపు, సురక్షితంగా తిరిగి రావడానికి సంబంధించిన పరిస్థితులను తెలియజేయాలి.
- ఎవరూ మిగిలిపోకుండా, రెండుసార్లు లెక్కించకుండా తరలింపు, ఆశ్రయాల్లో ఉన్నవారి సంఖ్య, సహాయ రికార్డులను పరస్పరం సరిపోలేలా నిర్వహించాలి.
| స్థాయి | ప్రయోజనం | ప్రాధాన్య చర్య |
|---|---|---|
| మూల సరస్సు నిఘా | సరస్సు, అవరోధంలో పెరుగుతున్న అస్థిరత్వాన్ని గుర్తించడం | ఉపగ్రహ ఆధారిత జాబితాలను లక్ష్యిత క్షేత్ర తనిఖీలు, పరికరాలతో అనుసంధానించడం |
| నదీ పరివాహ మార్గ పర్యవేక్షణ | వరద కదలిక, ద్వితీయ జల నిల్వలను గమనించడం | నీటిమట్ట కొలత పరికరాలను నిర్వహించడం; సురక్షితమైన చోట అనుమానిత అడ్డంకులను తనిఖీ చేయడం |
| సరిహద్దుల మధ్య హెచ్చరిక | ఎగువ పరిశీలనలతో దిగువ ప్రాంతాలకు ముందస్తు చర్యల సమయం కల్పించడం | ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు, స్వీకరణ ధ్రువీకరణ ఉన్న సమాచార వ్యవస్థల ద్వారా నిర్ధారిత హెచ్చరికలను పంచుకోవడం |
| సమాజ సన్నద్ధత | ప్రమాదకర ప్రవాహాలు చేరకముందే ప్రమాదానికి గురికావడాన్ని తగ్గించడం | స్థానిక హెచ్చరికలు, సులభంగా చేరగల తరలింపు మార్గాలు, సిద్ధంగా ఉన్న ఆశ్రయాలను వినియోగించడం |
| పునరుద్ధరణ, సురక్షిత తిరుగు ప్రయాణం | ప్రారంభ వరద తర్వాత నష్టాలను నివారించడం | అస్థిర తీరాలు, దెబ్బతిన్న నది దాటే మార్గాలు, ఎగువన మిగిలిన ప్రమాదాలను అంచనా వేయడం |
- 1. ఒక ప్రేరకం లేదా అవరోధంలోని అస్థిరత్వం వల్ల హిమానీనద సరస్సు నుంచి నీరు వేగంగా బయటకు ప్రవహిస్తుంది.
- 2. విడుదలైన నీరు ఏటవాలు ప్రవాహ మార్గాల గుండా కదులుతూ అవక్షేపాలు, శిథిలాలను తనతో తీసుకెళ్తుంది.
- 3. వరదలు, క్రమక్షయం కారణంగా ప్రభావిత ప్రాంతాల్లోని మౌలిక సదుపాయాలు, నదీతీరాలు దెబ్బతింటాయి.
- 4. అవరోధం లేదా నీరు చేరడం వల్ల ద్వితీయ జల నిల్వ ఏర్పడవచ్చు.
- 5. ఆ జల నిల్వ అవరోధం విఫలమైతే దిగువన మరో వరద ఉద్ధృతి ఏర్పడవచ్చు.
- 6. నిరంతర పర్యవేక్షణ, హెచ్చరికలు, తరలింపు చర్యలు వరుస ప్రమాదాలకు గురికావడాన్ని తగ్గిస్తాయి.
ఆగస్టు 26, 2021
ఉప్పొంగిన మోచూ తన ప్రవాహ మార్గాన్ని గాసా త్సాచు వైపు మార్చడంతో వరదలు ఆ ప్రాంతాన్ని దెబ్బతీశాయి; ఇది గతంలో జరిగిన వరద ఘటన. మూల సమాచారం దీనిని GLOFగా గుర్తించలేదు.
2022
భారత ప్రభుత్వ సహకారంతో పునాఖాలో బెయిలీ వంతెన నిర్మించారు; ఆ తర్వాత నివేదించిన GLOFలో అది కొట్టుకుపోయింది.
అక్టోబర్ 29, 2026
గాసాలో హిమానీనద సరస్సు ఆకస్మిక ఉప్పెనతో మోచూ వెంబడి వరదలు సంభవించాయి. ఉత్తర బెంగాల్ హెచ్చరికలతో సహా దిగువ ప్రాంతాల్లో అప్రమత్తత ప్రకటించారు.
అక్టోబర్ 30, 2026
మౌలిక సదుపాయాల నష్టం, కొత్త జల నిల్వపై ఆందోళనను భూటాన్ అధికారులు నివేదించారు; ఉత్తర బెంగాల్‌లో తరలింపులు, పర్యవేక్షణ, స్థిరమైన పరిస్థితులను భారత అధికారులు నివేదించారు.
Significance, challenges & way forward
Significance
- హిమాలయ విపత్తు ప్రమాదం అంతర్జాతీయ, రాష్ట్ర సరిహద్దులను దాటి నదీ పరివాహక ప్రాంతాల వెంట కొనసాగుతుందని ఈ ఘటన చూపిస్తుంది.
- ద్వితీయ జల నిల్వపై ఆందోళన, ప్రారంభ ఉప్పెన తర్వాత కూడా అత్యవసర పర్యవేక్షణ ఎందుకు కొనసాగాలో తెలియజేస్తుంది.
- తదుపరి నదీ నీటిమట్టాలు స్థిరపడి, తీవ్రమైన వరదలు సంభవించకపోయినా ముందుజాగ్రత్త తరలింపు ప్రమాదానికి గురికావడాన్ని తగ్గించగలదు.
- భూటాన్‌లో భారత సహకారంతో నిర్మించిన మౌలిక సదుపాయాలకు జరిగిన నష్టం, అభివృద్ధి సహకారంలో బహుళ ప్రమాదాలను తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని చేర్చాల్సిన ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.
- ఈ ఉదంతం భౌతిక భూగోళశాస్త్రాన్ని పాలనతో అనుసంధానిస్తుంది: ప్రమాద గుర్తింపుతోపాటు సమాచార ప్రసారం, స్థానిక విశ్వాసం, ఆచరణాత్మక తరలింపు సామర్థ్యం ఉండాలి.
Challenges
- దూరప్రాంత భూస్వరూపం, తీవ్రమైన వాతావరణం, దెబ్బతిన్న చేరిక మార్గాలు మూల సరస్సులు, కొత్త జల నిల్వల తనిఖీని ఆలస్యం చేయవచ్చు.
- గండి ప్రవర్తన, అవక్షేపాల కదలికలో అనిశ్చితి వరద చేరిక, ముంపు అంచనాలను సంక్లిష్టం చేస్తుంది.
- అత్యంత అవసరమైన సమయంలోనే రహదారులు, వంతెనల వైఫల్యాలు తరలింపు మార్గాలను పనికిరాకుండా చేయవచ్చు.
- విడివిడిగా ఉన్న పరిశీలనలు, పరస్పరం సరిపోలని నివేదికలు వివిధ అధికార పరిధుల మధ్య ఉమ్మడి కార్యాచరణ అవగాహనను బలహీనపరచవచ్చు.
- విద్యుత్, టెలికమ్యూనికేషన్ వైఫల్యాలు ఒంటరిగా ఉన్న నదీతీర సముదాయాలకు హెచ్చరికలు చేరకుండా అడ్డుకోవచ్చు.
- ఎగువన ద్వితీయ ప్రమాదాలు పరిష్కారం కాకుండానే దిగువ నీటిమట్ట కొలత స్థిరంగా ఉండటం తప్పుడు భరోసాను కలిగించవచ్చు.
Way forward
- సరస్సు విస్తీర్ణంపైనే కాకుండా భౌతిక ప్రమాద సూచికలు, దిగువ ప్రాంతాలు ప్రమాదానికి గురయ్యే స్థితి రెండింటి ఆధారంగా హిమానీనద సరస్సులకు ప్రాధాన్యక్రమం నిర్ణయించాలి.
- నిర్దేశిత సంప్రదింపు కేంద్రాలతో సరస్సులు, నదులు, ద్వితీయ జల నిల్వల పరిశీలనలను వేగంగా పంచుకునే భూటాన్–భారత్ విధివిధానాలను సంస్థాగతీకరించాలి.
- ఉమ్మడిగా పరివాహక ప్రాంత స్థాయి వరద దృశ్యాలను రూపొందించి, హెచ్చరిక పరిమితులను జిల్లా తరలింపు, ఆశ్రయ ప్రణాళికలకు అనుసంధానించాలి.
- వరదలు, శిథిలాలు, అడ్డంకులకు సంబంధించిన ప్రమాదాల దృష్ట్యా వంతెనలు, రహదారులు, ఇతర లోయ మౌలిక సదుపాయాలను తనిఖీ చేయాలి.
- సామాజిక మాక్ డ్రిల్లులు, అందుబాటులో ఉండే ఆశ్రయాలు, ప్రత్యామ్నాయ సమాచార వ్యవస్థలు, పశుసంపదపై ఆధారపడే కుటుంబాలకు సహకారం ద్వారా సమ్మిళిత తరలింపును సాధన చేయాలి.
- సరస్సు నీటిమట్టం తగ్గించడం లేదా నిష్క్రమణ మార్గ ఇంజినీరింగ్‌ను నిపుణుల అంచనా అవసరమైన స్థలానుగుణ ప్రత్యామ్నాయాలుగా చూడాలి; సార్వత్రిక పరిష్కారాలుగా కాదు.
- సంస్థల మధ్య తరలింపు గణాంకాలను సరిపోలుస్తూ, ధ్రువీకరించిన పరిస్థితి నవీకరణలు, సురక్షిత తిరుగు ప్రయాణంపై స్పష్టమైన సూచనలు జారీ చేయాలి.
Key terms
- హిమానీనద సరస్సు ఆకస్మిక ఉప్పెన వరద
- అవరోధానికి గండి పడటం, దానిపై నుంచి నీరు పొంగిపొర్లడం లేదా మరో వేగవంతమైన నీటి నిష్క్రమణ ప్రక్రియ ద్వారా హిమానీనద సరస్సు నుంచి నీరు ఒక్కసారిగా విడుదల కావడం.
- మొరైన్
- హిమానీనదం రవాణా చేసిన లేదా నిక్షేపించిన శిలాశకలాల సంచయం; ఇది కొన్నిసార్లు సరస్సుకు అవరోధంగా ఏర్పడవచ్చు.
- స్థానభ్రంశ తరంగం
- పడిపోతున్న మంచు, రాళ్లు లేదా ఇతర పదార్థాలు సరస్సు నీటిని వేగంగా స్థానభ్రంశం చేయడంతో ఏర్పడే తరంగం.
- ద్వితీయ జల నిల్వ
- ప్రారంభ అలజడి తర్వాత కొత్తగా ఏర్పడే నీటి సంచయం; ఇది అదనపు ఆకస్మిక ఉప్పెన ప్రమాదాన్ని కలిగించవచ్చు.
- గొలుసుకట్టు ప్రమాదం
- ఒక ప్రమాదకర ఘటన మరొకదానికి దారితీసే లేదా దాని తీవ్రతను పెంచే క్రమం.
- వరద ప్రవాహ గమన అంచనా
- నదీ ప్రవాహ మార్గం లేదా నిల్వ వ్యవస్థ గుండా వరద తరంగం ఎలా కదులుతుంది, ఎలా మారుతుంది అనే అంచనా.
- చివరి వ్యక్తి వరకు హెచ్చరిక
- రక్షణ చర్యలు తీసుకోవాల్సిన ప్రజలకు అర్థమయ్యే, చర్యలకు ఉపయోగపడే ప్రమాద సమాచారాన్ని అందించడం.
- అవశిష్ట ప్రమాదం
- రక్షణ చర్యలు చేపట్టినప్పటికీ లేదా అత్యవసర పరిస్థితిలో అత్యంత స్పష్టంగా కనిపించే దశ ముగిసిన తర్వాత కూడా మిగిలి ఉండే ప్రమాదం.
Link with static syllabus
Prelims practice MCQs
Q1. హిమానీనద సరస్సు ఆకస్మిక ఉప్పెన వరదలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సరస్సులోకి ప్రవేశించే రాతి లేదా మంచు పాతం దాని అవరోధంపై నుంచి పొంగిపొర్లగల తరంగాన్ని సృష్టించవచ్చు. 2. నిర్మిత ఆనకట్ట విఫలమైనప్పుడు మాత్రమే GLOF సంభవిస్తుంది. 3. GLOF అవక్షేపాలను తనతో తీసుకెళ్లి దిగువ వంతెనలను దెబ్బతీయవచ్చు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q2. నివేదించిన భూటాన్ GLOFకు సంబంధించిన నదీ అనుసంధానాన్ని కింది వాటిలో ఏది సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
Q3. హిమానీనద సరస్సు ఆకస్మిక ఉప్పెన అత్యవసర పరిస్థితి పర్యవేక్షణకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దిగువ నీటిమట్ట కొలత కేంద్రంలో నీరు తగ్గడం, ఎగువన ఉన్న ప్రతి ద్వితీయ జల నిల్వ సురక్షితమని నిశ్చయంగా నిర్ధారిస్తుంది. 2. ఉపగ్రహ పరిశీలనలు, భూతల నదీ నీటిమట్ట కొలత పరికరాలు పరస్పర పూరక పర్యవేక్షణ విధులను నిర్వహించగలవు. 3. సమర్థవంతమైన హెచ్చరిక ప్రమాదానికి గురయ్యే ప్రాంతాలను గుర్తించి, రక్షణ చర్యను నిర్దేశించాలి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
Q4. పర్వత విపత్తుల సందర్భంలో, కింది వాటిలో గొలుసుకట్టు ప్రమాదాన్ని ఉత్తమంగా వివరించేది ఏది?
Mains practice questions
GS 3 · 15 marks · 250 words
హిమాలయ హిమానీనద సరస్సు ఆకస్మిక ఉప్పెన వరదలు విడివిడిగా జరిగే ఎగువ ప్రాంత ఘటనలు కాకుండా సరిహద్దులు దాటే గొలుసుకట్టు విపత్తులు. ఇటీవలి భూటాన్ ఉప్పెనను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించి, భారత్‌లోని దిగువ ప్రాంతాల సన్నద్ధతకు చర్యలను సూచించండి.
Frequently asked questions
భూటాన్‌లో హిమానీనద సరస్సు ఆకస్మిక ఉప్పెన కారణంగా భారత్‌లో హెచ్చరికలు ఎందుకు జారీ అయ్యాయి?
ప్రభావితమైన మోచూ నది పునాత్సాంగ్‌చూ ద్వారా అస్సాం–పశ్చిమ బెంగాల్ సరిహద్దు వెంబడి ప్రవహించే సంకోష్‌తో అనుసంధానమవుతుంది. అందువల్ల వరదనీరు, శిథిలాలు భూటాన్ నుంచి భారత్‌లోని దిగువ నదీ ప్రాంతాలకు చేరవచ్చు.
ఈ GLOFకు వాతావరణ మార్పే కారణమని నిర్ధారణ అయిందా?
లేదు. హిమానీనదాల తిరోగమనం, మారుతున్న వాతావరణం హిమానీనద సరస్సుల ప్రమాదాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు. అయితే, అందించిన నివేదికలు ఈ ఘటనకు నిర్దిష్ట ప్రేరకాన్ని నిర్ధారించలేదు; ఈ ప్రత్యేక ఘటనను వాతావరణ మార్పుకు ఆపాదించలేదు.
కొత్తగా ఏర్పడిన జల నిల్వ ఎందుకు ఆందోళన కలిగించింది?
నీటిని నిలిపి ఉంచే పరిస్థితులు అస్థిరమైతే, నిల్వ నీరు ఒక్కసారిగా విడుదలై ద్వితీయ వరద ఉద్ధృతిని సృష్టించవచ్చు. దిగువ నీటిమట్టాలు తగ్గడం ప్రారంభమైన తర్వాత కూడా దాని స్థిరత్వాన్ని అంచనా వేయాల్సి వచ్చింది.
భారత్‌లో ఎంతమందిని సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించారు?
కుమార్‌గ్రామ్, తుఫాన్‌గంజ్‌లోని ప్రాంతాల నుంచి 4,000 మందికి పైగా తరలించినట్లు ది హిందూ నివేదించగా, అలీపుర్‌ద్వార్‌లో సుమారు 12,000 మందిని తరలించినట్లు ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదించింది. భిన్న పరిధులు గల ఈ నివేదికల సంఖ్యలను కలపకూడదు లేదా ఒకే ధ్రువీకరించిన తుది మొత్తంగా చూపకూడదు.
మూలాలు
- The Hindu: Glacial Lake Outburst Flood damages roads, washes away bridge in Bhutan
- The Hindu: 4,000 moved to safety in Bengal after Bhutan glacial lake outburst triggers flood alert
- Indian Express: Assam, north Bengal districts on high alert; 12,000 evacuated from areas along Sankosh
- Indian Express: Bengal, Assam on high flood alert after glacial lake bursts in Bhutan
ఈ తెలుగు విశ్లేషణ ఇంగ్లీష్ మూలం నుంచి అనువదించబడింది.
ఇంగ్లీష్‌లో చదవండి