APMC

1. అర్థం, సంస్థాగత నిర్మాణం, రాజ్యాంగ స్థానం

వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల మార్కెట్ కమిటీ అనేది రాష్ట్ర వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల మార్కెటింగ్ శాసనం కింద ఏర్పాటు చేసిన చట్టబద్ధ సంస్థ. సాధారణంగా దాని అధికార పరిధిలో ప్రధాన మార్కెట్ యార్డు, నిబంధనలున్నచోట ఉప యార్డులతో కూడిన నోటిఫై చేసిన మార్కెట్ ప్రాంతం ఉంటుంది. పరిధిలోని సరుకులు, అనుమతించిన వర్తక మార్గాలు, లైసెన్సింగ్ అవసరాలు, రుసుములు, పాలనా ఏర్పాట్లను రాష్ట్ర చట్టాలు నిర్ణయిస్తాయి. అందువల్ల పంజాబ్‌లోని ధాన్యం మండీకి వర్తించే నిబంధనలు మహారాష్ట్రలోని ఉద్యాన ఉత్పత్తుల మార్కెట్‌ను నియంత్రించే నిబంధనలతో సమానంగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.

గత్యంతరం లేని అమ్మకాలు, తూకాల్లో మోసాలు, ఏకపక్ష కోతలు, గ్రామీణ వడ్డీ వ్యాపారులు, వర్తకులపై ఆధారపడటాన్ని నివారించేందుకు స్వాతంత్ర్యం అనంతరం నియంత్రిత మార్కెట్లు విస్తరించాయి. వేలాల నిర్వహణ, తూకాల పర్యవేక్షణ, చెల్లింపుల నిర్ధారణ, వివాదాల పరిష్కారం, ఉమ్మడి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి వీటి ఉద్దేశిత విధుల్లో భాగం. కమిటీలలో రైతు, వర్తక, ప్రభుత్వ ప్రతినిధులు ఉండవచ్చు; అయితే వాటి కూర్పు, ఎన్నికల ఏర్పాట్లు రాష్ట్రాల మధ్య భిన్నంగా ఉంటాయి.

వ్యవసాయం, మార్కెట్లు ప్రధానంగా రాష్ట్ర అంశాలు: రాష్ట్ర జాబితాలోని ఎంట్రీలు 14, 28 వరుసగా వ్యవసాయం, మార్కెట్లు–సంతలకు సంబంధించినవి. అయితే వ్యవసాయ వాణిజ్యం అంతర్రాష్ట్ర వర్తకంతోనూ, ఆహార పదార్థాలు సహా నిర్దిష్ట ఉత్పత్తుల వర్తకం, సరఫరా, పంపిణీని కవర్ చేసే ఉమ్మడి జాబితాలోని ఎంట్రీ 33తోనూ సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. కాబట్టి వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సంస్కరణలో సహకార సమాఖ్యవాదం భాగమవుతుంది. దీనిని పూర్తిగా కేంద్ర బాధ్యతగానీ, కేంద్ర జోక్యం మొత్తాన్ని రాజ్యాంగపరంగా మినహాయించిన రంగంగానీ పరిగణించకూడదు.

• APMC: నియంత్రణ, పరిపాలనా సంస్థ.
• మండీ: వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను సమీకరించి, వర్తకం నిర్వహించే భౌతిక మార్కెట్.
• MSP: ప్రభుత్వం ప్రకటించే మద్దతు ధర; దాని ప్రకటన మాత్రమే సార్వత్రిక సేకరణను లేదా సాధారణ చట్టబద్ధ కనిష్ఠ ధరను సృష్టించదు.

2. నియంత్రిత మార్కెట్ల పనితీరు, వాటి ప్రాధాన్యం

సాంప్రదాయ మండీ లావాదేవీలో రైతులు స్థానిక నిబంధనలు, ఆచారాల ప్రకారం సరుకు రాకను నమోదు చేయించి, వేలం లేదా సంప్రదింపుల ద్వారా విక్రయించేందుకు ఉత్పత్తిని తీసుకువస్తారు. లైసెన్సు పొందిన వర్తకులు బిడ్లు వేస్తారు; కమిషన్ ఏజెంట్లు సరుకు నిర్వహణ, విక్రయం, రుణం, చెల్లింపు ఏర్పాట్లు చేయవచ్చు. ఉత్పత్తిని తూకం వేసి, వర్తించే రుసుములను లెక్కిస్తారు. రాష్ట్ర చట్టం కింద వసూలు చేసే మార్కెట్ రుసుము, కమిషన్ ఏజెంట్ సేవా రుసుము వేర్వేరు; చట్టపరంగా చెల్లించాల్సిన వ్యక్తి, అనుమతించదగిన కోతలు అధికార పరిధుల మధ్య మారుతాయి.

సమర్థంగా పనిచేసే మండీలు కొనుగోలుదారులు, విక్రేతలను ఒకచోట చేర్చి, వారి అన్వేషణ వ్యయాలను తగ్గిస్తాయి; చుట్టుపక్కల గ్రామాలకు సూచన ధరలను అందిస్తాయి. బహిరంగ తూకం, ధరల ప్రదర్శన, పర్యవేక్షిత వేలాలు ధర నిర్ధారణను మెరుగుపరచగలవు. దూర ప్రాంత కొనుగోలుదారులను స్వతంత్రంగా గుర్తించడం, భారీ పరిమాణంలో రవాణా ఏర్పాటు చేయడం లేదా కొనుగోలుదారు రుణ విశ్వసనీయతను అంచనా వేయడం సాధ్యంకాని చిన్న రైతులకు మార్కెట్ మౌలిక సదుపాయాలు ప్రత్యేకంగా విలువైనవి. కమిషన్ ఏజెంట్లు కూడా వాస్తవమైన సేవలు అందిస్తారు; అయితే అపారదర్శక రుసుములు, విక్రయంతో ముడిపెట్టిన రుణాలు ఉపయోగకరమైన మధ్యవర్తిత్వాన్ని ఆధారపడే స్థితిగా మార్చగలవు.

APMC నెట్‌వర్క్‌లు స్థిరపడిన సరుకు రాక కేంద్రాలు, కార్మికులు, నిల్వ అనుసంధానాలు, లావాదేవీ రికార్డులను అందించడం ద్వారా ప్రభుత్వ సేకరణకు తోడ్పడగలవు. అయితే ఉత్పత్తిని కొనుగోలు చేసేది సేకరణ సంస్థ; నియంత్రణ పాత్ర ఉన్నంత మాత్రాన APMC కొనుగోలు చేయదు. సేకరణ అందుబాటు పంటలు, ప్రాంతాల మధ్య గణనీయంగా భిన్నంగా ఉంటుంది. త్వరగా పాడయ్యే ఉత్పత్తులకు సాంప్రదాయ ధాన్యం మార్కెట్ ఏర్పాట్ల కంటే వేగవంతమైన సరుకు నిర్వహణ, శీతల గొలుసులు, అనేక కొనుగోలుదారులను చేరుకునే అవకాశం మరింత ముఖ్యమవుతాయి. కాబట్టి సంస్కరణ ప్రతి పంటకు ఒకే మార్కెటింగ్ నమూనాను నిర్దేశించకుండా సరుకుల మధ్య భేదాలను గుర్తించాలి.

3. ప్రధాన అవరోధాలు, వాటి ఆర్థిక పర్యవసానాలు

గతంలో కొన్ని రాష్ట్ర వ్యవస్థలు నోటిఫై చేసిన ఉత్పత్తులు నియంత్రిత మార్కెట్ మార్గాల ద్వారానే వెళ్లాలని నిర్దేశించాయి లేదా ప్రత్యామ్నాయ కొనుగోలుదారులను పరిమితం చేసే లైసెన్సింగ్ షరతులను విధించాయి. పరిమిత వర్తక లైసెన్సులు, అధిక ప్రవేశ వ్యయాలు, పాతుకుపోయిన సంబంధాలు కొనుగోలుదారుల కేంద్రీకరణను, కుమ్మక్కు బిడ్డింగ్‌ను ప్రోత్సహించగలవు. విడివిడిగా ఉండే మార్కెట్ అనుమతులు ప్రాసెసర్లు, సంఘటిత చిల్లర వ్యాపారులు, ఇతర కొనుగోలుదారులు అనేక ప్రదేశాల నుంచి సరుకును కొనుగోలు చేయడానికి ఆటంకం కలిగించవచ్చు. కమిటీ నియామకాలు, వ్యయంపై రాజకీయ ప్రభావం జవాబుదారీతనాన్ని బలహీనపరచగలదు.

అనేక రుసుములు, పదేపదే సరుకు నిర్వహణ, ఏకరీతిలేని నిబంధనలు లావాదేవీ వ్యయాలను పెంచగలవు; ముఖ్యంగా ఉత్పత్తి అనేక మార్కెట్ల గుండా వెళ్లినప్పుడు ఇది ఎక్కువగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ రైతుకు లభించే ధరకు, వినియోగదారు చెల్లించే ధరకు మధ్య వ్యత్యాసాన్ని పూర్తిగా APMC రుసుములు లేదా మధ్యవర్తులకు ఆపాదించలేము. రవాణా, వర్గీకరణ, సరుకు పాడవడం, నిల్వ, విత్తం, చిల్లర విక్రయ సేవలు కూడా దీనికి దోహదం చేస్తాయి. విశ్లేషణలో నివారించదగిన అనుచిత ఆర్థిక లాభాలను సముచిత సేవా వ్యయాల నుంచి వేరుచేయాలి; నియంత్రిత మండీల వెలుపల కూడా మార్కెట్ వైఫల్యాలు సంభవిస్తాయని గుర్తించాలి.

భౌతిక పరిమితులు కూడా అంతే ముఖ్యమైనవి. అనేకమంది రైతులు తగిన మార్కెట్లు దూరంగా ఉండటం, నాణ్యత పరీక్షలు సరిగా లేకపోవడం, ఆరబెట్టే సదుపాయాలు పేలవంగా ఉండటం, నిల్వ సౌకర్యాలు చాలకపోవడం వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటారు. త్వరగా పాడయ్యే ఉత్పత్తులను తరచూ వెంటనే విక్రయించాల్సి రావడం బేరసారాల శక్తిని బలహీనపరుస్తుంది. చిన్న లాట్ల వల్ల రవాణా, నాణ్యత ధ్రువీకరణ ఖరీదైనవిగా మారతాయి. నిర్వహణ మూలధనం లేకపోతే గిడ్డంగి స్థలం ఉన్నప్పటికీ రైతులు విక్రయాన్ని వాయిదా వేయలేరు. అందువల్ల అదనపు వర్తక మార్గాలను అనుమతించడం మాత్రమే ప్రభావవంతమైన ఎంపికకు హామీ ఇవ్వదు.

అసంపూర్ణ ధరల సమాచారం, ఆలస్యమైన చెల్లింపులు మార్కెట్ సామర్థ్యాన్ని మరింత తగ్గిస్తాయి. డిజిటల్ వేదికలు ఇతర ప్రాంతాల్లో ఆకర్షణీయమైన ధరలను ప్రదర్శించవచ్చు; అయితే నాణ్యత భేదాలు, రవాణా వ్యయం, లావాదేవీ పరిష్కార నష్టభయాలను పరిగణించిన తరువాత ఆ ధరలు సహజంగానే అందుబాటులోకి రావు. పోటీపడే కొనుగోలుదారులను, అమలు చేయించగల వర్తక ప్రమాణాలను సృష్టించకుండా APMC గుత్తాధిపత్యాన్ని తొలగిస్తే, ప్రభుత్వ నియంత్రణ అవరోధం స్థానంలో ప్రైవేటు కొనుగోలుదారుల ఆధిపత్యం ఏర్పడవచ్చు.

4. సంస్కరణల పరిణామక్రమం: నమూనా చట్టాలు, e-NAM, వ్యవసాయ చట్టాలు

నమూనా APMC చట్టం, 2003 ప్రత్యక్ష మార్కెటింగ్, ప్రైవేటు మార్కెట్లు, ఒప్పంద వ్యవసాయ నిబంధనలు వంటి మార్పులను ప్రతిపాదించింది. నమూనా వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, పశుసంపద మార్కెటింగ్ (ప్రోత్సాహం, సౌలభ్య కల్పన) చట్టం, 2017 ఏకీకృత రాష్ట్ర మార్కెట్, విస్తృత వర్తక మార్గాలు, హేతుబద్ధమైన మార్కెట్ నియంత్రణ వంటి ఆలోచనలను ముందుకు తీసుకువచ్చింది. ఇవి సలహా రూపంలోని నమూనాలు మాత్రమే; స్వయంచాలకంగా వర్తించే జాతీయ చట్టాలు కావు. వీటి అమలు రాష్ట్రాలు తమ సొంత శాసనాలను సవరించడంపై ఆధారపడింది.

2016లో ప్రారంభించి, చిన్న రైతుల వ్యవసాయ వ్యాపార కన్సార్టియం అమలు చేస్తున్న e-NAM, ఎలక్ట్రానిక్ వర్తక వేదిక ద్వారా భాగస్వామ్య మార్కెట్లను అనుసంధానిస్తుంది. పారదర్శక బిడ్డింగ్, నాణ్యత ఆధారిత ధర నిర్ధారణ, మెరుగైన చెల్లింపు వ్యవస్థలు దీని లక్ష్యాల్లో ఉన్నాయి. అర్థవంతమైన ఏకీకరణకు అనుకూలమైన రాష్ట్ర నిబంధనలు, విశ్వసనీయ నాణ్యత పరీక్షలు, పరస్పర అనుసంధానంతో పనిచేసే మార్కెట్ ప్రక్రియలు, రవాణా–నిల్వ సదుపాయాలు, నమ్మదగిన లావాదేవీ పరిష్కారం అవసరం. పోర్టల్‌లో ఒక మండీ లేదా రైతును నమోదు చేయడం నిరంతర పోటీ ఆన్‌లైన్ వర్తకానికి సమానం కాదు.

రైతుల ఉత్పత్తుల వర్తకం, వాణిజ్యం (ప్రోత్సాహం, సౌలభ్య కల్పన) చట్టం, 2020 రాష్ట్ర APMC చట్టాల కింద నోటిఫై చేసిన మార్కెట్ల భౌతిక ప్రాంగణాల వెలుపలి నిర్దిష్ట ప్రాంతాల్లో వర్తకాన్ని సులభతరం చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది; అటువంటి వర్తకంపై రాష్ట్ర APMC రుసుములను నిషేధించింది. ఇది APMCలను రద్దు చేయలేదు. మద్దతుదారులు కొనుగోలుదారులను ఎంచుకునే అవకాశాన్ని నొక్కిచెప్పగా, విమర్శకులు అసమాన నియంత్రణ పరిస్థితులు, మండీల ఆర్థిక వనరులు బలహీనపడే అవకాశం, వివాద పరిష్కారంపై ఆందోళనలను ప్రస్తావించారు. ఈ చట్టం, ఒప్పంద వ్యవసాయ శాసనం, 2020లో రూపొందించిన నిత్యావసర సరుకుల సవరణను 2021లో రద్దు చేశారు.

5. సమ్మిళిత, పోటీతత్వ మార్కెటింగ్‌కు సంస్కరణ ప్రాధాన్యాలు

విశ్వసనీయ ప్రత్యామ్నాయాలకు అవకాశం కల్పిస్తూనే మండీలను పోటీకి అనువైనవిగా, సమర్థంగా మార్చడం సముచిత లక్ష్యం. రాష్ట్రాలు వర్తకుల నమోదును సరళీకరించవచ్చు, ప్రత్యక్ష కొనుగోళ్లు, ప్రైవేటు మార్కెట్లను సులభతరం చేయవచ్చు, రుసుములను హేతుబద్ధీకరించి పారదర్శక రుసుముల పట్టికలను ప్రచురించవచ్చు. ప్రయోజనాల సంఘర్షణను తగ్గించేందుకు నియంత్రణ విధులను మార్కెట్ నిర్వహణ నుంచి స్పష్టంగా వేరుచేయాలి. కమిటీల ఆర్థిక వ్యవహారాలు, మౌలిక సదుపాయాల వ్యయం, వేలం పద్ధతుల వివరాలను క్రమం తప్పకుండా బహిర్గతం చేయడం, స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ అవసరం.

రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు చిన్న లాట్లను సమీకరించగలవు, రవాణా చార్జీలపై చర్చించగలవు, గ్రేడింగ్ ఏర్పాట్లు చేయగలవు, ప్రాసెసర్లు లేదా చిల్లర వ్యాపారులతో బేరసారాలు జరపగలవు. అయినప్పటికీ వాటి ప్రభావశీలత వృత్తిపరమైన నిర్వహణ, తగిన నిర్వహణ మూలధనం, విశ్వసనీయ కొనుగోలుదారులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. నిల్వ నాణ్యత, విత్త వ్యయాలు, ధరల నష్టభయాలను పరిష్కరించగలిగితే, బదిలీ చేయదగిన గిడ్డంగి రసీదులతో అనుసంధానించిన గిడ్డంగి సదుపాయాలు కోత అనంతర నిర్బంధ విక్రయాలను తగ్గించగలవు. ఉద్యాన పంటలకు గ్రామీణ సమీకరణ కేంద్రాలు, శీతల గొలుసులు ప్రత్యేకంగా ముఖ్యమైనవి.

సంస్కరణలో రక్షణ చర్యలను కొనసాగించాలి: కొనుగోలుదారుల గుర్తింపు ధ్రువీకరణ, అమలు చేయించగల చెల్లింపు గడువులు, అందుబాటులో ఉండే వివాద పరిష్కారం, ప్రామాణిక తూనికలు–కొలతలు, పోటీ పర్యవేక్షణ. డిజిటల్ బిడ్డింగ్‌ను భౌతిక నాణ్యత పరీక్ష, సరుకు అప్పగింత, లావాదేవీ పరిష్కార వ్యవస్థలతో కలపాలి. విజయాన్ని కేవలం పోర్టల్ నమోదులు లేదా నియంత్రణ తొలగించిన మార్కెట్ల సంఖ్యతో కాకుండా, మార్కెటింగ్ వ్యయాలు పోను రైతులకు లభించే నికర రాబడి, చెల్లింపుల విశ్వసనీయత, కొనుగోలుదారుల భాగస్వామ్యం, తగ్గిన నష్టాల ద్వారా కొలవాలి.

• మార్కెట్ ఎంపిక స్వేచ్ఛను మోసం, కుమ్మక్కు, ఆలస్య చెల్లింపుల నుంచి రక్షణతో సమన్వయం చేయాలి.
• రాష్ట్ర సంస్కరణలను అంతర్రాష్ట్ర రవాణా–నిల్వ వ్యవస్థలు, నాణ్యత ప్రమాణాలు, పరస్పర అనుసంధానంతో పనిచేసే డిజిటల్ వ్యవస్థలతో సమన్వయం చేయాలి.
• ప్రధాన సంస్థాగత మార్పులకు ముందు రైతులు, వర్తకులు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, సేకరణ సంస్థలతో సంప్రదింపులు జరపాలి.

సాధన ప్రశ్నలు