New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ఆధునిక భారతదేశం · వలస పాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ

పౌర సేవలు

భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలనకు పౌర సేవలు పరిపాలనా వెన్నెముకగా నిలిచాయి. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వాణిజ్య వ్యవస్థ నుంచి ఉన్నతస్థాయి ప్రాదేశిక అధికార యంత్రాంగంగా పరిణామం చెందిన ఈ సేవలు, రెవెన్యూ వసూలు, శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ, వలస విధానాల అమలు వంటి బాధ్యతలను నిర్వహించాయి. వీటి చరిత్ర పరిపాలనా కేంద్రీకరణ, పోటీ పరీక్షల ద్వారా నియామకాలు, జాతి ఆధారిత మినహాయింపు, భారతీయీకరణ కోసం జాతీయవాదుల డిమాండ్‌తో ముడిపడి ఉంది. ప్రిలిమ్స్ దృష్ట్యా, కారన్‌వాలిస్ సంస్కరణలు, 1853 చార్టర్ చట్టం, 1855లో జరిగిన తొలి పోటీ పరీక్ష, ఐచిసన్, ఇస్లింగ్టన్, లీ కమిషన్ల సిఫారసుల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం కీలకం.

ది మోడర్న్ రివ్యూ సంపుటి 3 (జనవరి నుంచి జూన్ 1908)

ది మోడర్న్ రివ్యూ సంపుటి 3 (జనవరి నుంచి జూన్ 1908)

Credit: Ramananda Chatterjee · Public domain · source

హెర్ట్‌ఫర్డ్ హీత్‌లోని హేలీబరీ కళాశాల

హెర్ట్‌ఫర్డ్ హీత్‌లోని హేలీబరీ కళాశాల

Credit: Chris Hunt · CC BY-SA 2.0 · source

1909లో బ్రిటిష్ భారత సామ్రాజ్యం: చారిత్రక ప్రావిన్సులు, సంస్థానాలు; ఇవి ప్రస్తుత భారత రాష్ట్రాల సరిహద్దులు కావు.

Map study

1909లో బ్రిటిష్ భారత సామ్రాజ్యం: చారిత్రక ప్రావిన్సులు, సంస్థానాలు; ఇవి ప్రస్తుత భారత రాష్ట్రాల సరిహద్దులు కావు.

  • భూభాగ విస్తృతిని అర్థం చేసుకునే ముందు మూలాధారపు తేదీని, పటంలోని సంకేతాల వివరణను చదవండి.
  • ప్రధాన ప్రాంతాలు, పొరుగు రాజ్యాలు, భౌగోళిక అవరోధాలను పోల్చండి; చారిత్రక సరిహద్దులు, ప్రభావ పరిధులు సుమారుగా సూచించినవి మాత్రమే; అవి కాలక్రమేణా మారాయి.

Credit: Edinburgh Geographical Institute; J. G. Bartholomew and Sons · Public domain · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.

1. కంపెనీ వర్తకుల నుంచి ప్రాదేశిక పాలనాధికారుల వరకు

ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రారంభంలో వాణిజ్య కార్యకలాపాల కోసం ఉద్యోగులను నియమించుకుంది. వారిలో రైటర్, ఫ్యాక్టర్, మర్చంట్ వంటి హోదాలు ఉండేవి. నియామకాలు బహిరంగ పరీక్షకు బదులుగా నామినేషన్, ఆశ్రిత పక్షపాతంపై ఆధారపడి ఉండేవి. కంపెనీ రాజకీయ అధికారాన్ని సంపాదించడంతో, ముఖ్యంగా 1765లో బెంగాల్, బీహార్, ఒరిస్సాల దివానీ హక్కులను పొందిన తరువాత, దాని ఉద్యోగులు రెవెన్యూ, న్యాయ, కార్యనిర్వాహక విధులను మరింతగా నిర్వహించడం ప్రారంభించారు. వ్యక్తిగత వ్యాపారం, బహుమతులు, రాజ్యాల ఆక్రమణ ద్వారా ఏర్పడిన అవకాశాలు అవినీతిని, ప్రయోజనాల సంఘర్షణలను ప్రోత్సహించాయి.

వారెన్ హేస్టింగ్స్ రెవెన్యూ, న్యాయ పరిపాలనను పునర్వ్యవస్థీకరించడంలో తోడ్పడ్డాడు. అయితే, 1786 నుంచి 1793 వరకు గవర్నర్-జనరల్‌గా ఉన్న కారన్‌వాలిస్ ఉన్నత ఉద్యోగ వ్యవస్థకు మరింత నియమబద్ధమైన సంస్థాగత స్వరూపాన్ని ఇచ్చాడు. ఆయన వేతనాలను పెంచాడు, వ్యక్తిగత వ్యాపారాన్ని, బహుమతుల స్వీకరణను నిషేధించాడు; క్రమశిక్షణకు, సీనియారిటీ ఆధారిత పదోన్నతులకు ప్రాధాన్యమిచ్చాడు. అధికారుల జీవనోపాధి వ్యక్తిగత వాణిజ్య లాభాలపై కాకుండా వారి అధికారిక ఉద్యోగ జీవితంపై ఆధారపడేలా చేయడమే ఈ చర్యల లక్ష్యం.

ఉద్యోగ వ్యవస్థ వృత్తిపరంగా రూపుదిద్దుకోవడంతోపాటు జాతి ప్రాతిపదికన మినహాయింపు కూడా కొనసాగింది. ఉన్నత నియామకాలు ప్రధానంగా యూరోపియన్లకే కేటాయించగా, భారతీయులు కింది స్థాయి కార్యాలయాల్లో పనిచేస్తూ, పరిపాలనకు అవసరమైన ఆచరణాత్మక పరిజ్ఞానంలో అధిక భాగాన్ని సమకూర్చారు. కంపెనీతో లాంఛనప్రాయమైన ఒప్పందాలు కుదుర్చుకొని ఉన్నత పదవుల్లో పనిచేసిన అధికారులతో ఒప్పందబద్ధ సర్వీసు (కవెనెంటెడ్ సర్వీసు) ఏర్పడింది. ఒప్పందేతర సర్వీసు (అన్‌కవెనెంటెడ్ సర్వీసు) వివిధ రకాల కింది స్థాయి నియామకాలను కలిగి ఉండేది. ఇందులో భారతీయులకు ప్రవేశావకాశాలు తులనాత్మకంగా ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, అవి పరిమితంగానే ఉండేవి.

  • 1793 నాటి కారన్‌వాలిస్ చట్టసంహిత పరిపాలన, న్యాయ వ్యవస్థలను పునర్వ్యవస్థీకరించింది; జిల్లా స్థాయిలో రెవెన్యూ వసూలును న్యాయ విధుల నుంచి వేరు చేసింది.
  • అధిక వేతనాలు, ఉద్యోగ క్రమశిక్షణ అవినీతిని తగ్గించడానికి ఉద్దేశించినవే తప్ప, భారతీయ ప్రజల పట్ల జవాబుదారీతనాన్ని నెలకొల్పడానికి కాదు.
  • జిల్లా కలెక్టర్ రెవెన్యూ పరిపాలనలో కీలక అధికారిగా ఆవిర్భవించాడు; తదనంతర వ్యవస్థల్లో కలెక్టర్లు సాధారణంగా మేజిస్ట్రేట్ అధికారాలతోపాటు కార్యనిర్వాహక అధికారాలను కూడా వినియోగించారు.

2. శిక్షణ మరియు పోటీ పరీక్షల ఆధారిత నియామకాల వైపు పరివర్తన

కంపెనీ ఉద్యోగులకు, ముఖ్యంగా భారతీయ భాషలు, పరిపాలనా పరిజ్ఞానంలో శిక్షణ ఇవ్వడానికి లార్డ్ వెల్లస్లీ 1800లో కలకత్తాలో ఫోర్ట్ విలియం కళాశాలను స్థాపించాడు. అనంతరం కంపెనీ డైరెక్టర్లు 1806లో ఇంగ్లాండ్‌లో ఈస్ట్ ఇండియా కళాశాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఇది ప్రారంభంలో హెర్ట్‌ఫోర్డ్‌లో, తరువాత హేలీబరీలో కొనసాగింది. శిక్షణ మరింత క్రమబద్ధమైంది; అయితే ఉద్యోగ ప్రవేశం నామినేషన్‌పైనే ఆధారపడి కొనసాగింది.

మతం, జన్మస్థలం, వంశం లేదా చర్మవర్ణం మాత్రమే ఒక వ్యక్తిని కంపెనీ ఉద్యోగానికి అనర్హుడిని చేయకూడదని 1833 చార్టర్ చట్టం ప్రకటించింది. ఈ సూత్రం ఉన్నత పదవులపై యూరోపియన్ల గుత్తాధిపత్యాన్ని వెంటనే తొలగించలేదు. నిర్ణయాత్మకమైన శాసనపరమైన మార్పు 1853 చార్టర్ చట్టంతో వచ్చింది. ఇది నియామకాలపై డైరెక్టర్ల గుత్తాధిపత్యాన్ని తొలగించి, బహిరంగ పోటీ విధానానికి ప్రాతిపదికను కల్పించింది.

1854 నాటి మెకాలే కమిటీ విస్తృతమైన ఉదారవాద విద్యకు ప్రాధాన్యమిచ్చే పోటీ పరీక్షను సిఫార్సు చేసింది. తొలి బహిరంగ పోటీ పరీక్ష 1855లో లండన్‌లో జరిగింది. 1858లో పాలన బ్రిటిష్ రాజరికానికి బదిలీ అయిన తరువాత, ఈ అత్యున్నత అధికారుల సేవ భారతీయ సివిల్ సర్వీస్‌గా స్థిరమైన గుర్తింపు పొందింది. పోటీ ఆధారిత ఎంపిక ఆశ్రితపక్షపాతాన్ని తగ్గించినప్పటికీ, నియామకాల్లో సామాజిక లేదా జాతిపరమైన సమానత్వాన్ని తీసుకురాలేదు.

  • ప్రిలిమ్స్ కోసం తేడా: 1853 శాసనపరంగా అవకాశం కల్పించడానికి సంబంధించినది; 1854 మెకాలే కమిటీకి సంబంధించినది; 1855 తొలి బహిరంగ పోటీ పరీక్షకు సంబంధించినది.
  • ఫోర్ట్ విలియం కళాశాల, హేలీబరీ శిక్షణ సంస్థలే తప్ప, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లు కావు.
  • ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్‌ను, ఇండియన్ సివిల్ సర్వీసెస్ చట్టం, 1861తో పొరబడకూడదు. ఈ చట్టం నిర్దిష్ట ఉన్నత పదవులను ఒప్పందబద్ధ సర్వీసు సభ్యులకు కేటాయించింది.

3. భారతీయీకరణ మరియు జాతీయవాదుల విమర్శ

పోటీ ఆధారిత నియామకాలకు భారతీయులు అధికారికంగా అర్హులైనప్పటికీ, పరీక్ష లండన్‌లో జరగడం వల్ల ప్రయాణ, జీవన వ్యయాలు గణనీయంగా భారమయ్యాయి. పరీక్ష ఆంగ్ల విద్యా విధానానికి అనుగుణంగా ఉండటం, కఠినమైన సన్నద్ధత అవసరాలు కూడా అవకాశాలను మరింత పరిమితం చేశాయి. గరిష్ఠ వయోపరిమితిని క్రమంగా తగ్గించడంతో, లిట్టన్ వైస్రాయ్‌గా ఉన్న కాలంలో 1878 నాటికి అది 19కి చేరింది. తగిన విద్యను అభ్యసించి, విదేశాలకు ప్రయాణించడానికి సమయం అవసరమైన భారతీయులకు ఇది ప్రత్యేకంగా ప్రతికూలంగా మారింది.

1863లో సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ సాధించిన విజయం, ఈ సేవలో ప్రవేశించకుండా భారతీయులపై చట్టపరమైన నిషేధం లేదని నిరూపించింది. అయినప్పటికీ, భారతీయుల ప్రాతినిధ్యం స్వల్పంగానే ఉండిపోయింది. భారతదేశంలోనూ ఇంగ్లండ్‌లోనూ ఏకకాలంలో పరీక్షలు నిర్వహించాలని, గరిష్ఠ వయోపరిమితిని పెంచాలని, ఉన్నత పదవుల నియామకాల్లో భారతీయుల వాటాను పెంచాలని జాతీయవాదులు డిమాండ్ చేశారు. 1876లో స్థాపించిన ఇండియన్ అసోసియేషన్, ఆ తరువాత భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సివిల్ సర్వీస్ సంస్కరణను ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ అంశంగా మార్చాయి.

లిట్టన్ పాలనలో 1879లో ప్రవేశపెట్టిన చట్టబద్ధ సివిల్ సర్వీస్ (Statutory Civil Service), గుర్తింపు పొందిన సామాజిక హోదా కలిగిన భారతీయులకు కొన్ని ఉన్నత పదవుల్లో ప్రవేశించేందుకు నామినేషన్ ఆధారిత పరిమిత మార్గాన్ని కల్పించింది. ఇది భారతదేశంలో ICS పరీక్ష నిర్వహించడానికి సమానం కాదు. 1886–87 నాటి ఐచిసన్ కమిషన్ ఈ ఏర్పాటును నిలిపివేయాలని, సర్వీసులను సామ్రాజ్య, ప్రావిన్షియల్, అధీనస్థ వర్గాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించాలని సిఫార్సు చేసింది.

1912లో నియమితమై, 1915లో నివేదిక సమర్పించిన ఇస్లింగ్టన్ కమిషన్, ఉన్నత పదవుల్లో 25 శాతాన్ని ప్రత్యక్ష నియామకాలు, పదోన్నతుల ద్వారా భారతీయులతో భర్తీ చేయాలని ప్రతిపాదించింది. సంస్కరణలు క్రమక్రమంగానే కొనసాగాయి. 1922లో ICS పరీక్షను ఇంగ్లండ్‌తోపాటు భారతదేశంలోనూ నిర్వహించడం ప్రారంభించారు. భారతీయీకరణ భాగస్వామ్యాన్ని విస్తరించినప్పటికీ, అధికారులు వలస పాలనలోని ఆదేశాల శ్రేణికి లోబడే విధులు నిర్వహించారు.

  • జాతీయవాదుల విమర్శలో జాతిపరమైన సమానత్వం, ప్రాతినిధ్య పరిపాలన, అధిక వేతనాలు పొందే యూరోపియన్ అధికారులపై వ్యయాన్ని తగ్గించాలనే డిమాండ్లు మిళితమయ్యాయి.
  • ఆర్థికపరమైన విమర్శ విదేశాల్లో నియామకాలు, పింఛన్లు, విదేశాలకు నగదు బదిలీలను సంపద తరలింపుతో ముడిపెట్టింది.
  • భారతీయీకరణ అంటే భారతీయుల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం; అది స్వయంచాలకంగా అధికార యంత్రాంగంపై ప్రజాస్వామ్య నియంత్రణను సూచించదు.

4. విధులు, అధికార శ్రేణి మరియు వలస ఆర్థిక వ్యవస్థ

జిల్లా పరిపాలన, ప్రావిన్సుల ప్రభుత్వాలు, కేంద్ర సచివాలయంలో ICS అధికారులు ఉన్నత పదవులను నిర్వహించేవారు. కలెక్టర్ లేదా జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ ప్రభుత్వ అధికారానికి అత్యంత స్పష్టంగా కనిపించే ప్రతినిధిగా మారారు. భూమిశిస్తు వసూలు, ప్రజా శాంతిభద్రతల నిర్వహణ, కింది స్థాయి పరిపాలన పర్యవేక్షణ, కొరత లేదా కరవు సమయంలో సమన్వయం వంటి బాధ్యతలు వీరికి ఉండేవి. ఈ అధికారాల కలయిక ప్రావిన్సులను, కాలాలను బట్టి మారుతూ ఉండేది.

వలస పాలన ఆర్థిక లక్ష్యాలను సివిల్ సర్వెంట్లు రోజువారీ పరిపాలనలో ఆచరణలోకి తెచ్చేవారు. వారు భూమిశిస్తు నిర్ణయ ప్రక్రియలను పర్యవేక్షించేవారు, నిబంధనలను అమలు చేసేవారు, జిల్లా నివేదికలు, సర్వేలు, గణాంక వివరాల ద్వారా సమాచారాన్ని అందించేవారు. వారి పని భూభాగాలపై నియంత్రణను పటిష్ఠం చేయడానికి, ప్రభుత్వానికి ముందుగా అంచనా వేయగల ఆదాయాన్ని నిర్ధారించడానికి తోడ్పడింది. అందువల్ల పరిపాలనా పరిజ్ఞానం పాలనకు ఒక వనరుగానూ, ఆధిపత్యాన్ని చెలాయించే సాధనంగానూ పనిచేసింది.

అధికార యంత్రాంగం కరవు సహాయ చర్యలు, పారిశుద్ధ్యం, విద్య, మౌలిక సదుపాయాలకు తోడ్పాటు వంటి ప్రజా విధులను కూడా నిర్వహించింది. ఈ కార్యకలాపాలను మూల్యాంకనం చేసేటప్పుడు ప్రభుత్వ వ్యయాల విషయంలో అనుసరించిన మితవ్యయ ధోరణి, ప్రజల పట్ల పరిమిత జవాబుదారీతనం, సామ్రాజ్య పాలనకు అవసరమైన బలవంతపు చర్యలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. జాతీయోద్యమాల సమయంలో జిల్లా అధికారులు ఆంక్షలు విధించే చట్టాలను అమలు చేశారు, సమావేశాలను నిషేధించారు, పోలీసు యంత్రాంగం ద్వారా అరెస్టులను పర్యవేక్షించారు.

పరిపాలనా వ్యవస్థలో ICS ఒక భాగం మాత్రమే. పోలీసు, అటవీ, ఇంజినీరింగ్, విద్య తదితర శాఖలకు ప్రత్యేక సర్వీసులు ఉండేవి. భారతీయ గుమాస్తాలు, రెవెన్యూ సిబ్బంది, ప్రావిన్సుల అధికారులు రోజువారీ పనుల్లో అధిక భాగాన్ని నిర్వహించేవారు. మొత్తం వలస అధికార యంత్రాంగమే ICS అని వర్ణించడం వల్ల ఈ విస్తృత సంస్థాగత నిర్మాణం మరుగున పడుతుంది.

  • ఈ సేవను ఉక్కు చట్రంగా వర్ణించడం, పరిపాలనా కొనసాగింపును, సామ్రాజ్యాధికారాన్ని నిలబెట్టడంలో దాని పాత్రను ప్రముఖంగా తెలియజేస్తుంది.
  • అధికార కేంద్రీకరణతోపాటు జిల్లా అధికారులు గణనీయమైన విచక్షణాధికారాలను వినియోగించడం కూడా కొనసాగింది.
  • చారిత్రక మూల్యాంకనంలో పరిపాలనా సమర్థతను రాజకీయ చట్టబద్ధత, ప్రజల పట్ల జవాబుదారీతనం నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.

5. పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లు మరియు వలస పాలనానంతర వారసత్వం

భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919 ఒక పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పాటుకు వీలు కల్పించింది. 1923–24 నాటి లీ కమిషన్ ఉన్నత సివిల్ సర్వీసులను పరిశీలించి, భారతీయీకరణను వేగవంతం చేయాలని సిఫారసు చేసింది. ICS నియామకాల్లో నేరుగా నియమితులయ్యే బ్రిటిష్ అభ్యర్థులకు 40 శాతం, నేరుగా నియమితులయ్యే భారతీయ అభ్యర్థులకు 40 శాతం, ప్రావిన్సుల సర్వీసుల నుంచి పదోన్నతి ద్వారా వచ్చే వారికి 20 శాతం కేటాయించాలని ప్రతిపాదించింది. 1919 చట్టంలో ఉద్దేశించిన కమిషన్ ఏర్పాటును కూడా ఇది సమర్థించింది.

భారతదేశంలో మొదటి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ 1 అక్టోబర్ 1926న సర్ రాస్ బార్కర్ అధ్యక్షతన స్థాపించబడింది. దాని పాత్ర ప్రధానంగా సలహాలు ఇవ్వడానికే పరిమితమైంది. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 సమాఖ్య పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్, ప్రావిన్షియల్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల ఏర్పాటుకు నిబంధనలు కల్పించి, నియామకాలు, ఉద్యోగ సేవా వ్యవహారాలపై సంప్రదింపులకు సంబంధించిన సంస్థాగత పునాదిని బలోపేతం చేసింది.

స్వతంత్ర భారతదేశం శాశ్వతమైన, ప్రతిభ ఆధారిత అధికార యంత్రాంగాన్ని కొనసాగిస్తూనే, దాని రాజ్యాంగపరమైన లక్ష్యాన్ని మార్చింది. ప్రధాన సాధారణ పరిపాలనా అఖిల భారత సర్వీసుగా ICS స్థానంలో భారత పరిపాలనా సేవ అవతరించింది. సర్దార్ వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్ అఖిల భారత సర్వీసులను జాతీయ ఐక్యతకు సాధనాలుగా సమర్థించారు. రాజ్యాంగంలోని అధికరణాలు 315–323 పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లకు సంబంధించినవి కాగా, అధికరణం 312 నిర్దిష్ట షరతులకు లోబడి అఖిల భారత సర్వీసులను సృష్టించేందుకు అవకాశం కల్పిస్తుంది.

అందువల్ల ఈ వారసత్వంలో కొనసాగింపు, మార్పు రెండూ ఉన్నాయి: జిల్లా పరిపాలన, పోటీ ఆధారిత నియామకాలు, దీర్ఘకాలిక వృత్తిగా కొనసాగే ఉద్యోగ సేవ కొనసాగాయి. అయితే అధికారం ఇప్పుడు సామ్రాజ్య సార్వభౌమాధికారం నుంచి కాకుండా ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగం నుంచి సంక్రమించింది. రాజ్యాంగపరమైన, చట్టపరమైన రక్షణలకు లోబడి, ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలు రూపొందించిన విధానాలను అమలు చేసే బాధ్యత సివిల్ సర్వెంట్లకు అప్పగించబడింది.

  • 1926లో పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ స్థాపనను, 1950లో రాజ్యాంగబద్ధమైన UPSC కార్యకలాపాల ప్రారంభంతో పొరపాటుగా కలిపి చూడవద్దు.
  • IAS ఒక అఖిల భారత సర్వీసు; అది కేవలం కేంద్ర సర్వీసు మాత్రమే కాదు.
  • సమతుల్యమైన మెయిన్స్ సమాధానంలో సంస్థాగత కొనసాగింపును జవాబుదారీతనం, ప్రాతినిధ్యం, అభివృద్ధి బాధ్యతల్లో వచ్చిన మార్పులతో అనుసంధానించాలి.

కాలరేఖ

  1. 1786–1793

    కారన్‌వాలిస్ యూరోపియన్ల ఆధిపత్యాన్ని బలపరుస్తూనే, కంపెనీ ఉన్నత ఉద్యోగ సేవను వృత్తిపరంగా తీర్చిదిద్దాడు.

  2. 1853–1855

    చార్టర్ చట్టం, మెకాలే కమిటీ, మొదటి బహిరంగ పోటీ పరీక్ష కొత్త నియామక వ్యవస్థకు పునాది వేశాయి.

  3. 1863

    సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ICSకు అర్హత సాధించారు.

  4. 1886–1887

    ఐచిసన్ కమిషన్ ప్రభుత్వ సేవలను పరిశీలించి, వాటి పునర్వర్గీకరణను సిఫార్సు చేసింది.

  5. 1922

    ICS పరీక్షలను ఇంగ్లండ్‌తో పాటు భారతదేశంలోనూ నిర్వహించడం ప్రారంభమైంది.

  6. 1924–1926

    లీ కమిషన్ తన నివేదికను సమర్పించింది; ఆ తరువాత భారతదేశపు మొదటి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ స్థాపించబడింది.

ఉన్నత పౌర సేవల పరిణామం

  1. 1. కంపెనీలో వాణిజ్య ఉద్యోగాలు, ఆశ్రిత నియామకాలు
  2. 2. ప్రాదేశిక పరిపాలన, ఒడంబడిక పౌర సేవలు
  3. 3. కారన్‌వాలిస్ క్రమశిక్షణ, వేతన సంస్కరణలు
  4. 4. 1855 నుంచి పోటీ పరీక్షల ద్వారా నియామకాలు
  5. 5. క్రమంగా భారతీయీకరణ, భారతదేశంలో పరీక్ష నిర్వహణ
  6. 6. పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లు, రాజ్యాంగబద్ధ సేవలు
కమిటీలు, కమిషన్లు: ముఖ్యమైన తేడాలు
సంస్థతేదీప్రధాన ప్రాముఖ్యత
మెకాలే కమిటీ1854బహిరంగ పోటీ పరీక్షల ద్వారా నియామకాలకు విధాన చట్రాన్ని సిఫారసు చేసింది.
ఐచిసన్ కమిషన్1886–87సేవలను ఇంపీరియల్, ప్రావిన్షియల్, సబార్డినేట్ సేవలుగా వర్గీకరించాలని సిఫారసు చేసింది.
ఇస్లింగ్టన్ కమిషన్1912–15ఉన్నత పదవుల్లో భారతీయులకు 25 శాతం ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలని సిఫారసు చేసింది.
లీ కమిషన్1923–24భారతీయీకరణను వేగవంతం చేయాలని, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని సిఫారసు చేసింది.

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్: నియమాల పరంగా ప్రవేశావకాశం, ఆచరణలో అవరోధాలు

ఠాగూర్ 1863లో అర్హత సాధించి, ఆ తరువాత బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో సేవలందించారు. పోటీ విధానం కల్పించిన అవకాశాన్ని ఆయన ఉద్యోగ ప్రస్థానం వివరిస్తుంది. అదే సమయంలో, ప్రవేశం పొందిన భారతీయుల సంఖ్య స్వల్పంగా ఉండటం ద్వారా పరీక్ష నిర్వహణ స్థలం, ఖర్చు, విద్యాపరమైన అసమానతలు ప్రవేశ అవకాశాలను ఎలా పరిమితం చేశాయో తెలుస్తుంది.

సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ, సివిల్ సర్వీస్ సంబంధిత ఆందోళన

బెనర్జీ వయస్సుకు సంబంధించిన అనర్హతను సవాలు చేసిన తరువాత ICSలో ప్రవేశించారు; అయితే ఆ తరువాత ఆయనను ఉద్యోగం నుంచి తొలగించారు. ఆయన ప్రముఖ ప్రజా ఉద్యమకారుడిగా ఎదిగారు. నియామక అవకాశాలను పరిమితం చేసే షరతులకు వ్యతిరేకంగా ఇండియన్ అసోసియేషన్ చేపట్టిన ఆందోళన, ఉన్నత వర్గాల ఉద్యోగ సమస్యను వలస పాలనలో సమానంగా చూడాలనే విస్తృత డిమాండ్లతో అనుసంధానించింది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కంపెనీ ఉన్నత సివిల్ సర్వీసులో నియామకాలకు నామినేషన్ స్థానంలో బహిరంగ పోటీ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టడానికి ఏ చట్టం శాసనపరమైన ప్రాతిపదికను కల్పించింది?

  • A. 1813 నాటి చార్టర్ చట్టం
  • B. 1833 నాటి చార్టర్ చట్టం
  • C. 1853 నాటి చార్టర్ చట్టం
  • D. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1858

ప్రశ్న 2

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. కారన్‌వాలిస్ ఉన్నత సివిల్ సర్వీసు కోసం బహిరంగ పోటీ పరీక్షలను ప్రవేశపెట్టాడు. 2. ఐచిసన్ కమిషన్ సర్వీసులను ఇంపీరియల్, ప్రావిన్షియల్ మరియు సబార్డినేట్ సర్వీసులుగా వర్గీకరించాలని సిఫార్సు చేసింది. 3. భారతదేశంలో ICS పరీక్ష నిర్వహణ 1922లో ప్రారంభమైంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 3

ఈ సంఘటనలను కాలక్రమంలో అమర్చండి: 1. భారతదేశపు మొదటి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ స్థాపన. 2. సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ICSకు అర్హత సాధించడం. 3. లండన్‌లో మొదటి బహిరంగ పోటీ సివిల్ సర్వీసు పరీక్ష నిర్వహణ. 4. లీ కమిషన్ నివేదిక.

  • A. 3–2–4–1
  • B. 2–3–1–4
  • C. 3–4–2–1
  • D. 2–3–4–1
మెయిన్స్: పోటీ ద్వారా నియామకాలు వలస పాలనలోని సివిల్ సర్వీసులను వృత్తిపరంగా తీర్చిదిద్దాయి; అయితే వాటిని ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహించేవిగా లేదా ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా జవాబుదారీగా మార్చలేదు. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • ఆశ్రిత పక్షపాత నియామకాలు, కారన్‌వాలిస్ సంస్కరణల నుంచి 1853 తరువాత పోటీ విధానం వైపు జరిగిన పరిణామ క్రమాన్ని వివరించండి.
  • పరీక్షలు, శిక్షణ, వేతనాలు, సేవా నియమాల ద్వారా ఉద్యోగ సేవను వృత్తిపరంగా తీర్చిదిద్దిన విధానాన్ని వివరించండి.
  • జాతి ప్రాతిపదికన మినహాయింపు, లండన్‌లో పరీక్షల నిర్వహణ, వయోపరిమితులు, విద్యావకాశాల్లో అసమానతలను అంచనా వేయండి.
  • రాజస్వ వసూళ్లు, బలవంతపు చర్యలు, వలస పాలనలోని ఉన్నతాధికారులకు జవాబుదారీతనం గురించి చర్చించండి.
  • జాతీయవాదుల డిమాండ్లు, భారతీయీకరణ, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లను పరిశీలించండి.
  • ప్రతిభ ఆధారిత నియామకాలకు, ప్రాతినిధ్యపూర్వకమైన ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనకు మధ్య తేడాను స్పష్టం చేస్తూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Modern India, Bipan Chandra: administrative organisation and nationalist politics.
  • Bipan Chandra and others, India’s Struggle for Independence.
  • Union Public Service Commission official website: Historical Perspective.
  • Report of the Royal Commission on the Superior Civil Services in India, 1924.
  • Constitution of India, Articles 312 and 315–323, Legislative Department.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp