
ఉప్పు యాత్రలో గాంధీ, మార్చి 1930.
Credit: Yann (talk) · Public domain · source

సైఫీ విల్లా గాంధీ స్మారక సంగ్రహాలయం, దండి
Credit: Snehrashmi · CC BY-SA 4.0 · source

Map study
సబర్మతి ఆశ్రమం నుంచి దండి వరకు సాగిన 1930 ఉప్పు యాత్రకు సంబంధించిన భారత తపాలా శాఖ స్మారక మార్గపటం. ఇది మధ్యలోని జనావాసాలను, నదులు దాటిన ప్రదేశాలను చూపిస్తుంది. ఇది చారిత్రక మార్గాన్ని సూచనప్రాయంగా చూపే పటం మాత్రమే; ప్రయాణ మార్గదర్శకం కాదు.
- సబర్మతి నుంచి దక్షిణ దిశగా నడియాద్, ఆనంద్, బోర్సద్, భరూచ్, సూరత్ మరియు నవ్సారి మీదుగా దండి వరకు ఉన్న మార్గాన్ని అనుసరించండి.
- మహి, నర్మదా మరియు తపతి నదీ వ్యవస్థల సమీపంలో నదులు దాటిన ప్రదేశాలను గమనించండి. యాత్ర 12 మార్చి 1930న ప్రారంభమైంది; గాంధీ 6 ఏప్రిల్న దండిలో ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారు.
- మూల ఆధారం స్మారక పటం నుంచి తీసుకున్న సన్నని భాగం; అందులోని జనావాసాల పేర్లను పరిశీలించేందుకు దాన్ని పెద్దదిగా చూడండి.
Credit: India Post, Government of India · Government Open Data License – India · sourceConverted source extract to WebP without further cropping or altering labels.
1. రాజకీయ నేపథ్యం మరియు ఉప్పును ఎంచుకోవడం
జాతీయోద్యమ లక్ష్యంగా సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిర్ణయించాలన్న కాంగ్రెస్ నిర్ణయం నుంచి దండి యాత్ర ఆవిర్భవించింది. 1929 డిసెంబరులో జవహర్లాల్ నెహ్రూ అధ్యక్షతన జరిగిన లాహోర్ సమావేశంలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పూర్ణ స్వరాజ్య లక్ష్యాన్ని ఆమోదించింది. 26 జనవరి 1930న భారతదేశవ్యాప్తంగా ప్రజలు స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాన్ని జరుపుకొని, స్వాతంత్ర్య ప్రతిజ్ఞ చేశారు. అనంతరం శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాన్ని నిర్వహించే అధికారాన్ని కాంగ్రెస్ గాంధీకి అప్పగించింది. ఈ విధంగా ఈ ఉద్యమం ఒక రాజ్యాంగపరమైన డిమాండ్ను వలస పాలనాధికారానికి వ్యతిరేకంగా ప్రత్యక్ష కార్యాచరణగా మార్చింది.
యాత్రను ప్రారంభించే ముందు గాంధీ ఆర్థిక, పరిపాలన, రాజకీయ సమస్యలకు సంబంధించిన పదకొండు డిమాండ్లను సమర్పించారు. వీటిలో ఉప్పు పన్ను రద్దు, భూమిశిస్తు మరియు సైనిక వ్యయం తగ్గింపు, మద్యపాన నిషేధం, భారతీయ వస్త్రాలకు రక్షణ, రాజకీయ ఖైదీల విడుదల ఉన్నాయి. 2 మార్చి 1930 తేదీన వైస్రాయ్ లార్డ్ ఇర్విన్కు రాసిన లేఖలో గాంధీ బ్రిటిష్ పాలనపై తన అభ్యంతరాలను వివరించి, పరిష్కారం కుదరకపోతే ఉప్పు చట్టాలను ఉల్లంఘించాలన్న తన ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించారు.
అత్యంత పేద కుటుంబాలతో సహా దాదాపు ప్రతి ఒక్కరూ ఉప్పును వినియోగించేవారు కాబట్టి, దానిని ఎంచుకోవడం వ్యూహాత్మకంగా ప్రభావవంతమైన నిర్ణయమైంది. వలస పాలకుల గుత్తాధిపత్యం, పన్నుల వ్యవస్థ ఉప్పును చట్టబద్ధంగా తయారు చేయడం, విక్రయించడంపై పరిమితులు విధించి, ఒక నిత్యావసర వస్తువును ప్రభుత్వ ఆదాయ వనరుగా మార్చాయి. ఈ విధంగా పైకి చిన్నదిగా కనిపించే ఒక అంశం స్వాతంత్ర్య డిమాండ్ను ప్రజల దైనందిన జీవితంతో అనుసంధానించింది. లోతైన రాజకీయ పరిజ్ఞానం లేదా గణనీయమైన ఆర్థిక వనరులు అవసరం లేకుండానే ఉద్యమంలో పాల్గొనే అవకాశాన్ని కూడా ఉప్పు కల్పించింది.
2. యాత్ర మార్గం, నిర్వహణ మరియు ధిక్కార చర్య
12 మార్చి 1930న గాంధీ ఎంపిక చేసిన 78 మంది సత్యాగ్రహులతో సబర్మతి ఆశ్రమం నుంచి బయలుదేరారు. ప్రారంభ యాత్రా బృందంలో పురుషులు మాత్రమే ఉన్నప్పటికీ, అనంతరం విస్తృత ఉద్యమంలో మహిళలు ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. ప్రస్తుత నవ్సారి జిల్లాలోని తీరప్రాంత గ్రామమైన దండికి చేరుకునే ముందు, ఈ యాత్ర ఖేడా ప్రాంతంలోని జనావాసాలతో సహా గుజరాత్లోని అనేక గ్రామాల గుండా సాగింది. యాత్ర దూరాన్ని సాధారణంగా సుమారు 385 కిలోమీటర్లుగా పేర్కొంటారు; వివిధ వృత్తాంతాలలో దీనిని తరచుగా 390 కిలోమీటర్లు లేదా సుమారు 240 మైళ్లుగా సవరించి పేర్కొంటారు.
యాత్రను ఉద్దేశపూర్వకంగానే నెమ్మదిగా, బహిరంగంగా నిర్వహించారు. గ్రామ సమావేశాలు, ప్రార్థనలు, ప్రసంగాలు యాత్రా మార్గాన్ని రాజకీయ విద్యను అందించే సంచార వేదికగా మార్చాయి. గాంధీ ఉప్పు సమస్యను వివరించారు, అహింసను పాటించాలని కోరారు, రాజకీయ స్వేచ్ఛను ఖాదీ, సంఘ సంస్కరణ, అంటరానితన నిర్మూలనలతో అనుసంధానించారు. స్థానిక స్వచ్ఛంద సేవకులు వసతి ఏర్పాట్లు చేసి, బహిరంగ సభలను నిర్వహించారు. పెరుగుతున్న జనసమూహాలు, విస్తృతమైన పత్రికా ప్రచారం వల్ల గాంధీతో ప్రత్యక్షంగా కలిసి నడిచినవారికే కాకుండా, వారికి ఎంతో దూరంగా ఉన్న ప్రజలకు కూడా యాత్ర సందేశం చేరింది.
యాత్రికులు 5 ఏప్రిల్న దండికి చేరుకున్నారు. 6 ఏప్రిల్ 1930 ఉదయం గాంధీ సముద్రతీరం నుంచి ఉప్పు కలిగిన పదార్థాన్ని తీసుకొని, ప్రతీకాత్మకంగా ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారు. దండికి చేరుకోవడం, చట్టాన్ని ఉల్లంఘించడం మధ్య ఉన్న ఈ తేదీల వ్యత్యాసం వాస్తవాధారిత ప్రశ్నలకు ముఖ్యమైనది. ఈ చర్య ఉప్పు ఉత్పత్తిపై ప్రభుత్వ అధికారాన్ని సవాలు చేసి, ఇతర ప్రాంతాల ప్రజలు కూడా శాంతియుతంగా ఇదే విధమైన ఉల్లంఘనకు పాల్పడాలని పిలుపునిచ్చింది. అందువల్ల దండి ఒక విస్తృత పోరాటానికి ప్రారంభ ఘట్టమే తప్ప, ఉద్యమానికి భౌగోళిక పరిమితి కాదు.
3. పాదయాత్ర నుంచి దేశవ్యాప్త శాసనోల్లంఘనం వరకు
దండి ఘటన అనంతరం, చట్టవిరుద్ధంగా ఉప్పు తయారీ, పంపిణీ పలు తీర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. లోతట్టు ప్రాంతాలు స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఇతర శాసనోల్లంఘన రూపాలను అనుసరించాయి. వీటిలో విదేశీ వస్త్రాల బహిష్కరణ, మద్యం దుకాణాల వద్ద పికెటింగ్, అటవీ ఆంక్షల ఉల్లంఘన, కొన్ని నిర్దిష్ట పన్నుల చెల్లింపునకు నిరాకరణ ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యమాలు అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా సాగలేదు: స్థానిక నాయకత్వం, ఆర్థిక సమస్యలపై అసంతృప్తి, సంస్థాగత సామర్థ్యం ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. అందువల్ల దేశవ్యాప్త ఉద్యమాన్ని ఒకే రీతిలో సాగిన ఉప్పు ఉద్యమంగా కాకుండా, పరస్పరం అనుసంధానమైన ప్రాంతీయ పోరాటాల సమాహారంగా అర్థం చేసుకోవాలి.
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో, సి. రాజగోపాలాచారి ఏప్రిల్ 1930లో తిరుచిరాపల్లి నుంచి వేదారణ్యం వరకు పాదయాత్రకు నాయకత్వం వహించారు. మలబార్లోని పయ్యనూరులో కె. కేళప్పన్ ఉప్పు సత్యాగ్రహానికి నాయకత్వం వహించారు. వాయవ్య సరిహద్దు ప్రావిన్స్లో ఖాన్ అబ్దుల్ గఫార్ ఖాన్కు చెందిన ఖుదాయ్ ఖిద్మత్గార్లు అహింసాయుత ప్రతిఘటనలో పాల్గొన్నారు. ఏప్రిల్లో పెషావర్లోని కిస్సా ఖ్వానీ బజార్లో జరిగిన కాల్పులు వలస పాలకుల అణచివేత తీవ్రతను, భారతదేశ తీర ప్రాంతాలకు మించి ఉద్యమం విస్తరించిన తీరును చాటాయి.
ప్రారంభ పాదయాత్రలో పాల్గొన్న 78 మంది బృందంలో మహిళలకు స్థానం కల్పించనప్పటికీ, వారు ఉప్పు తయారీ, పికెటింగ్, బహిరంగ ప్రదర్శనల్లో పాల్గొన్నారు. విస్తృత ఉద్యమంలో పాల్గొన్న ప్రముఖులలో సరోజినీ నాయుడు, కమలాదేవి చటోపాధ్యాయ ఉన్నారు. రైతులు, విద్యార్థులు, వర్తకులు, వ్యాపార వర్గాల్లోని కొన్ని వర్గాలు వివిధ రూపాల్లో ఉద్యమానికి మద్దతు ఇచ్చాయి. అయినప్పటికీ, ప్రాంతాలు, సామాజిక వర్గాల మధ్య భాగస్వామ్యం అసమానంగానే కొనసాగింది. పరీక్షల దృష్ట్యా, దండి యాత్రను, దాని ద్వారా ప్రారంభమైన విస్తృత శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాన్ని వేర్వేరుగా గుర్తించాలి.
4. అణచివేత, ధరాసణ, చర్చలు
వలస ప్రభుత్వం అరెస్టులు, సమావేశాలపై ఆంక్షలు, ఆస్తుల జప్తు, పోలీసు బలప్రయోగంతో ప్రతిస్పందించింది. ధరాసణ ఉప్పు కర్మాగారాలపై ముందుగా ప్రణాళిక రూపొందించిన నిరసన చర్యకు నాయకత్వం వహించకముందే, గాంధీని 4–5 మే 1930 మధ్య రాత్రి అరెస్టు చేశారు. ఆయన నిర్బంధంలో ఉన్నప్పటికీ ఉద్యమ నాయకత్వం కొనసాగింది. ప్రతిపాదిత ఉద్యమ బాధ్యతలను తొలుత అబ్బాస్ త్యాబ్జీ చేపట్టారు; ఆయన అరెస్టు అనంతరం సరోజినీ నాయుడు, ఇతర నాయకులు స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలకు మార్గనిర్దేశం చేశారు.
21 మే 1930న ధరాసణ ఉప్పు కర్మాగారాల వద్దకు చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించిన అహింసాయుత స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలను పోలీసులు తీవ్రంగా కొట్టారు. అమెరికన్ పాత్రికేయుడు వెబ్ మిల్లర్ నివేదికలు అంతర్జాతీయంగా వ్యాప్తి చెంది, క్రమశిక్షణతో వ్యవహరించిన నిరసనకారులకు, ప్రభుత్వ హింసకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని బహిర్గతం చేశాయి. ధరాసణ ఘటన దండి యాత్రకు భిన్నమైనప్పటికీ, అది ఉప్పు ఉద్యమాన్ని మరింత విస్తరింపజేసి, దాని అంతర్జాతీయ ప్రభావాన్ని బలపరిచింది. అహింసాయుత ప్రతిఘటన కేవలం ఆయుధాలు లేకపోవడంపై కాకుండా, సంస్థాగత నిర్మాణం, సహనశక్తి, ప్రజలకు సమాచారం చేరవేయడంపై ఎందుకు ఆధారపడిందో ఈ ఘటన తెలియజేస్తుంది.
చర్చల ఫలితంగా చివరకు 5 మార్చి 1931న గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందం కుదిరింది. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాన్ని నిలిపివేసి, రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశంలో పాల్గొనేందుకు కాంగ్రెస్ అంగీకరించింది. ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు నిర్బంధించబడి, హింసాత్మక చర్యలకు పాల్పడినట్లు దోషులుగా నిర్ధారణ కాని ఖైదీలను విడుదల చేయడానికి ప్రభుత్వం అంగీకరించడంతోపాటు మరికొన్ని రాయితీలు ఇచ్చింది. నిర్దిష్ట షరతులకు లోబడి తీరప్రాంత నివాసులు పరిమితంగా ఉప్పును తయారుచేయడానికి లేదా సేకరించడానికి అనుమతి ఇచ్చింది; అయితే ఉప్పు పన్నును రద్దు చేయలేదు. అందువల్ల ఈ ఒప్పందం చర్చల ద్వారా కుదిరిన సంధి మాత్రమే; స్వాతంత్ర్య సాధన కాదు.
5. చారిత్రక ప్రాధాన్యం మరియు పరీక్షల దృష్ట్యా గుర్తించాల్సిన తేడాలు
ఒక సాధారణ నిత్యావసర వస్తువును సార్వభౌమాధికారానికి ప్రతీకగా మార్చడం ఈ యాత్ర సాధించిన ప్రధాన విజయం. ప్రజలు స్పష్టంగా గుర్తించగల ఒక చట్టాన్ని ఉల్లంఘించడం ద్వారా గాంధీ వలస పాలనా అధికార స్వరూపాన్ని స్పష్టం చేసి, దానిని సవాలు చేయడానికి వ్యక్తులకు ఒక ఆచరణాత్మక మార్గాన్ని అందించారు. ఈ ఉద్యమం ప్రతీకాత్మక నాయకత్వాన్ని, స్థానికంగా ఎక్కడైనా పునరావృతం చేయగల కార్యాచరణతో అనుసంధానించింది: దండికి వెళ్లలేనివారు ఉప్పును తయారుచేయవచ్చు, చట్టవిరుద్ధంగా తయారైన ఉప్పును విక్రయించవచ్చు లేదా సంబంధిత నిరసనల్లో పాల్గొనవచ్చు. జాగ్రత్తగా ప్రణాళికాబద్ధంగా నిర్వహించిన ప్రచారం భారత జాతీయవాదాన్ని అంతర్జాతీయ ప్రజల దృష్టికి తీసుకెళ్లడానికి దోహదపడింది.
శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం, 1920–22 నాటి సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో అనుసరించిన సహకార ఉపసంహరణను మించి ముందుకు సాగింది. అన్యాయమైనవిగా భావించిన కొన్ని చట్టాలను బహిరంగంగా, శాంతియుతంగా ఉల్లంఘించడం, దాని ఫలితంగా విధించే శిక్షను స్వీకరించడం ఇందులో భాగంగా ఉండేవి. అయినప్పటికీ, బహిష్కరణ, ప్రజాసమీకరణ వంటి పద్ధతులు రెండు ఉద్యమాల్లోనూ ఉమ్మడిగా ఉన్నాయి. సత్యాగ్రహం వీటికి నైతిక ప్రాతిపదికను అందించింది: సత్యనిష్ఠ, అహింస, స్వీయ క్రమశిక్షణ, ప్రతీకారానికి బదులుగా బాధను భరించేందుకు సిద్ధపడటం దాని మూల సూత్రాలు.
తక్షణ ఫలితాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి: బ్రిటిష్ పాలన కొనసాగింది, ఉప్పు పన్ను అలాగే ఉండిపోయింది, ప్రభుత్వం గణనీయమైన అణచివేత సామర్థ్యాన్ని నిలుపుకుంది. అయినప్పటికీ, ఈ ఉద్యమం రాజకీయ భాగస్వామ్యాన్ని విస్తరించింది, భారత ప్రజాభిప్రాయానికి తానే ప్రతినిధినన్న కాంగ్రెస్ వాదనకు బలం చేకూర్చింది, వికేంద్రీకృత నిరసనల సామర్థ్యాన్ని చాటిచెప్పింది. కేవలం తక్షణ విధానపరమైన రాయితీల ఆధారంగానే దీని ప్రాధాన్యాన్ని అంచనా వేయలేం. ప్రిలిమ్స్ కోసం లాహోర్ తీర్మానం, స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రతిజ్ఞ, దండి యాత్ర, ధరాసన ఉద్యమ చర్య, గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందం అనే క్రమాన్ని గుర్తుంచుకోండి; ఈ యాత్రను గాంధీ అంతకుముందు చేపట్టిన చంపారన్ లేదా ఖేడా సత్యాగ్రహాలతో కలిపి గందరగోళానికి గురికావద్దు.
కాలరేఖ
December 1929
లాహోర్ కాంగ్రెస్ సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యాన్ని తన లక్ష్యంగా స్వీకరిస్తుంది.
26 January 1930
స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాన్ని నిర్వహించి, స్వాతంత్ర్య ప్రతిజ్ఞ చేస్తారు.
2 March 1930
శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించడానికి ముందు గాంధీ లార్డ్ ఇర్విన్కు లేఖ రాస్తారు.
12 March–6 April 1930
గాంధీ సబర్మతి నుంచి దండికి పాదయాత్ర చేసి, 6 ఏప్రిల్న ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తారు.
Night of 4–5 May 1930
ప్రణాళిక ప్రకారం ధరాసన ఉద్యమ చర్యను చేపట్టడానికి ముందే గాంధీని అరెస్టు చేస్తారు.
21 May 1930
ధరాసన ఉప్పు కర్మాగారంలో అహింసాయుతంగా వ్యవహరిస్తున్న స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలపై పోలీసులు దాడి చేస్తారు.
5 March 1931
గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందం ద్వారా సంధి కుదురుతుంది; రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశంలో కాంగ్రెస్ పాల్గొనేందుకు ఈ ఒప్పందం వీలు కల్పిస్తుంది.
ఉప్పు ఉద్యమం ప్రజలను పెద్ద ఎత్తున ఎలా సమీకరించింది
- 1. సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటిత లక్ష్యంగా మారింది.
- 2. ఉప్పుపై పన్ను వలస పాలనను ప్రజల నిత్యజీవిత కష్టాలతో ముడిపెట్టింది.
- 3. బహిరంగ పాదయాత్ర ప్రజల్లో అవగాహనను పెంచి, స్వచ్ఛంద కార్యకర్తల నెట్వర్క్లను నిర్మించింది.
- 4. ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించడం ఇతరులు కూడా అనుసరించగల ప్రతిఘటన చర్యగా నిలిచింది.
- 5. ప్రాంతీయ ఉద్యమాలు శాసనోల్లంఘనను విస్తరించాయి.
- 6. అణచివేత, ప్రచారం చర్చల కోసం ఒత్తిడిని పెంచాయి.
| ప్రదేశం లేదా ఉద్యమం | సంబంధిత నాయకుడు | ముఖ్య విశిష్టత |
|---|---|---|
| దండి, గుజరాత్ | మహాత్మా గాంధీ | సబర్మతి నుంచి సాగిన పాదయాత్ర అనంతరం 6 ఏప్రిల్ 1930న ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారు. |
| ధరాసణ, గుజరాత్ | అబ్బాస్ త్యాబ్జీ మరియు సరోజినీ నాయుడు | తదనంతరం ఉప్పు కర్మాగారాల వద్ద చేపట్టిన ఉద్యమం; 21 మేన జరిగిన పోలీసు దాడికి అంతర్జాతీయ వార్తా ప్రచారం లభించింది. |
| వేదారణ్యం, ప్రస్తుత తమిళనాడు | సి. రాజగోపాలాచారి | ఏప్రిల్ 1930లో తిరుచిరాపల్లి నుంచి సాగిన ప్రాంతీయ ఉప్పు యాత్ర. |
| పయ్యనూరు, ప్రస్తుత కేరళ | కె. కేలప్పన్ | మలబార్లో ఉప్పు సత్యాగ్రహానికి ముఖ్య కేంద్రం. |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
వేదారణ్యం: జాతీయ వ్యూహాన్ని ప్రాంతీయ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మలచడం
సి. రాజగోపాలాచారి 13 ఏప్రిల్ 1930న తిరుచిరాపల్లి నుంచి వేదారణ్యం యాత్రను ప్రారంభించి, 30 ఏప్రిల్న తీరప్రాంతంలో ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారు. మద్దతును అడ్డుకోవడానికి అధికారులు ప్రయత్నించినప్పటికీ, స్థానిక సంబంధాల వ్యవస్థలు స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలకు నిరంతర తోడ్పాటును అందించాయి. జాతీయ రాజకీయ కార్యక్రమాన్ని ప్రాంతీయ భౌగోళిక పరిస్థితులకు, నాయకత్వానికి అనుగుణంగా ఎలా మలచవచ్చో ఈ ఉద్యమం వివరిస్తుంది.
ధరాసణ: అహింస మరియు అంతర్జాతీయ వార్తా కథనాలు
21 మే 1930న ధరాసణలో సత్యాగ్రహులపై పోలీసులు జరిపిన దాడిని వెబ్ మిల్లర్ ప్రత్యక్షంగా చూశారు. ఆయన వార్తా కథనాలు ఈ ఘటనను అంతర్జాతీయ పాఠకులకు చేరవేశాయి. స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలు ఉప్పు తయారీ కేంద్రాలను స్వాధీనం చేసుకోలేకపోయినప్పటికీ, వారి క్రమశిక్షణతో కూడిన ప్రతిస్పందన వలస పాలకుల అణచివేతను విస్తృత పరిశీలనకు గురిచేసింది. తద్వారా తక్షణ కార్యాచరణ విజయానికి మించి రాజకీయ ప్రభావాలు ఉండవచ్చని ఈ ఘటన చూపించింది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
దండి యాత్రకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. 26 జనవరి 1930న స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాన్ని జరుపుకున్న తర్వాత ఇది ప్రారంభమైంది. 2. యాత్రికులు దండికి చేరుకున్న రోజునే గాంధీ ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారు. 3. ఈ యాత్ర సమయంలో లార్డ్ ఇర్విన్ వైస్రాయ్గా ఉన్నారు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
కింది జతల్లో ఏది తప్పుగా జతపరచబడింది?
- A. వేదారణ్యం ఉప్పు యాత్ర — సి. రాజగోపాలాచారి
- B. పయ్యనూర్ ఉప్పు సత్యాగ్రహం — కె. కేలప్పన్
- C. ఖుదాయ్ ఖిద్మత్గార్లు — ఖాన్ అబ్దుల్ గఫార్ ఖాన్
- D. దండి యాత్రలోని ప్రారంభ బృందం — సరోజినీ నాయుడు నాయకత్వం వహించారు
ప్రశ్న 3
గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందంలో ఉప్పుకు సంబంధించి అనుసరించిన విధానాన్ని ఏ ప్రకటన అత్యంత సముచితంగా వివరిస్తుంది?
- A. బ్రిటిష్ భారతదేశమంతటా ఉప్పు పన్ను రద్దు చేయబడింది.
- B. వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం ఎలాంటి పరిమితులు లేకుండా ఉప్పు తయారు చేయడానికి అందరికీ అనుమతి ఇచ్చారు.
- C. నిర్దిష్ట షరతులకు లోబడి తీరప్రాంత నివాసులు పరిమితంగా ఉప్పు తయారు చేయడానికి లేదా సేకరించడానికి అనుమతి ఇచ్చారు.
- D. ప్రభుత్వం ఉప్పుపై తనకున్న గుత్తాధిపత్యాన్ని పూర్తిగా కాంగ్రెస్కు బదిలీ చేసింది.
మెయిన్స్: రోజువారీ వినియోగ వస్తువుకు సంబంధించిన అసంతృప్తిని వలస పాలకుల అధికారానికి దేశవ్యాప్త సవాలుగా దండి యాత్ర ఎలా మార్చింది? దాని విజయాలు, పరిమితులను చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- పూర్ణ స్వరాజ్య తీర్మానం, జనవరి 1930 స్వాతంత్ర్య ప్రతిజ్ఞల నేపథ్యంలో ఈ యాత్రను వివరించండి.
- ఉప్పును అందరూ వినియోగించడం, దానిపై పన్ను పేదలపై తులనాత్మకంగా అధిక భారం మోపడం, వలస పాలకుల నియంత్రణతో దానికున్న ప్రతీకాత్మక సంబంధాన్ని వివరించండి.
- గ్రామాల్లో ప్రజల సమీకరణ, క్రమశిక్షణతో కూడిన చట్టోల్లంఘన, పత్రికల వార్తా ప్రచారం గురించి చర్చించండి.
- ఈ ఉద్యమ నమూనా ఇతర ప్రాంతాల్లో అనుసరించబడిన తీరును, దాని విస్తరణను చూపడానికి వేదారణ్యం, పయ్యనూర్, ధరాసణ ఉదాహరణలను ఉపయోగించండి.
- పెరిగిన ప్రజల భాగస్వామ్యం, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు, చర్చలను అంచనా వేయండి.
- ప్రజల సమీకరణలో అసమానతలు, అణచివేత, ఉప్పు పన్ను మరియు వలస పాలన కొనసాగడం వంటి పరిమితులతో ఈ విజయాలను సమతుల్యంగా విశ్లేషించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Themes in Indian History, Part III: Mahatma Gandhi and the Nationalist Movement.
- Bipan Chandra and others, India’s Struggle for Independence: chapters on civil disobedience.
- Collected Works of Mahatma Gandhi, Gandhi Heritage Portal: letter to the Viceroy dated 2 March 1930 and writings on the salt campaign.
- National Salt Satyagraha Memorial, Dandi: official historical and visitor resources.
- Sabarmati Ashram Preservation and Memorial Trust: resources on Gandhi and the Dandi March.
