New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ఆధునిక భారతదేశం · వలస పాలన మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ

క్షామాలు

వలస పాలనలోని భారతదేశంలో పంటల వైఫల్యాలు, పేదరికం, ఆహారాన్ని పొందడంలో అసమానతలు, వలస పరిపాలనా ప్రాధాన్యాలు పరస్పరం ప్రభావితం చేయడం వల్ల క్షామాలు సంభవించాయి. అనావృష్టులు, వరదలు ముఖ్యమైన తక్షణ కారణాలైనప్పటికీ, భూమిశిస్తు వసూళ్ల డిమాండ్లు, వాణిజ్య ఒత్తిళ్లు, తగినంత సహాయం అందకపోవడం, యుద్ధకాల అంతరాయాలు తరచుగా కొరతను సామూహిక మరణాలకు దారితీసే పరిస్థితిగా మార్చాయి. UPSC దృష్ట్యా, ఆహార కొరతకు, కొనుగోలు శక్తిని కోల్పోవడానికి మధ్య తేడా, క్షామ విధాన పరిణామం, క్షామాలకు జాతీయవాద ఆర్థిక విమర్శకు మధ్య సంబంధం ప్రధాన అంశాలు.

1943 బెంగాల్ క్షామం

1943 బెంగాల్ క్షామం

Credit: Unknown authorUnknown author · Public domain · source

1. వలస పాలనలో క్షామాలను అర్థం చేసుకోవడం

బ్రిటిష్ పాలనకు ముందు కూడా భారతదేశంలో కరువులు సంభవించాయి. అయితే, పంటలు విఫలమయ్యే పరిస్థితులకు సంబంధించిన ఆర్థిక, సంస్థాగత వ్యవస్థలను వలస పాలన మార్చివేసింది. అందువల్ల కరువుల సమయంలో పెద్దఎత్తున సంభవించిన మరణాలను కేవలం వర్షపాత లోటుతోనే వివరించలేము. వాతావరణపరమైన లేదా ఉత్పత్తిపరమైన ప్రతికూల పరిణామాలు పదేపదే ఆహార ప్రాప్తి, ప్రజారోగ్యం, మనుగడకు సంబంధించిన సంక్షోభాలుగా ఎందుకు మారాయనేది కీలకమైన చారిత్రక ప్రశ్న.

అనావృష్టి వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని, ఉపాధిని తగ్గించింది. వరదలు, తుపానులు, పంటల తెగుళ్లు, వాణిజ్యానికి అంతరాయం కూడా కొరతను సృష్టించగలిగేవి. జీవనాధార సాగుపై ఆధారపడిన రైతులు ధాన్యాన్ని, ఆదాయాన్ని రెండింటినీ కోల్పోయారు; భూమిలేని కూలీలు ఉపాధిని కోల్పోయారు; గ్రామీణ గిరాకీ తగ్గడంతో చేతివృత్తిదారులు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. పశువుల మరణాలు, దుస్థితి కారణంగా పనిముట్లు, ఆభరణాలు, భూములను అమ్ముకోవడం వల్ల తిరిగి కోలుకునే సామర్థ్యం బలహీనపడింది. తరువాతి పంట చేతికొచ్చిన తర్వాత కూడా కుటుంబాలు చాలాకాలం పాటు సంక్షోభాలకు లోనయ్యే స్థితిలోనే ఉండేవి.

మరణాలు నేరుగా ఆకలితో సంభవించిన వాటికే పరిమితం కాలేదు. పోషకాహార లోపం వల్ల మలేరియా, కలరా, రక్తవిరేచనాలు, ఇతర వ్యాధులను తట్టుకునే నిరోధక శక్తి తగ్గింది. వలసలు, కిక్కిరిసిన సహాయ శిబిరాలు, కలుషిత నీరు, తగినంత పారిశుద్ధ్యం లేకపోవడం మరణాలను మరింత పెంచాయి. అందువల్ల చారిత్రక మరణాల అంచనాల్లో అనిశ్చితి ఉంది: సమకాలీన రికార్డులు అసంపూర్ణంగా ఉండేవి; కరువు మరణాలకు, అంటువ్యాధుల మరణాలకు మధ్య చూపిన భేదం తరచూ కృత్రిమమైనదిగా ఉండేది.

  • కొరత అనేది స్థానికంగా సరిపడా సరఫరాలు లేకపోవడాన్ని లేదా ధరలు తీవ్రంగా పెరగడాన్ని సూచిస్తుంది; క్షామం అనేది ఆహారాన్ని పొందే అవకాశాలు, మనుగడ సాగించే పరిస్థితులు తీవ్రంగా దెబ్బతినడాన్ని సూచిస్తుంది.
  • పరీక్ష సమాధానాల్లో తక్షణ కారణం, నిర్మాణాత్మక దుర్బలత్వం, పరిపాలనా స్పందన మధ్య తేడాలను స్పష్టంగా చూపండి.

2. వలస పాలనలో ఆర్థిక నిర్మాణాలు, సంక్షోభాలకు లోనయ్యే స్థితి

భూమిశిస్తు వ్యవస్థలు వ్యవసాయ కుటుంబాలపై ఒత్తిడిని పెంచాయి. శాశ్వత శిస్తు నిర్ణయ పద్ధతిలో కంపెనీ జమీందారులతో వ్యవహరించగా, రైత్వారీ, మహల్వారీ పద్ధతుల్లో సాగుదారులు లేదా గ్రామాధారిత యూనిట్ల ద్వారా శిస్తును మదింపు చేసేవారు. వాటి నిర్దిష్ట ప్రభావాలు ప్రాంతాన్నిబట్టి మారేవి. అయితే, నగదు రూపంలో శిస్తు చెల్లించాలనే డిమాండ్లు, సాగు హక్కులలో అభద్రత, శిస్తు మాఫీలలో జాప్యం లేదా తగినంత మాఫీ లేకపోవడం వల్ల ప్రతికూల పంటకాలాల్లో కుటుంబాలు అప్పులు చేయడం, దుస్థితిలో ఆస్తులను అమ్ముకోవడం వంటి పరిస్థితులకు నెట్టబడేవి.

వాణిజ్యీకరణ వ్యవసాయాన్ని మార్కెట్లతో మరింత సన్నిహితంగా అనుసంధానించింది. పత్తి, నీలిమందు, నల్లమందు, ఇతర వాణిజ్య పంటల సాగు స్థానిక ఆహార పంటల సాగును తగ్గించవచ్చు లేదా ఉత్పత్తిదారులను ధరల హెచ్చుతగ్గుల ప్రభావానికి గురిచేయవచ్చు. అయితే, వాణిజ్య పంటలు తప్పనిసరిగా కరువుకు కారణం కాలేదు: అనుకూల పరిస్థితుల్లో వాణిజ్య పంటల ఆదాయంతో ఆహారాన్ని కొనుగోలు చేయగలిగేవారు. ఆదాయం తీవ్రంగా పడిపోయినప్పుడు, ఆహార ధరలు పెరిగినప్పుడు, కుటుంబాల వద్ద నిల్వలు లేనప్పుడు లేదా సముచిత నిబంధనలపై రుణాలు అందుబాటులో లేనప్పుడు సంక్షోభాలకు లోనయ్యే ప్రమాదం పెరిగింది.

రైల్వేలు, విస్తరిస్తున్న వాణిజ్యం కూడా ద్వంద్వ పాత్ర పోషించాయి. అవి కొరత ఉన్న ప్రాంతాలకు ధాన్యాన్ని తరలించడానికి వీలు కల్పించాయి, సమాచార లభ్యతను మెరుగుపరిచాయి, సహాయ చర్యలను బలోపేతం చేసే అవకాశం కల్పించాయి. అయినప్పటికీ, చేరవేసిన ధాన్యాన్ని పేదలు కొనుగోలు చేయగలరని రవాణా మౌలిక సదుపాయాలు మాత్రమే నిర్ధారించలేవు. కొన్ని కరువు కాలాల్లో కూడా ధాన్యం ఎగుమతులు కొనసాగడం జాతీయవాదుల విమర్శలకు ప్రధాన లక్ష్యంగా మారింది. ఇది కొనుగోలు శక్తితో కూడిన మార్కెట్ డిమాండ్‌కు, అత్యవసర మానవ అవసరాలకు మధ్య ఉన్న తేడాను బహిర్గతం చేసింది.

దాదాభాయ్ నౌరోజీ సంపద తరలింపు సిద్ధాంతం, ఆర్. సి. దత్ ఆర్థిక చరిత్ర రచనలు—పదేపదే తలెత్తే పేదరికాన్ని, కరువుల బారినపడే దుర్బలత్వాన్ని వలస పాలనలోని ఆర్థిక దోపిడీ, భూమిశిస్తు విధానం, వ్యవసాయంలో తగిన పెట్టుబడులు లేకపోవడంతో ముడిపెట్టాయి. ఈ వాదనలు కరువును కేవలం ప్రకృతి వైపరీత్యంగా కాకుండా రాజకీయ జవాబుదారీతనానికి సంబంధించిన అంశంగా పరిగణించేందుకు దోహదపడ్డాయి.

  • నిర్మాణాత్మక కారకాలలో రుణభారం, స్వల్ప పొదుపులు, భద్రతలేని జీవనోపాధులు, పరిమిత నీటిపారుదల, వనరులను పొందడంలో అసమానతలు ఉన్నాయి.
  • ఏకకారణ వివరణలను నివారించండి: ఎగుమతులు, వాణిజ్య పంటలు లేదా రైల్వేలలో ఏ ఒక్కటీ ప్రతి కరువునూ ఒకే విధంగా వివరించదు.

3. ప్రధాన కరువులు, వాటి ప్రాంతీయ నేపథ్యాలు

1769లో పంటలు విఫలమైన తరువాత 1770లో బెంగాల్ కరువు సంభవించింది. ఇది కంపెనీ భూమిశిస్తు పరిపాలన ప్రారంభ దశలో చోటుచేసుకుంది. తరచుగా ప్రస్తావించే నాటి ఒక అంచనా ప్రకారం, ప్రభావిత జనాభాలో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు మంది మరణించారు. అయితే, ఈ సంఖ్య విషయంలో తీవ్ర అనిశ్చితి ఉంది. భూమిశిస్తు వసూళ్లకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, అసమర్థమైన జోక్యం సంక్షోభాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేశాయి. ఈ కరువు బెంగాల్‌లో ద్వంద్వ పాలన కొనసాగిన కాలానికి చెందుతుంది; ఆ పాలన 1772లో ముగిసింది.

1866లో ఒరిస్సా కరువు, అధికారిక చర్యల్లో జాప్యం, తగిన రవాణా సౌకర్యాలు లేకపోవడం వల్ల కలిగే పరిణామాలను స్పష్టం చేసింది. పంటలు విఫలమవడం, దిగుమతి చేసుకున్న ధాన్యం అందుబాటు పరిమితంగా ఉండటం వల్ల విపరీతమైన ప్రాణనష్టం సంభవించింది. అధికారులు అత్యవసర పరిస్థితి తీవ్రతను తక్కువగా అంచనా వేశారు; సహాయార్థం దిగుమతి చేసిన ఆహారధాన్యాలు చేరేసరికే అనేక మంది బాధితులను కాపాడలేనంత ఆలస్యమైంది. ఇతర ప్రాంతాలతో సంబంధాలు తీవ్రంగా తెగిపోయిన ప్రాంతాల సమస్యను అధిగమించేందుకు ప్రైవేటు వాణిజ్యంపై ఆధారపడటంలోని పరిమితులను ఈ సంక్షోభం బహిర్గతం చేసింది.

1876–78 కరువు మద్రాస్, బొంబాయి, మైసూరు, హైదరాబాద్ సహా దక్షిణ, పశ్చిమ భారతదేశంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేసింది. తీవ్రమైన ఎల్ నినో పరిణామంతో ముడిపడిన తీవ్ర అనావృష్టికి, జీవనోపాధులు కుప్పకూలడం, ఆంక్షలతో కూడిన సహాయ చర్యలు తోడయ్యాయి. 1896–97, 1899–1900 కరువులు మళ్లీ విశాలమైన భూభాగాలను ప్రభావితం చేశాయి. పరిపాలనా నియమావళులను రూపొందించినప్పటికీ, కరువులకు దారితీసే మౌలిక దుర్బలత్వం తొలగిపోలేదని ఇవి తెలియజేశాయి.

1943లో బెంగాల్ కరువు భిన్నమైన నేపథ్యమైన రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో సంభవించింది. బర్మా నుంచి బియ్యం దిగుమతులు నిలిచిపోవడం, 1942లో బెంగాల్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో పంటలు దెబ్బతినడం, యుద్ధకాల ద్రవ్యోల్బణం, సేకరణ ఒత్తిళ్లు, ఊహాజనిత వ్యాపారం, పంపిణీ వ్యవస్థలో అంతరాయాలు పరస్పరం ప్రభావం చూపాయి. తీరప్రాంతాల్లో పడవలు, బియ్యం శత్రువుకు అందకుండా చేసే సైనిక సంబంధిత ‘నిరాకరణ’ చర్యలు రవాణాను, జీవనోపాధులను మరింత దెబ్బతీశాయి. మొత్తం ఆహార కొరత సాపేక్ష ప్రాధాన్యంపై చర్చ కొనసాగుతున్నప్పటికీ, ఆహారాన్ని పొందే అవకాశాల్లో అసమానతలు, సకాలంలో జోక్యం చేసుకోవడంలో వైఫల్యాలు ఈ కరువు వివరణలో ప్రధాన అంశాలుగా ఉన్నాయి.

4. కరువు కమిషన్లు, నియమావళులు, సహాయ చర్యలు

వలస ప్రభుత్వం క్రమంగా ఒక అధికారిక కరువు పరిపాలనా వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. రిచర్డ్ స్ట్రాచీ నేతృత్వంలోని 1880 కమిషన్ క్రమబద్ధమైన సహాయ ఏర్పాట్లను సిఫార్సు చేసింది; ప్రావిన్సుల కరువు నియమావళులకు రూపురేఖలను రూపొందించడంలో దోహదపడింది. తరువాత 1898లో జేమ్స్ లయల్, 1901లో ఆంటోనీ మాక్‌డొనెల్ నేతృత్వంలోని కమిషన్లు గత అనుభవాలను సమీక్షించి, సంసిద్ధతలో, అమలులో మెరుగుదలలను సిఫార్సు చేశాయి.

కరువు నియమావళులు సంక్షోభ పరిస్థితులను గుర్తించేందుకు సూచికలను, అత్యవసర పరిస్థితులను ప్రకటించి నిర్వహించేందుకు విధివిధానాలను నిర్దేశించాయి. పాలకులు వర్షపాతం, పంట దిగుబడి అవకాశాలు, ధాన్యం ధరలు, శ్రమ మార్కెట్ పరిస్థితులను పర్యవేక్షించేవారు. సహాయక పనులు శారీరకంగా పని చేయగలవారికి ఉపాధి కల్పించగా, పని చేయలేనివారికి ఉచిత సహాయం అందించాలని ఉద్దేశించారు. భూమిశిస్తు మాఫీ లేదా వసూలు వాయిదా, వ్యవసాయ సహాయం, కరువు నుంచి రక్షణ కల్పించే ప్రజా నిర్మాణ పనులపై శ్రద్ధ వహించడం వంటివి విస్తృత విధాన చట్రంలో భాగంగా ఉండేవి.

ప్రభుత్వ వ్యయం విషయంలో మితవాద ధోరణి, ఉదారంగా సహాయం అందిస్తే స్వావలంబన దెబ్బతింటుందని లేదా మార్కెట్ల పనితీరులో జోక్యం చేసుకున్నట్లవుతుందనే నమ్మకం కారణంగా అమలులో తరచూ పరిమితులు ఏర్పడ్డాయి. 1876–78 సంక్షోభ సమయంలో రిచర్డ్ టెంపుల్ కఠినమైన వ్యయ నియంత్రణకు, సహాయంగా అందించే ఆహార రేషన్లను తక్కువగా నిర్ణయించడానికి పేరుపొందారు. పని చేయాలనే నిబంధనలు, సహాయ కేంద్రాలు దూరంగా ఉండటం, కఠినమైన అర్హత పరీక్షలు అత్యంత బలహీనులను సహాయానికి దూరం చేయగలిగేవి. తులనాత్మకంగా సమర్థవంతంగా సాగిన 1873–74 బిహార్ సహాయ కార్యక్రమం, ఆ తరువాత దాని వ్యయంపై వచ్చిన విమర్శలు ప్రాణాలను కాపాడటానికి, వ్యయాన్ని పరిమితం చేయడానికి మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని స్పష్టం చేస్తాయి.

అయినప్పటికీ, ఈ నియమావళులు ఒక ముఖ్యమైన సంస్థాగత మార్పును సూచించాయి: కరువును ముందుగానే ఊహించి, ప్రభుత్వ చర్యలు అవసరమయ్యే పరిపాలనాపరమైన అత్యవసర పరిస్థితిగా గుర్తించడం క్రమంగా పెరిగింది. అమలులో అసమానతలు, తగినంత సహాయం అందకపోవడం, దీర్ఘకాలిక గ్రామీణ లేమిని పరిష్కరించకుండా సంక్షోభాన్ని తరచూ తాత్కాలిక సమస్యగా పరిగణించే దృక్పథం వీటి పరిమితులుగా నిలిచాయి.

  • కమిషన్ల క్రమాన్ని గుర్తుంచుకోండి: 1880—స్ట్రాచీ; 1898—లయల్; 1901—మాక్‌డొనెల్.
  • వేతనాలు కల్పించే ప్రజా పనులను, శ్రమ చేయలేని వారికి అందించే ఉచిత సహాయాన్ని వేరు చేసి గుర్తించండి.

5. వ్యాఖ్యానాలు మరియు పరీక్షల దృష్ట్యా ప్రాముఖ్యత

అమర్త్య సేన్ ప్రతిపాదించిన అర్హతాధికారాల దృక్పథం (entitlement approach), మొత్తం ఆహార సరఫరా నుంచి ఉత్పత్తి, వేతనాలు, వాణిజ్యం లేదా బదిలీల ద్వారా ప్రజలు ఆహారాన్ని పొందగల సామర్థ్యం వైపు దృష్టిని మళ్లించింది. 1943లో బెంగాల్‌లో బియ్యం ధరలకు అనుగుణంగా ఆదాయాలు పెరగని వర్గాలు ఇతరుల కంటే ఎక్కువగా నష్టపోయాయి. ఆహార లభ్యతకు ప్రాముఖ్యత లేదని దీని అర్థం కాదు; మొత్తం సరఫరా గణాంకాలు మాత్రమే ఎవరు ఆకలితో అలమటిస్తున్నారు, ఎందుకు అలమటిస్తున్నారు అనే విషయాలను వివరించలేవని దీని భావం.

సమతుల్యమైన అంచనా పర్యావరణ విఘాతాలు, వలసవాద ఆర్థిక నిర్మాణాలు, మార్కెట్ ప్రవర్తన, ప్రభుత్వ బాధ్యతలను కలిపి పరిశీలిస్తుంది. స్థానిక భౌగోళిక పరిస్థితులు, రవాణా, వర్గం, వృత్తి, యుద్ధకాల పరిస్థితులు పరిణామాలను ప్రభావితం చేశాయి. కరువులకు ప్రకృతి మాత్రమే కారణమని గానీ, ప్రతి కరువూ ఒకే విధమైన వలసవాద యంత్రాంగం వల్ల సంభవించిందని గానీ వాదించకూడదు.

తాము ప్రజాహిత పాలన అందిస్తున్నామన్న బ్రిటిష్ వాదనలపై జాతీయవాదుల విమర్శలకు కరువులు మరింత బలం చేకూర్చాయి. ఆధునిక ఆహార భద్రతను అధ్యయనం చేయడానికి కూడా ఇవి చారిత్రక పునాదిని అందిస్తాయి: సకాలంలో హెచ్చరికలు, కొనుగోలు శక్తి పరిరక్షణ, ప్రజా పంపిణీ, ఉపాధి సహాయం, వ్యాధుల నియంత్రణ పరస్పర సమన్వయంతో పనిచేయాలి. ఆకలిచావులను నివారించాలంటే ఆహారం అందుబాటులో ఉండటంతోపాటు, దానిని పొందేందుకు సమర్థవంతమైన అవకాశాలు కూడా ఉండాలి.

కాలరేఖ

  1. 1765

    ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ బెంగాల్, బిహార్, ఒరిస్సాలపై దివానీ హక్కులను పొందింది.

  2. 1770

    తీవ్రమైన కరువు బెంగాల్‌ను, దాని పరిసర ప్రాంతాలను అతలాకుతలం చేసింది.

  3. 1866

    ఒరిస్సా కరువు రవాణా, పరిస్థితుల అంచనా, సకాలంలో సహాయం అందించడంలో వైఫల్యాలను బహిర్గతం చేసింది.

  4. 1876–78

    తీవ్రమైన కరువు దక్షిణ, పశ్చిమ భారతదేశాలను ప్రభావితం చేసింది.

  5. 1880

    స్ట్రాచీ కరువు కమిషన్ ప్రాదేశిక కరువు నియమావళులకు పునాది వేసింది.

  6. 1898 and 1901

    లయల్, మాక్‌డొనెల్ కమిషన్లు వరుసగా కరువు విధానాన్ని సమీక్షించాయి.

  7. 1943–45

    బెంగాల్ కరువు 1943లో సంభవించింది; బెంగాల్‌పై కరువు విచారణ కమిషన్ నివేదిక 1945లో వెలువడింది.

కొరత క్షామంగా ఎలా మారుతుంది

  1. 1. వాతావరణ, ఉత్పత్తి లేదా యుద్ధకాల సంబంధిత ఆకస్మిక ప్రతికూల పరిణామం
  2. 2. పంటలు, ఉపాధి లేదా వాణిజ్యాన్ని కోల్పోవడం
  3. 3. ఆహార ధరలు పెరగడం, కొనుగోలు శక్తి క్షీణించడం
  4. 4. దుస్థితి కారణంగా అప్పులు చేయడం, ఆస్తులు అమ్ముకోవడం, వలస వెళ్లడం
  5. 5. తగినంత సహాయం అందకపోవడం, ఆహారాన్ని పొందే అవకాశాలు పూర్తిగా దెబ్బతినడం
  6. 6. పోషకాహార లోపం, వ్యాధులు మరియు సాధారణ స్థాయిని మించిన మరణాలు
ప్రధాన క్షామ ఘటనల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం
క్షామ ఘటనప్రధాన నేపథ్యంపరీక్ష దృష్ట్యా గుర్తుంచుకోవాల్సిన అంశం
బెంగాల్, 1770కంపెనీ ప్రారంభకాల రెవెన్యూ పాలన మరియు పంటల వైఫల్యంశాశ్వత శిస్తు విధానానికి ముందు, ద్వంద్వ పాలన కాలంలో సంభవించింది
ఒరిస్సా, 1866పంటల వైఫల్యం, ఇతర ప్రాంతాలతో సంబంధాలు తెగిపోవడం, దిగుమతుల్లో జాప్యంరవాణా మరియు పరిపాలనా వైఫల్యాలు కొరతను తీవ్రతరం చేశాయి
బిహార్, 1873–74భారీ స్థాయిలో దిగుమతులు, సహాయక చర్యల ద్వారా ఆహార కొరతను ఎదుర్కొన్నారుక్రియాశీల జోక్యం సామూహిక మరణాలను చాలావరకు నివారించింది
దక్షిణ మరియు పశ్చిమ భారతదేశం, 1876–78తీవ్రమైన అనావృష్టి మరియు కఠిన పరిమితులతో కూడిన సహాయక చర్యలు1880 క్షామ కమిషన్ ఏర్పాటుకు నేపథ్యం
బెంగాల్, 1943యుద్ధం, ద్రవ్యోల్బణం, సరఫరాలో అంతరాయం మరియు ఆహార లభ్యతలో అసమానతలుఆహారాన్ని పొందే హక్కులు, సామర్థ్యాల ఆధారిత క్షామ విశ్లేషణలో ప్రధాన ఉదాహరణ

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

బిహార్, 1873–74: ప్రభుత్వ జోక్యం కీలకమైంది

లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్ జార్జ్ క్యాంప్‌బెల్ నేతృత్వంలోని బెంగాల్ ప్రభుత్వం బర్మా నుంచి ధాన్యం దిగుమతులను, విస్తృత సహాయ చర్యలను నిర్వహించింది. రిచర్డ్ టెంపుల్ ఈ సహాయ చర్యల్లో సన్నిహితంగా పాలుపంచుకున్నారు. సామూహిక మరణాలను చాలావరకు నివారించగలిగారు. ఈ వ్యయంపై తరువాత వచ్చిన విమర్శలు, ప్రభుత్వ విత్త ప్రాధాన్యాలు తదుపరి సంక్షోభాల్లో ఇటువంటి ఉదారమైన జోక్యాన్ని ఎలా నిరుత్సాహపరచగలవో చూపుతున్నాయి.

బెంగాల్, 1943: కరువు ప్రభావానికి గురికావడంలో అసమానతలు

భూమిలేని కూలీలు, మత్స్యకారులు, ఇతర దుర్బల వృత్తి సమూహాల ఆదాయాలతో పోలిస్తే బియ్యం ధరలు చాలా వేగంగా పెరగడంతో వారు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. రక్షణ పొందిన కొన్ని పట్టణ ఉపాధి వర్గాలకు, యుద్ధకాల ఉపాధి వర్గాలకు సరఫరాలు మెరుగ్గా అందుబాటులో ఉండేవి. పంట దిగుబడి అంచనాలతోపాటు పంపిణీని, కొనుగోలు శక్తిని కూడా కరువు విశ్లేషణలో ఎందుకు పరిశీలించాలో ఈ వ్యత్యాసం వివరిస్తుంది.

గత సంవత్సర ప్రశ్నలు

2022 · General Studies I: పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుంచి వలస పాలనలోని భారతదేశంలో కరువులు అకస్మాత్తుగా ఎందుకు పెరిగాయి? కారణాలు తెలపండి.

  • ప్రకృతిపరమైన ప్రేరకాలను వివరించండి; అయితే, అవి మాత్రమే కరువుకు సరిపడే కారణాలుగా పరిగణించవద్దు.
  • భూమిశిస్తు ఒత్తిడి, రుణభారం, జీవనోపాధి అభద్రతలను పరిశీలించండి.
  • వాణిజ్యీకరణ, మార్కెట్లను చేరుకోగల సామర్థ్యం, కొనుగోలు శక్తి గురించి చర్చించండి.
  • పరిమితులతో కూడిన సహాయ చర్యలు, ప్రభుత్వ విత్త ప్రాధాన్యాలు, పరిపాలనా వైఫల్యాలను మూల్యాంకనం చేయండి.
  • ప్రాంతీయ ఉదాహరణలను ఉపయోగించండి; వివిధ కరువు ఘటనల మధ్య తేడాలను గుర్తించండి.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. 1880 నాటి కరువు కమిషన్—రిచర్డ్ స్ట్రాచీ; 2. 1898 నాటి కరువు కమిషన్—జేమ్స్ లయల్; 3. 1901 నాటి కరువు కమిషన్—ఆంటనీ మాక్‌డొనెల్. ఎన్ని జతలు సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?

  • A. ఒకటి మాత్రమే
  • B. రెండు మాత్రమే
  • C. మూడూ
  • D. ఏదీ కాదు

ప్రశ్న 2

కరువు సమయంలో ఆహారాన్ని పొందగల హక్కు-సామర్థ్యాల వైఫల్యాన్ని (entitlement failure) ఏ పరిస్థితి అత్యంత స్పష్టంగా వివరిస్తుంది?

  • A. వర్షపాతం దాని దీర్ఘకాలిక సగటు కంటే తక్కువగా ఉంది.
  • B. మార్కెట్లలో ధాన్యం అందుబాటులో ఉంది; అయితే నిరుద్యోగ కూలీలకు దానిని కొనుగోలు చేసే స్తోమత లేదు.
  • C. ఒక రైలు అనావృష్టి ప్రభావిత జిల్లాలోకి ధాన్యాన్ని రవాణా చేస్తోంది.
  • D. నీటిపారుదల వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచుతుంది.

ప్రశ్న 3

వలస పాలనలోని కరువులకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. 1770 నాటి బెంగాల్ కరువు శాశ్వత శిస్తు నిర్ణయ పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టిన తరువాత సంభవించింది. 2. 1866 నాటి ఒరిస్సా కరువు రవాణా, సహాయ చర్యల్లోని తీవ్రమైన వైఫల్యాలను బహిర్గతం చేసింది. 3. ప్రావిన్సుల కరువు నియమావళుల్లో ఉపాధి ఆధారిత సహాయ చర్యలు, పని చేయలేని వ్యక్తులకు సహాయం కల్పించడం ఉన్నాయి. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: వలస పాలనలోని భారతదేశంలో కరువులు వ్యవసాయ ఉత్పత్తి సంక్షోభాలు ఎంతగా ఉన్నాయో, ఆహార ప్రాప్యత, పరిపాలనా సంక్షోభాలు కూడా అంతే స్థాయిలో ఉన్నాయి. ఉదాహరణలతో చర్చించండి. (250 పదాలు)
  • కరువును నిర్వచించి, అనావృష్టి నుంచి దానిని వేరుచేసి వివరించండి.
  • పంట వైఫల్యంతోపాటు భూమిశిస్తు ఒత్తిడిని, గ్రామీణ పేదరికాన్ని వివరించండి.
  • వేతనాలు, ధరలు, ఉపాధి, ఆహారాన్ని పొందగల హక్కు-సామర్థ్యాల వైఫల్యం (entitlement failure) గురించి చర్చించండి.
  • రైల్వేలు, మార్కెట్ ఏకీకరణ వల్ల కలిగిన మిశ్రమ ప్రభావాలను అంచనా వేయండి.
  • 1873–74లో బిహార్ కరువు, 1876–78 నాటి కరువు, 1943లో బెంగాల్ కరువులను పోల్చండి.
  • కరువు నియమావళులను మూల్యాంకనం చేసి, ప్రజలకు ఆహారం అందుబాటులో ఉండేలా చూడటంలో ప్రభుత్వ బాధ్యతను పేర్కొంటూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Our Pasts III: Ruling the Countryside.
  • Bipan Chandra, History of Modern India.
  • R. C. Dutt, The Economic History of India.
  • Amartya Sen, Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation.
  • Report of the Indian Famine Commission, 1880.
  • Famine Inquiry Commission, Report on Bengal, Government of India, 1945.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp