New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ఆధునిక భారతదేశం · వలస పాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ

న్యాయ వ్యవస్థ

వలస పాలనలోని న్యాయ వ్యవస్థ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వాణిజ్య న్యాయస్థానాల నుంచి సివిల్, క్రిమినల్, అప్పీళ్ల న్యాయస్థానాలతో కూడిన క్రమానుగత నిర్మాణంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇది క్రోడీకరించిన చట్టాలు, వృత్తిపరమైన న్యాయవాద కార్యకలాపాలు, నూతన న్యాయ ప్రక్రియాపరమైన రక్షణలను ప్రవేశపెట్టింది. అయితే, అసమానతలతో కూడిన వలస రాజ్య వ్యవస్థలో అంతర్భాగంగానే కొనసాగింది. ప్రిలిమ్స్ దృష్ట్యా ప్రధాన అంశాలు: వారెన్ హేస్టింగ్స్, కార్న్‌వాలిస్ న్యాయ ప్రణాళికలు; కంపెనీ న్యాయస్థానాలు, బ్రిటిష్ రాజాధికార న్యాయస్థానాల మధ్య సంఘర్షణ; పంతొమ్మిదో శతాబ్దంలో చట్టాల క్రోడీకరణ; హైకోర్టుల స్థాపన; న్యాయాధికార పరిధిలో జాతి వివక్ష.

భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం, కోల్‌కతాలోని కలకత్తా హైకోర్టు స్తంభంపై చెక్కిన శిల్పం.

భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం, కోల్‌కతాలోని కలకత్తా హైకోర్టు స్తంభంపై చెక్కిన శిల్పం.

Credit: Indrajit Das · CC BY-SA 4.0 · source

ఎస్ప్లనేడ్ రహదారి కనిపించే హైకోర్టు దృశ్యం
ఫొటోగ్రాఫిక్ గ్లోసో, సాక్సనీలో ప్రాసెస్ చేయబడింది (తపాలా బిళ్ల కోసం కేటాయించిన గడిలో), ప్రచురణ: వైట్‌వే లైడ్‌లా & కో, లిమిటెడ్, మద్రాసు

ఎస్ప్లనేడ్ రహదారి కనిపించే హైకోర్టు దృశ్యం ఫొటోగ్రాఫిక్ గ్లోసో, సాక్సనీలో ప్రాసెస్ చేయబడింది (తపాలా బిళ్ల కోసం కేటాయించిన గడిలో), ప్రచురణ: వైట్‌వే లైడ్‌లా & కో, లిమిటెడ్, మద్రాసు

Credit: TuckDB · CC BY 4.0 · source

1. నేపథ్యం: వాణిజ్య న్యాయాధికార పరిధి నుంచి ప్రాదేశిక న్యాయపాలన వరకు

బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం సుస్థిరం కావడానికి ముందు, భారతదేశంలో న్యాయాధికారం పాలకులు, ఖాజీలు, రెవెన్యూ అధికారులు, గ్రామ సంస్థలు, కుల లేదా సామాజిక సంఘాల మధ్య విస్తరించి ఉండేది. ఇస్లామీయ న్యాయశాస్త్రం, హిందూ న్యాయ సంప్రదాయాలు, రాజ నియమాలు, స్థానిక ఆచారాలు పరస్పరం మిళితమైన పరిధుల్లో అమలులో ఉండేవి. వలస పాలన ఈ వైవిధ్యాన్ని వెంటనే తొలగించలేదు; న్యాయస్థానాలు, లిఖితపూర్వక విధానాలు, ప్రభుత్వ మద్దతుగల న్యాయపరమైన వర్గీకరణల ద్వారా దానిని క్రమంగా పునర్వ్యవస్థీకరించింది.

కంపెనీకి ప్రారంభంలో తన వాణిజ్య స్థావరాల్లోని వివాదాలను పరిష్కరించడానికి న్యాయస్థానాలు అవసరమయ్యాయి. 1726 నాటి చార్టర్ బొంబాయి, మద్రాసు, కలకత్తాలలో ప్రధానంగా సివిల్ వివాదాల పరిష్కారం కోసం మేయర్ న్యాయస్థానాలను ఏర్పాటు చేసింది. అప్పీళ్లు గవర్నర్ మరియు కౌన్సిల్‌కు, నిర్దేశిత అర్హతలు కలిగిన కేసుల్లో కింగ్-ఇన్-కౌన్సిల్‌కు వెళ్లేవి. ఇవి ప్రెసిడెన్సీ పట్టణాలకు చెందిన సంస్థలే తప్ప, భారతదేశ గ్రామీణ ప్రాంతమంతటికీ వర్తించే ఏకరీతి న్యాయవ్యవస్థ కావు.

1765లో బెంగాల్, బిహార్, ఒరిస్సాలపై దివానీ హక్కులు లభించడంతో కంపెనీ ప్రాదేశిక రెవెన్యూ అధికారశక్తిగా మారింది. ఫలితంగా రెవెన్యూ వివాదాలు, ఆస్తి హక్కుల దావాలు, నేర న్యాయపాలన ప్రధాన అంశాలయ్యాయి. న్యాయవ్యవస్థ రెండు ప్రధాన మార్గాల్లో అభివృద్ధి చెందింది: ప్రెసిడెన్సీ పట్టణాల్లో బ్రిటిష్ రాజాధికార న్యాయస్థానాలు, ముఫసిల్ ప్రాంతాల్లో కంపెనీ అదాలత్‌లు. ముఫసిల్ అంటే ఆ పట్టణాలకు వెలుపల ఉన్న ప్రాంతాలు. వీటి అధికార పరిధులు, న్యాయ సంప్రదాయాల్లోని భేదాలు పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో సంస్థాగత ఏకీకరణ జరిగే వరకు వివాదాలకు దారితీశాయి.

  • దివానీ అనేది రెవెన్యూ పరిపాలన, సివిల్ న్యాయాధికార పరిధిని సూచించేది; నిజామత్ అనేది క్రిమినల్ న్యాయం, పోలీసు విధులతో ముడిపడి ఉండేది.
  • వలస పాలన న్యాయస్థానాల చరిత్రను అధ్యయనం చేసేటప్పుడు ప్రెసిడెన్సీ పట్టణాల్లోని సంస్థలను మొఫసిల్ ప్రాంతాల్లోని సంస్థల నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.

2. వారెన్ హేస్టింగ్స్ మరియు పరస్పరం పోటీపడే న్యాయాధికార పరిధుల సమస్య

వారెన్ హేస్టింగ్స్ రూపొందించిన 1772 నాటి న్యాయ ప్రణాళిక ప్రతి జిల్లాలో సివిల్ వివాదాల పరిష్కారం కోసం ముఫసిల్ దివానీ అదాలత్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. ప్రారంభంలో దీనికి కలెక్టర్ అధ్యక్షత వహించేవారు. ముఫసిల్ ఫౌజ్దారీ అదాలత్ కంపెనీ పర్యవేక్షణలో ఖాజీలు, ముఫ్తీలతో సహా భారతీయ న్యాయాధికారుల ద్వారా నేర సంబంధిత వ్యవహారాలను విచారించేది. అత్యున్నత స్థాయిలో సివిల్ అప్పీళ్ల కోసం సదర్ దివానీ అదాలత్, నేర న్యాయ వ్యవహారాల పర్యవేక్షణ మరియు సమీక్ష కోసం సదర్ నిజామత్ అదాలత్ ఉండేవి. తరువాతి ప్రణాళికలు సిబ్బంది, నిర్వహణ ఏర్పాట్లలో మార్పులు చేశాయి. అందువల్ల 1772 నాటి నిర్మాణం శాశ్వతంగా మార్పులేమీ లేకుండా కొనసాగిందని భావించకూడదు.

వారసత్వం, వివాహం, కులం, మతాచారాలు వంటి విషయాల్లో హిందూ, ముస్లిం న్యాయ సంప్రదాయాలను ఆయా సముదాయాలకు వర్తింపజేశారు. పండితులు, ముస్లిం న్యాయాధికారులు యూరోపియన్ న్యాయమూర్తులకు సలహాలు ఇచ్చేవారు. ప్రారంభంలో నేర న్యాయవ్యవస్థ ఇస్లామీయ చట్టం ఆధారంగా ఏర్పడిన చట్రాన్ని కొనసాగించింది; అయితే కంపెనీ నియమావళి దానిలో క్రమంగా మరిన్ని మార్పులు తీసుకువచ్చింది. అనువాదం, వ్యాఖ్యానం, న్యాయ పూర్వనిర్ణయాల ద్వారా ఆంగ్లో-హిందూ, ఆంగ్లో-ముహమ్మదన్ చట్టాల రూపకల్పనకు ఈ విధానం తోడ్పడింది.

1773 నాటి రెగ్యులేటింగ్ చట్టం కలకత్తాలోని ఫోర్ట్ విలియంలో సుప్రీంకోర్టును ఏర్పాటు చేయడానికి అధికారం కల్పించింది. 1774లో రాజ చార్టర్ ద్వారా స్థాపించిన ఈ న్యాయస్థానంలో ఒక ప్రధాన న్యాయమూర్తి, మరో ముగ్గురు న్యాయమూర్తులు ఉండేవారు; సర్ ఎలైజా ఇంపే దాని తొలి ప్రధాన న్యాయమూర్తి. ఈ న్యాయస్థానం ఆంగ్ల చట్టాన్ని వర్తింపజేయడం, తనకు విస్తృత అధికార పరిధి ఉందని వాదించడం కంపెనీ అధికారులతోనూ, భారతీయ నివాసులతోనూ ఘర్షణలకు దారితీసింది.

సెటిల్‌మెంట్ చట్టం, 1781 సుప్రీంకోర్టు అధికార పరిధిని స్పష్టం చేసి, పరిమితం చేసింది. ఇతర మార్పులతో పాటు, రెవెన్యూ వ్యవహారాలను దాని అధికార పరిధి నుంచి మినహాయించింది; గవర్నర్-జనరల్, కౌన్సిల్ అధికారిక హోదాలో చేపట్టిన చర్యలకు కూడా దాని అధికార పరిధి నుంచి రక్షణ కల్పించింది. నిర్దేశిత వ్యక్తిగత వ్యవహారాల్లో హిందూ, ముస్లిం చట్టాల వర్తింపును కూడా గుర్తించింది. ఇది సుప్రీంకోర్టును రద్దు చేయలేదు; కంపెనీ అదాలత్‌లలో విలీనం చేయలేదు.

3. కార్న్‌వాలిస్, బెంటింక్ మరియు న్యాయస్థానాల పునర్వ్యవస్థీకరణ

కార్న్‌వాలిస్ 1790లో సర్క్యూట్ న్యాయస్థానాలను యూరోపియన్ న్యాయమూర్తుల ఆధీనంలో ఉంచి, సదర్ నిజామత్ అదాలత్‌ను కలకత్తాలోని గవర్నర్-జనరల్, కౌన్సిల్ ఆధీనంలోకి తీసుకురావడం ద్వారా నేర న్యాయవ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరించాడు. భారతీయ న్యాయాధికారులు సహాయం అందించడం కొనసాగించినప్పటికీ, వాస్తవ అధికారం కంపెనీ అధికారుల చేతుల్లోకి మారింది. ఈ సంస్కరణలు కేంద్ర పర్యవేక్షణను బలోపేతం చేయడంతో పాటు, అంతకుముందు న్యాయ విధులు నిర్వర్తించిన వారి స్వతంత్ర పాత్రను తగ్గించాయి.

సాధారణంగా కార్న్‌వాలిస్ స్మృతి (Cornwallis Code)తో ముడిపడిన 1793 నాటి కార్న్‌వాలిస్ సంస్కరణలు, జిల్లా స్థాయిలో రెవెన్యూ వసూలును సివిల్ న్యాయ విధుల నుంచి వేరు చేశాయి. కలెక్టర్లు తమ సివిల్ న్యాయ విధులను కోల్పోయారు; అవి జిల్లా న్యాయమూర్తులకు బదిలీ అయ్యాయి. కలకత్తా, ఢాకా, ముర్షిదాబాద్, పాట్నాలలోని నాలుగు ప్రాదేశిక అప్పీళ్ల న్యాయస్థానాలు మధ్యంతర అప్పీళ్ల స్థాయిని ఏర్పరిచాయి. జిల్లా న్యాయమూర్తులు మేజిస్ట్రేట్ బాధ్యతలను కూడా నిర్వహించేవారు. అందువల్ల, ఇది ఆధునిక భావనలో కార్యనిర్వాహక శాఖ, న్యాయశాఖల మధ్య సంపూర్ణ విభజన కాదు.

ఈ వ్యవస్థ మరింత క్రమబద్ధమైన విధానాలను ఏర్పరిచింది; కొన్ని వ్యవహారాల్లో అధికారుల ప్రవర్తనను న్యాయపరమైన పరిశీలనకు లోబరచింది. అయితే, ఉన్నత పదవులకు భారతీయుల అర్హతపై కార్న్‌వాలిస్‌కు నమ్మకం లేదు; ఉన్నత న్యాయ పదవులను ప్రధానంగా యూరోపియన్లకే కేటాయించారు. భారతీయులు మున్సిఫ్‌లు, న్యాయ సలహాదారులతో సహా కిందిస్థాయి హోదాల్లో పనిచేశారు. ఈ విధంగా, సంస్థాగత క్రమబద్ధతతో పాటు జాతి ప్రాతిపదికన మినహాయింపు కూడా కొనసాగింది.

విలియం బెంటింక్ పాలనలో సంక్లిష్టమైన ప్రాదేశిక అప్పీళ్ల, సర్క్యూట్ న్యాయస్థానాల వ్యవస్థలను రద్దు చేసి, వాటి విధులను కమిషనర్లు, జిల్లా అధికారుల మధ్య పునఃపంపిణీ చేశారు. ప్రిన్సిపల్ సదర్ అమీన్‌ల వంటి అధికారుల ద్వారా కిందిస్థాయి సివిల్ వివాదాల న్యాయనిర్ణయంలో భారతీయుల భాగస్వామ్యం విస్తరించింది. అలహాబాద్‌లో ప్రత్యేక సదర్ న్యాయస్థానాల ఏర్పాటు వల్ల ఎగువ ప్రావిన్సుల ప్రజలకు న్యాయస్థానాల అందుబాటు మెరుగుపడింది. బెంటింక్ పదవీకాలం ముగిసిన తరువాత, 1837లో న్యాయ, రెవెన్యూ కార్యకలాపాల్లో పర్షియన్ అధికార భాష హోదాను కోల్పోయింది; వివిధ స్థాయుల్లో ఆంగ్లం, ప్రాంతీయ భాషల పాత్ర పెరిగింది.

4. చట్టాల క్రోడీకరణ, హైకోర్టులు మరియు అప్పీళ్ల న్యాయస్థానాల శ్రేణి

చార్టర్ చట్టం, 1833 క్రమబద్ధమైన న్యాయ సంస్కరణలకు సంస్థాగత ప్రాతిపదికను కల్పించింది. థామస్ బాబింగ్టన్ మెకాలే అధ్యక్షతన 1834లో నియమించిన మొదటి న్యాయ కమిషన్, 1837లో శిక్షాస్మృతి ముసాయిదాను రూపొందించింది. భారతీయ శిక్షాస్మృతి 1860లో చట్టంగా ఆమోదం పొంది, 1862లో అమల్లోకి వచ్చింది. వస్తునిష్ఠ ప్రశ్నలకు సమాధానమిచ్చేటప్పుడు ముసాయిదా రూపకల్పన, చట్టంగా ఆమోదం, అమలు ప్రారంభం జరిగిన తేదీల మధ్య తేడాను గుర్తించడం ముఖ్యం.

క్రోడీకరణ సారవంతమైన నేర చట్టానికే పరిమితం కాలేదు. సివిల్ ప్రక్రియా స్మృతి, 1859 మరియు నేర ప్రక్రియా స్మృతి, 1861 సివిల్ వ్యాజ్యాలు, నేర విచారణలకు క్రమబద్ధమైన విధానాలను ఏర్పరిచాయి. భారత సాక్ష్యాధారాల చట్టం, 1872 రుజువు, సాక్ష్యాల ఆమోదయోగ్యతకు సంబంధించిన నియమాలను ప్రామాణీకరించగా, భారత ఒప్పంద చట్టం, 1872 ఒప్పందపరమైన బాధ్యతలను నిర్దేశించింది. తరువాతి ప్రక్రియా స్మృతులు పూర్వపు స్మృతుల స్థానాన్ని భర్తీ చేశాయి; వీటిలో నేర ప్రక్రియా స్మృతి, 1898 మరియు సివిల్ ప్రక్రియా స్మృతి, 1908 ముఖ్యమైనవి. క్రోడీకరణ ఏకరూపతను ప్రోత్సహించినప్పటికీ, వ్యక్తిగత చట్టాల్లోని భేదాలను లేదా చట్టాల అమలులోని అసమానతలను తొలగించలేదు.

భారత హైకోర్టుల చట్టం, 1861 ప్రెసిడెన్సీ సుప్రీంకోర్టులు, కంపెనీ సదర్ న్యాయస్థానాల విధులను సమన్వయపరిచే హైకోర్టుల ఏర్పాటుకు అధికారమిచ్చింది. కలకత్తా, బొంబాయి, మద్రాసు హైకోర్టులు 1862లో స్థాపించబడ్డాయి; వాయవ్య ప్రావిన్సుల హైకోర్టు 1866లో ఏర్పడి, తరువాత అలహాబాద్‌కు తరలించబడింది. అందువల్ల చట్టం రూపొందిన తేదీని, న్యాయస్థానాలు స్థాపించబడిన తేదీలను వేరుగా గుర్తించాలి.

బ్రిటన్‌లోని ప్రివీ కౌన్సిల్ న్యాయ కమిటీ, నిర్దేశిత అర్హతలు కలిగిన భారతీయ కేసుల్లో అంతిమ అప్పీళ్ల అధికార సంస్థగా కొనసాగింది. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 ప్రకారం, ఫెడరల్ కోర్టు 1937లో పనిచేయడం ప్రారంభించింది. తొలుత సమాఖ్య వివాదాలు, నిర్దిష్ట రాజ్యాంగపరమైన అప్పీళ్లు, సలహా కోసం నివేదించిన అంశాలపై దీనికి అధికార పరిధి ఉండేది. అప్పటికి ఇది అన్ని రకాల వ్యాజ్యాలకు అంతిమ న్యాయస్థానంగా లేదు. భారతదేశంపై ప్రివీ కౌన్సిల్ అధికార పరిధి 1949లో ముగిసింది; భారత సుప్రీంకోర్టు 28 జనవరి 1950న ప్రారంభించబడింది.

5. చట్టబద్ధ పాలన, జాతిపరమైన ప్రత్యేకాధికారాలు, వలసపాలన లక్ష్యాలు

వలసపాలన న్యాయస్థానాలు విచారణ కార్యకలాపాల నమోదు, అప్పీళ్ల పరిశీలన, న్యాయవాదుల ద్వారా ప్రాతినిధ్యం, పరిపాలనా చర్యలు చట్ట నియమాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయో లేదో పరీక్షించవచ్చనే భావనను ప్రవేశపెట్టాయి. అయితే, చట్టం ముందు సమానత్వం అనే వాదనకు జాతిపరమైన ప్రత్యేకాధికారాలు పరిమితులు విధించాయి. మఫసిల్ ప్రాంతాల్లో యూరోపియన్ బ్రిటిష్ ప్రజలను విచారించేందుకు అర్హులైన భారతీయ న్యాయాధికారులను అనుమతించడంపై యూరోపియన్ల వ్యతిరేకతను 1883 నాటి ఇల్బర్ట్ బిల్లు వివాదం వెల్లడించింది. 1884లో చట్టరూపం పొందిన రాజీ, ఎటువంటి పరిమితులు లేని సమానత్వాన్ని స్థాపించడానికి బదులుగా, జాతిపరమైన ప్రత్యేకాధికారాన్ని కల్పించే జ్యూరీ రక్షణను కొనసాగించింది.

న్యాయ సంస్థలు వలసపాలన ఆర్థిక, రాజకీయ ప్రాధాన్యాలకు కూడా తోడ్పడ్డాయి. చట్టబద్ధంగా అమలు చేయించగల ఒప్పందాలు, చట్టపరంగా నిర్వచించిన ఆస్తి హక్కులు, రుణ వసూలు వాణిజ్యానికి, రెవెన్యూ వసూళ్లకు సహాయపడ్డాయి. రైతులకు వ్యాజ్యాలు అధిక ఖర్చులు, సుదీర్ఘ విచారణలు, వడ్డీ వ్యాపారులు లేదా అధిక వనరులున్న ప్రత్యర్థి కక్షిదారుల చేతిలో నష్టపోయే పరిస్థితిని కలిగించేవి. భౌగోళిక దూరం, పరిచయం లేని విధానాలు, భాషాపరమైన అవరోధాలు తరచుగా న్యాయాన్ని వాస్తవంగా పొందే అవకాశాలను పరిమితం చేసేవి.

అయినప్పటికీ, అధికారిక చర్యలను సవాలు చేయడానికి, రాజకీయ హక్కుల డిమాండ్లను సంఘటితంగా ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి న్యాయవ్యవస్థ భారతీయులకు సాధనాలను అందించింది. న్యాయవాద వృత్తి విస్తరణ ప్రముఖ జాతీయవాద నాయకులు ఆవిర్భవించడానికి తోడ్పడింది. అందువల్ల, వలసపాలన న్యాయం పూర్తిగా ఏకపక్షంగా ఉండేదనడం లేదా అది నిష్పాక్షిక సమానత్వాన్ని సృష్టించిందనడం—రెండూ సరైన అంచనాలు కావు: సామ్రాజ్య సార్వభౌమాధికారం, జాతిపరమైన భేదాలు, అణచివేత చట్టాలను కొనసాగిస్తూనే, అది ముఖ్యమైన న్యాయ ప్రక్రియలను సంస్థాగతం చేసింది.

కాలరేఖ

  1. 1726

    చార్టర్ మూడు ప్రెసిడెన్సీ పట్టణాల్లో మేయర్ కోర్టులను ఏర్పాటు చేసింది.

  2. 1772–1774

    హేస్టింగ్స్ జిల్లా అదాలత్‌లను వ్యవస్థీకరించాడు; రెగ్యులేటింగ్ చట్టం కలకత్తాలో సుప్రీంకోర్టు ఏర్పాటుకు నిబంధన కల్పించింది. ఈ కోర్టు 1774లో స్థాపించబడింది.

  3. 1781

    సెటిల్‌మెంట్ చట్టం సుప్రీంకోర్టు అధికార పరిధిని స్పష్టం చేసి, పరిమితం చేసింది.

  4. 1790–1793

    కార్న్‌వాలిస్ క్రిమినల్ కోర్టులను పునర్వ్యవస్థీకరించి, జిల్లా స్థాయిలో రెవెన్యూ వసూళ్లను సివిల్ న్యాయ విధుల నుంచి వేరు చేశాడు.

  5. 1833–1834

    చార్టర్ చట్టం క్రమబద్ధమైన న్యాయ సంస్కరణలకు వీలు కల్పించింది; మొదటి న్యాయ కమిషన్ నియమించబడింది.

  6. 1860–1862

    IPC చట్టంగా రూపొందించబడింది; హైకోర్టుల చట్టం ఆమోదించబడింది; మొదటి మూడు హైకోర్టులు ప్రారంభమయ్యాయి, IPC అమలులోకి వచ్చింది.

  7. 1883–1884

    ఇల్బర్ట్ బిల్లు వివాదం జాతి ఆధారిత రక్షణలను కొనసాగించే రాజీతో ముగిసింది.

  8. 1937–1950

    ఫెడరల్ కోర్టు 1937లో ప్రారంభమైంది; ప్రివీ కౌన్సిల్ అధికార పరిధి 1949లో ముగిసింది; సుప్రీంకోర్టు 1950లో ప్రారంభించబడింది.

కార్న్‌వాలిస్ ఏర్పాట్ల కింద సివిల్ న్యాయస్థానాల సరళీకృత క్రమానుగత వ్యవస్థ

  1. 1. దావా విలువను బట్టి అధికార పరిధి ఉండే దిగువ స్థాయి సివిల్ న్యాయస్థానాలు
  2. 2. జిల్లా న్యాయమూర్తి ఆధ్వర్యంలోని జిల్లా దివానీ అదాలత్
  3. 3. ప్రాంతీయ అప్పీళ్ల న్యాయస్థానం
  4. 4. సదర్ దివానీ అదాలత్
  5. 5. అర్హత గల కేసుల్లో కింగ్-ఇన్-కౌన్సిల్
ప్రధాన న్యాయ సంస్థలు: ప్రిలిమ్స్ కోసం గుర్తించాల్సిన భేదాలు
సంస్థఆవిర్భావంప్రధాన ప్రాముఖ్యత
మేయర్ న్యాయస్థానాలు1726 నాటి చార్టర్బొంబాయి, మద్రాసు, కలకత్తాలలో సివిల్ న్యాయస్థానాలు
మొఫసిల్, సదర్ అదాలత్‌లుకంపెనీ న్యాయ ప్రణాళికలు, ముఖ్యంగా 1772 నుంచిజిల్లా స్థాయిలో న్యాయ విచారణ, ఉన్నత స్థాయి సివిల్ లేదా క్రిమినల్ న్యాయాధికార పరిధి
ఫోర్ట్ విలియంలోని సుప్రీంకోర్టురెగ్యులేటింగ్ చట్టం, 1773; రాజ చార్టర్, 1774కంపెనీ అదాలత్‌లకు భిన్నమైన బ్రిటిష్ రాజాధికార న్యాయస్థానం
ప్రెసిడెన్సీ హైకోర్టులుభారత హైకోర్టుల చట్టం, 1861; 1862లో స్థాపనసుప్రీంకోర్టులు, సదర్ న్యాయస్థానాల విధులను ఏకీకృతం చేశాయి
ఫెడరల్ కోర్టుభారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935; 1937లో ప్రారంభంసమాఖ్య వివాదాలు, రాజ్యాంగ సంబంధిత అప్పీళ్లు, సలహా న్యాయాధికార పరిధి

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

నంద కుమార్ విచారణ, 1775

వారెన్ హేస్టింగ్స్‌పై ఆరోపణలు చేసిన నంద కుమార్‌ను కలకత్తా సుప్రీంకోర్టు నకిలీ పత్రాల సృష్టి నేరంపై విచారించి, దోషిగా నిర్ధారించింది. ఆంగ్ల చట్టం ప్రకారం ఆయనకు మరణశిక్ష అమలు చేయబడింది. ఈ విచారణ ప్రక్రియ అధికార పరిధి, వర్తించే చట్టం, రాజకీయ ప్రభావం గురించి దీర్ఘకాలిక ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. ఆంగ్ల నేర చట్టాన్ని భారతదేశంలో ప్రవేశపెట్టడం వల్ల ఏర్పడిన ఉద్రిక్తతలను ఈ ఉదంతం వివరిస్తుంది; తీర్పును రాజకీయంగా ప్రభావితం చేసి సాధించారనే ఆరోపణలను వివాదరహిత న్యాయ నిర్ధారణగా ప్రదర్శించకూడదు.

ఇల్బర్ట్ బిల్లు వివాదం, 1883

లార్డ్ రిపన్ వైస్రాయ్‌గా ఉన్న కాలంలో, న్యాయ సభ్యుడు సి. పి. ఇల్బర్ట్, యూరోపియన్ బ్రిటిష్ ప్రజలను విచారించే అర్హత కలిగిన భారతీయ న్యాయమూర్తుల అధికార పరిధిపై ఉన్న జాతి ఆధారిత ఆంక్షను తొలగించాలని ప్రతిపాదించాడు. యూరోపియన్ల సంఘటిత ప్రతిఘటన వల్ల రాజీ కుదుర్చుకోవాల్సి వచ్చింది. దీని ప్రకారం, తమను విచారించే జ్యూరీలో కనీసం సగం మంది సభ్యులు యూరోపియన్లు లేదా అమెరికన్లు ఉండాలని కోరే అవకాశం యూరోపియన్ నిందితులకు కల్పించబడింది. ఈ వివాదం జాతి ఆధారిత అసమానతను బహిర్గతం చేసి, భారతీయుల రాజకీయ చైతన్యాన్ని ప్రేరేపించింది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. 1726 చార్టర్ — ప్రెసిడెన్సీ పట్టణాల్లో మేయర్ కోర్టులు; 2. రెగ్యులేటింగ్ చట్టం, 1773 — ఫోర్ట్ విలియంలో సుప్రీంకోర్టు; 3. చార్టర్ చట్టం, 1833 — భారత ఫెడరల్ కోర్టు. ఏ జతలు సరిగ్గా సరిపోల్చబడ్డాయి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

1793 నాటి కార్న్‌వాలిస్ సంస్కరణలకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. కలెక్టర్లను జిల్లా పౌర న్యాయ విధుల నుంచి తప్పించారు. 2. ఉన్నత న్యాయ పదవుల్లో నియామకాలకు భారతీయులకు సమాన అవకాశాలు లభించాయి. 3. ప్రావిన్షియల్ అప్పీల్ న్యాయస్థానాలు మధ్యంతర అప్పీల్ స్థాయిగా ఏర్పడ్డాయి. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 3

వలస పాలనలోని భారతదేశంలో న్యాయ చట్టాల క్రోడీకరణను ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?

  • A. భారతీయ శిక్షాస్మృతి 1837లో చట్టంగా ఆమోదించబడింది.
  • B. భారతీయ సాక్ష్యాధారాల చట్టం రెగ్యులేటింగ్ చట్టం కంటే ముందే వచ్చింది.
  • C. కలకత్తా, బొంబాయి, మద్రాసు హైకోర్టుల స్థాపనకు ముందే భారత హైకోర్టుల చట్టం వచ్చింది.
  • D. ఫెడరల్ కోర్టు ప్రివీ కౌన్సిల్‌కు అప్పీళ్లను తక్షణమే రద్దు చేసింది.
మెయిన్స్: వలసపాలన న్యాయవ్యవస్థ వాస్తవిక సమానత్వాన్ని స్థాపించకుండానే చట్టపరమైన క్రమబద్ధతను సంస్థాగతం చేసింది. న్యాయ సంస్కరణలు, జాతి వివక్షలను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • బ్రిటిష్ రాజసత్తా–కంపెనీ ద్వంద్వ సంస్థల నుంచి హైకోర్టులు, క్రోడీకరించిన చట్టాల దిశగా జరిగిన పరిణామ క్రమాన్ని వివరించండి.
  • అప్పీళ్ల పరిశీలన, లిఖితపూర్వక విధానాలు, రెవెన్యూ వసూళ్లను సివిల్ వివాదాల న్యాయనిర్ణయం నుంచి వేరు చేయడాన్ని వివరించండి.
  • ఉన్నత పదవుల్లో యూరోపియన్ల ఆధిపత్యాన్ని, ఇల్బర్ట్ బిల్లు రాజీని చర్చించండి.
  • వ్యాజ్యాల ఖర్చులు, వనరుల్లో అసమానతలు, వలసపాలన ఆర్థిక ప్రాధాన్యాలను పరిశీలించండి.
  • సంస్థాగత కొనసాగింపు, రాజ్యాంగబద్ధ ప్రజాస్వామ్యీకరణ అవసరం అనే ద్వంద్వ వారసత్వాన్ని ప్రస్తావిస్తూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • Bipan Chandra, History of Modern India: colonial administrative organisation and policies.
  • Sekhar Bandyopadhyay, From Plassey to Partition and After: colonial state formation.
  • Supreme Court of India official website: History.
  • Calcutta, Bombay and Madras High Courts official websites: institutional histories.
  • Law Commission of India official website: Early Beginnings.
  • India Code: historical texts of the Indian Penal Code, Indian Evidence Act and Code of Civil Procedure.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp