New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ఆధునిక భారతదేశం · వలస పాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ

పోలీసు వ్యవస్థ

వలస పాలనలోని పోలీసు వ్యవస్థ దేశీయ పోలీసు సంస్థలు, కంపెనీ కాలపు ప్రయోగాల సమ్మేళనం నుంచి పోలీసు చట్టం, 1861 కింద కేంద్రీకృత, శ్రేణీబద్ధ దళంగా అభివృద్ధి చెందింది. శాంతిభద్రతలను కాపాడటం, వలస పాలనా అధికారాన్ని, ఆస్తులను రక్షించడం, నిఘా సమాచారాన్ని సేకరించడం, నేరాలను దర్యాప్తు చేయడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశాలు. ప్రిలిమ్స్ దృష్ట్యా కారన్‌వాలిస్–దరోగా వ్యవస్థ, 1857 తిరుగుబాటు–పోలీసు చట్టం, 1861, లార్డ్ కర్జన్ హయాంలోని 1902–03 ఫ్రేజర్ పోలీసు కమిషన్ అనే అనుసంధానాలు అత్యంత ముఖ్యమైనవి.

1. నేపథ్యం: దేశీయ సంస్థలు, తొలి కంపెనీ పాలన

బ్రిటిష్ అధికారం సుస్థిరం కావడానికి ముందు, పోలీసు విధులు ఒకే రకమైన ప్రాదేశిక సేవగా వ్యవస్థీకృతం కాకుండా వివిధ అధికారుల మధ్య విభజితమై ఉండేవి. మొఘలుల కాలంలో కొత్వాల్ పట్టణ శాంతిభద్రతలు, మార్కెట్లు, పురపాలక నియంత్రణకు సంబంధించిన అంశాలను పర్యవేక్షించేవాడు. ఫౌజ్‌దార్ మరింత విస్తృత అధికార పరిధిలో సైనిక, పోలీసు బాధ్యతలను నిర్వర్తించేవాడు. గ్రామ పెద్దలు, కాపలాదారులు, స్థానిక భూస్వాములు నేరాలను గుర్తించడంలో, మార్గాలకు భద్రత కల్పించడంలో సహకరించేవారు. ఈ ఏర్పాట్లు ప్రాంతాల మధ్య గణనీయంగా భిన్నంగా ఉండేవి; వలస పాలనకు పూర్వపు భారతదేశంలో తరువాతి కాలపు ప్రావిన్షియల్ పోలీసు దళంతో పోల్చదగిన ఏకీకృత పోలీసు వ్యవస్థ లేదు.

1765లో బెంగాల్, బిహార్, ఒరిస్సాల దివానీ హక్కులను పొందిన తరువాత, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రెవెన్యూ వసూలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అశాంతి, నేర న్యాయ పరిపాలన వంటి పరస్పర సంబంధిత సమస్యలను ఎదుర్కొంది. ప్రారంభంలో అది అప్పటికే ఉన్న మధ్యవర్తులపై ఎక్కువగా ఆధారపడింది. జమీందార్లు, వారి యంత్రాంగాలు పోలీసు విధులను నిర్వర్తించేవి. అయితే, కంపెనీ అధికారులు క్రమంగా వారిని విశ్వసనీయత లేని, స్వప్రయోజనాలతో వ్యవహరించే వ్యక్తులుగా, నేరాలను దాచిపెట్టగల లేదా నేరస్థులకు ఆశ్రయం కల్పించగల వారిగా చూడటం ప్రారంభించారు. అందువల్ల, వలస పాలనలో పోలీసు వ్యవస్థ ఆవిర్భావం, మధ్యవర్తుల అధికారానికి బదులుగా ఆయా భూభాగాలపై ప్రత్యక్ష పరిపాలనను నెలకొల్పాలన్న కంపెనీ ప్రయత్నంతో ముడిపడి ఉంది.

ఈ పరివర్తన తక్షణమే జరగలేదు; పూర్తిస్థాయిలోనూ జరగలేదు. అధికారులకు స్థానిక పరిజ్ఞానం, తగినంత సిబ్బంది లేకపోవడంతో గ్రామ కాపలాదారులు, సమాచారదారులు అనివార్యంగా కొనసాగారు. అందువల్ల, కేంద్రీకృత ఆదేశ వ్యవస్థతోపాటు స్థానిక సమాజంలో వేళ్లూనుకున్న మధ్యవర్తులపై ఆధారపడటం వలస పాలనలోని పోలీసు వ్యవస్థలో పదేపదే కనిపించే లక్షణంగా నిలిచింది.

2. కారన్‌వాలిస్ మరియు దరోగా వ్యవస్థ

1793లో బెంగాల్‌లో కారన్‌వాలిస్ చేపట్టిన సంస్కరణలు ప్రభుత్వ నియంత్రణలోని పోలీసు యంత్రాంగం ఏర్పాటు దిశగా ఒక ముఖ్యమైన అడుగుగా నిలిచాయి. జిల్లాలను ఠాణాలు కేంద్రాలుగా గల పోలీసు అధికార పరిధులుగా విభజించారు. ప్రతి ఠాణాకు వేతనం పొందే దరోగా అధిపతిగా ఉండేవారు. దరోగా జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ పర్యవేక్షణలో పనిచేసేవారు. జమీందార్లను వారి ప్రధాన పోలీసు బాధ్యతల నుంచి అధికారికంగా తప్పించారు. అయినప్పటికీ, ఆచరణలో స్థానిక భూస్వాముల ప్రభావం, గ్రామస్థాయి ఏర్పాట్లు కొనసాగాయి. ఈ సంస్కరణలు కారన్‌వాలిస్ స్మృతితో (Cornwallis Code) ముడిపడిన విస్తృత పరిపాలనా, న్యాయ పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఉన్నాయి.

పోలీసు వ్యవస్థను రెవెన్యూ మధ్యవర్తులకు కాకుండా కంపెనీ అధికారులకు జవాబుదారీగా చేయడమే దీని ఉద్దేశం. అయితే, తరచుగా ఒక పోలీసు స్టేషన్ పరిధిలో విస్తారమైన ప్రాంతం ఉండేది; సిబ్బంది కొరత, సమాచార ప్రసార సౌకర్యాల లోపం ఉండేవి. దరోగాలు కింది స్థాయి సిబ్బంది, గ్రామ కాపలాదారులు, సమాచారదారులపై ఆధారపడేవారు. తక్కువ వేతనం, బలహీనమైన పర్యవేక్షణ, అక్రమంగా డబ్బు వసూలు చేసే అవకాశాలు అవినీతికి, బలవంతపు చర్యలకు దోహదపడ్డాయి. ఫిర్యాదుదారులు డబ్బు ఇవ్వాలనే డిమాండ్లను ఎదుర్కొనే పరిస్థితి ఉండగా, అనుమానితులు, సాక్షులు బెదిరింపులకు గురయ్యే అవకాశం ఉండేది.

ఈ వ్యవస్థ వలస పాలనలోని జాతి ఆధారిత ఆధిపత్య క్రమాన్ని కూడా ప్రతిబింబించింది. సాధారణంగా భారతీయులు కింది స్థాయి పదవుల్లో ఉండగా, ఉన్నత స్థాయి పర్యవేక్షణ యూరోపియన్ అధికారుల చేతుల్లో ఉండేది. ప్రెసిడెన్సీలను బట్టి సంస్కరణలు భిన్నంగా ఉండేవి. తరువాతి ప్రయోగాల్లో మరింత క్రమశిక్షణతో కూడిన, సైనిక తరహా సంస్థాగత వ్యవస్థలు చోటుచేసుకున్నాయి. 1843లో సింధ్‌ను జయించిన తరువాత అక్కడ చార్లెస్ నేపియర్ ఏర్పాటు చేసిన పోలీసు వ్యవస్థను, క్రమబద్ధమైన పోలీసు బలగ నమూనా (constabulary model) ఆవిర్భావానికి ఒక ముఖ్యమైన పూర్వరూపంగా సాధారణంగా గుర్తిస్తారు. పరీక్షల దృష్ట్యా, కారన్‌వాలిస్ కాలంనాటి దరోగా వ్యవస్థకు, తరువాత 1861 చట్టం కింద ఏర్పడిన ప్రావిన్స్ అంతటా విస్తరించిన అధికార శ్రేణి వ్యవస్థకు మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.

3. పోలీసు చట్టం, 1861: నిర్మాణం మరియు అధికారాలు

1857 తిరుగుబాటు వలస పాలనలోని నిఘా వ్యవస్థ, అంతర్గత భద్రతలో ఉన్న బలహీనతలను బహిర్గతం చేసింది. 1858లో కంపెనీ నుంచి బ్రిటిష్ రాజరికానికి అధికారం బదిలీ అయిన తరువాత, ప్రభుత్వం 1860లో పోలీసు కమిషన్‌ను నియమించింది. దాని సిఫార్సుల ఆధారంగా పోలీసు చట్టం, 1861 రూపొందించబడింది. మరింత సమర్థమైన, క్రమశిక్షణగల పోలీసు వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడం ఈ చట్టం లక్ష్యం. చట్టపరంగా సైన్యం నుంచి వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, పోలీసు దళం కట్టుదిట్టమైన అధికార శ్రేణి నిర్మాణాన్ని అనుసరించి, విధేయతకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనాన్ని నెలకొల్పడం కంటే వలస రాజ్యానికి రక్షణ కల్పించడమే దాని సంస్థాగత ప్రాధాన్యాలను నిర్దేశించింది.

ఈ చట్టం పోలీసులపై సర్వసాధారణ పర్యవేక్షణాధికారాన్ని ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వానికి అప్పగించి, పోలీసు పరిపాలనను ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్, ఆయన కింద పనిచేసే అధికారుల ఆధీనంలో ఉంచింది. జిల్లా స్థాయిలో, జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ సాధారణ నియంత్రణ, మార్గదర్శకత్వం కింద జిల్లా పోలీసు సూపరింటెండెంట్ పోలీసు దళాన్ని నిర్వహించేవారు. ఈ ఏర్పాటు వృత్తిపరమైన పోలీసు నాయకత్వాన్ని కార్యనిర్వాహక–మేజిస్ట్రేట్ పర్యవేక్షణతో అనుసంధానించింది. దీనిని కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ నుంచి పోలీసులకు స్వతంత్రత కల్పించినట్లుగానీ, పోలీసులను న్యాయవ్యవస్థ నియంత్రణలో ఉంచినట్లుగానీ భావించకూడదు.

ప్రజాశాంతిని ప్రభావితం చేసే నిఘా సమాచారాన్ని సేకరించడం, నేరాలను, ప్రజలకు ఇబ్బంది కలిగించే చర్యలను నివారించడం, నేరస్థులను గుర్తించి న్యాయస్థానం ముందు హాజరుపరచడం వంటి విధులను సెక్షన్ 23 పేర్కొంది. బహిరంగ సభలు, ఊరేగింపుల నియంత్రణకు కూడా ఈ చట్టం నిబంధనలు కల్పించింది. నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో అదనపు పోలీసు బలగాలను మోహరించవచ్చు; చట్టబద్ధ నిబంధనల ప్రకారం వాటి ఖర్చులను స్థానికంగా వసూలు చేయవచ్చు. అనంతరం నేర ప్రక్రియా స్మృతి, 1898 దర్యాప్తు, నేర విచారణ కార్యకలాపాలకు ముఖ్యమైన ప్రక్రియాపరమైన చట్రాన్ని అందించింది. అయినప్పటికీ, ప్రావిన్సులు, ప్రెసిడెన్సీ పట్టణాల మధ్య పోలీసు చట్టాలు, వ్యవస్థలు భిన్నంగా ఉండేవి; బ్రిటిష్ భారతదేశమంతటా అమలులో ఉన్న ఏకైక పోలీసు చట్టంగా 1861 చట్టాన్ని పరిగణించకూడదు.

4. కర్జన్, వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి మరియు రాజకీయ నిఘా

లార్డ్ కర్జన్ 1902లో ఆండ్రూ ఫ్రేజర్ అధ్యక్షతన భారత పోలీసు కమిషన్‌ను నియమించారు; దాని నివేదిక 1903లో వెలువడింది. పోలీసు దళంలో తగిన శిక్షణ లేకపోవడం, బలహీనమైన సంస్థాగత నిర్మాణం, అవినీతి, అణచివేత ప్రవర్తనలను కమిషన్ తీవ్రంగా విమర్శించింది. నియామకాలు, వేతనాలు, శిక్షణ, పర్యవేక్షణ, దర్యాప్తు సామర్థ్యానికి సంబంధించిన అంశాలపై అది సిఫార్సులు చేసింది. ప్రావిన్షియల్ స్థాయిలో నేర దర్యాప్తు వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడాన్ని కూడా సమర్థించింది. ఈ సిఫార్సులు సాధారణంగా 1905 నుంచి ప్రావిన్సుల్లో నేర దర్యాప్తు విభాగాల ఏర్పాటుకు దోహదపడ్డాయి.

వృత్తిపరమైన అభివృద్ధిలో నేర రికార్డుల మెరుగుదల, గుర్తింపు పద్ధతులు, సమాచార ప్రసార వ్యవస్థలు, ప్రత్యేక దర్యాప్తు భాగంగా ఉన్నాయి. వేలిముద్రల ఆధారిత గుర్తింపు విధానానికి బ్రిటిష్ భారతదేశం తొలి కేంద్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. 1897లో కలకత్తాలో వేలిముద్రల బ్యూరో స్థాపించబడింది. ఎడ్వర్డ్ హెన్రీతో ముడిపడిన వర్గీకరణ వ్యవస్థకు భారతీయ నిపుణులు అజీజుల్ హక్, హేమ్ చంద్ర బోస్ ముఖ్యమైన తోడ్పాటును అందించారు. వలస పాలనలోని పోలీసు వ్యవస్థ చరిత్రలో బలప్రయోగంతోపాటు సాంకేతిక అభివృద్ధి కూడా భాగంగా ఉందని ఇటువంటి ఆవిష్కరణలు తెలియజేస్తాయి.

నేర దర్యాప్తు, రాజకీయ నిఘా కార్యకలాపాలు కొంతవరకు ఒకదానితో మరొకటి ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, అవి ఒకటే కావు. జాతీయవాదం పెరుగుతున్న కొద్దీ పోలీసులు వార్తాపత్రికలు, సమావేశాలు, రాజకీయ సంఘాలు, విప్లవ సంస్థలపై నిఘాను మరింత పెంచారు. 1905లో బెంగాల్ విభజన అనంతరం జరిగిన స్వదేశీ ఉద్యమ సమయంలో నిఘా, సభలు–సమావేశాలపై ఆంక్షలు ప్రభుత్వ ప్రధాన సాధనాలుగా మారాయి. అందువల్ల పరిపాలనాపరమైన మెరుగుదలలు సాధారణ నేరాలను దర్యాప్తు చేసే సామర్థ్యాన్ని విస్తరించడంతోపాటు, వలసవాద వ్యతిరేక ప్రజాసమీకరణను అణచివేసేందుకు ఉపయోగించే యంత్రాంగాన్ని కూడా బలోపేతం చేశాయి.

5. సామాజిక ప్రభావం, జాతీయవాదుల విమర్శలు, సంస్థాగత వారసత్వం

వలస పాలనలో పోలీసు వ్యవస్థ రెవెన్యూ, ఆస్తి, అధికారిక అధికార పరిరక్షణతో సన్నిహితంగా ముడిపడి ఉండేది. దాని భారాలు రైతులు, కార్మికులు, అణగారిన సముదాయాలపై అసమానంగా పడ్డాయి. నేరస్థ తెగల చట్టం, 1871 మరియు తదనంతర చట్టాలు నోటిఫై చేసిన సముదాయాలను నమోదు, నిఘా, సంచారంపై ఆంక్షలకు లోబరిచాయి. ఇది వ్యక్తిగత నేరబాధ్యతకు బదులుగా సముదాయ గుర్తింపు ఆధారంగా సమష్టిగా అనుమానించే పద్ధతిని సంస్థాగతం చేసింది. ‘నేరస్థ తెగ’ అనే పదం చారిత్రకంగా వాడిన చట్టపరమైన ముద్ర మాత్రమే; అది ఏ సముదాయాన్నీ సముచితంగా వర్ణించే పదం కాదు.

జాతీయవాదులు ఏకపక్ష అరెస్టులు, బలవంతపు విచారణ, వ్యక్తిగత జీవితంలోకి చొరబడే నిఘా, పోలీసు హింసను విమర్శించారు. అయినప్పటికీ, పోలీసు కార్యకలాపాలన్నింటినీ కేవలం రాజకీయ అణచివేతగానే పరిగణించలేము: పోలీసు బలగం దొంగతనం, నరహత్య, ఇతర సాధారణ నేరాలను కూడా దర్యాప్తు చేసింది. ఈ ప్రజాశాంతి పరిరక్షణ విధులు ప్రజాప్రాతినిధ్యం లేని రాజ్యవ్యవస్థలో నిర్వహించబడ్డాయనేదే ఇక్కడ ప్రధాన చారిత్రక అంశం. ఆ రాజ్యవ్యవస్థలోని బలప్రయోగ సంస్థలు ప్రధానంగా తమ పైస్థాయిలోని వలస అధికారులకు జవాబుదారీగా ఉండేవి.

స్వాతంత్ర్యం అనంతరం రాజ్యాంగబద్ధ ప్రజాస్వామ్యం పోలీసు వ్యవస్థకు ఆధారమైన ప్రమాణాలు, సూత్రాలను మార్చింది. ప్రజాశాంతి, పోలీసు అనే అంశాలు వరుసగా 1, 2 ప్రవేశికల కింద రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశాలయ్యాయి. అయినప్పటికీ, అనేక రాష్ట్రాలు 1861 చట్టాన్ని లేదా వారసత్వంగా సంక్రమించిన సంస్థాగత పద్ధతులను కొనసాగించాయి. 2006లో ప్రకాశ్ సింగ్ వర్సెస్ భారత యూనియన్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ఆదేశాలు పదవీకాల భద్రత, ఫిర్యాదుల ప్రాధికార సంస్థలు, శాంతిభద్రతల విధుల నుంచి దర్యాప్తును వేరు చేయడం వంటి అంశాలను ప్రస్తావించాయి. ఇది సమకాలీన అంశాలతో అనుసంధానించడానికి ఉపయోగపడుతుంది; అయితే ఈ ఆదేశాలను వలస పాలన కాలం నాటి సంస్కరణలతో కలిపి చూడకూడదు.

కాలరేఖ

  1. 1793

    కార్న్‌వాలిస్ బెంగాల్‌లో దరోగాల నేతృత్వంలోని ఠాణాలను కేంద్రంగా చేసుకొని పోలీసు వ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరించాడు.

  2. 1843

    బ్రిటిష్ వారు సింధ్‌ను జయించిన అనంతరం నేపియర్ సైనిక తరహా పోలీసు ఏర్పాట్లను ప్రవేశపెట్టాడు.

  3. 1860–1861

    పోలీసు చట్టం, 1861 అమలులోకి రావడానికి ముందు ఒక పోలీసు కమిషన్ ఏర్పాటైంది.

  4. 1871

    మొదటి నేరస్థ తెగల చట్టం సముదాయాల ప్రాతిపదికన నోటిఫికేషన్, నిఘా విధానాలను ప్రవేశపెట్టింది.

  5. 1897

    కలకత్తాలో వేలిముద్రల బ్యూరోను స్థాపించారు.

  6. 1902–1905

    ఫ్రేజర్ కమిషన్ పోలీసు వ్యవస్థను పరిశీలించింది; దాని సిఫార్సులు ప్రావిన్సులలో CID అభివృద్ధికి రూపకల్పన చేయడంలో తోడ్పడ్డాయి.

వలస పాలనలో పోలీసు వ్యవస్థ స్థూల పరిణామక్రమం

  1. 1. స్థానిక అధికారులు, భూస్వాములు, కాపలాదారులపై ఆధారపడటం
  2. 2. కారన్‌వాలిస్ ప్రవేశపెట్టిన వేతన దరోగాలు, ఠాణాల వ్యవస్థ
  3. 3. 1857 అనంతరం అంతర్గత భద్రతపై సమీక్ష
  4. 4. పోలీసు చట్టం, 1861 కింద శ్రేణీబద్ధమైన ప్రావిన్షియల్ పోలీసు దళం
  5. 5. ఫ్రేజర్ కమిషన్, ప్రత్యేక దర్యాప్తు సంస్థలు
  6. 6. విస్తరించిన నేర దర్యాప్తు, రాజకీయ నిఘా
ప్రధాన సంస్థలు, వాటి పాత్రలు
సంస్థ లేదా పదవినేపథ్యంప్రధాన పాత్ర
కొత్వాల్వలస పాలనకు పూర్వపు పట్టణ పరిపాలనపట్టణంలో శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ, అనుబంధ పురపాలక బాధ్యతలు
దరోగాకారన్‌వాలిస్ కాలంలోని బెంగాల్మెజిస్ట్రేట్ పర్యవేక్షణలో పనిచేసే ఠాణా అధిపతి
జిల్లా పోలీసు సూపరింటెండెంట్పోలీసు చట్టం, 1861 నిర్దేశించిన వ్యవస్థజిల్లా మెజిస్ట్రేట్ సాధారణ నియంత్రణలో జిల్లా పోలీసు పరిపాలన
ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ప్రావిన్షియల్ పోలీసు అధికార శ్రేణిప్రావిన్షియల్ పోలీసు యంత్రాంగ నిర్వహణ
నేర దర్యాప్తు విభాగంఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ప్రారంభ సంస్కరణలుప్రత్యేక దర్యాప్తు, నిఘా విధులు

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

కలకత్తా వేలిముద్రల బ్యూరో, 1897

వలస పాలన నాటి నేర పరిపాలనలో శాస్త్రీయ గుర్తింపు పద్ధతుల వినియోగానికి ఈ బ్యూరో ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. ఎడ్వర్డ్ హెన్రీతో ముడిపడిన వేలిముద్రల వర్గీకరణకు అజీజుల్ హక్, హేమ్ చంద్ర బోస్ విశేషంగా తోడ్పడ్డారు. ఉన్నతాధికారం వలస పాలకుల చేతుల్లోనే ఉన్న ఒక సంస్థలో భారతీయుల నైపుణ్యాన్ని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.

చౌరీ చౌరా, 1922

4 ఫిబ్రవరి 1922న, గోరఖ్‌పూర్ జిల్లాలోని చౌరీ చౌరాలో పోలీసులకు, సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమ నిరసనకారులకు మధ్య జరిగిన ఘర్షణ పోలీసు కాల్పుల అనంతరం తీవ్రమైంది. నిరసనకారులు పోలీసు స్టేషన్‌కు నిప్పంటించడంతో 22 మంది పోలీసులు మరణించారు. అనంతరం గాంధీ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని నిలిపివేశారు. స్థానికంగా పోలీసులకు, ప్రజలకు మధ్య నెలకొన్న ఉద్రిక్తతలు జాతీయోద్యమ గమనంతో ఎలా ముడిపడ్డాయో ఈ ఘటన తెలియజేస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. కారన్‌వాలిస్ — దరోగాల ద్వారా బెంగాల్ పోలీసు వ్యవస్థ పునర్వ్యవస్థీకరణ. 2. ఆండ్రూ ఫ్రేజర్ — 1902–03 నాటి భారత పోలీసు కమిషన్. 3. పోలీసు చట్టం, 1861 — కార్యనిర్వాహక–మేజిస్ట్రేట్ నియంత్రణ నుంచి జిల్లా పోలీసులకు పూర్తి స్వతంత్రత. ఏ జతలు సరిగ్గా సరిపోల్చబడ్డాయి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది వాటిలో సరైన కాలక్రమం ఏది?

  • A. పోలీసు చట్టం, 1861 → కారన్‌వాలిస్ పోలీసు సంస్కరణలు → ఫ్రేజర్ కమిషన్ → కలకత్తా వేలిముద్రల బ్యూరో
  • B. కారన్‌వాలిస్ పోలీసు సంస్కరణలు → పోలీసు చట్టం, 1861 → కలకత్తా వేలిముద్రల బ్యూరో → ఫ్రేజర్ కమిషన్
  • C. కారన్‌వాలిస్ పోలీసు సంస్కరణలు → ఫ్రేజర్ కమిషన్ → పోలీసు చట్టం, 1861 → కలకత్తా వేలిముద్రల బ్యూరో
  • D. పోలీసు చట్టం, 1861 → కలకత్తా వేలిముద్రల బ్యూరో → కారన్‌వాలిస్ పోలీసు సంస్కరణలు → ఫ్రేజర్ కమిషన్

ప్రశ్న 3

వలస పాలనలో పోలీసు వ్యవస్థకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. కారన్‌వాలిస్ సంస్కరణల అనంతరం గ్రామ కాపలాదారుల వ్యవస్థ పూర్తిగా కనుమరుగైంది. 2. నేరస్థ తెగల చట్టం, 1871 సముదాయాల ప్రాతిపదికన నేరస్థులుగా ప్రకటించడానికి, వారిపై నిఘా ఉంచడానికి వీలు కల్పించింది. 3. ఫ్రేజర్ కమిషన్ సిఫార్సుల అనంతరం ప్రావిన్సు స్థాయి CIDలు అభివృద్ధి చెందాయి. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: వలస పాలనలో పోలీసు సంస్కరణలు పరిపాలనా ఆధునికీకరణను సామ్రాజ్యవాద నియంత్రణ పటిష్ఠీకరణతో మేళవించాయి. 1793 నుంచి 1905 మధ్య జరిగిన పరిణామాలను ప్రస్తావిస్తూ పరిశీలించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • మధ్యవర్తుల ద్వారా నిర్వహించే పోలీసు వ్యవస్థ నుంచి కారన్‌వాలిస్ దరోగా వ్యవస్థకు జరిగిన పరివర్తనను వివరించండి.
  • 1857 అనంతర భద్రతాపరమైన ఆందోళనలను పోలీసు చట్టం, 1861తో అనుసంధానించండి.
  • ప్రావిన్సు స్థాయి అధికార శ్రేణిని, జిల్లా మేజిస్ట్రేట్–పోలీసు సూపరింటెండెంట్ మధ్య సంబంధాన్ని వివరించండి.
  • ఫ్రేజర్ కమిషన్, శిక్షణ, వ్యక్తుల గుర్తింపు పద్ధతులు, CIDల గురించి చర్చించండి.
  • బలప్రయోగం, సముదాయాల ఆధారిత నిఘా, జాతీయవాద కార్యకలాపాల పర్యవేక్షణను మూల్యాంకనం చేయండి.
  • వృత్తిపరమైన సమర్థతకు, ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనానికి మధ్య తేడాను స్పష్టం చేస్తూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • Bipan Chandra, History of Modern India, chapters on colonial administrative organisation.
  • Report of the Indian Police Commission, 1902–03.
  • India Code: The Police Act, 1861, especially Sections 3, 4 and 23.
  • National Crime Records Bureau: Central Finger Print Bureau history.
  • Supreme Court of India: Prakash Singh v. Union of India, judgment dated 22 September 2006.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp