
రౌండ్ టేబుల్ సమావేశానికి హాజరయ్యేందుకు భారతదేశం నుంచి లండన్కు S.S. రాజ్పుతానా నౌకలో సముద్రయానం చేస్తున్నప్పుడు తీసిన భారత నాయకుడు మహాత్మా గాంధీ సన్నిహిత దృశ్యచిత్రం. ఆయన కార్యదర్శులు తీసుకుంటున్నారు
Credit: James A. Mills · Public domain · source
నేపథ్యం: సైమన్ కమిషన్ నుంచి రాజ్యాంగపరమైన చర్చల వరకు
భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919కు సంబంధించిన రాజ్యాంగ సమీక్ష నేపథ్యంలో రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఆ చట్టం ప్రావిన్సుల్లో ద్వంద్వ పాలనను ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ, కేంద్ర ప్రభుత్వంపై నిర్ణయాత్మకమైన బ్రిటిష్ నియంత్రణను కొనసాగించింది. 1927లో నియమించిన సైమన్ కమిషన్లో సభ్యులందరూ బ్రిటిష్వారే కావడం, భారతీయులకు సభ్యత్వం కల్పించకపోవడంతో భారతదేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర వ్యతిరేకత వ్యక్తమైంది. ఇదే సమయంలో, 1928 నాటి నెహ్రూ నివేదిక అధినివేశ ప్రతిపత్తి (డొమినియన్ హోదా) ఆధారిత రాజ్యాంగాన్ని ప్రతిపాదించింది. అయితే, అల్పసంఖ్యాక వర్గాల రక్షణలపై తలెత్తిన భిన్నాభిప్రాయాలు భారతీయ రాజకీయ సంస్థల మధ్య విభేదాలను బహిర్గతం చేశాయి.
31 అక్టోబర్ 1929న వైస్రాయ్ లార్డ్ ఇర్విన్, భారతదేశ రాజ్యాంగ ప్రగతి సహజ పరిణామక్రమంలో అధినివేశ ప్రతిపత్తి అంతర్లీనంగా ఉందని ప్రకటించారు. సైమన్ కమిషన్ నివేదిక సమర్పించిన తరువాత రౌండ్ టేబుల్ చర్చను నిర్వహించాలనే ఉద్దేశాన్ని కూడా ఆయన ప్రకటించారు. అయితే, అధినివేశ ప్రతిపత్తిని కల్పించేందుకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తక్షణ కాలపట్టికను ప్రకటించలేదు. డిసెంబర్ 1929లో జరిగిన లాహోర్ సమావేశంలో కాంగ్రెస్ సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యాన్ని, అంటే పూర్ణ స్వరాజ్యాన్ని, తన లక్ష్యంగా స్వీకరించింది.
అందువల్ల, మార్చి–ఏప్రిల్ 1930లో గాంధీ ఉప్పు సత్యాగ్రహ యాత్ర ద్వారా ప్రారంభమైన శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం, రాజ్యాంగ చర్చల కోసం బ్రిటిష్వారు చేస్తున్న సన్నాహాలకు సమాంతరంగా సాగింది. కాంగ్రెస్ నాయకులు గణనీయమైన అధికార బదిలీని డిమాండ్ చేయగా, బ్రిటిష్ విధాన రూపకర్తలు సామ్రాజ్య ప్రయోజనాలకు రక్షణలు కల్పిస్తూ క్రమానుగత సంస్కరణలకు మొగ్గుచూపారు. ఈ సమావేశాలు భారతీయులు ఎన్నుకున్న రాజ్యాంగ పరిషత్ కాదు: రాజకీయ, మతవర్గ, ఆర్థిక, సంస్థాన ప్రతినిధులకు ఆహ్వానాలు పంపడం ద్వారా భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.
- వేదిక: లండన్, ప్రధానంగా సెయింట్ జేమ్స్ ప్యాలెస్.
- రాజకీయ నేపథ్యం: భారతదేశంలో సామూహిక శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నియంత్రణలో సాగిన చర్చలు.
- విశ్లేషణాత్మకంగా గుర్తించాల్సిన తేడా: రాజ్యాంగ సంస్కరణలపై చర్చించేందుకు అంగీకరించడం అంటే భారత సార్వభౌమాధికారాన్ని అంగీకరించినట్లు కాదు.
మొదటి రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం: కాంగ్రెస్ లేకుండానే సమాఖ్య రూపురేఖలు
12 నవంబర్ 1930న రాజు ఐదవ జార్జ్ మొదటి రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాన్ని ప్రారంభించారు. రామ్సే మెక్డొనాల్డ్ దాని కార్యకలాపాలకు అధ్యక్షత వహించారు. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం కొనసాగుతుండగా, అనేకమంది కాంగ్రెస్ నాయకులు జైళ్లలో ఉన్న సమయంలో కాంగ్రెస్ ఈ సమావేశాన్ని బహిష్కరించింది. బ్రిటిష్ రాజకీయ పార్టీలు, సంస్థానాలు, పలు భారతీయ సమూహాల ప్రతినిధులు ఇందులో పాల్గొన్నారు. భారతీయ ప్రతినిధుల్లో బి. ఆర్. అంబేద్కర్, తేజ్ బహదూర్ సప్రూ, ఎం. ఆర్. జయకర్, ముహమ్మద్ అలీ జిన్నాతో పాటు వాణిజ్య, కార్మిక, ఇతర ప్రయోజన వర్గాల ప్రతినిధులు ఉన్నారు.
బ్రిటిష్ భారత ప్రావిన్సులను, సంస్థానాలను కలిపి అఖిల భారత సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేయడానికి సూత్రప్రాయంగా మద్దతు లభించడం అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన పరిణామం. సంస్థానాల భాగస్వామ్యం వల్ల ప్రతిపాదిత సమాఖ్య, కేవలం బ్రిటిష్ భారతదేశానికి పరిమితమైన రాజ్యాంగ వ్యవస్థకు భిన్నంగా నిలిచింది. అయినప్పటికీ, సంస్థానాధీశులు తమ అంతర్గత అధికారానికి రక్షణను, సమాఖ్యలో చేరేందుకు అనుకూలమైన నిబంధనలను కోరారు. సమాఖ్య గురించి చర్చించేందుకు వారు సుముఖత చూపినంత మాత్రాన, వారు కట్టుబడి ఉండాల్సిన ఒప్పందాన్ని అంగీకరించినట్లు కాదు.
కమిటీలు సమాఖ్య నిర్మాణం, ప్రావిన్సుల రాజ్యాంగాలు, అల్పసంఖ్యాక వర్గాలు, ఓటు హక్కు, ఇతర రాజ్యాంగ సంబంధిత అంశాలను పరిశీలించాయి. ప్రావిన్సుల స్వయంప్రతిపత్తికి మద్దతు పెరిగింది. అయితే, కేంద్రంలో బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం ఏర్పాటు బ్రిటిష్ రక్షణాత్మక నిబంధనలు, ప్రతిపాదిత సమాఖ్యతో ముడిపడి ఉండిపోయింది. అల్పసంఖ్యాక వర్గాల ప్రాతినిధ్యం, ముఖ్యంగా మతపరమైన, సామాజిక వర్గాల మధ్య రాజకీయ అధికార పంపిణీ అంశం అపరిష్కృతంగానే మిగిలింది. తుది రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించకుండానే సమావేశం 19 జనవరి 1931న ముగిసింది. కాంగ్రెస్ గైర్హాజరు కారణంగా భారతీయ రాజకీయ అభిప్రాయాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నామన్న ఈ సమావేశం వాదన గణనీయంగా బలహీనపడింది. తదుపరి చర్చల్లో గాంధీని భాగస్వామిని చేసేందుకు ప్రయత్నాలు ఊపందుకున్నాయి.
- సమాఖ్యపై కుదిరిన అంగీకారం తాత్కాలికమైనది, షరతులతో కూడినది మాత్రమే; అది సమాఖ్య స్థాపన కాదు.
- ఆ కాలంలో అధికారికంగా ‘అణగారిన వర్గాలు’ (Depressed Classes) అని పిలిచిన వర్గాలకు రాజకీయ రక్షణలు, ప్రత్యేక ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలని అంబేద్కర్ పట్టుబట్టారు.
- సప్రూ, జయకర్ వంటి ఉదారవాద నాయకులు కాంగ్రెస్కు, ప్రభుత్వానికి మధ్య సంభాషణలు సాగేలా తోడ్పడ్డారు.
రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం: కాంగ్రెస్ భాగస్వామ్యం, ప్రతిష్టంభన
5 మార్చి 1931 నాటి గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందం కాంగ్రెస్ భాగస్వామ్యానికి తక్షణ ప్రాతిపదికను ఏర్పరచింది. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాన్ని నిలిపివేసి, తదుపరి సమావేశానికి హాజరయ్యేందుకు కాంగ్రెస్ అంగీకరించింది. హింసకు పాల్పడినట్లు దోషులుగా నిర్ధారించబడని రాజకీయ ఖైదీల విడుదల, ఉప్పు ఉత్పత్తికి సంబంధించి పరిమిత రాయితీలు తదితరాలకు ప్రభుత్వం అంగీకరించింది. ఈ ఒప్పందం స్వాతంత్ర్యాన్ని మంజూరు చేయలేదు; తుది రాజ్యాంగ చట్రాన్ని కూడా నిర్ణయించలేదు.
రెండవ సమావేశం 7 సెప్టెంబర్ 1931న ప్రారంభమైంది. ఇతర భారతీయ ప్రతినిధులు వివిధ హోదాల్లో పాల్గొన్నప్పటికీ, కాంగ్రెస్ ఏకైక అధికారిక ప్రతినిధిగా గాంధీ హాజరయ్యారు. మతపరమైన, సామాజిక విభజనలకు అతీతంగా కాంగ్రెస్ భారతీయులందరికీ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుందని ఆయన వాదించారు; అర్థవంతమైన బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వాన్ని కోరారు. అన్ని వర్గాల తరఫున మాట్లాడే హక్కు కాంగ్రెస్కు మాత్రమే ఉందన్న వాదనను ఇతర ప్రతినిధులు సవాలు చేశారు. సంస్థానాలు, ముస్లిం ప్రతినిధులు, అణగారిన వర్గాలు, ఇతర ప్రయోజన వర్గాలు తమతమ డిమాండ్లను ముందుకు తెచ్చాయి.
రాజకీయ పరిస్థితులు కూడా రాజీకి తక్కువ అనుకూలంగా మారాయి. ఇర్విన్ స్థానంలో లార్డ్ విల్లింగ్డన్ వైస్రాయ్గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. బ్రిటన్లో లేబర్ ప్రభుత్వం స్థానంలో మెక్డొనాల్డ్ నేతృత్వంలోని జాతీయ ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. సమాఖ్య నిర్మాణం, బ్రిటిష్ రక్షణాత్మక నిబంధనలపై చర్చలు కొనసాగాయి. అయితే, అల్పసంఖ్యాక వర్గాల సమస్య ప్రతిష్టంభనకు ప్రధాన కారణంగా మారింది. అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేక నియోజక గణాలను కల్పించడాన్ని గాంధీ వ్యతిరేకించారు. మరోవైపు, కుల ఆధిపత్యం నుంచి రక్షణకు స్వతంత్ర రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం అత్యవసరమని అంబేడ్కర్ భావించారు.
రాజ్యాంగ పరిష్కారంపై ఏకాభిప్రాయం కుదరకుండానే సమావేశం 1 డిసెంబర్ 1931న ముగిసింది. దీని వైఫల్యానికి మతవర్గాల మధ్య విభేదాలు మాత్రమే కారణం కాదు: సార్వభౌమాధికారం, కార్యనిర్వాహక వర్గ జవాబుదారీతనం, సంస్థానాధీశుల ప్రత్యేకాధికారాలు, బ్రిటిష్ వారి వద్ద కొనసాగవలసిన అధికార పరిధి వంటి అంశాలపై పరస్పర విరుద్ధ అభిప్రాయాలు కూడా కారణమయ్యాయి. గాంధీ భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. అణచివేత, అరెస్టులు తీవ్రతరమైన పరిస్థితుల్లో 1932 ప్రారంభంలో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం తిరిగి ప్రారంభమైంది.
- కాంగ్రెస్ ఈ సమావేశానికి మాత్రమే హాజరైంది.
- అణగారిన వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం కల్పించే సంస్థాగత విధానాల విషయంలో గాంధీ, అంబేడ్కర్ అభిప్రాయాలు భిన్నంగా ఉండేవి.
- మార్చి 1931 నాటి గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందాన్ని సెప్టెంబర్ 1932 నాటి పూనా ఒప్పందంతో తికమక పడవద్దు.
కమ్యూనల్ అవార్డు, పూనా ఒప్పందం మరియు మూడవ సమావేశం
ప్రాతినిధ్యంపై ఏకాభిప్రాయం సాధించడంలో విఫలమైన నేపథ్యంలో, ఆ సమస్యను పరిష్కరించడానికి 16 ఆగస్టు 1932న మెక్డొనాల్డ్ కమ్యూనల్ అవార్డును ప్రకటించారు. ఇది ప్రత్యేక ప్రాతినిధ్యానికి సంబంధించిన ఏర్పాట్లను కొనసాగించింది లేదా విస్తరించింది; అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను కల్పించింది. ఇది బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిర్ణయమే తప్ప, సమావేశంలో ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించిన తీర్మానం కాదు.
పూనాలోని ఎరవాడ జైలులో నిర్బంధంలో ఉన్న గాంధీ, అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను కల్పించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ 20 సెప్టెంబర్ 1932న నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు. అంబేడ్కర్, సవర్ణ హిందూ నాయకులు పాల్గొన్న చర్చల ఫలితంగా 24 సెప్టెంబర్న పూనా ఒప్పందం కుదిరింది. అణగారిన వర్గాలకు ప్రతిపాదించిన ప్రత్యేక నియోజకవర్గాల స్థానంలో ఉమ్మడి నియోజకవర్గాల్లో రిజర్వు స్థానాలను ఈ ఒప్పందం ప్రవేశపెట్టింది. ప్రావిన్సుల్లో రిజర్వు చేసిన స్థానాల సంఖ్య అవార్డులో పేర్కొన్న 71 నుంచి 148కి పెరిగింది. అణగారిన వర్గాల ఓటర్లు అభ్యర్థులను ఎంపిక చేసుకునేందుకు ప్రాథమిక ఎన్నికల విధానాన్ని కూడా కల్పించారు.
మూడవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం 17 నవంబర్ నుంచి 24 డిసెంబర్ 1932 వరకు జరిగింది. కాంగ్రెస్ ఇందులో పాల్గొనలేదు; బ్రిటిష్ లేబర్ పార్టీ కూడా దూరంగా ఉండిపోయింది. గత సమావేశాలతో పోలిస్తే ఈ సమావేశం చిన్న స్థాయిలో జరిగింది; రాజకీయంగా తక్కువ దృష్టిని ఆకర్షించింది. రాజ్యాంగ వివరాలపై కృషిని కొనసాగించినప్పటికీ, విస్తృత ఆమోదం పొందిన రాజకీయ పరిష్కారాన్ని సాధించలేకపోయింది. ఈ సమావేశం ప్రారంభమయ్యే నాటికే కమ్యూనల్ అవార్డు, పూనా ఒప్పందం ప్రాతినిధ్యానికి సంబంధించిన పరిస్థితులను మార్చివేశాయి.
- ప్రత్యేక నియోజక గణం: నిర్దిష్ట సముదాయానికి చెందిన సభ్యులు ప్రత్యేక ఓటర్ల గణం ద్వారా తమ ప్రతినిధులను ఎన్నుకుంటారు.
- ఉమ్మడి నియోజకవర్గంలో రిజర్వు చేసిన స్థానాలు: ఒక వర్గానికి స్థానాలను కేటాయిస్తారు; అయితే ఓటింగ్ను శాశ్వతంగా ప్రత్యేక మత లేదా సామాజిక వర్గ నియోజకవర్గానికే పరిమితం చేయరు.
- పూనా ఒప్పందం అణగారిన వర్గాలకు సంబంధించి కమ్యూనల్ అవార్డులోని నిబంధనలను మార్చింది; అన్ని మత, సామాజిక వర్గాల ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను రద్దు చేయలేదు.
రాజ్యాంగపరమైన వారసత్వం మరియు పరీక్షల దృష్ట్యా ప్రాధాన్యం
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మార్చి 1933లో ప్రచురించిన శ్వేతపత్రంలోని రాజ్యాంగ ప్రతిపాదనల రూపకల్పనకు ఈ సమావేశాలు దోహదపడ్డాయి. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 అమలులోకి రావడానికి ముందు, ఈ ప్రతిపాదనలు సంయుక్త సెలెక్ట్ కమిటీ ద్వారా పార్లమెంటరీ పరిశీలనకు లోనయ్యాయి. ఈ చట్టం ప్రావిన్సుల స్వయంప్రతిపత్తి, అఖిల భారత సమాఖ్య ఏర్పాటుతోపాటు గవర్నర్ జనరల్కు, గవర్నర్లకు విస్తృత అధికారాలు, రక్షణ నిబంధనలను కల్పించింది.
ఫలితాలను అమలు నుంచి వేరు చేసి చూడాలి. ప్రావిన్సుల్లో ద్వంద్వ పాలన స్థానంలో 1937లో ప్రావిన్సుల స్వయంప్రతిపత్తి అమలులోకి వచ్చింది. సంస్థానాలు అవసరమైన మేరకు సమాఖ్యలో చేరకపోవడంతో ప్రతిపాదిత అఖిల భారత సమాఖ్య ఎన్నడూ ఉనికిలోకి రాలేదు. పర్యవసానంగా, సమాఖ్య కేంద్రంలో ద్వంద్వ పాలనకు సంబంధించి చట్టంలో పేర్కొన్న పథకం కూడా ఎన్నడూ అమలు కాలేదు. ఈ విధంగా, కాంగ్రెస్ కోరిన బాధ్యతాయుత జాతీయ ప్రభుత్వాన్ని అందించకుండానే ఈ సమావేశాలు రాజ్యాంగ రూపకల్పనను ప్రభావితం చేశాయి.
చారిత్రకంగా, ఈ సమావేశాలు వలసవాద వ్యతిరేక జాతీయ ఐక్యతకు, మైనారిటీలు మరియు వెనుకబడిన వర్గాలు కోరిన చట్టబద్ధంగా అమలు చేయగల రక్షణలకు మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని బయటపెట్టాయి. రాజ్యాంగ మార్పుల వేగాన్ని, రూపురేఖలను నియంత్రించగల బ్రిటన్ సామర్థ్యాన్ని కూడా ఇవి వెల్లడించాయి. వస్తునిష్ఠ ప్రశ్నల కోసం, ఈ సమావేశాలను స్వాతంత్ర్యం దిశగా సాగిన మూడు విజయవంతమైన దశలుగా భావించకుండా, పాల్గొన్నవారు, సంఘటనల క్రమం, ఒప్పందాలు, ప్రతిపాదిత సంస్కరణలకు మరియు అమలైన సంస్కరణలకు మధ్య తేడాపై దృష్టి సారించాలి.
- కాంగ్రెస్ పాల్గొన్న క్రమం: గైర్హాజరు, హాజరు, గైర్హాజరు.
- మూడు సమావేశాలకూ మెక్డొనాల్డ్ అధ్యక్షత వహించారు; మొదటి సమావేశాన్ని ఐదవ జార్జ్ రాజు ప్రారంభించారు.
- ఈ సమావేశాలు 1935 చట్టాన్ని ప్రభావితం చేశాయి; అయితే అవే స్వయంగా రాజ్యాంగ చట్టాన్ని రూపొందించి అమలులోకి తీసుకురాలేదు.
కాలరేఖ
31 October 1929
ఇర్విన్ ప్రకటన రాజ్యాంగ పురోగతిని డొమినియన్ హోదాతో అనుసంధానించి, రౌండ్ టేబుల్ చర్చ నిర్వహణకు ప్రణాళికలను ప్రకటించింది.
12 November 1930–19 January 1931
మొదటి రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం; కాంగ్రెస్ హాజరు కాలేదు.
5 March 1931
గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందం తదుపరి సమావేశంలో కాంగ్రెస్ పాల్గొనడానికి వీలు కల్పించింది.
7 September–1 December 1931
రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం; గాంధీ కాంగ్రెస్కు ప్రాతినిధ్యం వహించారు.
16 August 1932
మెక్డొనాల్డ్ కమ్యూనల్ అవార్డును ప్రకటించారు.
24 September 1932
పూనా ఒప్పందం అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాల స్థానంలో ఉమ్మడి నియోజకవర్గాల్లో రిజర్వు స్థానాలను కల్పించింది.
17 November–24 December 1932
మూడవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం; కాంగ్రెస్ హాజరు కాలేదు.
1933–1935
శ్వేతపత్రం, పార్లమెంటరీ పరిశీలన అనంతరం భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 రూపొందింది.
సమావేశాల చర్చల నుంచి రాజ్యాంగ చట్ట రూపకల్పన వరకు
- 1. రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాల్లో సమాఖ్య, బాధ్యతాయుత పాలన, ప్రాతినిధ్యం గురించి చర్చించారు.
- 2. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సంస్కరణ ప్రతిపాదనలను క్రోడీకరించింది.
- 3. మార్చి 1933లో శ్వేతపత్రం ప్రచురితమైంది.
- 4. సంయుక్త ప్రత్యేక కమిటీ (Joint Select Committee) ప్రతిపాదనలను పరిశీలించింది.
- 5. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 అమలులోకి వచ్చింది.
- 6. 1937 నుంచి ప్రాదేశిక స్వయంప్రతిపత్తి అమలైంది; ప్రతిపాదిత సమాఖ్య మాత్రం అమలుకు నోచుకోలేదు.
| సమావేశం | తేదీలు | కాంగ్రెస్ భాగస్వామ్యం | ప్రధాన ప్రాధాన్యం |
|---|---|---|---|
| మొదటిది | 12 నవంబర్ 1930–19 జనవరి 1931 | హాజరు కాలేదు | అఖిల భారత సమాఖ్యకు తాత్కాలిక మద్దతు లభించింది; అల్పసంఖ్యాక వర్గాల సమస్యలు అపరిష్కృతంగానే మిగిలాయి. |
| రెండవది | 7 సెప్టెంబర్–1 డిసెంబర్ 1931 | ఏకైక అధికారిక ప్రతినిధిగా గాంధీ | బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం, రక్షణ నిబంధనలు, ప్రాతినిధ్యంపై జరిగిన చర్చ ప్రతిష్టంభనతో ముగిసింది. |
| మూడవది | 17 నవంబర్–24 డిసెంబర్ 1932 | హాజరు కాలేదు | విస్తృత రాజకీయ పరిష్కారం కుదరకుండానే రాజ్యాంగపరమైన చర్చలు మరింతగా కొనసాగాయి. |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
పూనా ఒప్పందం: పరస్పరం పోటీపడిన ఎన్నికల నమూనాల ద్వారా రాజకీయ సమ్మిళితత్వం
గాంధీ–అంబేద్కర్ మధ్య విభేదం సామాజిక సమ్మిళితత్వానికి, సంస్థాగత ప్రాతినిధ్యానికి మధ్య తేడాను స్పష్టం చేస్తుంది. ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు హిందూ సమాజాన్ని శాశ్వతంగా విభజిస్తాయని గాంధీ భయపడ్డారు; అంటరానితనానికి గురైన సమూహాలకు స్వతంత్ర రాజకీయ స్వరం ఉండాలని అంబేద్కర్ కోరారు. సెప్టెంబర్ 1932లో కుదిరిన రాజీ ఉమ్మడి నియోజకవర్గాలను, పెంచిన రిజర్వు ప్రాతినిధ్యాన్ని కలిపింది. దీనిని పరస్పర విరుద్ధ ఆందోళనలకు చర్చల ద్వారా కుదిరిన పరిష్కారంగా అర్థం చేసుకోవాలి తప్ప, కుల ఆధారిత రాజకీయ అసమానత అంతరించినట్లు భావించకూడదు.
అమలుకు నోచుకోని 1935 సమాఖ్య
మొదటి సమావేశంలో సమాఖ్యపై చర్చించడానికి సంస్థానాధీశులు తెలిపిన మద్దతు, 1935 చట్టం కింద సమాఖ్యను స్థాపించడానికి అవసరమైన సంస్థానాల చేరికగా కార్యరూపం దాల్చలేదు. అధికారాలు, ఆర్థిక వనరులు, ప్రాతినిధ్యంపై బేరసారాలు కష్టతరంగానే కొనసాగాయి. రాజ్యాంగ రూపకల్పనకు, రాజకీయ సమ్మతికి మధ్య ఉన్న ఈ అంతరం వల్లనే ప్రావిన్సుల స్వయంప్రతిపత్తి అమలులోకి వచ్చినప్పటికీ సమాఖ్య పథకం కాగితాలకే పరిమితమైంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాలకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. రామ్సే మెక్డొనాల్డ్ మూడు సమావేశాలకూ అధ్యక్షత వహించారు. 2. కాంగ్రెస్ మొదటి, రెండవ సమావేశాల్లో పాల్గొంది. 3. రెండవ సమావేశంలో గాంధీ కాంగ్రెస్ తరఫున ఏకైక అధికారిక ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
కింది సంఘటనలను కాలక్రమంలో అమర్చండి: 1. పూనా ఒప్పందం 2. గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందం 3. రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం 4. కమ్యూనల్ అవార్డు.
- A. 2–3–4–1
- B. 3–2–1–4
- C. 2–4–3–1
- D. 4–2–3–1
ప్రశ్న 3
కింది వాటిలో ఏది రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాల రాజ్యాంగపరమైన వారసత్వాన్ని సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
- A. అవి వెంటనే ఎన్నికైన భారత రాజ్యాంగ పరిషత్తును ఏర్పాటు చేశాయి.
- B. వాటి సమాఖ్య ప్రతిపాదనలు 1937లో పూర్తిగా అమలయ్యాయి.
- C. అవి 1935 చట్టాన్ని ప్రభావితం చేశాయి, కానీ ఆ చట్టం ప్రతిపాదించిన అఖిల భారత సమాఖ్య ఎన్నడూ కార్యరూపం దాల్చలేదు.
- D. అన్ని ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను రద్దు చేయడానికి అవి ఏకాభిప్రాయాన్ని సాధించాయి.
మెయిన్స్: రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాలు రాజకీయ పరిష్కారాన్ని సాధించడంలో విఫలమైనప్పటికీ, భారత రాజ్యాంగ పరిణామాన్ని గణనీయంగా ప్రభావితం చేశాయి. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- సైమన్ కమిషన్ వివాదం, శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం నేపథ్యంలో ఈ సమావేశాల స్థానాన్ని వివరించండి.
- కాంగ్రెస్ పరిమిత భాగస్వామ్యాన్ని, ప్రాతినిధ్యంపై పరస్పరం పోటీపడిన వాదనలను వివరించండి.
- బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం, బ్రిటిష్ రక్షణ నిబంధనలు, సంస్థానాధీశుల ప్రయోజనాలపై తలెత్తిన విభేదాలను చర్చించండి.
- గాంధీ–అంబేద్కర్ విభేదంతో సహా మైనారిటీల ప్రాతినిధ్యాన్ని పరిశీలించండి.
- ఈ సమావేశాలను 1933 శ్వేతపత్రం, భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935తో అనుసంధానించండి.
- అమలులోకి వచ్చిన ప్రావిన్సుల స్వయంప్రతిపత్తికి, అమలుకు నోచుకోని సమాఖ్యకు మధ్య తేడాను స్పష్టం చేయండి.
- రాజకీయ ఏకాభిప్రాయ సాధనలో వైఫల్యాన్ని, రాజ్యాంగ రూపకల్పనపై చూపిన ప్రభావం నుంచి వేరుచేసి ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Themes in Indian History, Part III: Mahatma Gandhi and the Nationalist Movement.
- Bipan Chandra and others, India's Struggle for Independence.
- B. L. Grover and Alka Mehta, A New Look at Modern Indian History.
- UK Parliamentary Archives and Historic Hansard: Indian constitutional reform debates, 1930–1935.
- Government of India, Dr. Babasaheb Ambedkar: Writings and Speeches, Volume 2, including Round Table Conference interventions.
