
రౌలట్ బిల్లులకు సంబంధించిన భారతీయ వార్తాపత్రికల శీర్షికలు, 1919.
Credit: Editors of an Indian newspaper · Public domain · sourceResized and converted to WebP; uncropped.
1. చారిత్రక నేపథ్యం: యుద్ధకాల అణచివేత, యుద్ధానంతర ఆకాంక్షలు
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం భారత రాజకీయాలను రూపాంతరం చేసింది. బ్రిటిష్ యుద్ధ ప్రయత్నాలకు భారతదేశం సైనికులను, ధనాన్ని, సామగ్రిని సమకూర్చగా, యుద్ధకాల ద్రవ్యోల్బణం, కొరతలు, పన్నులు ప్రజలపై భారాన్ని మోపాయి. గదర్ ఉద్యమం, బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా విదేశీ సహాయం పొందేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలు సహా విప్లవ కార్యకలాపాలు అధికారుల్లో ఆందోళనను పెంచాయి. భారత రక్షణ చట్టం, 1915 ముప్పుగా భావించిన అంశాలపై అసాధారణ చర్యలు తీసుకునే అధికారాన్ని కల్పించి, కార్యనిర్వాహక నియంత్రణ, ప్రత్యేక న్యాయ ప్రక్రియలతో కూడిన యుద్ధకాల వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది.
భారతీయుల ఆకాంక్షలు మాత్రం దీనికి భిన్నమైన దిశలో సాగాయి. హోమ్ రూల్ ఉద్యమం స్వపరిపాలన డిమాండ్లను విస్తృతం చేయగా, 20 ఆగస్టు 1917 నాటి మాంటేగు ప్రకటన భారతదేశంలో స్వపరిపాలనా సంస్థలను క్రమంగా అభివృద్ధి చేస్తామని, బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వాన్ని దశలవారీగా సాకారం చేస్తామని హామీ ఇచ్చింది. యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత యుద్ధకాల ఆంక్షలు తొలగిపోతాయని, అర్థవంతమైన రాజ్యాంగపరమైన రాయితీలు లభిస్తాయని అనేకమంది భారతీయులు ఆశించారు. అయితే, అందుకు బదులుగా వలస ప్రభుత్వం పరిమిత సంస్కరణలతోపాటు అసాధారణ నిర్బంధ అధికారాలను కొనసాగించాలని ప్రతిపాదించింది.
డిసెంబర్ 1917లో ప్రభుత్వం విప్లవ కుట్రలను విచారించి, వాటిని ఎదుర్కొనే చర్యలను సిఫార్సు చేయడానికి న్యాయమూర్తి సిడ్నీ రౌలట్ అధ్యక్షతన రాజద్రోహ కమిటీని నియమించింది. ఆ కమిటీ 1918 నివేదిక రౌలట్ బిల్లులకు ప్రాతిపదిక అయింది. దాని ఫలితంగా రూపొందిన చట్టం వలస పాలనలోని ఒక ప్రధాన వైరుధ్యాన్ని స్పష్టం చేసింది: రాజకీయ భాగస్వామ్యానికి సంబంధించిన హామీలతోపాటే అసాధారణ కార్యనిర్వాహక అధికారాలను పరిరక్షించడం కొనసాగింది.
- సందర్భానుసార అనుసంధానం: విప్లవ జాతీయవాదం, యుద్ధకాల అత్యవసర చట్టాలు, పరిమిత సంస్కరణల కార్యాచరణను కలిపి అధ్యయనం చేయాలి.
- కమిటీ తక్షణ దృష్టి విప్లవ కుట్రలపైనే ఉంది; రాజ్యాంగ సంస్కరణల రూపకల్పనపై కాదు.
2. నిబంధనలు, ఆమోదం, రాజ్యాంగపరమైన అభ్యంతరాలు
కమిటీ సిఫార్సుల ఆధారంగా రూపొందించిన రెండు బిల్లులను 1919 ప్రారంభంలో ఇంపీరియల్ శాసన మండలిలో ప్రవేశపెట్టారు. వాటిలో ఒకటి అరాచక, విప్లవ నేరాల చట్టంగా 18 మార్చి 1919న ఆమోదం పొందింది. భారతీయ సభ్యులు ఈ చట్టాన్ని వ్యతిరేకించినప్పటికీ, ప్రభుత్వం వలస శాసనసభ ద్వారా దానిని ఆమోదింపజేసింది. నిరసనగా ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా శాసన మండలికి రాజీనామా చేశారు. గాంధీ నేతృత్వంలో అప్పుడే రూపుదిద్దుకుంటున్న సత్యాగ్రహ మద్దతుదారుల వర్గాన్ని దాటి కూడా వ్యతిరేకత విస్తరించిందని ఇది ప్రతిబింబించింది.
నిర్దిష్ట విప్లవ నేరాల విచారణకు, అనుమానిత వ్యక్తులపై నివారణ చర్యలకు ఈ చట్టం అసాధారణ యంత్రాంగాన్ని కల్పించింది. జ్యూరీ లేకుండా, సాధారణ అప్పీలు హక్కు లేకుండా, ముగ్గురు హైకోర్టు న్యాయమూర్తులతో కూడిన ప్రత్యేక న్యాయస్థానాల ముందు విచారణ జరిపే ఏర్పాటు ఇందులో ఉంది. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛపై ఆంక్షలు విధించడానికి, సాధారణ విచారణ లేకుండానే నిర్బంధించడానికి కూడా ఇది అనుమతించింది. ఈ చట్టానికి సంబంధించిన వివరణల్లో దీనిని సాధారణంగా అనుమానితులను రెండు సంవత్సరాల వరకు కారాగారంలో ఉంచడంగా పేర్కొంటారు. కొన్ని విచారణలను ప్రజల ప్రవేశం లేకుండా రహస్యంగా నిర్వహించవచ్చు.
సాధారణ చట్టపరమైన రక్షణల స్థానంలో అనుమానాల ఆధారిత కార్యనిర్వాహక చర్యలను, అసాధారణ న్యాయ ప్రక్రియలను ప్రవేశపెట్టడమే రాజ్యాంగపరమైన అభ్యంతరానికి మూలం. భారతీయులు ఈ చట్టాన్ని నల్ల చట్టంగా ఖండించారు. అప్పీలు, న్యాయవాది ప్రాతినిధ్యం, వాదనకు అవకాశం నిరాకరించడాన్ని వివరించే ప్రజాదరణ పొందిన నినాదం వ్యతిరేకత తీవ్రతను వ్యక్తం చేసింది. అయితే, దానిని చట్టంలోని ప్రతి నిబంధనకు కచ్చితమైన వివరణగా పరిగణించకూడదు. పరీక్షల దృష్ట్యా నివారణ నిర్బంధం, ప్రత్యేక విచారణలు, సాధారణ న్యాయ పరిహారాలపై పరిమితులకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం అత్యంత సముచితం.
ఈ చట్టాన్ని భారత రక్షణ చట్టం, 1915తో గానీ, భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919తో గానీ పొరబడకూడదు. మొదటిది యుద్ధకాల నేపథ్యాన్ని సమకూర్చగా, రెండవది ప్రావిన్సులలో ద్వంద్వ పాలనతో సహా రాజ్యాంగపరమైన మార్పులను ప్రవేశపెట్టింది. రౌలట్ చట్టం అణచివేత, భద్రతలకు సంబంధించినది.
3. గాంధీ రౌలట్ సత్యాగ్రహం: పద్ధతులు, ప్రజా సమీకరణ
గాంధీ 1917లో చంపారన్ ఉద్యమం, 1918లో అహ్మదాబాద్, ఖేడా పోరాటాల ద్వారా అప్పటికే గుర్తింపు పొందారు. ఇవి భౌగోళికంగా పరిమిత ప్రాంతాల్లో జరిగిన ఉద్యమాలు. రౌలట్ బిల్లులపై వ్యతిరేకత, బ్రిటిష్ భారతదేశమంతటా రాజకీయ స్వేచ్ఛను ప్రభావితం చేసే అంశంపై సత్యాగ్రహాన్ని ప్రయోగించడానికి అవకాశాన్ని కల్పించింది. 1919 ఫిబ్రవరిలో బొంబాయిలో సత్యాగ్రహ సభ స్థాపనకు ఆయన తోడ్పడ్డారు. ప్రతిపాదిత చట్టాన్ని అహింసాయుతంగా ప్రతిఘటిస్తామని ఈ సభ సభ్యులు ప్రతిజ్ఞ చేశారు.
ఈ ఉద్యమం శాసనోల్లంఘన ప్రతిజ్ఞతో పాటు ఉపవాసం, ప్రార్థన, బహిరంగ సభలు, హర్తాళ్ను మేళవించింది. సత్యాగ్రహాన్ని బలవంతపు ఒత్తిడిగా లేదా వ్యక్తుల పట్ల శత్రుత్వంగా కాకుండా, సత్యం, అహింసలపై ఆధారపడిన క్రమశిక్షణతో కూడిన ప్రతిఘటనగా గాంధీ భావించారు. నైతిక సంయమనాన్ని కాపాడుకుంటూనే అన్యాయమైన అధికారాన్ని సవాలు చేయడం కోసం ఎంపిక చేసిన శాసనోల్లంఘన చర్యలను చేపట్టాలని ఉద్దేశించారు. అంతకుముందు ప్రధానంగా వినతిపత్రాలు సమర్పించడం, చట్టసభల్లో విమర్శించడం వంటి పద్ధతులపై ఆధారపడటానికి ఇది భిన్నమైనది. అయితే, అప్పటికే స్థిరపడిన జాతీయవాద నాయకులందరూ ఈ కొత్త పద్ధతికి మద్దతు ఇవ్వలేదు.
హర్తాళ్ను తొలుత మార్చి 30న నిర్వహించనున్నట్లు ప్రకటించి, అనంతరం 1919 ఏప్రిల్ 6కు మార్చారు. తేదీ మార్పు సమాచారం అన్ని ప్రాంతాలకూ సకాలంలో చేరకపోవడంతో, ఢిల్లీలో ముందుగా ప్రకటించిన తేదీనే హర్తాళ్ పాటించారు. ఏప్రిల్ 6న అనేక పట్టణాల్లో దుకాణాలు మూతపడ్డాయి; సభలు, ప్రదర్శనలు జరిగాయి. పలు కేంద్రాల్లో హిందూ-ముస్లిం సహకారం స్పష్టంగా కనిపించింది. అయితే, ప్రజా సమీకరణ అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే స్థాయిలో జరగలేదు; భారతదేశమంతటా ఇది సమానంగా విస్తరించిందని వర్ణించకూడదు.
ఈ పరిణామాలు సంస్థాగత బలహీనతలను కూడా బయటపెట్టాయి. పంజాబ్కు వెళుతున్న గాంధీని పల్వల్ వద్ద అడ్డుకుని, ముందుకు వెళ్లనివ్వకుండా వెనక్కి పంపారు. ఆంక్షలు, అరెస్టుల వార్తలు పలు ప్రాంతాల్లో అశాంతికి దారితీశాయి. అహ్మదాబాద్ వంటి కేంద్రాల్లో చోటుచేసుకున్న హింస ఉద్యమపు అహింసా పునాదికి సవాలుగా నిలిచింది. సామూహిక శాసనోల్లంఘనకు అవసరమైన సన్నద్ధత, క్రమశిక్షణ తగినంతగా లేవని గుర్తించిన గాంధీ, ఏప్రిల్ 18న సత్యాగ్రహాన్ని నిలిపివేశారు.
4. పంజాబ్, జలియన్వాలా బాగ్, అధికారిక అణచివేత
యుద్ధకాల సైనిక నియామకాల ఒత్తిళ్లు, ఆర్థిక దుస్థితి, నిర్బంధపూరిత పరిపాలనా వాతావరణం కారణంగా పంజాబ్లో ఉద్రిక్తత ప్రత్యేకంగా అధికంగా ఉండేది. అమృత్సర్లో ప్రజాదరణ పొందిన నాయకులు సైఫుద్దీన్ కిచ్లూ, సత్యపాల్లను ఏప్రిల్ 10న అరెస్టు చేసి అక్కడి నుంచి తరలించడం నిరసనలకు దారితీసింది. అధికార యంత్రాంగం జరిపిన కాల్పులు, ఆ తరువాత యూరోపియన్లు, ప్రభుత్వ ఆస్తులపై దాడులతో సహా చోటుచేసుకున్న మూక హింస ఘర్షణను మరింత తీవ్రతరం చేశాయి. ఈ పరిణామాలు జలియన్వాలా బాగ్ ఘటనకు తక్షణ నేపథ్యంగా నిలిచాయి. అయితే, అక్కడ విచక్షణారహితంగా ప్రయోగించిన బలాన్ని ఇవి సమర్థించలేవు.
1919 ఏప్రిల్ 13న, బైసాఖీ పండుగ రోజున, అమృత్సర్లోని జలియన్వాలా బాగ్లో ప్రజలు గుమిగూడారు. అక్కడ ఉన్నవారిలో రాజకీయ నిరసనకారులతో పాటు పండుగ సందర్భంగా వచ్చిన ప్రజలు కూడా ఉన్నారు. బ్రిగేడియర్-జనరల్ రెజినాల్డ్ డయ్యర్ సైనికులతో ప్రవేశించి, గుమిగూడిన ప్రజలను చెదరిపోవాలని హెచ్చరించకుండానే కాల్పులకు ఆదేశించాడు. చుట్టూ గోడలతో ఉన్న ఆ మైదానంలో బయటకు వెళ్లే మార్గాలు పరిమితంగా ఉండటంతో తప్పించుకోవడం కష్టమైంది. అధికారిక లెక్కల ప్రకారం మృతుల సంఖ్య 379; భారతీయుల అంచనాల ప్రకారం ఈ సంఖ్య గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉంది.
ఆ తరువాత పంజాబ్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో సైనిక పాలన విధించారు. దానితోపాటు అవమానకరమైన శిక్షలు, ఇతర బలవంతపు చర్యలను అమలు చేశారు. పంజాబ్లో జరిగిన దురాగతాలకు నిరసనగా రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ తన నైట్హుడ్ బిరుదును త్యజించారు. అల్లర్లపై దర్యాప్తు చేసేందుకు ప్రభుత్వం అల్లర్ల విచారణ కమిటీని నియమించింది. దీనిని సాధారణంగా హంటర్ కమిటీ అని పిలుస్తారు. కాంగ్రెస్ కూడా విచారణ నిర్వహించింది. ఇక్కడ గుర్తుంచుకోవలసిన కీలకమైన తేడా ఏమిటంటే, రౌలట్ కమిటీ చట్టం రావడానికి ముందు ఏర్పడగా, హంటర్ కమిటీ ఆ తరువాత జరిగిన అల్లర్లపై విచారణ జరిపింది.
- జలియన్వాలా బాగ్లో సైనిక దళాలకు రెజినాల్డ్ డయ్యర్ నాయకత్వం వహించారు; మైఖేల్ ఓ’డ్వయర్ పంజాబ్ లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్గా ఉన్నారు.
- ఈ మారణకాండకు విస్తృతంగా సాగుతున్న ఆందోళనతో సంబంధం ఉంది. అయితే, ఇది రౌలట్ చట్టంలోని నిబంధన కాదు; ఆ చట్టం అమలు వల్ల స్వయంచాలకంగా ఏర్పడే చట్టపరమైన పరిణామమూ కాదు.
5. జాతీయోద్యమంలో ప్రాముఖ్యత మరియు పరిమితులు
అఖిల భారత స్థాయి రాజకీయ అంశంపై ప్రజలను సమీకరించగల నాయకుడిగా గాంధీ ఆవిర్భావాన్ని ఈ ఆందోళన చాటిచెప్పింది. హర్తాళ్లు, బహిరంగ ప్రతిజ్ఞలు, అహింసాయుత ప్రతిఘటన ద్వారా జాతీయోద్యమ కార్యాచరణ పద్ధతులను ఇది విస్తరించింది. పౌర స్వేచ్ఛల పరిరక్షణ, శాసనపరమైన విమర్శలను ప్రజా కార్యాచరణతో అనుసంధానించేందుకు తోడ్పడింది. వివిధ మత సమూహాల మధ్య సహకారం మరింత విస్తృతమైన వలసవాద వ్యతిరేక కూటమి ఏర్పాటుకు ఉన్న అవకాశాలను సూచించింది.
దీని పరిమితులు కూడా అంతే ప్రభావవంతంగా నిలిచాయి. స్థానిక సమస్యలు ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రభావితం చేశాయి; సమాచార ప్రసారం సక్రమంగా జరగలేదు; గాంధీ ఆశించిన క్రమశిక్షణను ప్రజా సమూహాలు అన్ని సందర్భాల్లోనూ పాటించలేదు. అందువల్ల ఈ ఉద్యమం ప్రజా రాజకీయాల సామర్థ్యంతోపాటు శిక్షణ, సంస్థాగత నిర్మాణం, నాయకత్వం అవసరాన్ని కూడా స్పష్టం చేసింది. దీనిని 1920లో ప్రారంభమైన, మరింత నిరంతరంగా కొనసాగిన సహాయ నిరాకరణోద్యమంతో పొరపాటుగా సమానంగా భావించకూడదు.
పంజాబ్ దురాగతాలు, బాధ్యులైన అధికారులను జవాబుదారీగా నిలబెట్టే విషయంలో నెలకొన్న అసంతృప్తి బ్రిటిష్ పాలన నైతిక సమర్థనీయతను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. ఖిలాఫత్ సమస్య, రాజ్యాంగ సంస్కరణల పట్ల నిరాశతో కలిసి ఇవి సహాయ నిరాకరణకు పునాది ఏర్పరచడంలో తోడ్పడ్డాయి. రౌలట్ చట్టం 1922లో రద్దయింది. దాని చిరస్థాయి చారిత్రక ప్రాముఖ్యత అది అమల్లో ఉన్న కాలవ్యవధిలో కంటే, దానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన పోరాటం తీసుకువచ్చిన రాజకీయ పరివర్తనలోనే ఎక్కువగా ఉంది.
రౌలట్ చట్టం: అణచివేత మరియు ప్రజా నిరసన
ఈ చిత్రాన్ని 1919లో భారతదేశంలోని రౌలట్ బిల్లులకు సంబంధించిన వార్తాపత్రికల శీర్షికలుగా మెటాడేటా గుర్తిస్తోంది. అందువల్ల ఈ చట్టంపై ప్రజల స్పందనను అధ్యయనం చేయడానికి ఇది నేరుగా సంబంధించింది. న్యాయమూర్తి సిడ్నీ రౌలట్ అధ్యక్షతన ఏర్పాటైన రాజద్రోహ కమిటీ సిఫార్సుల నుంచి ఈ బిల్లులు రూపొందాయి. ఫలితంగా వచ్చిన అరాచక, విప్లవ నేరాల చట్టం, యుద్ధకాల అణచివేతకు సంబంధించిన అసాధారణ అధికారాలను శాంతికాలంలోనూ కొనసాగించింది. నివారణాత్మక నిర్బంధం, ప్రత్యేక న్యాయ విచారణ విధానాలకు సంబంధించిన దాని నిబంధనలు ప్రభుత్వ నిరంకుశ చర్యల నుంచి రక్షణ కల్పించే సాధారణ చట్టపరమైన హామీలను సవాలు చేశాయి. భారత జాతీయవాదుల దృష్టిలో, రాజ్యాంగ సంస్కరణలపై బ్రిటిష్ వాగ్దానాలకు, బలప్రయోగ పాలనపై వారు నిరంతరం ఆధారపడటానికి మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని ఈ చట్టం బహిర్గతం చేసింది.
గాంధీ రౌలట్ సత్యాగ్రహం ద్వారా వ్యతిరేకతను సంఘటితం చేశారు. ప్రతిజ్ఞలు, హర్తాళ్లు, అహింసాయుత ప్రతిఘటన ద్వారా ఒక చట్టానికి సంబంధించిన వివాదాన్ని విస్తృత రాజకీయ సమీకరణగా మలిచారు. అయితే, ఆందోళన సమయంలో జరిగిన హింస అహింసాయుత క్రమశిక్షణను కొనసాగించడంలోని ఇబ్బందులను వెల్లడించడంతో గాంధీ ఉద్యమాన్ని నిలిపివేశారు. పంజాబ్లో అణచివేత, జలియన్వాలా బాగ్ ఊచకోత వలస పాలన పట్ల ప్రజల విముఖతను తీవ్రతరం చేశాయి. ఈ వివాదం పాఠకులకు ఎలా చేరిందో పరిశోధించడానికి వార్తాపత్రికల కథనాలు చరిత్రకారులకు సహాయపడగలవు. అయితే, ఈ మెటాడేటా మాత్రమే ఆ పత్రిక ఏదో, దాని సంపాదకీయ వైఖరి, ప్రచార సంఖ్య లేదా ఒక్కో శీర్షికలోని పదజాలాన్ని నిర్ధారించదు.
- రౌలట్ బిల్లులకు, చట్టంగా ఆమోదం పొందిన రౌలట్ చట్టానికి మధ్య తేడాను గుర్తించండి; ప్రతిపాదిత చట్టం గురించి వార్తాపత్రికలో వచ్చిన ప్రస్తావన దాని తుది చట్టపరమైన నిబంధనలను నిర్ధారించదు.
- రౌలట్ సత్యాగ్రహాన్ని సహాయ నిరాకరణోద్యమంతో సమానంగా భావించవద్దు: మొదటిది రెండోదానికి ముందు జరిగి, దానికి అవసరమైన రాజకీయ పరిస్థితులు రూపుదిద్దుకోవడంలో తోడ్పడింది.
- ఈ శీర్షికలను పత్రికలు చూపిన శ్రద్ధకు ఆధారాలుగా పరిగణించండి; భారతీయులందరిలో ఏకరీతి అభిప్రాయం ఉందనడానికి రుజువుగానో, చట్టం అమలుకు సంబంధించిన సమగ్ర వివరణగానో పరిగణించవద్దు.
కాలరేఖ
1915
భారత రక్షణ చట్టం అసాధారణ యుద్ధకాల అధికారాలను కల్పించింది.
December 1917
న్యాయమూర్తి సిడ్నీ రౌలట్ అధ్యక్షతన రాజద్రోహ కమిటీ నియమితమైంది.
1918
విప్లవ కుట్రలపై కమిటీ తన నివేదికను సమర్పించింది.
February–March 1919
బొంబాయిలో సత్యాగ్రహ సభ ఏర్పాటైంది; 18 మార్చిన రౌలట్ చట్టం ఆమోదించబడింది.
6 April 1919
చట్టానికి వ్యతిరేకంగా ప్రధాన దేశవ్యాప్త హర్తాళ్ జరిగింది.
10–13 April 1919
కిచ్లూ, సత్యపాల్ అరెస్టయ్యారు; అనంతరం 13 ఏప్రిల్న జలియన్వాలా బాగ్ ఊచకోత జరిగింది.
18 April 1919
గాంధీ సత్యాగ్రహాన్ని నిలిపివేశారు.
1922
రౌలట్ చట్టం రద్దయింది.
యుద్ధకాల భద్రతా విధానం నుంచి ప్రజా జాతీయోద్యమ ప్రతిఘటన వరకు
- 1. యుద్ధకాల అత్యవసర అధికారాలు, విప్లవ కార్యకలాపాలపై భయాందోళనలు
- 2. అసాధారణ చర్యలను కొనసాగించాలని రౌలట్ కమిటీ సిఫారసు
- 3. భారతీయుల వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ చట్టం ఆమోదం
- 4. సత్యాగ్రహ ప్రతిజ్ఞ, హర్తాళ్లు, ప్రజా సమీకరణ
- 5. స్థానిక హింస, పంజాబ్లో అణచివేత, జలియన్వాలా బాగ్ మారణకాండ
- 6. సత్యాగ్రహం నిలిపివేత; సహాయ నిరాకరణ దిశగా మళ్లడానికి దోహదపడిన అపనమ్మకం
| చర్య లేదా కమిటీ | తేదీ | ప్రధాన ప్రాధాన్యం |
|---|---|---|
| భారత రక్షణ చట్టం | 1915 | యుద్ధకాల అత్యవసర అధికారాలు |
| రౌలట్ లేదా రాజద్రోహ కమిటీ | 1917లో నియామకం | విప్లవ కుట్రలను విచారించి, అణచివేత చర్యలను సిఫారసు చేసింది |
| రౌలట్ చట్టం | 1919 | అసాధారణ విచారణ విధానాలు, నివారణాత్మక ఆంక్షలు |
| భారత ప్రభుత్వ చట్టం | 1919 | ప్రావిన్సులలో ద్వంద్వ పాలనతో సహా రాజ్యాంగ సంస్కరణలు |
| హంటర్ కమిటీ | 1919లో నియామకం | పంజాబ్లోని ఘటనలతో సహా అశాంతి ఘటనలను విచారించింది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ఢిల్లీ హర్తాళ్: సమాచార ప్రసారం, సమన్వయం
దేశవ్యాప్త హర్తాళ్ తేదీని 6 ఏప్రిల్కు మార్చినప్పటికీ, ఢిల్లీలో 30 మార్చి 1919న హర్తాళ్ నిర్వహించారు. అనంతరం ఘర్షణలు, పోలీసు కాల్పులు జరిగాయి. పరిమిత సమాచార వ్యవస్థల ద్వారా వేగంగా విస్తరిస్తున్న ఉద్యమాన్ని సమన్వయం చేయడంలోని కష్టాన్ని ఈ ఉదంతం వివరిస్తుంది.
ఠాగూర్ నైట్హుడ్ బిరుదు పరిత్యాగం
పంజాబ్ దురాగతాల నేపథ్యంలో, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ 31 మే 1919న వైస్రాయ్కు రాసిన లేఖలో తన నైట్హుడ్ బిరుదును తిరస్కరించారు. ఆయన చర్య ఒక వలస పాలకుల గౌరవ బిరుదును నైతిక నిరసన సాధనంగా మార్చింది. వ్యతిరేకత వ్యవస్థీకృత రాజకీయ ఆందోళనలకే పరిమితం కాలేదని ఇది చాటిచెప్పింది.
గత సంవత్సర ప్రశ్నలు
UPSC ప్రిలిమ్స్ 2015
రౌలట్ చట్టం దేనిని లక్ష్యంగా చేసుకుంది?
- A. యుద్ధ ప్రయత్నాలకు నిర్బంధ ఆర్థిక మద్దతు
- B. విచారణ లేకుండా కారాగార శిక్ష విధించడం, సంక్షిప్త విచారణ విధానాలు
- C. ఖిలాఫత్ ఉద్యమాన్ని అణచివేయడం
- D. పత్రికా స్వేచ్ఛపై ఆంక్షలు
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. రాజద్రోహ కమిటీ సిఫార్సుల ఆధారంగా రౌలట్ చట్టాన్ని రూపొందించారు. 2. భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919 మరియు రౌలట్ చట్టం ఒకే చట్టం. 3. ఇంపీరియల్ శాసన మండలిలో భారతీయ సభ్యులు రౌలట్ చట్టాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
సరైన కాలక్రమం ఏది? 1. రౌలట్ కమిటీ నియామకం 2. రౌలట్ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా ప్రధాన దేశవ్యాప్త హర్తాళ్ 3. జలియన్వాలా బాగ్ మారణకాండ 4. సత్యాగ్రహ సభ ఏర్పాటు
- A. 1–4–2–3
- B. 4–1–2–3
- C. 1–2–4–3
- D. 1–4–3–2
ప్రశ్న 3
ఏ జత తప్పుగా జతపరచబడింది?
- A. సిడ్నీ రౌలట్ — రాజద్రోహ కమిటీ అధ్యక్షుడు
- B. రెజినాల్డ్ డయ్యర్ — జలియన్వాలా బాగ్లో కాల్పులకు బాధ్యుడైన సైనిక కమాండర్
- C. మైఖేల్ ఓ’డ్వయ్యర్ — ఏప్రిల్ 1919లో పంజాబ్ లెఫ్టినెంట్-గవర్నర్
- D. హంటర్ కమిటీ — రౌలట్ చట్టాన్ని సిఫార్సు చేసింది
మెయిన్స్: రౌలట్ సత్యాగ్రహం భారతదేశంలో ప్రజా భాగస్వామ్యంతో కూడిన జాతీయవాదం యొక్క అవకాశాలను, పరిమితులను రెండింటినీ వెల్లడించింది. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- యుద్ధానంతర సంస్కరణలపై ఆకాంక్షలకు, అసాధారణ అణచివేత కొనసాగింపునకు మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని వివరించండి.
- స్థానిక ఉద్యమాల నుంచి అఖిల భారత స్థాయి ప్రజా సమీకరణ ప్రయత్నం వైపు గాంధీ పరివర్తనను చర్చించండి.
- హర్తాళ్లు, పౌర స్వేచ్ఛలు, వివిధ సముదాయాల మధ్య సహకారాన్ని పరిశీలించండి.
- భాగస్వామ్యంలో అసమానతలు, సమాచార ప్రసార సమస్యలు, హింస చెలరేగిన ఘటనలను విశ్లేషించండి.
- పంజాబ్లో అణచివేతను, జలియన్వాలా బాగ్ ఘటనను వలస పాలన చట్టబద్ధత క్షీణించడంతో అనుసంధానించండి.
- సంస్థాగత పాఠాలు, సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం వైపు పరివర్తనను ప్రస్తావిస్తూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, India and the Contemporary World–II, chapter Nationalism in India.
- NCERT, Themes in Indian History, Part III, chapter Mahatma Gandhi and the Nationalist Movement.
- Bipan Chandra and others, India’s Struggle for Independence.
- M. K. Gandhi, An Autobiography: The Story of My Experiments with Truth, sections on the Rowlatt Satyagraha.
- Report of the Sedition Committee, 1918, and Report of the Disorders Inquiry Committee, 1920.
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rowlatt_bills1919.gif
