New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Explore coursesToday's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ఆధునిక భారతదేశం · సాంఘిక, మత సంస్కరణలు

వితంతు పునర్వివాహం

పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు భారతీయ సాంఘిక సంస్కరణల్లో వితంతు పునర్వివాహం ఒక ప్రధాన అంశంగా నిలిచింది. అనేక మంది హిందూ వితంతువులు, ముఖ్యంగా అగ్రవర్ణ సమాజాల్లోని వారు, ఎదుర్కొన్న బలవంతపు బ్రహ్మచర్యం, సామాజిక వెలివేత, ఆర్థిక దుర్బలత్వాన్ని సంస్కరణవాదులు సవాలు చేశారు. ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్ చేపట్టిన ఉద్యమం హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, 1856 అమలులోకి రావడానికి దోహదపడింది. దేశీయ మేధోపరమైన చర్చలు, మహిళల హక్కులు, వలస పాలనలోని చట్టనిర్మాణం మధ్య పరస్పర సంబంధాన్ని, సామాజిక ఆమోదం లేకుండా చట్టపరమైన మార్పులకు ఉండే పరిమితులను ఈ సంస్కరణ వివరిస్తుంది.

ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్ (26 సెప్టెంబర్ 1820 – 29 జూలై 1891) చిత్రపటం. ఆయన భారతీయ బెంగాలీ బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో కీలక వ్యక్తి

ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్ (26 సెప్టెంబర్ 1820 – 29 జూలై 1891) చిత్రపటం. ఆయన భారతీయ బెంగాలీ బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, బెంగాల్ పునరుజ్జీవనంలో కీలక వ్యక్తి

Credit: Unknown artistUnknown artist · Public domain · source

ధోండో కేశవ్ కార్వే

ధోండో కేశవ్ కార్వే

Credit: AnonymousUnknown author · Public domain · source

1. సామాజిక నేపథ్యం: వైధవ్యం అందరికీ ఒకే విధమైన అనుభవం కాదు

పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు భారతదేశంలో వితంతువుల పట్ల వ్యవహరించే తీరు కులం, వర్గం, ప్రాంతం, మత సముదాయాన్ని బట్టి గణనీయంగా భిన్నంగా ఉండేది. అనేక అగ్రకుల హిందూ సమూహాల్లో వితంతువు పునర్వివాహం చేసుకోకుండా, జీవితాంతం కఠిన నియమనిష్ఠలతో జీవించాలని ఆశించేవారు. సాదా దుస్తులు ధరించడం, ఆభరణాలను తొలగించడం, ఆహార నియంత్రణలు పాటించడం, శుభకార్యాల్లో పాల్గొనకుండా ఉండటం, కొన్ని సముదాయాల్లో శిరోముండనం చేయించుకోవడం వంటి ఆంక్షలు ఉండేవి. ఇటువంటి ఆచారాలను సమాజం నిర్బంధంగా అమలు చేసినప్పటికీ, వాటి నిర్దిష్ట రూపం, తీవ్రత భిన్నంగా ఉండేవి. అనేక వ్యవసాయ, శ్రామిక, గిరిజన, ఇతర సముదాయాల్లో సంప్రదాయ ఆచారాల ప్రకారం వితంతు పునర్వివాహాన్ని అంగీకరించేవారు.

బాల్యవివాహం కారణంగా నిర్బంధ వైధవ్యం మరింత దుర్భరంగా మారింది. ఒక బాలిక యుక్తవయస్సుకు చేరకముందే లేదా దాంపత్య జీవితం ప్రారంభించకముందే వితంతువుగా మారే అవకాశం ఉండేది. విద్య, వేతనంతో కూడిన ఉపాధి, స్వతంత్ర ఆస్తి కలిగి ఉండే అవకాశాలు పరిమితంగా ఉండటంతో అనేక మంది వితంతువులు బంధువులపై ఆధారపడాల్సి వచ్చేది. అందువల్ల వారి నిస్సహాయ స్థితి కేవలం మతానికి సంబంధించినది మాత్రమే కాదు; అది కుటుంబంలోని అధికార సంబంధాలు, వారసత్వం, కుల హోదా, మహిళల లైంగికతపై నియంత్రణతో సన్నిహితంగా ముడిపడి ఉండేది. సామాజిక మార్పు అవసరాన్ని నిరూపించే ఆధారంగా బాల వితంతువుల దుస్థితిని సంస్కర్తలు మరింతగా ముందుకు తెచ్చారు.

1829 నాటి రెగ్యులేషన్ XVII ద్వారా బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలో సతీసహగమనాన్ని నిషేధించి, ఆ నిషేధాన్ని తదనంతరం ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తరించినప్పటికీ, జీవించి ఉన్న వితంతువుల సమస్యలు పరిష్కారం కాలేదు. అందువల్ల సతీసహగమన నిషేధాన్ని, వితంతు పునర్వివాహాన్ని వేర్వేరుగా గుర్తించాలి: మొదటిది వితంతువులను దహనం చేయడాన్ని నిషేధించగా, రెండవది వితంతువు చట్టబద్ధంగా గుర్తింపు పొందిన మరో వివాహం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. రాజా రామ్మోహన్ రాయ్ ప్రధానంగా సతీసహగమన వ్యతిరేక ఉద్యమంతో ముడిపడి ఉన్నారు; ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్ బెంగాల్‌లో వితంతు పునర్వివాహ ఉద్యమానికి కేంద్ర వ్యక్తిగా నిలిచారు.

2. విద్యాసాగర్ ఉద్యమం: శాస్త్రగ్రంథాలు, హేతువు, ప్రజా సమీకరణ

ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్ సంస్కృత పాండిత్యంతోపాటు విద్య, సామాజిక సంస్కరణల పట్ల దృఢమైన నిబద్ధతను కలిగి ఉన్నారు. కలకత్తాలోని సంస్కృత కళాశాలతో అనుబంధం ఉన్న పండితుడిగా, పరిపాలకుడిగా, సనాతనవాదుల వ్యాఖ్యానాలను వారు ఆధారపడిన శాస్త్ర ప్రాతిపదికపైనే సవాలు చేయగల మేధోపరమైన స్థాయిని ఆయన కలిగి ఉన్నారు. ఆయన ఉద్యమం హిందూ సంప్రదాయాన్ని కేవలం తిరస్కరించలేదు. బదులుగా, అమలులో ఉన్న ఆంక్షలు హిందూ జీవితంలో తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన నియమాలు కావని, అవి మతపరమైన ప్రామాణికతకు ఇచ్చిన, ప్రశ్నించదగిన వ్యాఖ్యానాలను ప్రతిబింబిస్తున్నాయని వాదించింది.

1855లో విద్యాసాగర్ వితంతు పునర్వివాహాన్ని సమర్థిస్తూ ప్రభావవంతమైన బెంగాలీ రచనలను ప్రచురించారు. భర్త మరణంతో సహా నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో పునర్వివాహానికి శాస్త్రసమ్మతి ఉందని నిరూపించడానికి ఆయన ముఖ్యంగా పరాశర స్మృతిని ఆధారంగా తీసుకున్నారు. శాస్త్రగ్రంథాల ఆధారిత వాదనతోపాటు, కరుణ, బాల వితంతువుల బాధలు, మహిళలకు సామాజికంగా ఆమోదయోగ్యమైన కుటుంబ జీవితాన్ని నిరాకరించడం వల్ల కలిగే హానికర పరిణామాలను ఆయన నొక్కిచెప్పారు. సంప్రదాయంతో పూర్తిగా తెగతెంపులు చేసుకోవడం కాకుండా, దానిని పునర్వ్యాఖ్యానించడం ద్వారా సంస్కరణ సాధించే విధానానికి ఆయన దృక్పథం ఉదాహరణగా నిలిచింది.

ముద్రణ సంస్కృతి, వినతిపత్రాల సమర్పణ కీలక పాత్ర పోషించాయి. కరపత్రాలు, వార్తాపత్రికలు, వినతిపత్రాలు, ప్రతివినతిపత్రాలు ఒక కుటుంబ సంబంధిత అంశాన్ని బహిరంగ వివాదంగా మార్చాయి. చట్టపరమైన అడ్డంకులను తొలగించాలని విద్యాసాగర్, ఆయన మద్దతుదారులు వలస ప్రభుత్వానికి విజ్ఞప్తి చేశారు. రాధాకాంత్ దేవ్, ధర్మసభతో సంబంధం ఉన్న వర్గాలతో సహా సనాతన సంప్రదాయవాద ప్రత్యర్థులు, ఈ ప్రతిపాదనను స్థిరపడిన మతపరమైన, సామాజిక వ్యవస్థల్లో జోక్యంగా భావించి వ్యతిరేకించారు. ఈ రెండు వైఖరుల్లో ఏదీ హిందువులందరికీ ప్రాతినిధ్యం వహించలేదు; ఈ వివాదం భారతీయ సమాజంలోనే ఉన్న భిన్నాభిప్రాయాలను వెలుగులోకి తెచ్చింది.

పునర్వివాహాలను ఆచరణలో నిర్వహించడానికి, వాటికి నిధులు సమకూర్చడానికి కూడా విద్యాసాగర్ తోడ్పడ్డారు. 7 డిసెంబర్ 1856న కలకత్తాలో శ్రీశ్ చంద్ర విద్యారత్న, కాళీమతి దేవి అనే వితంతువును వివాహం చేసుకున్న వేడుకకు విస్తృత ప్రచారం లభించింది. భారతదేశంలో జరిగిన మొట్టమొదటి వితంతు పునర్వివాహం కావడం వల్ల దీనికి ప్రాధాన్యం రాలేదు; కొత్త చట్టం అమలులోకి వచ్చిన తరువాత ఈ సంస్కరణను బహిరంగంగా ఆచరణలో చూపడమే దీని ప్రాధాన్యం.

3. హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, 1856: నిబంధనలు, పరిమితులు

1856 నాటి చట్టం XVకు 26 జూలై 1856న ఆమోదం లభించింది. కొన్ని హిందూ వితంతు పునర్వివాహాలకు చట్టపరంగా చెల్లుబాటు లేదనే స్థితిని దాని ప్రధాన నిబంధన తొలగించింది. ఒక మహిళ గతంలో వివాహం చేసుకున్న పురుషుడు మరణించాడనే కారణంతో మాత్రమే ఆమె తదుపరి వివాహాన్ని చెల్లనిదిగా గానీ, ఆ వివాహం ద్వారా కలిగిన పిల్లలను అక్రమ సంతానంగా గానీ పరిగణించరాదు. ఈ చట్టం పునర్వివాహానికి వీలు కల్పించిందే తప్ప దానిని తప్పనిసరి చేయలేదు: ఇది పునర్వివాహాన్ని అనుమతించింది, కానీ వితంతువులు పునర్వివాహం చేసుకోవాలని నిర్దేశించలేదు; వారి పునరావాసానికి ఒక సాధారణ కార్యక్రమాన్ని కూడా విధించలేదు.

పరీక్షల దృష్ట్యా ఆస్తికి సంబంధించిన నిబంధన ప్రత్యేకంగా ముఖ్యమైనది. పునర్వివాహం చేసుకున్నప్పుడు, ఒక వితంతువు తన మరణించిన భర్త ఆస్తిలో భరణం, వారసత్వం లేదా వీలునామా ద్వారా పొందిన కొన్ని పరిమిత హక్కులను సాధారణంగా కోల్పోయేది. ఆమె మరణించినట్లుగా పరిగణించి ఆ హక్కులను ఇతర అర్హులకు బదిలీ చేసేవారు. దీనర్థం ఆమెకు స్వతంత్రంగా సొంతమైన ప్రతి ఆస్తినీ కోల్పోయేదని కాదు. చట్టంలో పేర్కొన్న నిర్దిష్ట మినహాయింపుల పరిధిలోకి రాని ఇతర ఆస్తి, వారసత్వ హక్కులను ఈ చట్టం పరిరక్షించింది. అలాగే, పునర్వివాహం చేసుకోవడానికి వీలునామాలో స్పష్టంగా ఇచ్చిన అనుమతి ప్రాసంగికతను కూడా గుర్తించింది.

ఈ చట్టం మునుపటి వివాహం ద్వారా కలిగిన పిల్లల సంరక్షకత్వాన్ని కూడా ప్రస్తావించింది; మైనర్లకు సంబంధించిన నిర్దిష్ట సందర్భాల్లో అవసరమైన సమ్మతి నిబంధనలను నిర్దేశించింది. అవివాహిత మహిళ హిందూ వివాహానికి సరిపడే వివాహ కర్మకాండలు, వితంతు పునర్వివాహానికి కూడా చట్టబద్ధత కల్పించగలవని పేర్కొంది. ఈ నిబంధనలు, చట్టం కేవలం మతపరమైన ఆమోదానికే పరిమితం కాలేదని, సంతాన చట్టబద్ధత, ఆస్తి, కుటుంబ అధికారం, కొత్త కుటుంబాన్ని ఏర్పాటు చేసుకోవడం వల్ల కలిగే చట్టపరమైన పరిణామాలకు కూడా సంబంధించినదని చూపుతున్నాయి.

ఈ చట్టం ఆమోదాన్ని డల్హౌసీకి ఆపాదించడం తరచుగా కనిపించే వాస్తవ దోషం. చట్ట రూపకల్పన చొరవ ఆయన పరిపాలనలో అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, లార్డ్ కానింగ్ హయాంలో ఈ చట్టం అమలులోకి వచ్చింది. అలాగే, దీనిని ఎటువంటి సంక్లిష్టతలూ లేని వలస పాలకుల కానుకగా చిత్రీకరించకూడదు: భారతీయ సంస్కర్తలే వాదనలను రూపొందించి, వినతిపత్రాలను సమర్పించి, ఆచరణాత్మక కార్యక్రమాలకు చొరవ చూపారు; వలస చట్టం మాత్రం ఒక నిర్దిష్ట రూపంలో చట్టపరమైన గుర్తింపును అందించింది.

4. ప్రాంతీయ విస్తరణ, సంస్థాగత సంస్కరణ

విభిన్న ప్రాంతీయ నెట్‌వర్క్‌ల ద్వారా ఈ ఉద్యమం బెంగాల్‌కు వెలుపల కూడా విస్తరించింది. పశ్చిమ భారతదేశంలో విష్ణు శాస్త్రి పండిట్ వితంతు పునర్వివాహాన్ని ప్రోత్సహించి, ఆ లక్ష్య సాధన కోసం 1866లో బొంబాయిలో ఒక సంఘాన్ని స్థాపించడంలో సహకరించారు. ప్రార్థనా సమాజంతో సహా సంస్కరణాభిలాష గల ప్రజా సంఘాలు మహిళా విద్య, నిర్బంధక సామాజిక ఆచారాలను వ్యతిరేకించడం వంటి అనుబంధ లక్ష్యాలకు మద్దతు ఇచ్చాయి. విస్తృత సంస్కరణ వాతావరణంలో వితంతు పునర్వివాహం, బాల్యవివాహంపై విమర్శ, స్త్రీ అక్షరాస్యతను పెంపొందించే ప్రయత్నాలు పరస్పరం అనుసంధానమయ్యాయి.

తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతంలో కందుకూరి వీరేశలింగం వితంతు పునర్వివాహం పట్ల వ్యతిరేకతను సవాలు చేయడానికి పత్రికా రచన, సంఘాలు, బహిరంగ చర్చలను ఉపయోగించుకున్నారు. 1881లో ఆయన రాజమండ్రిలో ఒక చారిత్రక వితంతు పునర్వివాహాన్ని నిర్వహించారు. ఈ పట్టణాన్ని ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రాజమహేంద్రవరం అని పిలుస్తున్నారు. చట్టం కల్పించిన అవకాశాన్ని ప్రజలను ఒప్పించడం, ఆర్థిక సహాయం అందించడం, సామాజిక ఒత్తిడి నుంచి రక్షణ కల్పించడం ద్వారా స్థానిక స్థాయిలో ఆచరణలోకి ఎలా తీసుకురావాల్సి వచ్చిందో ఆయన కృషి తెలియజేస్తుంది.

ధోండో కేశవ్ కార్వే పునర్వివాహాన్ని మహిళా విద్య, ఆర్థిక స్వావలంబనతో అనుసంధానించారు. ఆయన 1893లో గోదూబాయి అనే వితంతువును వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె తరువాత ఆనందీబాయిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. 1896లో ఆయన పూనా సమీపంలో హిందూ వితంతువుల కోసం ఒక సంస్థను స్థాపించారు. విద్యారంగంలో ఆయన తదుపరి కృషి ఫలితంగా 1916లో భారతీయ మహిళా విశ్వవిద్యాలయం స్థాపితమైంది. ఇది తరువాత SNDT మహిళా విశ్వవిద్యాలయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ కార్యక్రమాలు సంస్కరణను వివాహాలు జరిపించడానికే పరిమితం చేయకుండా, మహిళల సామర్థ్యాలను, జీవనోపాధి అవకాశాలను అభివృద్ధి చేసే దిశగా ముందుకు తీసుకెళ్లాయి.

5. చారిత్రక ప్రాధాన్యం, విముక్తి పరిమితులు

చట్టపరమైన గుర్తింపు లభించినంత మాత్రాన సామాజిక ఆంక్షలు తొలగిపోలేదు. పునర్వివాహాలు నిర్వహించే కుటుంబాలు సామాజిక బహిష్కరణ, శత్రుత్వం, మద్దతు కోల్పోవడం వంటి పరిస్థితులను ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చేది. కులంలో తమ స్థానం, వారసత్వం, తగిన వివాహ భాగస్వాముల లభ్యతకు సంబంధించిన ఆందోళనలు ఉద్యమంలో పాల్గొనడాన్ని నిరుత్సాహపరిచాయి. మరణించిన భర్త ఆస్తిలో నిర్దిష్ట హక్కులను కోల్పోవాల్సి రావడం కూడా పునర్వివాహానికి ఆర్థిక ప్రతిబంధకంగా మారేది. అందువల్ల, చట్టపరమైన నియమాలను మార్చడానికి, నిత్యజీవితంలోని సామాజిక సంబంధాలను మార్చడానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని ఈ ఉద్యమం స్పష్టం చేస్తుంది.

ఈ ఉద్యమంలోని విముక్తిదాయక అంశాలకు కూడా పరిమితులు ఉండేవి. బహిరంగ చర్చలో అధిక భాగాన్ని విద్యావంతులైన పురుషులే నిర్వహించారు. వాదనలు తరచుగా శాస్త్రాల అనుమతి, కుటుంబ సంక్షేమం లేదా వితంతువుల నైతిక రక్షణపై ఆధారపడేవి. మహిళలు స్వతంత్రంగా నిర్ణయం తీసుకునే హక్కు ఎల్లప్పుడూ చర్చలో కేంద్రస్థానాన్ని పొందలేదు. పునర్వివాహం భద్రతను కల్పించగలిగినప్పటికీ, అది విద్య, ఆస్తి హక్కులు, సురక్షిత ఉపాధి లేదా అవివాహితులుగా ఉండే స్వేచ్ఛకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.

తరువాతి హిందూ చట్ట సంస్కరణలు చట్టపరమైన చట్రాన్ని మార్చాయి. హిందూ వివాహ చట్టం, 1955 ప్రకారం, వివాహం చేసుకోబోయే ఇరువురిలో ఎవరికీ జీవించి ఉన్న జీవిత భాగస్వామి లేనప్పుడు వివాహానికి అనుమతి ఉంది. హిందూ వారసత్వ చట్టం, 1956 మహిళల ఆస్తి హక్కులను గణనీయంగా బలోపేతం చేసింది. 1856 నాటి ప్రత్యేక చట్టం 1983లో రద్దయింది. చారిత్రక విశ్లేషణలో ఈ ఉద్యమం స్వదేశీ సంస్కరణ చొరవకు, వలసపాలన చట్టాలను ఎంపిక చేసుకొని ఉపయోగించుకోవడానికి, లింగ న్యాయంపై చర్చ క్రమంగా విస్తరించడానికి ఉదాహరణగా ప్రాధాన్యాన్ని కలిగి ఉంది.

కాలరేఖ

  1. 1829

    రెగ్యులేషన్ XVII బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలో సతీసహగమనాన్ని నిషేధించింది; అయితే, ఈ చర్య స్వయంగా వితంతు పునర్వివాహానికి చట్టబద్ధ అనుమతి కల్పించలేదు.

  2. 1855

    విద్యాసాగర్ వితంతు పునర్వివాహాన్ని సమర్థించే వాదనలను ప్రచురించి, వినతిపత్రాల ఉద్యమాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లారు.

  3. 26 July 1856

    లార్డ్ కానింగ్ పరిపాలనా కాలంలో హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టానికి ఆమోదం లభించింది.

  4. 7 December 1856

    విద్యాసాగర్ మద్దతుతో జరిగిన ఒక ప్రముఖ వితంతు పునర్వివాహం కలకత్తాలో చోటుచేసుకుంది.

  5. 1881

    వీరేశలింగం రాజమండ్రిలో చారిత్రక ప్రాధాన్యం గల వితంతు పునర్వివాహాన్ని నిర్వహించారు.

  6. 1896

    కార్వే పూనా సమీపంలో హిందూ వితంతువుల కోసం ఒక సంస్థను స్థాపించారు.

  7. 1983

    హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, 1856, రద్దు చేయబడింది.

సంస్కరణ ఉద్యమం పనిచేసిన విధానం

  1. 1. అనేక మంది వితంతువుల బాధలను, పరాధీనతను గుర్తించడం
  2. 2. మానవతావాద వాదనలతో పాటు ధర్మశాస్త్రాలకు పునర్వ్యాఖ్యానం చేయడం
  3. 3. కరపత్రాలు, వార్తాపత్రికలు, వినతిపత్రాలు, బహిరంగ వాదోపవాదాలు
  4. 4. 1856 చట్టం ద్వారా చట్టబద్ధ గుర్తింపు
  5. 5. సామాజిక వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ పునర్వివాహాలను నిర్వహించడం
  6. 6. విద్య, ఆశ్రయం, ఆర్థిక సాధికారత రంగాలకు విస్తరణ
సంబంధిత సంస్కరణల మధ్య వ్యత్యాసాలను గుర్తించడం
చర్యప్రధాన ఉద్దేశంపరీక్షల దృష్ట్యా గుర్తించాల్సిన వ్యత్యాసం
బెంగాల్ సతీ నియంత్రణ నిబంధన, 1829వితంతువులను దహనం చేసే సతీ ఆచారాన్ని నిషేధించడంరామమోహన్ రాయ్, విలియం బెంటింక్‌లతో సంబంధం కలిగి ఉంది; ఇది వితంతు పునర్వివాహ చట్టం కాదు
హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, 1856పునర్వివాహానికి చట్టబద్ధత, సంతానానికి చట్టబద్ధ హోదావిద్యాసాగర్‌తో సంబంధం కలిగి ఉంది; కానింగ్ పరిపాలనలో చట్టంగా రూపొందింది
సమ్మతి వయస్సు చట్టం, 1891బాలికలు లైంగిక సంబంధానికి సమ్మతి తెలిపేందుకు నిర్దేశించిన వయోపరిమితిని పది నుంచి పన్నెండుకు పెంచిందివివాహానికి సాధారణ కనీస వయస్సును నిర్దేశించలేదు
బాల్యవివాహ నిరోధక చట్టం, 1929బాల్యవివాహాల నిరోధంశారదా చట్టంగా ప్రసిద్ధి చెందింది; తొలుత బాలికలకు పద్నాలుగు, బాలురకు పద్దెనిమిది సంవత్సరాల వయస్సును నిర్దేశించింది
హిందూ వివాహ చట్టం, 1955హిందూ వివాహ చట్టాన్ని క్రోడీకరించడంగత జీవిత భాగస్వామి మరణించి ఉంటే, తదుపరి వివాహానికి అది అడ్డంకి కాదు

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

కలకత్తా, 1856: కొత్త చట్టపరమైన అవకాశాన్ని ఆచరణలో చూపించడం

7 డిసెంబర్ 1856న జరిగిన శ్రీశ్ చంద్ర విద్యారత్న, కాళీమతి దేవిల వివాహం, విద్యాసాగర్ ప్రోత్సహించిన సంస్కరణకు బహిరంగ పరీక్షగా నిలిచింది. ఈ వివాహానికి లభించిన ప్రచారం ఆంక్షలతో కూడిన అగ్రవర్ణ సంప్రదాయాలను సవాలు చేసింది. చట్టాన్ని ఆచరణలోకి తీసుకురావడానికి వనరులను సమకూర్చి, సామాజిక వ్యతిరేకతను తట్టుకునేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న నిర్వాహకులు ఎందుకు అవసరమో ఈ ఉదంతం చూపిస్తుంది.

కార్వే సంస్థాగత దృక్పథం

1893లో ఒక వితంతువును వివాహం చేసుకున్న అనంతరం, ధోండో కేశవ్ కార్వే 1896లో స్థాపించిన సంస్థ ద్వారా వితంతువులకు విద్యాపరమైన సహాయాన్ని అందించారు. వివాహం ఒక్కటే పరాధీనతను తొలగించలేదని ఆయన కృషి స్పష్టం చేసింది. విద్య, జీవనోపాధికి అవసరమైన సన్నద్ధత మహిళల స్వయంప్రతిపత్తికి మరింత విస్తృతమైన మార్గాన్ని అందించాయి.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, 1856కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇది లార్డ్ కానింగ్ పరిపాలనా కాలంలో రూపొందించబడింది. 2. ఇది బాల వితంతువులకు పునర్వివాహాన్ని తప్పనిసరి చేసింది. 3. తల్లి వితంతు పునర్వివాహం చేసుకుందనే కారణంతో మాత్రమే పిల్లలను చట్టబద్ధత లేని సంతానంగా పరిగణించకుండా ఇది రక్షణ కల్పించింది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్ — వితంతు పునర్వివాహానికి మద్దతుగా పరాశర స్మృతిని ఉపయోగించడం 2. కందుకూరి వీరేశలింగం — రాజమండ్రిలో వితంతు పునర్వివాహాన్ని నిర్వహించడం 3. ధోండో కేశవ్ కార్వే — వితంతువులకు సహాయపడే విద్యాసంస్థలు. పై జతల్లో ఎన్ని సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?

  • A. ఒకటి మాత్రమే
  • B. రెండు మాత్రమే
  • C. మూడూ
  • D. ఏదీ కాదు

ప్రశ్న 3

హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, 1856 వల్ల ఆస్తి హక్కులపై కలిగిన ప్రభావాలను కింది వాటిలో ఏది అత్యంత కచ్చితంగా వివరిస్తుంది?

  • A. పునర్వివాహం చేసుకున్న వితంతువు తప్పనిసరిగా తనకు చెందిన ప్రతి ఆస్తిపై హక్కును కోల్పోయేది.
  • B. పునర్వివాహం చేసుకున్న వితంతువు తన మరణించిన భర్త ఆస్తిపై స్వయంచాలకంగా సంపూర్ణ యాజమాన్య హక్కును పొందేది.
  • C. మరణించిన భర్త ఆస్తిలో నిర్దిష్ట హక్కులు సాధారణంగా పునర్వివాహంతో ముగిసేవి; అయితే, దీనివల్ల ఆమె స్వతంత్ర ఆస్తిపై హక్కులన్నింటినీ కోల్పోయేది కాదు.
  • D. ఈ చట్టంలో ఆస్తికి సంబంధించిన నిబంధన ఏదీ లేదు.
మెయిన్స్: వలస పాలనలోని భారతదేశంలో చట్టాల ద్వారా సామాజిక సంస్కరణ సాధించడంలోని అవకాశాలను, పరిమితులను వితంతు పునర్వివాహ ఉద్యమం ప్రతిబింబిస్తుంది. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • వైధవ్యానికి సంబంధించిన ఆచారాల్లోని వైవిధ్యాన్ని, బాల వితంతువులు ప్రత్యేకంగా ఎదుర్కొన్న నిస్సహాయ పరిస్థితులను వివరించండి.
  • విద్యాసాగర్ ధర్మశాస్త్రాల వ్యాఖ్యానం, మానవతా దృక్పథంతో కూడిన తార్కిక వాదన, వినతిపత్రాల సమర్పణలను సమన్వయం చేసిన విధానాన్ని చర్చించండి.
  • 1856 చట్టంలో పునర్వివాహానికి వీలు కల్పించిన నిబంధనలను, ఆస్తికి సంబంధించిన పరిమితులను గుర్తించండి.
  • వీరేశలింగం, కార్వేల కృషిని ఉదాహరణలుగా తీసుకొని ప్రాంతీయ సమీకరణను, సంస్థాగత మద్దతును వివరించండి.
  • సామాజిక వెలివేత, ఆర్థిక పరాధీనత, మహిళల సొంత అభిప్రాయాలకు లభించిన పరిమిత ప్రాధాన్యాన్ని అంచనా వేయండి.
  • చట్టపరమైన గుర్తింపు ప్రభావవంతంగా మారడానికి విద్య, భౌతిక వనరుల సహాయం, సామాజిక దృక్పథాల్లో మార్పులు అవసరమని ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Our Pasts–III, chapter Women, Caste and Reform.
  • NCERT, Themes in Indian History, Part III, for the broader context of colonial society and reform.
  • Hindu Widows’ Remarriage Act, 1856: original text, especially sections 1, 2 and 5.
  • India Code: Hindu Marriage Act, 1955; Hindu Succession Act, 1956; Hindu Widows’ Re-marriage (Repeal) Act, 1983.
  • Kenneth W. Jones, Socio-Religious Reform Movements in British India.
  • SNDT Women’s University official website: institutional history and the work of Dhondo Keshav Karve.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp