New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Explore coursesToday's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ఆధునిక భారతదేశం · సామాజిక, మత సంస్కరణలు

మహిళా సంస్కరణలు

ఆధునిక భారతదేశంలో మహిళా సంస్కరణలు అణచివేతకు గురిచేసే సామాజిక ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా సాగిన ఉద్యమాలను, విద్య, ఆస్తి హక్కులు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, వ్యక్తిగత స్వయంప్రతిపత్తి కోసం జరిగిన పోరాటాలతో మిళితం చేశాయి. ప్రధానంగా పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు మత, సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమాల్లో ప్రారంభమైన ఈ కృషి, క్రమంగా మహిళలు స్వయంగా చేపట్టిన సంఘటిత కార్యాచరణగా అభివృద్ధి చెందింది. ప్రిలిమ్స్‌కు సంబంధించి సంస్కర్తలు, సంస్థలు, మైలురాయిగా నిలిచిన చట్టాలు, ప్రాంతీయ చొరవలు, చట్టాన్ని రూపొందించడానికి, సమాజంపై అది వాస్తవంగా చూపిన ప్రభావాలకు మధ్య తేడా ప్రధాన అధ్యయనాంశాలు.

సావిత్రిబాయి ఫూలే

సావిత్రిబాయి ఫూలే

Credit: India Post, Government of India · GODL-India · source

పండిత రమాబాయి సరస్వతి 1858-1922 చిత్రపటం, పుస్తకంలోని ముఖచిత్ర పుట

పండిత రమాబాయి సరస్వతి 1858-1922 చిత్రపటం, పుస్తకంలోని ముఖచిత్ర పుట

Credit: Ramabai Sarasvati, Pandita, 1858-1922 · Public domain · source

1. సామాజిక నేపథ్యం, సంస్కరణల స్వభావం

పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు భారతదేశంలో మహిళల స్థితి కులం, వర్గం, సముదాయం, ప్రాంతాన్ని బట్టి భిన్నంగా ఉండేది. బాల్యవివాహాలు, వితంతు పునర్వివాహంపై ఆంక్షలు, వారసత్వ హక్కుల్లో అసమానతలు, పరిమితమైన సంస్థాగత విద్యావకాశాలు, మహిళలను గృహానికే పరిమితం చేసే ఆచారాలు అనేకమంది మహిళలపై పరిమితులు విధించాయి. సతీసహగమనం భారతదేశమంతటా ఆచరించిన పద్ధతి కాకుండా, భౌగోళికంగా, సామాజికంగా కొన్ని ప్రాంతాలకు, వర్గాలకు పరిమితమై ఉండేది. శ్రమజీవి సముదాయాల్లో మహిళలు ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో పాల్గొంటున్నప్పటికీ, కుల అణచివేత, జీవనోపాధిలో అభద్రత, పితృస్వామ్య నియంత్రణ కూడా కొనసాగేవి. అందువల్ల, వాస్తవికమైన విశ్లేషణ భారతీయ మహిళలందరినీ ఒకే విధమైన పరిస్థితులు కలిగిన సమూహంగా పరిగణించదు.

తొలి సంస్కర్తలు పలు వాదనలను ఉపయోగించారు: మతగ్రంథాలకు పునర్వ్యాఖ్యానం చేయడం, మానవతా దృక్పథంతో విమర్శించడం, హేతుబద్ధ విచారణ జరపడం, విద్యావంతులైన మహిళలు కుటుంబాన్ని, సమాజాన్ని బలోపేతం చేస్తారని వాదించడం. బ్రహ్మ సమాజం, ప్రార్థనా సమాజం, ఆర్య సమాజం మహిళలకు సంబంధించిన సంస్కరణల్లోని పలు అంశాలకు మద్దతు తెలిపాయి; అయితే వాటి కార్యక్రమాలు, మతసిద్ధాంత దృక్పథాలు భిన్నంగా ఉండేవి. ప్రారంభంలో పురుష సంస్కర్తలు తరచుగా మహిళల తరఫున మాట్లాడేవారు. కాలక్రమేణా మహిళలు విద్యాబోధకులుగా, రచయిత్రులుగా, సంస్థల స్థాపకులుగా, రాజకీయ సంఘటకులుగా ఎదిగి, సంస్కరణల పరిమితులనే ప్రశ్నించారు.

వలసపాలకుల జోక్యం ఎంపిక చేసిన అంశాలకే పరిమితమైంది. చట్టాలు రక్షణ కల్పించగలిగినప్పటికీ, భారతీయ మహిళలను ఉద్ధరిస్తున్నామనే అధికారిక వాదనలు సామ్రాజ్య పాలనను సమర్థించుకోవడానికి కూడా ఉపయోగపడ్డాయి. ఫలితంగా, భారతదేశంలోని చర్చల్లో పితృస్వామ్య అధికారం, వలసపాలకుల జోక్యానికి ఉన్న సమర్థనీయత అనే రెండు అంశాలూ భాగమయ్యాయి. సామాజిక సంస్కరణ, జాతీయవాదం కొన్నిసార్లు పరస్పరం బలపరుచుకున్నాయి; అయితే సామాజిక సంస్కరణ చట్టాలకా, రాజకీయ స్వాతంత్ర్యానికా ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే అంశంపై విభేదాలు తలెత్తాయి.

2. సతీసహగమనం, వితంతు పునర్వివాహం, వివాహ సంస్కరణ

రాజా రామ్మోహన్ రాయ్ రచనలు, వినతిపత్రాలు, మతగ్రంథాల ఆధారిత వాదనల ద్వారా సతీసహగమనానికి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించారు. బెంటింక్ హయాంలో, 1829 నాటి బెంగాల్ రెగ్యులేషన్ XVII ఈ ఆచారాన్ని చట్టవిరుద్ధమైనదిగా, క్రిమినల్ న్యాయస్థానాల ద్వారా శిక్షించదగినదిగా ప్రకటించింది. అనంతరం 1830లో మద్రాస్, బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీల్లోనూ ఇలాంటి నిషేధాలు అమలులోకి వచ్చాయి. పరీక్షల దృష్ట్యా, ప్రజాభిప్రాయాన్ని సమీకరించిన సంస్కర్తను, ఈ నియమావళికి బాధ్యత వహించిన గవర్నర్-జనరల్‌ను వేరుచేసి గుర్తించాలి; అలాగే, ప్రారంభంలో ఇది వర్తించిన భౌగోళిక పరిధిని గుర్తుంచుకోవాలి.

ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్ హిందూ వితంతు పునర్వివాహానికి మద్దతుగా తన సంస్కృత పాండిత్యాన్ని, బహిరంగ ప్రచారాన్ని ఉపయోగించారు. హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, 1856 ఇటువంటి వివాహాలను, ఆ వివాహాల ద్వారా జన్మించిన పిల్లల చట్టబద్ధతను గుర్తించింది. అయితే, ఈ చట్టం ప్రకారం పునర్వివాహం చేసుకున్న వితంతువు సాధారణంగా తన మరణించిన భర్త ఆస్తిపై నిర్దిష్ట హక్కులను కోల్పోయేది. చట్టబద్ధ గుర్తింపు లభించినప్పటికీ కులపరమైన ఆంక్షలు, కుటుంబ వ్యతిరేకత, ఆర్థిక పరాధీనత తొలగిపోలేదు. పశ్చిమ భారతదేశంలో ధోండో కేశవ్ కార్వే వితంతు పునర్వివాహాన్ని, విద్యను ప్రోత్సహించారు; తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతంలో కందుకూరి వీరేశలింగం 1881లో రాజమండ్రిలో ఒక వితంతు పునర్వివాహాన్ని నిర్వహించారు.

వివాహ సంస్కరణలో విభిన్న న్యాయపరమైన ప్రశ్నలు ఇమిడి ఉన్నాయి. 1872 నాటి చట్టం III, మతపరమైన అనుబంధానికి సంబంధించిన ప్రకటనలతో సహా పరిమితులతో కూడిన షరతుల కింద పౌర వివాహానికి మార్గం కల్పించింది; ఇది నేడు విస్తృతంగా అందుబాటులో ఉన్న పౌర వివాహ వ్యవస్థకు సమానమైనది కాదు. బెహ్రామ్‌జీ మలబారీ అతి చిన్న వయస్సులో జరిగే వివాహాలకు, బలవంతంగా విధించే వైధవ్యానికి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించారు. సమ్మతి వయస్సు చట్టం, 1891 ప్రకారం, వివాహ బంధంలో సహా, నేర చట్టం కింద సమ్మతికి సంబంధించిన వయోపరిమితిని 10 నుంచి 12కు పెంచారు. దీనికి భిన్నంగా, హర్‌బిలాస్ శారదాతో ముడిపడిన బాల్య వివాహ నిరోధక చట్టం, 1929, నిర్దేశిత వయస్సుల కంటే తక్కువ వయస్సులో జరిగే వివాహాల్లో పాలుపంచుకోవడాన్ని శిక్షార్హం చేసింది; అయితే అలాంటి ప్రతి వివాహాన్ని అది స్వయంచాలకంగా చెల్లనిదిగా చేయలేదు.

3. విద్య, ప్రాంతీయ కార్యక్రమాలు మరియు మహిళల స్వరాలు

అక్షరాస్యత మహిళలు బహిరంగ చర్చల్లో పాల్గొనడానికి, ఉపాధి పొందడానికి, ఇతరులపై ఆధారపడే స్థితిని సవాలు చేయడానికి వీలు కల్పించినందున విద్యకు కేంద్ర ప్రాధాన్యం లభించింది. పుణెలో సావిత్రిబాయి ఫూలే, జ్యోతిరావు ఫూలే 1848లో భిడే వాడాలో బాలికల పాఠశాలను స్థాపించారు. సావిత్రిబాయి బోధనా కృషి లింగ ప్రాతిపదికన జరిగే వెలివేతను, కుల ఆధిపత్య క్రమాన్ని సవాలు చేసింది. ఫాతిమా షేక్ తమ విద్యా కార్యక్రమాల్లో ఫూలే దంపతులతో కలిసి పనిచేశారు. వివాహానికి సంబంధించి అగ్రకులాలకు ఉన్న ఆందోళనల ద్వారా మాత్రమే మహిళా సంస్కరణను అర్థం చేసుకోలేమని వారి కృషి తెలియజేస్తుంది.

జాన్ ఎలియట్ డ్రింక్‌వాటర్ బెథూన్ 1849లో కలకత్తాలో బాలికల పాఠశాలను స్థాపించారు. స్త్రీ విద్య విస్తరణలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన సంస్థగా నిలిచింది. పండిత రమాబాయి 1882లో పుణెలో ఆర్య మహిళా సమాజాన్ని, వితంతువులు మరియు ఇతర మహిళల విద్య కోసం 1889లో బొంబాయిలో శారదా సదన్‌ను స్థాపించారు. 1887లో ప్రచురితమైన ఆమె రచన ‘అగ్రకుల హిందూ స్త్రీ’ (The High-Caste Hindu Woman), అనేక మంది అగ్రకుల మహిళలు అనుభవించిన అణచివేతను విమర్శించింది. కార్వే 1916లో భారతీయ మహిళా విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. అది తరువాత SNDT మహిళా విశ్వవిద్యాలయంగా అభివృద్ధి చెందింది.

మహిళలు సాహిత్యం ద్వారా కూడా విమర్శనాత్మక అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేశారు. 1882లో ప్రచురితమైన తారాబాయి షిండే రచన ‘స్త్రీ పురుష తులన’, మహిళలు, పురుషులకు వర్తింపజేసే అసమాన నైతిక ప్రమాణాలను బహిర్గతం చేసింది. 1905లో ప్రచురితమైన బేగం రోకేయా రచన ‘సుల్తానా స్వప్నం’ (Sultana’s Dream), సంప్రదాయ లింగపరమైన పాత్రలు తారుమారైన సమాజాన్ని ఊహించింది. ఆమె 1909లో భాగల్‌పూర్‌లో బాలికల పాఠశాలను స్థాపించి, 1911లో దానిని కలకత్తాలో పునఃస్థాపించారు. సేవా సదన్‌తో కలిసి రమాబాయి రనడే చేసిన కృషి మహిళా విద్యను, వృత్తి శిక్షణను ప్రోత్సహించింది. ఈ కార్యక్రమాలన్నీ కలిసి సంస్కరణను చట్టాల రూపకల్పనకే పరిమితం చేయకుండా, సంస్థాగత మరియు మేధోపరమైన మార్పుల దిశగా విస్తరించాయి.

4. సంస్థలు, రాజకీయ హక్కులు మరియు చట్టపరమైన సమానత్వం

ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ప్రారంభం నాటికి మహిళా సంఘాలు వివిధ ప్రాంతాల్లోని డిమాండ్లను మరింతగా సమన్వయం చేయడం ప్రారంభించాయి. అనీ బిసెంట్, మార్గరెట్ కజిన్స్, డొరోతీ జినరాజదాసా తదితరులు 1917లో అడయార్‌లో భారతీయ మహిళా సంఘాన్ని (Women’s Indian Association) స్థాపించారు. భారత జాతీయ మహిళా మండలి (National Council of Women in India) 1925లో ఆవిర్భవించింది. అఖిల భారత మహిళా సమావేశం (All India Women’s Conference) 1927లో ప్రారంభమై, తొలుత విద్యకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. తరువాత దాని కార్యాచరణ సామాజిక చట్టాల రూపకల్పన, పౌర హక్కులు, కుటుంబంలో మహిళల స్థానం వంటి అంశాలకు విస్తరించింది.

సరోజినీ నాయుడు నేతృత్వంలోని మహిళా ప్రతినిధి బృందం రాజకీయ హక్కులను డిమాండ్ చేస్తూ 1917లో ఎడ్విన్ మాంటెగ్యూను కలిసింది. ఆ తరువాత ప్రావిన్సులలో చేపట్టిన ఓటుహక్కు సంస్కరణల ద్వారా కొంతమంది మహిళలకు ఓటుహక్కు లభించింది. అయితే ఆస్తి, విద్య తదితర అర్హతలు వారి భాగస్వామ్యాన్ని పరిమితం చేశాయి. మహిళలు సహాయ నిరాకరణోద్యమం, శాసనోల్లంఘనోద్యమం, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాలలో పాల్గొని ప్రజాజీవితంలో తమ ఉనికిని విస్తరించుకున్నారు. అయినప్పటికీ, జాతీయోద్యమంలో పాల్గొనడం వల్ల రాజకీయ సంస్థలలో లేదా కుటుంబాలలో వారికి సమాన అధికారం స్వయంచాలకంగా లభించలేదు.

హిందూ మహిళల ఆస్తి హక్కుల చట్టం, 1937 కొన్ని వర్గాల వితంతువుల వారసత్వ హక్కులను మెరుగుపరిచింది. నిర్దేశిత పరిస్థితులలో ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తిలో హక్కులను కూడా కల్పించింది. అయితే సాధారణంగా సంపూర్ణ యాజమాన్యానికి బదులుగా పరిమిత ఆస్తి హక్కునే ప్రసాదించింది. ముస్లిం వివాహాల రద్దు చట్టం, 1939 ముస్లిం మహిళలు న్యాయస్థానం ద్వారా విడాకులు కోరేందుకు గల ప్రాతిపదికలను క్రోడీకరించింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత సమానత్వానికి రాజ్యాంగ హామీలు, సార్వత్రిక వయోజన ఓటుహక్కు కల్పించడం అనేవి వలసపాలనలోని భారతదేశంలో పరిమితంగా ఉన్న పౌర, రాజకీయ హక్కుల స్థితి నుంచి మౌలికమైన మార్పును సూచించాయి.

5. చారిత్రక మదింపు మరియు ప్రిలిమ్స్‌కు ఉపయోగపడే తేడాలు

మహిళా సంస్కరణోద్యమం దీర్ఘకాలం నిలిచే సంస్థలను ఏర్పరిచింది. ఒకప్పుడు పూర్తిగా వ్యక్తిగత లేదా మతపరమైన వ్యవహారాలుగా సమర్థించిన ఆచారాలను బహిరంగ చర్చలోకి తీసుకువచ్చింది. అయినప్పటికీ, దాని ప్రభావం అన్ని వర్గాలకూ సమానంగా విస్తరించలేదు. అనేక సంస్థలు ప్రారంభంలో పట్టణాలకు పరిమితమై, తులనాత్మకంగా ఉన్నత వర్గాలకు చెందినవిగా ఉండేవి. గ్రామీణ మహిళలు, శ్రామిక మహిళలు, అణగారిన కులాల మహిళలు ఎదుర్కొన్న సమస్యలను వివాహ సంస్కరణ ఒక్కటే పరిష్కరించలేకపోయింది. అంతేకాక, మహిళలను స్వతంత్ర వ్యక్తులుగా కాకుండా ప్రధానంగా మెరుగైన భార్యలు, తల్లులుగా తీర్చిదిద్దాలనే ఆదర్శాన్ని కూడా సంస్కరణలు కొనసాగించే అవకాశం ఉండేది.

ప్రిలిమ్స్ కోసం ఐదు వర్గాలను వేరు చేసి గుర్తించాలి: సంస్కరణల సమర్థన, సంస్థల నిర్మాణం, చట్టాల రూపకల్పన, అమలు, సామాజిక ఫలితాలు. ఒక చట్టం ఒక ఆచారాన్ని చట్టబద్ధం చేసినంత మాత్రాన దానికి సామాజిక ఆమోదం లభించకపోవచ్చు. అలాగే, చట్టబద్ధ వయస్సు కంటే తక్కువ వయస్సులో జరిగిన వివాహానికి శిక్ష విధించినప్పటికీ, ఆ వివాహాన్ని చెల్లనిదిగా చేయకపోవచ్చు. తరువాతి సవరణలను అసలు చట్టాలకే వర్తింపజేసి చూడకూడదు: శారదా చట్టం మొదట 14, 18 సంవత్సరాల వయోపరిమితులను నిర్దేశించింది; 1891 నాటి చట్టం సమ్మతికి సంబంధించినదే తప్ప వివాహ అర్హతకు సంబంధించినది కాదు. ప్రతి సంస్కర్తను నిర్ధారిత ప్రాంతం, సంస్కరణ కార్యక్రమంతో అనుసంధానించాలి. మహిళలను కేవలం లబ్ధిదారులుగా కాకుండా చరిత్రను మలిచిన కర్తలుగా గుర్తించాలి.

కాలరేఖ

  1. 1829

    రెగ్యులేషన్ XVII ద్వారా బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలో సతీసహగమనం నిషేధించబడింది.

  2. 1848–1849

    ఫూలే దంపతులు భిడే వాడాలో తమ బాలికల పాఠశాలను ప్రారంభించారు; బెథూన్ కలకత్తాలో బాలికల పాఠశాలను స్థాపించారు.

  3. 1856

    హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం రూపొందించబడింది.

  4. 1891

    బాలికల సమ్మతి వయస్సు 10 నుంచి 12 సంవత్సరాలకు పెంచబడింది.

  5. 1917–1927

    ఉమెన్స్ ఇండియన్ అసోసియేషన్, నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఉమెన్ ఇన్ ఇండియా, అఖిల భారత మహిళా సదస్సు స్థాపించబడ్డాయి.

  6. 1929–1930

    బాల్య వివాహ నిరోధక చట్టం 1929లో రూపొందించబడి, 1930లో అమలులోకి తీసుకురాబడింది.

  7. 1937–1939

    హిందూ వితంతువుల ఆస్తి హక్కులు, ముస్లిం మహిళలు న్యాయస్థానం ద్వారా విడాకులు పొందేందుకు గల ప్రాతిపదికలకు సంబంధించి చట్టాలు రూపొందించబడ్డాయి.

సామాజిక సంస్కరణల్లో తరచుగా కనిపించే కార్యాచరణ క్రమం

  1. 1. అణచివేతకు గురిచేసే ఆచారాన్ని లేదా మినహాయింపును గుర్తించడం
  2. 2. శాస్త్రగ్రంథాలు, నైతికత లేదా హక్కుల ఆధారంగా విమర్శను రూపొందించడం
  3. 3. ప్రచురణలు, సంఘాలు, వినతిపత్రాల ద్వారా ప్రజలను సమీకరించడం
  4. 4. సంస్థలను స్థాపించడం లేదా చట్టాల రూపకల్పన సాధించడం
  5. 5. ప్రతిఘటనను, అమలులోని లోపాలను ఎదుర్కోవడం
  6. 6. సమానత్వం, స్వయంప్రతిపత్తి దిశగా డిమాండ్లను విస్తరించడం
మైలురాయిగా నిలిచిన చట్టాలు: ప్రారంభ పరిధి, పరీక్షల్లో సాధారణంగా పొరబడే అంశాలు
చర్యప్రధాన నిబంధనగమనించవలసిన ముఖ్య పరిమితి
బెంగాల్ రెగ్యులేషన్ XVII, 1829సతీసహగమనాన్ని నిషేధించిందిప్రారంభంలో బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీకి వర్తించింది
హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, 1856హిందూ వితంతు పునర్వివాహానికి చట్టబద్ధ గుర్తింపునిచ్చిందిసామాజిక వ్యతిరేకతను తొలగించలేదు; అప్పటికే ఉన్న అన్ని ఆస్తి హక్కులనూ పరిరక్షించలేదు
సమ్మతి వయస్సు చట్టం, 1891సమ్మతి తెలిపే వయోపరిమితిని 12కు పెంచిందిఇది కనీస వివాహ వయస్సును నిర్దేశించే చట్టం కాదు
బాల్య వివాహ నిరోధక చట్టం, 1929ప్రారంభ వయోపరిమితులు: బాలికలకు 14, బాలురకు 181930లో అమలులోకి వచ్చింది; సాధారణంగా వివాహాలను చెల్లనివిగా చేయడానికి బదులుగా శిక్షలను విధించింది
హిందూ మహిళల ఆస్తి హక్కుల చట్టం, 1937వితంతువులకు ఉన్న కొన్ని ఆస్తి హక్కులను విస్తరించిందిసంపూర్ణ సమాన వారసత్వ హక్కులను లేదా నిరపేక్ష యాజమాన్య హక్కును కల్పించలేదు

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

రుఖ్మాబాయి మరియు వైవాహిక స్వయంప్రతిపత్తి పరిమితులు

బాల్యంలోనే వివాహమైన రుఖ్మాబాయి, 1880లలో బొంబాయిలో తనపై దాఖలైన దాంపత్య హక్కుల పునరుద్ధరణ దావాను ప్రతిఘటించింది. ఈ న్యాయవివాదం సమ్మతి, బాల్య వివాహం, మహిళల స్వేచ్ఛపై చర్చకు దారితీసింది. 1888లో జరిగిన రాజీతో ఈ వివాదం ముగిసింది. అనంతరం ఆమె వైద్యురాలిగా శిక్షణ పొందింది. అప్పటికి అమలులో ఉన్న చట్టం తగినంతగా పరిష్కరించని సమస్యలను వ్యక్తిగత ప్రతిఘటన ఎలా వెలుగులోకి తీసుకురాగలదో ఆమె కేసు వివరిస్తుంది.

రాజమండ్రిలో వీరేశలింగం చేపట్టిన చొరవ

తీవ్రమైన వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ కందుకూరి వీరేశలింగం 1881లో రాజమండ్రిలో ఒక వితంతు పునర్వివాహాన్ని నిర్వహించారు. ఆయన విద్యా, ప్రచురణ కార్యకలాపాలు ఈ ఉద్యమానికి తోడ్పడ్డాయి. 1856 నాటి చట్టం ఆచరణలో సామాజిక ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకోవడానికి నిరంతర ప్రాంతీయ సమీకరణ అవసరమైందని ఈ ఉదాహరణ చూపుతుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సమ్మతి వయస్సు చట్టం, 1891 బాలికల కనీస వివాహ వయస్సును 12గా నిర్ణయించింది. 2. బాల్యవివాహ నిరోధక చట్టం, 1929 మొదట బాలికలకు 14, బాలురకు 18 సంవత్సరాలను వయోపరిమితులుగా నిర్దేశించింది. పై ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 2 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 2 రెండూ
  • D. 1, 2 రెండూ కావు

ప్రశ్న 2

కింది జతల్లో తప్పుగా జతపరచబడినది ఏది?

  • A. తారాబాయి షిండే — స్త్రీ పురుష తులన
  • B. పండిత రమాబాయి — శారదా సదన్
  • C. బేగం రోకేయా — సుల్తానా స్వప్నం
  • D. రమాబాయి రనడే — 1916లో భారతీయ మహిళా విశ్వవిద్యాలయ స్థాపకురాలు

ప్రశ్న 3

ఈ సంస్థలను వాటి స్థాపన కాలక్రమంలో అమర్చండి: 1. అఖిల భారత మహిళా సదస్సు 2. భారతీయ మహిళా సంఘం 3. భారత జాతీయ మహిళా మండలి.

  • A. 1–2–3
  • B. 2–1–3
  • C. 2–3–1
  • D. 3–2–1
మెయిన్స్: వలస పాలనలోని భారతదేశంలో మహిళా సంస్కరణలు రక్షణ పరిధిని దాటి స్వయంప్రతిపత్తి, పౌరసత్వ హక్కుల సాధన దిశగా పయనించాయి. అయితే, ఈ పరివర్తన అసంపూర్ణంగానే మిగిలింది. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • సతీసహగమనం, నిర్బంధ వైధవ్యం, బాల్యవివాహాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ఉద్యమాలతో ప్రారంభించండి.
  • ఫూలే దంపతులు, పండిత రమాబాయి, తారాబాయి షిండే, రోకేయాల కృషిని ప్రస్తావిస్తూ విద్య, మహిళల రచనా వ్యాసంగం గురించి వివరించండి.
  • సమష్టిగా సంఘటితం కావడం, ఓటు హక్కు డిమాండ్లు, జాతీయోద్యమంలో భాగస్వామ్యం పరిణామక్రమాన్ని వివరించండి.
  • వలస పాలకుల ఎంపికాత్మక వైఖరి, పితృస్వామ్య భావనలు, కుల–వర్గ ప్రాతిపదికన జరిగిన మినహాయింపులను అంచనా వేయండి.
  • చట్టపరమైన విజయాలను, వాటి అమలును, వాస్తవ జీవితంలో సమానత్వాన్ని వేరు చేసి చూపండి.
  • రాజ్యాంగబద్ధ సమానత్వం, సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కును ప్రస్తావిస్తూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Our Pasts–III, chapter Women, Caste and Reform.
  • NCERT, Themes in Indian History, Part III.
  • Bipan Chandra and others, India’s Struggle for Independence.
  • Sumit Sarkar, Modern India, 1885–1947.
  • India Code, Ministry of Law and Justice: historical statutes and statutory texts.
  • All India Women’s Conference official website: organisational history.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp