1. రాజ్యాంగ రూపకల్పన మరియు ఎలక్టోరల్ కాలేజీ
అధికరణం 52 రాష్ట్రపతి పదవిని ఏర్పాటు చేస్తుంది. అధికరణం 53 కేంద్ర కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని రాష్ట్రపతికి దఖలు పరుస్తుంది. పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో రాష్ట్రపతి రాజ్యాంగబద్ధమైన అధిపతి. సాధారణంగా అధికరణం 74 ప్రకారం మంత్రిమండలి సలహా మేరకు వ్యవహరిస్తారు. పరోక్ష ఎన్నిక ఈ స్థానానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది: ఎన్నికైన ప్రభుత్వ ప్రజాతీర్పుతో పోటీపడే అవకాశం ఉన్న ప్రత్యేక ప్రజాతీర్పు రాష్ట్రపతికి లభించకుండా ఇది నివారిస్తుంది.
అధికరణం 54 రాష్ట్రపతి ఎన్నికల గణాన్ని నిర్వచిస్తుంది. ఇందులో లోక్‌సభ, రాజ్యసభలకు ఎన్నికైన సభ్యులు, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఎన్నికైన సభ్యులు ఉంటారు. అధికరణాలు 54, 55 ప్రయోజనాల కోసం ‘రాష్ట్రం’ అనే పదంలో ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాదేశిక ప్రాంతం, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతం కూడా చేరుతాయి. రాజ్యాంగ (డెబ్బయ్యవ సవరణ) చట్టం, 1992 ద్వారా వీటిని చేర్చారు.
పార్లమెంటులోని ఏ సభకైనా నామినేట్ అయిన సభ్యులు అనేక ఇతర పార్లమెంటరీ కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నప్పటికీ, రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ఓటు వేయలేరు. శాసనసభలకు నామినేట్ అయిన సభ్యులు, శాసనమండలి సభ్యులందరూ కూడా ఈ ఎన్నికలో పాల్గొనడానికి అనర్హులు. కేవలం శాసనసభ ఉన్నంత మాత్రాన ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి స్వయంచాలకంగా అర్హత లభించదు: అధికరణం 54 ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరిలను మాత్రమే స్పష్టంగా చేర్చింది; శాసనవ్యవస్థ ఉన్న ప్రతి కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని కాదు.
రాష్ట్ర శాసనసభ్యుల భాగస్వామ్యం ఈ ఎన్నికకు సమాఖ్య స్వభావాన్ని కల్పిస్తే, పార్లమెంటు సభ్యుల భాగస్వామ్యం కేంద్రానికి ప్రాతినిధ్యం కల్పిస్తుంది. అయితే, రాష్ట్రపతి ఎన్నిక అనేది పార్లమెంటు లేదా రాష్ట్ర శాసనవ్యవస్థ కార్యకలాపం కాదు; ఇది ప్రత్యేకమైన రాజ్యాంగబద్ధ ఎన్నికల ప్రక్రియ.
- ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలో పార్లమెంటు ఉభయ సభలకు ఎన్నికైన సభ్యులు, నామినేట్ అయిన సభ్యులు పాల్గొంటారు; రాష్ట్ర శాసనసభ్యులు పాల్గొనరు.
- రాష్ట్రపతి అభిశంసన ప్రక్రియలో నామినేట్ అయిన పార్లమెంటు సభ్యులు పాల్గొనవచ్చు; అయితే రాష్ట్ర శాసనసభ్యులకు ఎటువంటి పాత్ర ఉండదు.
2. అర్హత, నామినేషన్ మరియు ఎన్నికల నిర్వహణ
అధికరణం 58 ప్రకారం, రాష్ట్రపతి అభ్యర్థి భారత పౌరుడై ఉండాలి, 35 సంవత్సరాల వయస్సు పూర్తి చేసి ఉండాలి, లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యేందుకు అర్హత కలిగి ఉండాలి. అభ్యర్థి వాస్తవంగా MP లేదా MLA అయి ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం లేదా వాటి నియంత్రణలోని ఏదైనా సంస్థ కింద లాభదాయక పదవిని నిర్వహిస్తున్న వ్యక్తి సాధారణంగా అనర్హుడు. అయితే, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, గవర్నర్ లేదా కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర మంత్రిగా పదవిలో ఉండటం మాత్రమే ఈ అనర్హతకు దారితీయదు.
అధికరణం 59 ప్రకారం రాష్ట్రపతి పార్లమెంటు లేదా రాష్ట్ర శాసనవ్యవస్థలో సభ్యుడిగా ఉండరాదు. ఒక శాసనసభ్యుడు రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికైతే, ఆ వ్యక్తి రాష్ట్రపతి పదవిని చేపట్టిన తేదీన అతని శాసనసభ్యత్వ స్థానం ఖాళీ అయినట్లు పరిగణిస్తారు. ఇది కేవలం ఎన్నికలో పోటీ చేయడానికి రాజీనామా చేయాలని కోరడం కంటే భిన్నమైనది.
అధికరణం 324 ఈ ఎన్నికను భారత ఎన్నికల సంఘం పర్యవేక్షణ, నిర్దేశనం మరియు నియంత్రణ పరిధిలో ఉంచుతుంది. రాష్ట్రపతి మరియు ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికల నియమాలు, 1974తో కలిపి చదవాల్సిన రాష్ట్రపతి మరియు ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికల చట్టం, 1952 ఈ ఎన్నికకు ప్రధాన చట్టబద్ధ వ్యవస్థను అందిస్తుంది.
నామినేషన్ పత్రంపై కనీసం 50 మంది నిర్వాచకులు ప్రతిపాదకులుగా, మరో 50 మంది మద్దతుదారులుగా సంతకం చేయాలి. అభ్యర్థి ₹15,000 డిపాజిట్ చేయాలి. ఈ నిబంధనలు అర్హతను స్థిరపడిన పార్టీలకు మాత్రమే పరిమితం చేయకుండా, గంభీరత లేని అభ్యర్థిత్వాలను నిరుత్సాహపరుస్తాయి. నామినేషన్ల పరిశీలన, ఉపసంహరణ దశల అనంతరం, చెల్లుబాటయ్యే నామినేషన్లు కలిగిన అభ్యర్థులు ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది మిగిలితే పోలింగ్ జరుగుతుంది.
- ఒక ఓటరు ఒకే ఎన్నికలో ప్రతిపాదకుడిగా లేదా బలపరిచే వ్యక్తిగా ఒకటి కంటే ఎక్కువ నామినేషన్ పత్రాలపై సంతకం చేయరాదు.
- ఓడిపోయిన అభ్యర్థి చెల్లుబాటైన ఓట్ల విలువలో ఆరవ వంతు కంటే ఎక్కువ సాధించకపోతే, ఆ అభ్యర్థి భద్రతా డిపాజిట్ జప్తుకు లోబడి ఉంటుంది.
3. విలువ ఆధారిత ఓట్లు మరియు జనాభా సూత్రం
ఆర్టికల్ 55 వివిధ రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్య స్థాయిలో సాధ్యమైనంతవరకు ఏకరూపతను, రాష్ట్రాలన్నింటినీ సమష్టిగా తీసుకున్నప్పుడు వాటికి, కేంద్రానికి మధ్య సమానత్వాన్ని సాధించాలని నిర్దేశిస్తుంది. అందువల్ల రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో నిర్వాచకులందరి ఓట్ల విలువ సమానంగా ఉండదు. ఒక MLA ఓటు విలువ ఆ రాష్ట్ర జనాభాపై, దాని శాసనసభలో ఎన్నికయ్యే స్థానాల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఒక MLA ఓటు విలువను లెక్కించడానికి, రాష్ట్ర జనాభాను ఎన్నికైన శాసనసభ సభ్యుల మొత్తం సంఖ్యతో భాగించాలి. ఈ భాగఫలంలోని పూర్తి వేల సంఖ్య ప్రాథమిక ఓటు విలువను ఇస్తుంది; శేషం 500 లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా ఉంటే ఒకటి కలపాలి. ఉదాహరణకు, 20,000,000 జనాభా, ఎన్నికైన 200 మంది శాసనసభ సభ్యులు ఉన్న ఒక ఊహాత్మక రాష్ట్రంలో ప్రతి MLA ఓటు విలువ 100 అవుతుంది.
అర్హులైన ఎన్నికైన MLAలందరి ఓట్ల మొత్తం విలువను పార్లమెంటు ఉభయ సభల్లో ఎన్నికైన సభ్యుల మొత్తం సంఖ్యతో భాగించి, ఎన్నికైన ప్రతి MP ఓటు విలువను లెక్కిస్తారు. భిన్నభాగం సగం కంటే ఎక్కువగా ఉంటే దానిని ఒకటిగా లెక్కిస్తారు; ఇతర భిన్నభాగాలను విస్మరిస్తారు. అందువల్ల ఎన్నికైన ప్రతి MP లోక్‌సభకు చెందినవారైనా, రాజ్యసభకు చెందినవారైనా వారి ఓటు విలువ సమానంగా ఉంటుంది.
ఈ గణనకు వర్తించే జనాభా గణాంకాలు ఇప్పటికీ 1971 జనగణనకు సంబంధించినవే. రాజ్యాంగ (ఎనభై నాలుగవ సవరణ) చట్టం, 2001 ఈ ఏర్పాటును 2026 తర్వాత నిర్వహించే మొదటి జనగణనకు సంబంధించిన గణాంకాలు ప్రచురితమయ్యే వరకు పొడిగించింది. కాబట్టి ఈ స్థిరీకరణ 2026లో స్వయంచాలకంగా ముగియదు. 2022 ఎన్నికలో ప్రతి MP ఓటు విలువ 700గా ఉండేది; రాష్ట్రాల విషయానికొస్తే, ఉత్తరప్రదేశ్ MLA ఓటు విలువ 208 కాగా, సిక్కిం MLA ఓటు విలువ ఏడు.
- ఒకే రాష్ట్రంలోని MLAల ఓటు విలువ సమానంగా ఉంటుంది; అయితే రాష్ట్రాల మధ్య ఈ విలువలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి.
- జనాభాయే జనసంఖ్యాపరమైన ప్రాతిపదికగా ఉంటుంది; భౌగోళిక విస్తీర్ణం లేదా ప్రస్తుతం నమోదైన ఓటర్ల సంఖ్య కాదు.
- MLA, MP ఓటు విలువలను పూర్ణసంఖ్యలకు సవరించే నియమాలు ఒకేలా ఉండవు.
4. ప్రాధాన్యతా ఓటింగ్, ఓట్ల లెక్కింపు మరియు గోప్యత
ఆర్టికల్ 55 ఒకే బదిలీ చేయదగిన ఓటు ద్వారా నైష్పత్తిక ప్రాతినిధ్య పద్ధతిని, రహస్య బ్యాలెట్ ద్వారా ఓటింగ్‌ను నిర్దేశిస్తుంది. భర్తీ చేసేది ఒకే పదవి కాబట్టి, ఆచరణలో ఒక అభ్యర్థి అవసరమైన కోటాను చేరుకునే వరకు ప్రాధాన్యతల ఆధారంగా అభ్యర్థులను తొలగించడం, ఓట్లను బదిలీ చేయడం జరుగుతుంది. నిర్వాచకులు అంకెలతో ప్రాధాన్యతలను సూచిస్తారు: మొదటి ప్రాధాన్యతకు 1, రెండవ ప్రాధాన్యతకు 2, ఆ తర్వాత కూడా ఇదే క్రమంలో సూచిస్తారు.
బ్యాలెట్ చెల్లుబాటు కావడానికి మొదటి ప్రాధాన్యతను గుర్తించడం తప్పనిసరి; ఆ తర్వాతి ప్రతి ప్రాధాన్యతను సూచించడం తప్పనిసరి కాదు. ఒక నిర్వాచకుడి బ్యాలెట్‌కు ఆ నిర్వాచకుడికి కేటాయించిన విలువ ఉంటుంది. అందువల్ల ఓట్ల లెక్కింపు అనేది ఓట్ల విలువకు సంబంధించినది; కేవలం బ్యాలెట్ పత్రాల సంఖ్యకు సంబంధించినది కాదు.
చెల్లుబాటయ్యే ఓట్ల మొత్తం విలువను రెండుతో భాగించి, శేషాన్ని విస్మరించి, వచ్చిన భాగఫలానికి ఒకటి కలపడం ద్వారా గెలుపునకు అవసరమైన కోటాను నిర్ణయిస్తారు. మొదటి ప్రాధాన్యత ఓట్ల లెక్కింపులో ఎవరూ ఈ కోటాను చేరుకోకపోతే, అత్యల్ప ఓటు విలువ పొందిన అభ్యర్థిని తొలగిస్తారు. ఆ అభ్యర్థికి జమ అయిన బ్యాలెట్ పత్రాలను, వాటికి వర్తించే విలువలతో, తదుపరి అందుబాటులో ఉన్న ప్రాధాన్యతల ప్రకారం ఇతర అభ్యర్థులకు బదిలీ చేస్తారు. తదుపరి ప్రాధాన్యత అందుబాటులో లేని బ్యాలెట్ పత్రాలు తదుపరి లెక్కింపునకు పనికిరానివిగా మారతాయి.
రాజకీయ పార్టీలు అభ్యర్థులకు మద్దతు ప్రకటించవచ్చు; అయితే, చట్టసభ సభ్యులపై విధించే బంధనకరమైన విప్ ద్వారా ఓటర్లను నిర్బంధించలేవు. ఈ ఎన్నికలో పార్టీ సమర్థించిన అభ్యర్థికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయడం వల్ల పదవ షెడ్యూల్ కింద అనర్హత వర్తించదు. రాజ్యసభ ఎన్నికలకు భిన్నంగా, రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో బహిరంగ బ్యాలెట్ కాకుండా రహస్య బ్యాలెట్ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు.
- అవసరమైన మెజారిటీ చెల్లుబాటయ్యే ఓట్ల విలువపై ఆధారపడి ఉంటుంది; నిర్వాచక గణంలోని మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యపై కాదు.
- ఓట్ల బదిలీ అవసరమైనప్పుడే రెండవ ప్రాధాన్యత ఓట్లు ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటాయి.
5. ఎన్నికల సమయపాలన, ఖాళీలు మరియు ఎన్నికల వివాదాలు
అధికరణం 56 ప్రకారం, రాష్ట్రపతి పదవీ బాధ్యతలు చేపట్టిన రోజు నుంచి ఐదేళ్ల పదవీకాలం ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, వారసుడు పదవీ బాధ్యతలు చేపట్టే వరకు ప్రస్తుత రాష్ట్రపతి పదవిలో కొనసాగుతారు. అధికరణం 57 ప్రకారం, రాష్ట్రపతిగా పనిచేసిన వ్యక్తి రాజ్యాంగ నిబంధనలకు లోబడి తిరిగి ఎన్నిక కావడానికి అర్హులు; రాజ్యాంగంలో రెండు పదవీకాలాల పరిమితి లేదు.
అధికరణం 62 ప్రకారం, సాధారణ పదవీకాలం ముగియడం వల్ల ఏర్పడే ఖాళీని భర్తీ చేయడానికి నిర్వహించే ఎన్నికను పదవీకాలం ముగిసేలోపే పూర్తి చేయాలి. మరణం, రాజీనామా, పదవి నుంచి తొలగింపు లేదా ఇతర కారణాల వల్ల ఖాళీ ఏర్పడితే, వీలైనంత త్వరగా, తప్పనిసరిగా ఆరు నెలల్లోపు ఎన్నిక నిర్వహించాలి. అటువంటి ఖాళీని భర్తీ చేయడానికి ఎన్నికైన వ్యక్తికి పూర్తి ఐదేళ్ల పదవీకాలం లభిస్తుంది; అంతకుముందు పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి మిగిలిన పదవీకాలానికి మాత్రమే అది పరిమితం కాదు.
అధికరణం 71 ప్రకారం, రాష్ట్రపతి ఎన్నికకు సంబంధించిన సందేహాలు, వివాదాలను సుప్రీంకోర్టు పరిష్కరిస్తుంది; దాని నిర్ణయమే అంతిమం. చట్టబద్ధమైన నిబంధనల చట్రంలో ఎన్నికల పిటిషన్ ద్వారా ఎన్నికను సవాలు చేయవచ్చు. న్యాయస్థానం ఎన్నికను చెల్లనిదిగా ప్రకటించినప్పటికీ, ఆ నిర్ణయానికి ముందు రాష్ట్రపతి నిర్వహించిన అధికారిక చర్యలు ఆ కారణం వల్ల చెల్లనివి కావు.
ఎలక్టోరల్ కాలేజీ సభ్యులలో ఖాళీ ఉందనే కారణంతో మాత్రమే ఎన్నికను సవాలు చేయడాన్ని అధికరణం 71(4) నిరోధిస్తుంది. రాష్ట్రపతి ఎన్నికల రిఫరెన్స్, 1974లో, ఒక రాష్ట్ర శాసనసభ రద్దయినందున రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన గడువును మించి ఎన్నికను వాయిదా వేయడం సమర్థనీయం కాదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. చట్టసభల ప్రాతినిధ్యం అసంపూర్ణంగా ఉన్నప్పటికీ, కేంద్ర కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ నిరంతర కొనసాగింపును ఇది పరిరక్షిస్తుంది.
- అధికరణం 60 రాష్ట్రపతి ప్రమాణ స్వీకారాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి లేదా ఆయన గైర్హాజరీలో అందుబాటులో ఉన్న సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులలో అత్యంత సీనియర్ న్యాయమూర్తి రాష్ట్రపతితో ప్రమాణ స్వీకారం చేయిస్తారు.
- ఎన్నికల వివాదాలు, రాజ్యాంగ ఉల్లంఘనకు సంబంధించి అధికరణం 61 కింద చేపట్టే అభిశంసన ప్రక్రియకు భిన్నమైనవి.
రాష్ట్రపతి ఎన్నిక ప్రక్రియ
- 1. ఎన్నికల సంఘం ఎన్నికల షెడ్యూల్‌ను ప్రకటిస్తుంది; ఎన్నికల నోటిఫికేషన్ జారీ అవుతుంది.
- 2. అభ్యర్థులు అవసరమైన ప్రతిపాదకులు, బలపరిచేవారి సంతకాలు మరియు డిపాజిట్‌తో నామినేషన్లను దాఖలు చేస్తారు.
- 3. నామినేషన్ల పరిశీలన జరుగుతుంది; అనంతరం ఉపసంహరణకు గడువు ఉంటుంది.
- 4. ఎన్నికలో పోటీ ఉన్నట్లయితే, అర్హులైన ఓటర్లు రహస్య ప్రాధాన్యతా బ్యాలెట్ ద్వారా ఓటు వేస్తారు.
- 5. నిర్దేశించిన ఓటు విలువల ఆధారంగా మొదటి ప్రాధాన్యత ఓట్లను లెక్కిస్తారు.
- 6. అవసరమైతే, ఓట్ల లెక్కింపు నిబంధనల ప్రకారం అభ్యర్థుల తొలగింపు, ఓట్ల బదిలీ కొనసాగుతాయి; ఫలితాన్ని ప్రకటిస్తారు.
| వర్గం | అర్హులేనా? | కారణం |
|---|---|---|
| లోక్‌సభ, రాజ్యసభలకు ఎన్నికైన సభ్యులు | అవును | అధికరణం 54 ప్రకారం స్పష్టంగా చేర్చబడ్డారు |
| పార్లమెంటుకు నామినేట్ అయిన సభ్యులు | కాదు | అధికరణం 54లో ఎన్నికైన పార్లమెంటు సభ్యులను మాత్రమే చేర్చారు |
| రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఎన్నికైన సభ్యులు | అవును | ఎలక్టోరల్ కాలేజీలో రాష్ట్రాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు |
| ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి శాసనసభలకు ఎన్నికైన సభ్యులు | అవును | రాజ్యాంగంలో స్పష్టంగా చేర్చబడ్డారు |
| శాసనమండలి సభ్యులు | కాదు | ఎన్నికైన శాసనసభ సభ్యుల ద్వారానే రాష్ట్రాలు పాల్గొంటాయి |
| శాసనసభలకు నామినేట్ అయిన సభ్యులు | కాదు | ఎన్నికైన శాసనసభ సభ్యులు మాత్రమే అర్హులు |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
2022 రాష్ట్రపతి ఎన్నిక
ద్రౌపది ముర్ము, యశ్వంత్ సిన్హాను ఓడించి భారతదేశపు తొలి గిరిజన రాష్ట్రపతి అయ్యారు. MP ఓటు విలువ 2017లో 708 ఉండగా, ఈ ఎన్నికలో 700గా ఉంది. జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ అనంతరం ఎలక్టోరల్ కాలేజీలో వచ్చిన మార్పు, MP ఓటు విలువను రాజ్యాంగం శాశ్వతంగా నిర్ణయించలేదని, దానిని ప్రతిసారీ కొత్తగా లెక్కిస్తారని వివరిస్తుంది.
1974 రాష్ట్రపతి ఎన్నికకు సంబంధించిన సలహా నివేదన
గుజరాత్ శాసనసభ రద్దు కావడంతో, ఆ సభకు ఎన్నికైన ప్రజాప్రతినిధులు లేకుండానే రాష్ట్రపతి ఎన్నిక నిర్వహించవచ్చా అనే ప్రశ్న తలెత్తింది. రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన గడువులోగా ఎన్నిక జరగాల్సిందేనని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది. ఎన్నికల గణంలో ఖాళీలు ఉన్నంత మాత్రాన సకాలంలో వారసుడిని ఎన్నుకోవాలనే నిబంధన అమలు నిలిచిపోదు.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది వారిలో రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ఎవరు ఓటు వేయవచ్చు? 1. ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుడు 2. నామినేట్ అయిన లోక్‌సభ సభ్యుడు, ఎవరైనా ఉంటే 3. ఎన్నికైన పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు 4. ఎన్నికైన రాష్ట్ర శాసనమండలి సభ్యుడు
- A. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- B. 1, 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 4 మాత్రమే
- D. 1, 3 మరియు 4 మాత్రమే
ప్రశ్న 2
ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ఎన్నికైన ప్రతి MP ఓటు విలువ సమానంగా ఉంటుంది. 2. భారతదేశవ్యాప్తంగా ఎన్నికైన ప్రతి MLA ఓటు విలువ సమానంగా ఉంటుంది. 3. జనాభా ప్రాతిపదిక 2026లో స్వయంచాలకంగా తాజా జనగణనకు మారుతుంది. వీటిలో ఏది సరైనది?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1 మరియు 3 మాత్రమే
ప్రశ్న 3
ఒక రాష్ట్రపతి పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన రెండు సంవత్సరాల తర్వాత రాజీనామా చేశారు. రాజ్యాంగపరమైన స్థితిని ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
- A. వారసుడు మిగిలిన మూడు సంవత్సరాలు మాత్రమే పదవిలో ఉంటారు.
- B. ఆరు నెలల్లోగా ఎన్నిక నిర్వహించాలి; వారసుడికి పూర్తి ఐదేళ్ల పదవీకాలం లభిస్తుంది.
- C. ఉపరాష్ట్రపతి స్వయంచాలకంగా ఐదేళ్లపాటు రాష్ట్రపతి అవుతారు.
- D. పార్లమెంటు తీర్మానం ద్వారా వారసుడి పదవీకాలాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
మెయిన్స్: రాష్ట్రపతిని ఎన్నుకునే విధానం భారత పార్లమెంటరీ, సమాఖ్య రాజ్యాంగ నిర్మాణాన్ని ఎలా ప్రతిబింబిస్తుందో వివరించండి. ఈ పదవి నిరంతర కొనసాగింపును నిర్ధారించే రక్షణలను చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- పరోక్ష ఎన్నికను పార్లమెంటరీ కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థలో రాష్ట్రపతి రాజ్యాంగపరమైన స్థానంతో అనుసంధానించండి.
- అధికరణం 54 ప్రకారం కేంద్రం, రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యాన్ని వివరించండి.
- అధికరణం 55 ప్రకారం ఓట్లకు నిర్దిష్ట విలువలను కేటాయించే విధానాన్ని, కేంద్రం–రాష్ట్రాల మధ్య సుమారు సమానత్వాన్ని చర్చించండి.
- ప్రాధాన్యతా క్రమంలో ఓటు వేయడం, రహస్య ఓటింగ్, కట్టుబడి ఉండాల్సిన పార్టీ విప్ నుంచి మినహాయింపును ప్రస్తావించండి.
- పదవి కొనసాగింపు, గడువులు, కొత్త పదవీకాలాలకు సంబంధించి అధికరణాలు 56, 62ను వివరించండి.
- అధికరణం 71ను, 1974 రాష్ట్రపతి ఎన్నికకు సంబంధించిన సలహా నివేదనను ప్రస్తావించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India, Articles 52–62, 71 and 324, Legislative Department.
- Election Commission of India: Election to the Office of President of India, 2022, and presidential election FAQs.
- Presidential and Vice-Presidential Elections Act, 1952, India Code.
- Presidential and Vice-Presidential Elections Rules, 1974.
- NCERT, Indian Constitution at Work, chapter on the Executive.
- Supreme Court of India, In re Presidential Election, 1974.