![సవరించిన కోపర్నికస్ సెంటినెల్ డేటా [2019] ఇందులో ఉంది; సెంటినెల్ హబ్ ద్వారా ప్రాసెస్ చేయబడింది. బారెన్ అగ్నిపర్వతం, బారెన్ ద్వీపం, అండమాన్ మరియు నికోబార్ ద్వీపాలు, భారతదేశం](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Barren_Volcano%2C_Barren_Island%2C_Andaman_and_Nicobar_Islands%2C_India%E2%80%94Cropped.png?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=imageinfo&utm_content=thumbnail_unscaled)
సవరించిన కోపర్నికస్ సెంటినెల్ డేటా [2019] ఇందులో ఉంది; సెంటినెల్ హబ్ ద్వారా ప్రాసెస్ చేయబడింది. బారెన్ అగ్నిపర్వతం, బారెన్ ద్వీపం, అండమాన్ మరియు నికోబార్ ద్వీపాలు, భారతదేశం
Credit: SentinelHub · CC BY 2.0 · source

Map study
భారతదేశ భౌతిక విభాగాలు: పర్వతాలు, మైదానాలు, పీఠభూమి, ఎడారి, తీరప్రాంతం మరియు ద్వీపాలను గుర్తించండి. భూస్వరూప ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రాంతీయ భూ ఉపరితల స్వరూపాన్ని ఉపయోగించండి; ఇది స్థానిక భూస్వరూప శాస్త్ర సర్వే కాదు.
- ప్రాంతీయ నమూనాలను విశ్లేషించే ముందు పటంలోని చిహ్నాల వివరణను, ప్రామాణిక తేదీని చదవండి.
- పటాన్ని వ్యాసంలోని అంశంతో అనుసంధానించండి; ప్రస్తుత పరిపాలనా సరిహద్దులను లేదా డేటాను విడిగా ధృవీకరించుకోండి.
Credit: Vigneshdm1990 · CC BY-SA 4.0 · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.
1. విస్తరణ మరియు భూస్వరూపశాస్త్ర వర్గీకరణ
నీటితో చుట్టుముట్టబడి, ఖండం కంటే చిన్నదిగా ఉండే భూభాగాన్ని ద్వీపం అంటారు. భారతదేశ ద్వీపాలను వాటి స్థానం, ఆవిర్భావం అనే రెండు అంశాల ఆధారంగా అధ్యయనం చేయడం ఉత్తమం. ప్రధాన భూభాగానికి దూరంగా సముద్రంలో ఉన్న రెండు ప్రధాన ద్వీపసమూహాలు—బంగాళాఖాతం ఆగ్నేయ భాగంలోని అండమాన్ మరియు నికోబార్, అరేబియా సముద్రం ఆగ్నేయ భాగంలోని లక్షద్వీప్. ప్రధాన భూభాగ తీరంవెంబడి, నదీముఖాలు, లగూన్లలో, ప్రధాన నదుల్లో చిన్న ద్వీపాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల, వీటన్నింటి ఆవిర్భావాన్ని ఒకే ప్రక్రియ ద్వారా వివరించలేం.
అండమాన్–నికోబార్ ద్వీపశ్రేణి క్రియాశీల భూవిరూపక ద్వీపచాప ప్రాంతానికి చెందినది. లక్షద్వీప్ ప్రధానంగా సముద్రంలో మునిగిపోయిన అగ్నిపర్వత పునాదులపై అభివృద్ధి చెందిన పగడపు నిర్మాణాలతో కూడి ఉంది. తీర ద్వీపాలు శిలా ఉద్గత భాగాలు, అవక్షేపాల సంచయాలు, అవరోధ నిర్మాణాలు లేదా నీటి ద్వారా వేరుపడిన తీర భూభాగపు భాగాలు కావచ్చు. నిక్షేపణ, నదీపాయల స్థానమార్పు ద్వారా నదీ ద్వీపాలు ఏర్పడతాయి. ముఖ్యంగా బ్రహ్మపుత్ర వంటి అధిక అవక్షేపాలను మోసుకొచ్చే పెద్ద నదుల్లో ఇవి అభివృద్ధి చెందుతాయి.
పటాల ఆధారిత ప్రశ్నల కోసం ద్వీపాలను వాటి చుట్టూ ఉన్న జలభాగాలు, పొరుగు దేశాలు, జలసంధులతో అనుసంధానించి అధ్యయనం చేయాలి. అండమాన్ సముద్రం అండమాన్–నికోబార్ ద్వీపశ్రేణికి తూర్పున ఉంది. లక్షద్వీప్ భారతదేశ నైరుతి తీరానికి ఆవల ఉంది. శ్రీలంకను ఆగ్నేయ భారతదేశం నుంచి పాక్ జలసంధి, మన్నార్ అఖాత ప్రాంతం వేరుచేస్తాయి. సముద్రంలోని ప్రతి భూభాగాన్నీ పగడపు నిర్మాణంగా లేదా ప్రతి జలసంధినీ అంతర్జాతీయ సరిహద్దుగా పరిగణించకూడదు.
- భూవిరూపక్రియల వల్ల ఏర్పడిన ద్వీప చాప వ్యవస్థ: అండమాన్ మరియు నికోబార్ ద్వీపాలు.
- పగడపు ద్వీపాలు మరియు వలయాకార పగడపు దిబ్బలు (అటాల్స్): లక్షద్వీప్.
- తీరప్రాంత మరియు నదీముఖ ద్వీపాలు: పాంబన్, డయ్యూ, సాగర్ మరియు శ్రీహరికోట.
- నదీ ద్వీపాలు: బ్రహ్మపుత్ర నదిలోని మజులి, ఉమానంద.
2. అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులు
అండమాన్–నికోబార్ ద్వీపసమూహం మయన్మార్ మరియు సుమత్రా మధ్య సుమారుగా ఉత్తర–దక్షిణ దిశలో విస్తరించిన ద్వీపశ్రేణి. ఇది అరకాన్ యోమా–అండమాన్–నికోబార్–సుమత్రా భూవిరూపక మండల కొనసాగింపుతో సంబంధం కలిగి ఉంది. విస్తృత సుండా ఫలక వ్యవస్థలో బర్మా సూక్ష్మఫలకం కిందకు భారత ఫలకం అధోగమనం చెందడం ఈ ప్రాంతంలోని భూకంపాలు, భూస్వరూప వికృతీకరణ, అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలకు కారణం. ప్రధాన ద్వీపాలు ఎక్కువగా ముడతలు పడిన అవక్షేప శిలలు, వాటికి సంబంధించిన భౌగోళిక నిర్మాణాలతో కూడి ఉన్నాయి; ప్రతి ద్వీపాన్నీ అగ్నిపర్వత శంకువుగా వర్ణించడం సరికాదు.
అండమాన్ సమూహంలో ఉత్తర, మధ్య, దక్షిణ అండమాన్ దీవులు ఉన్నాయి. ఈ మూడింటినీ కలిపి గ్రేట్ అండమాన్ అంటారు. వీటికి మరింత దక్షిణాన ఉన్న లిటిల్ అండమాన్ కూడా ఈ సమూహంలో భాగమే. డంకన్ పాసేజ్ దక్షిణ అండమాన్ మరియు లిటిల్ అండమాన్లను వేరుచేస్తుంది. టెన్ డిగ్రీ చానల్ లిటిల్ అండమాన్ను నికోబార్ సమూహం నుంచి వేరుచేస్తుంది. ముఖ్యమైన నికోబార్ దీవుల్లో కార్ నికోబార్, నాన్కౌరీ, కచ్చల్, లిటిల్ నికోబార్, గ్రేట్ నికోబార్ ఉన్నాయి. ఉత్తర అండమాన్లోని సుమారు 732 మీటర్ల ఎత్తున్న సాడిల్ శిఖరం ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం.
ప్రధాన అండమాన్ ద్వీపశ్రేణికి తూర్పున ఉన్న బారెన్ దీవిలో భారతదేశంలో నిర్ధారితమైన ఏకైక క్రియాశీల అగ్నిపర్వతం ఉంది. మరింత ఈశాన్యంగా ఉన్న నార్కొండమ్ కూడా అగ్నిపర్వత మూలం కలిగిన దీవి. గ్రేట్ నికోబార్లో ఇందిరా పాయింట్, గలాథియా మరియు క్యాంప్బెల్ బే జాతీయ ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి. ఎగుడుదిగుడుగా ఉండే భూస్వరూపం, అధిక వర్షపాతం, ఉష్ణమండల సతతహరిత అడవులు, మడ అడవులు, తీరాన్ని ఆనుకుని ఉండే పగడపు దిబ్బలు ఈ ద్వీపసమూహంలోని అధిక భాగానికి ప్రత్యేక లక్షణాలు. ఇక్కడి చిన్న పరీవాహక ప్రాంతాల వల్ల ప్రధాన భూభాగంలో కనిపించే విస్తృత నదీ వ్యవస్థలకు బదులుగా చిన్న ప్రవాహాలు ఏర్పడతాయి.
- సిక్స్ డిగ్రీ చానల్ అని కూడా పిలిచే గ్రేట్ చానల్, గ్రేట్ నికోబార్ మరియు సుమత్రా మధ్య ఉంది.
- ప్రిపారిస్ చానల్ మయన్మార్ ప్రధాన భూభాగం మరియు ప్రిపారిస్ ద్వీపం మధ్య ఉంది; ఇది అండమాన్ మరియు నికోబార్లను వేరుచేసే జలసంధి కాదు.
- సెప్టెంబర్ 2024లో పోర్ట్ బ్లెయిర్ పేరును శ్రీ విజయ పురంగా మార్చారు.
3. లక్షద్వీప్ మరియు పగడపు దీవుల ఆవిర్భావం
సుమారు 32 చదరపు కిలోమీటర్ల భూవిస్తీర్ణంతో లక్షద్వీప్ భారతదేశంలో వైశాల్యపరంగా అతి చిన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతం. దీని అధికారిక భౌగోళిక వివరణలో 36 దీవులు, 12 వలయాకార పగడపు దిబ్బలు (అటాల్స్), మూడు దిబ్బలు, ఐదు నీటిలో మునిగిన గట్టులు ఉన్నాయి. ఈ సంఖ్యలు వేర్వేరు భౌగోళిక విభాగాలను సూచిస్తాయి; వీటన్నింటినీ వేర్వేరు దీవుల సంఖ్యలుగా భావించి కలపకూడదు. ఈ దీవులు లక్షద్వీప్–మాల్దీవులు–చాగోస్ సముద్రాంతర్గత పర్వతశ్రేణి వ్యవస్థ ఉత్తర భాగంలో ఉన్నాయి. కొండలతో కూడిన అండమాన్, నికోబార్ దీవులకు భిన్నంగా, ఇవి సాధారణంగా తక్కువ ఎత్తులో ఉంటాయి.
పగడపు పాలిప్లు కాల్షియం కార్బోనేట్ అస్థిపంజరాలను నిర్మిస్తాయి; ఇవి పేరుకుపోయి పగడపు దిబ్బలుగా ఏర్పడతాయి. దిబ్బలను నిర్మించే పగడాలు సాధారణంగా వెచ్చగా, లోతు తక్కువగా, స్వచ్ఛంగా, లవణీయంగా ఉండి, సూర్యకాంతి బాగా అందే ఉష్ణమండల జలాల్లో వృద్ధి చెందుతాయి. అధిక అవక్షేప నిక్షేపణ, మంచినీటి ప్రవాహం వచ్చి చేరడం, దీర్ఘకాలిక ఉష్ణ ఒత్తిడి పగడపు దిబ్బల పెరుగుదలను నిరోధించవచ్చు. అటాల్ అనేది లగూన్ను చుట్టుముట్టి ఉండే వలయాకార లేదా దాదాపు వలయాకార పగడపు దిబ్బ; దీనిపై కొన్నిసార్లు ఇరుకైన ఇసుక దీవులు ఉంటాయి. లక్షద్వీప్లోని లగూన్లు, పగడపు దిబ్బల సమతల భాగాలు, సముద్ర తీరాలు పగడాల పెరుగుదల, అలలు, సముద్ర ప్రవాహాలు, అవక్షేపాల రవాణా మధ్య పరస్పర చర్యలను ప్రతిబింబిస్తాయి.
డార్విన్ భూఅవనమన నమూనా ప్రకారం, అగ్నిపర్వత దీవి చుట్టూ ఉన్న తీరానుబంధ పగడపు దిబ్బ, దాని పునాది కుంగుతుండగా పగడాల పెరుగుదల పైకి కొనసాగడం వల్ల, అవరోధ పగడపు దిబ్బగా, చివరకు అటాల్గా పరిణామం చెందవచ్చు. పగడపు దిబ్బల వాస్తవ పరిణామ చరిత్రలో సముద్రమట్ట మార్పులు, క్రమక్షయం కూడా పాత్ర పోషిస్తాయి. కవరత్తి పరిపాలనా రాజధాని కాగా, మినికాయ్ తొమ్మిది డిగ్రీల ఛానల్కు అవతల దక్షిణాన విడిగా ఉంది. తక్కువ ఎత్తు, పరిమితమైన కటకాకార భూగర్భ మంచినీటి పొరలు, పగడపు దిబ్బలపై ఆధారపడటం వల్ల ఈ దీవులు క్రమక్షయం, లవణజల చొరబాటు, వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలకు ప్రత్యేకంగా సున్నితంగా ఉంటాయి.
- 1973 వరకు లక్షద్వీప్ను లక్కడివ్, మినికాయ్ మరియు అమిన్దివి దీవులు అని పిలిచేవారు.
- మినికాయ్, ఎనిమిది డిగ్రీల ఛానల్కు అవతల మాల్దీవులకు ఉత్తరాన ఉంది.
- లగూన్ అనేది పగడపు దిబ్బ, అవరోధం లేదా అటువంటి భౌగోళిక నిర్మాణం ద్వారా బహిరంగ సముద్రం నుంచి వేరుపడిన లోతు తక్కువగా ఉండే జలాశయం.
4. తీరప్రాంత, లగూన్ మరియు నదీ దీవులు
తీరప్రాంత దీవులు రెండు ప్రధాన ద్వీపసమూహాలకు భిన్నమైన ప్రక్రియలను ప్రతిబింబిస్తాయి. రామేశ్వరం దీవి అని కూడా పిలిచే పాంబన్, తమిళనాడు తీరానికి సమీపంలో పాక్ జలసింధుశాఖ మరియు మన్నార్ సింధుశాఖ ప్రాంతం మధ్య ఉంది. ఆడమ్స్ బ్రిడ్జ్ అనేది పాంబన్ మరియు శ్రీలంకలోని మన్నార్ దీవి మధ్య ఉన్న నిస్సార జలాల్లోని ఇసుక మేటల శ్రేణి. మన్నార్ సింధుశాఖ సముద్ర జాతీయ ఉద్యానవనంలో 21 దీవులు, వాటితో అనుబంధంగా ఉన్న పగడపు దిబ్బలు, సముద్ర గడ్డి మైదానాలు సహా సముద్ర ఆవాసాలు ఉన్నాయి.
శ్రీహరికోట ఆంధ్రప్రదేశ్లో పులికాట్ సరస్సు, బంగాళాఖాతం మధ్య ఉన్న అవరోధ ద్వీపం. ఇక్కడ సతీశ్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం ఉంది. సాగర్ ద్వీపం పశ్చిమ బెంగాల్లోని హుగ్లీ నదీముఖ ప్రాంతంలో ఉంది. విస్తృతమైన సుందర్బన్స్ ప్రాంతంలో అవక్షేప నిక్షేపణ, క్రమక్షయం, నదీపాయల మార్పుల వల్ల రూపుదిద్దుకున్న అనేక పోటుపాటు ద్వీపాలు ఉన్నాయి. డయ్యూ గుజరాత్లోని కాఠియావార్ తీరానికి సమీపంలో ఉన్నప్పటికీ, పరిపాలనాపరంగా దాద్రా మరియు నగర్ హవేలీ మరియు డామన్ మరియు డయ్యూ కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి చెందినది.
అస్సాంలోని మజులి బ్రహ్మపుత్ర నదీ వ్యవస్థలో ఉన్న ఒక పెద్ద జనావాస నదీ ద్వీపం. మారుతూ ఉండే దీని తీరాలు, నదీ ద్వీపాలు శాశ్వతంగా స్థిరంగా ఉండే భూస్వరూపాలు కావని, నిక్షేపణ, క్రమక్షయ ప్రక్రియలతో నిరంతరం మారే భూస్వరూపాలని తెలియజేస్తాయి. గువాహటి సమీపంలోని ఉమానంద ఒక చిన్న శిలామయ నదీ ద్వీపం. వీటిని చార్ల నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి. చార్లు తరచుగా అస్థిరమైన ఇసుక మేటలు లేదా అవక్షేప ద్వీపాలుగా ఉంటాయి. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద నదీ ద్వీపం అనే ప్రకటనల విషయంలో జాగ్రత్త అవసరం; ఎందుకంటే నిర్వచనాలు, కొలిచిన విస్తీర్ణాలు మారుతూ ఉంటాయి.
5. పర్యావరణ ప్రాధాన్యం, విపత్తు ముప్పులు మరియు వ్యూహాత్మక భౌగోళికత
భారతదేశ ద్వీపాలు పగడపు దిబ్బలు, మడ అడవులు, సముద్ర గడ్డి మైదానాలు, అత్యంత పరిమిత స్థానిక ప్రాంతాలకే చెందిన భూచర జాతులకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్నాయి. భౌగోళిక వేర్పాటు స్థానికతను (endemism) ప్రోత్సహిస్తుంది. నార్కొండం హార్న్బిల్, నికోబార్ మెగాపోడ్ ఇందుకు ఉదాహరణలు. పగడపు దిబ్బలు అలల శక్తిని తగ్గిస్తాయి; మడ అడవులు తీరాలను స్థిరపరుస్తాయి; సముద్ర గడ్డి మైదానాలు డుగాంగ్లకు ఆహార ప్రదేశాలను అందిస్తాయి. ఈ ఆవాసాలు పరస్పర అనుసంధానంతో పనిచేస్తాయి. అందువల్ల పూడిక తవ్వకం, అవక్షేపాల విడుదల లేదా తీరప్రాంత నిర్మాణాలు ప్రాజెక్టు స్థలానికి వెలుపల కూడా పర్యావరణ ప్రక్రియలను ప్రభావితం చేయవచ్చు.
ద్వీప సమూహాల మధ్య విపత్తు ముప్పులకు గురయ్యే స్థాయి భిన్నంగా ఉంటుంది. అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులు వాటి భూఫలక చలన సంబంధిత స్థితి కారణంగా తీవ్రమైన భూకంప, సునామీ ముప్పులను ఎదుర్కొంటున్నాయి. లక్షద్వీప్ ముఖ్యంగా తీరప్రాంత వరదలు, అలల ప్రభావం, మంచినీటి కొరత, పగడాల విరంజనానికి గురయ్యే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. తుఫానులు, ఆక్రమణకారి జాతులు, వ్యర్థాల పేరుకుపోవడం, మితిమీరిన పర్యాటకం ఈ రెండు ద్వీప సమూహాలనూ ప్రభావితం చేయవచ్చు. అందువల్ల నిర్వహణలో భరణ సామర్థ్య అంచనాలు, మంచినీటి సంరక్షణ, పగడపు దిబ్బల పర్యవేక్షణ, ముందస్తు హెచ్చరికలు, స్థానిక తీరప్రాంత ప్రక్రియలకు అనువైన నిర్మాణాలు అవసరం.
వ్యూహాత్మకంగా, అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులు మలక్కా జలసంధికి చేరుకునే మార్గాలపై నిఘా ఉంచగల స్థానంలో ఉన్నాయి. లక్షద్వీప్ అరేబియా సముద్రంలోని నౌకాయాన మార్గాలకు సమీపంలో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర న్యాయ ఒప్పందం కింద, దాని నియమాలు, సరిహద్దుల నిర్ధారణకు లోబడి, సముద్ర సంబంధిత హక్కులను పొందడంలో ద్వీప భూభాగాలు తోడ్పడతాయి. ద్వీప తీర నియంత్రణ మండల నోటిఫికేషన్లు ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధిత తీరప్రాంత నియంత్రణ వ్యవస్థను అందిస్తాయి. సంరక్షణ చర్యలు సెంటినెలీస్తో సహా స్థానిక ఆదివాసీ సముదాయాలను గౌరవించడంతోపాటు, అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవుల (ఆదిమ తెగల పరిరక్షణ) నియమావళి, 1956 కింద ఉన్న ఆంక్షలను కూడా పాటించాలి.
డార్విన్ అవనమన నమూనా ప్రకారం అటాల్ ఆవిర్భావం — సరళీకృత వివరణ
- 1. అగ్నిపర్వత ద్వీపం ఉష్ణమండల సముద్రంలో తక్కువ లోతులో ఒక పునాదిని అందిస్తుంది.
- 2. దాని తీరం వెంబడి పగడాలు వృద్ధి చెంది తీర పగడపు దిబ్బను ఏర్పరుస్తాయి.
- 3. పగడపు దిబ్బ పైకి పెరుగుతూనే ఉండగా, ద్వీపం క్రమంగా కుంగిపోతుంది.
- 4. కుచించుకుపోతున్న ద్వీపానికి, ఈ ప్రక్రియలో ఏర్పడిన అవరోధ పగడపు దిబ్బకు మధ్య లగూన్ ఏర్పడుతుంది.
- 5. మధ్యలోని ద్వీపం నీటిలో మునిగిపోగా, లగూన్ చుట్టూ వలయాకార పగడపు దిబ్బ (అటాల్) మిగిలిపోతుంది.
| లక్షణం | అండమాన్ మరియు నికోబార్ | లక్షద్వీప్ |
|---|---|---|
| స్థానం | బంగాళాఖాతం మరియు దానిని ఆనుకుని ఉన్న అండమాన్ సముద్రం | అరేబియా సముద్రం |
| భౌగోళిక నిర్మాణ స్వభావం | భూవిరూపక్రియల వల్ల ఏర్పడిన ద్వీప చాప వ్యవస్థ; కొన్ని అగ్నిపర్వత ద్వీపాలు | నీటిలో మునిగిన అగ్నిపర్వత పునాదులపై ఏర్పడిన పగడపు నిర్మాణాలు |
| భూ ఉపరితల స్వరూపం | ప్రధానంగా కొండలు, అడవులతో కూడిన ప్రాంతం | తక్కువ ఎత్తులో ఉన్న పగడపు ద్వీపాలు |
| ముఖ్యమైన సముద్ర మార్గం | పది డిగ్రీల ఛానల్: అండమాన్–నికోబార్ ద్వీప సమూహాలను వేరు చేస్తుంది | తొమ్మిది డిగ్రీల ఛానల్: మినికాయ్ను ప్రధాన ద్వీప సమూహం నుంచి వేరు చేస్తుంది |
| ప్రధాన భౌతిక దుర్బలతలు | భూకంపాలు, సునామీలు మరియు వాలుల అస్థిరత్వం | తీరప్రాంత వరదలు, క్రమక్షయం మరియు మంచినీరు లవణీకరణకు గురికావడం |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
2004 హిందూ మహాసముద్ర సునామీ మరియు నికోబార్ దీవులు
26 డిసెంబర్ 2004న సంభవించిన సుమత్రా–అండమాన్ భూకంపం విధ్వంసకర సునామీని సృష్టించింది. నికోబార్ దీవుల్లోని కొన్ని ప్రాంతాలు, ఇందిరా పాయింట్ ప్రాంతంతో సహా, భూవివర్తన సంబంధిత కుంగుదలకు గురయ్యాయి. ఇందిరా పాయింట్ వద్ద దీపస్తంభం పరిసరాలు ముంపునకు గురయ్యాయి. భూపటలంలో ఆకస్మిక కదలికలు తీరరేఖలను ఎలా మార్చగలవో, సునామీ నష్టాన్ని ఎలా పెంచగలవో ఈ ఘటన చూపిస్తుంది. సముద్ర ఆధారిత హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, స్థానిక ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించే ప్రణాళికల అవసరాన్ని కూడా ఇది మరింత బలపరిచింది.
లక్షద్వీప్ మరియు 1998 పగడాల విరంజన ఘటన
1998లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన పగడాల విరంజన ఘటన సమయంలో సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం వల్ల లక్షద్వీప్లో పగడాలు తీవ్ర విరంజనానికి గురై మరణించాయి. స్థానిక పరిస్థితులు, పర్యావరణ వ్యవస్థల పునరుద్ధరణ సామర్థ్యాల్లోని తేడాల కారణంగా దిబ్బల పునరుద్ధరణలో వ్యత్యాసాలు కనిపించాయి. పగడాలు తమ సహజీవన శైవలాలను లేదా వాటి వర్ణద్రవ్యాలను కోల్పోవడాన్ని విరంజనం అంటారు. ఇది తప్పనిసరిగా తక్షణ మరణాన్ని సూచించదు; అయితే దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి పగడాల మరణానికి దారితీసి, పగడపు దిబ్బలపై ఆధారపడిన మత్స్య సంపదను, తీర రక్షణను బలహీనపరచవచ్చు.
గత సంవత్సర ప్రశ్నలు
UPSC ప్రిలిమ్స్ 2014
పది డిగ్రీల ఛానల్ ఏ దీవుల జంటను వేరుచేస్తుంది?
- A. అండమాన్ మరియు నికోబార్
- B. నికోబార్ మరియు సుమత్రా
- C. మాల్దీవులు మరియు లక్షద్వీప్
- D. సుమత్రా మరియు జావా
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. డంకన్ పాసేజ్ — దక్షిణ అండమాన్ మరియు లిటిల్ అండమాన్; 2. తొమ్మిది డిగ్రీల ఛానల్ — మినికాయ్ మరియు ప్రధాన లక్షద్వీప్ దీవుల సమూహం; 3. ఎనిమిది డిగ్రీల ఛానల్ — గ్రేట్ నికోబార్ మరియు సుమత్రా. ఏ జతలు సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
పగడపు దీవులకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. అటాల్ సాధారణంగా ఒక లాగూన్ను చుట్టుముట్టి ఉంటుంది. 2. దిబ్బలను నిర్మించే పగడాలు సాధారణంగా అత్యంత బురదగా ఉండే మంచినీటిలో బాగా వృద్ధి చెందుతాయి. 3. అగ్నిపర్వత పునాది కుంగిపోవడం అటాల్ ఏర్పడటానికి దోహదపడవచ్చు. ఏ వాక్యాలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 3
క్రింది జతలలో ఏది తప్పుగా జతపరచబడింది?
- A. శ్రీహరికోట — పులికాట్ సరస్సును ఆనుకొని ఉన్న అవరోధ ద్వీపం
- B. మజులి — అస్సాంలోని నదీ ద్వీపం
- C. ఇందిరా పాయింట్ — లిటిల్ అండమాన్
- D. బారెన్ దీవి — క్రియాశీల అగ్నిపర్వతం
మెయిన్స్: అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవుల ఆవిర్భావం, భౌతిక స్వరూపాలను లక్షద్వీప్తో పోల్చండి. ఈ తేడాలు ఆయా ప్రాంతాల పర్యావరణ దుర్బలత్వాలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయి? 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- పేర్లు గుర్తించిన సరళమైన పటం సహాయంతో రెండు దీవుల సమూహాల స్థానాలను చూపండి.
- భూవివర్తన చర్యలతో ఏర్పడిన ద్వీప చాప నేపథ్యాన్ని, నీట మునిగిన అగ్నిపర్వత పునాదులపై పగడాల అభివృద్ధితో పోల్చి తేడాలను వివరించండి.
- కొండలతో కూడిన భూస్వరూపం, అటవీ ఆవరణ కలిగిన నీటి పరీవాహక ప్రాంతాలు, చిన్న ప్రవాహాలను తక్కువ ఎత్తు, లాగూన్లు, కటకాకార మంచినీటి పొరలతో పోల్చండి.
- అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులు భూకంపాలు, సునామీల ముప్పునకు గురయ్యే పరిస్థితులను వివరించండి.
- లక్షద్వీప్లో తీరప్రాంత ముంపు, తీర కోత, ఉప్పునీటి చొరబాటు, పగడాల విరంజన ముప్పులను చర్చించండి.
- ప్రాంతాల ప్రత్యేకతలకు అనుగుణమైన ప్రణాళికలు, పర్యావరణ వ్యవస్థల పరిరక్షణ, విపత్తు సంసిద్ధత, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రస్తావిస్తూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, India: Physical Environment, Class XI, chapter on Structure and Physiography.
- NCERT, Contemporary India–I, Class IX, chapter on Physical Features of India.
- Lakshadweep Administration official website: geography and island profiles.
- Andaman and Nicobar Administration official website: geographical and administrative information.
- Geological Survey of India: publications on Barren Island and Andaman–Nicobar geology.
- Ministry of Environment, Forest and Climate Change: Island Coastal Regulation Zone notifications.
- Indian National Centre for Ocean Information Services: Indian Tsunami Early Warning Centre.
