New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · భారతదేశ భూగోళశాస్త్రం · పరిశ్రమలు, రవాణా మరియు జనాభా

జనపనార

జనపనార వెచ్చని, తేమతో కూడిన వాతావరణంలో పెరిగే కాండపు బెరడు పీచు పంట. ఇది గంగా–బ్రహ్మపుత్ర డెల్టాతో సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉంది. దీని సాగు మరియు తయారీ, ఒండ్రు నేలల వ్యవసాయం, శ్రమసాంద్ర ప్రాసెసింగ్, నదీ రవాణా, నౌకాశ్రయాలు మరియు పారిశ్రామిక కేంద్రీకరణ మధ్య సంబంధాన్ని వివరిస్తాయి. UPSC దృష్ట్యా ప్రధాన అంశాలు: సాగుకు అవసరమైన పరిస్థితులు, హుగ్లీ పారిశ్రామిక ప్రాంతం, భారతదేశం–బంగ్లాదేశ్ భౌగోళిక సంబంధాలు, రెట్టింగ్, ప్యాకేజింగ్ విధానం మరియు పర్యావరణ ప్రయోజనాలు–ప్రతికూలతల మధ్య సమతుల్యత.

హాల్టి బీల్, నాటోర్

హాల్టి బీల్, నాటోర్

Credit: Masum-al-hasan · CC BY-SA 4.0 · source

భారతదేశంలోని ఎంపిక చేసిన పంట ప్రాంతాలు: విస్తరణ తీరులను పోల్చే ముందు సంకేత సూచికలోని చిహ్నాలను గుర్తించండి. ఈ చిహ్నాలు ఆయా పంటలు ఆ ప్రాంతాల్లో మాత్రమే సాగవుతాయని గానీ, ప్రస్తుత మొత్తం ఉత్పత్తిని గానీ సూచించవు.

Map study

భారతదేశంలోని ఎంపిక చేసిన పంట ప్రాంతాలు: విస్తరణ తీరులను పోల్చే ముందు సంకేత సూచికలోని చిహ్నాలను గుర్తించండి. ఈ చిహ్నాలు ఆయా పంటలు ఆ ప్రాంతాల్లో మాత్రమే సాగవుతాయని గానీ, ప్రస్తుత మొత్తం ఉత్పత్తిని గానీ సూచించవు.

  • ప్రాంతాలను పోల్చే ముందు మూల పటంలోని సంకేత సూచిక, మాపకం మరియు గణాంకాలు సూచించే కాలాన్ని చదవండి.
  • ఈ అంశంలో చర్చించిన ప్రక్రియలతో ప్రాదేశిక విస్తరణ తీరులను అనుసంధానించండి; ఈ పటం అధ్యయన సూచన కోసం ఉద్దేశించినది మాత్రమే, ప్రత్యక్ష కార్యాచరణకు సంబంధించిన తాజా సమాచారం కాదు.

Credit: Amog · CC BY-SA 2.5 · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.

1. స్వభావం, రకాలు మరియు ఆర్థిక ప్రాధాన్యం

జనపనార ఒక సహజ వృక్ష పీచు. దాని రంగు, వాణిజ్య ప్రాధాన్యం కారణంగా దీనిని సువర్ణ పీచు అని ప్రసిద్ధిగా పిలుస్తారు. ఉపయోగించదగిన పీచు కాండంలోని అంతర్‌బెరడు (బాస్ట్)లో ఉంటుంది. కోత అనంతరం దానిని చుట్టూ ఉన్న కణజాలాల నుంచి వేరు చేస్తారు. ఈ లక్షణం జనపనారను విత్తన పీచు అయిన పత్తి నుంచి, కొబ్బరికాయ పీచుతో కూడిన పొట్టు నుంచి పొందే కొబ్బరి పీచు నుంచి వేరుగా నిలుపుతుంది. సాపేక్షంగా ముతకగా ఉండే దాని నిర్మాణం, తన్యతా బలం, నూలుగా వడకడానికి అనుకూలత వల్ల జనపనార ప్రత్యేకించి ప్యాకేజింగ్‌కు, పారిశ్రామిక వస్త్రాలకు ఉపయోగపడుతుంది.

సాగులో ఉన్న రెండు ప్రధాన జాతులు తెల్ల జనపనార, కార్కోరస్ క్యాప్సులారిస్ (Corchorus capsularis), టోస్సా జనపనార, కార్కోరస్ ఒలిటోరియస్ (Corchorus olitorius). సాధారణంగా టోస్సా మరింత బలమైన, సన్నని, మెరుపుగల పీచును అందిస్తుంది. తెల్ల జనపనార సాపేక్షంగా ఎక్కువ తేమగల పరిస్థితులకు మెరుగ్గా అనుకూలిస్తుంది. కెనాఫ్, రోసెల్ వంటి సంబంధిత వాణిజ్య అంతర్‌బెరడు పీచు పంటలతో కూడిన మెస్తాను వ్యవసాయ గణాంకాల్లో తరచుగా జనపనారతో కలిపి చూపిస్తారు. అయితే, వృక్షశాస్త్రపరంగా ఇది అదే పంట కాదు; అందువల్ల జనపనార, మెస్తాలను ప్రస్తావించే ప్రశ్నలను జాగ్రత్తగా చదవాలి.

సంప్రదాయ ఉత్పత్తుల్లో గోనె సంచులు, బస్తాలు, హెసియన్ వస్త్రం, తాళ్లు, తివాచీల అడుగు పొరలు ఉన్నాయి. వైవిధ్యభరిత వినియోగాల్లో షాపింగ్ సంచులు, గృహాలంకరణ వస్త్రాలు, హస్తకళా వస్తువులు, మిశ్రమ పదార్థాలు, భూవస్త్రాలు (జియోటెక్స్‌టైల్స్) ఉన్నాయి. ఈ రంగం చిన్న రైతులను, వ్యవసాయ కార్మికులను వర్తకులు, మిల్లులు, పారిశ్రామిక కార్మికులతో అనుసంధానిస్తుంది. అందువల్ల పీచు ధరల్లో లేదా ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లలో మార్పులు తూర్పు భారతదేశంలోని గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాలన్నింటిలో జీవనోపాధులను ప్రభావితం చేస్తాయి.

2. సాగుకు అనుకూల పరిస్థితులు, భౌగోళిక విస్తరణ

జనపనార ప్రధానంగా ఉష్ణమండల రుతుపవన ప్రాంతాల్లో పండించే ఖరీఫ్ పంట. అధిక సాపేక్ష ఆర్ద్రత, తగినంత వర్షపాతం ఉండి, ఉష్ణోగ్రతలు సుమారు 24–35°C మధ్య ఉండే వెచ్చని పరిస్థితుల్లో ఇది బాగా పెరుగుతుంది. జనపనార సాగుకు అనుకూలమైన ప్రాంతాల్లో సాధారణంగా వార్షిక వర్షపాతం సుమారు 150–200 సెం.మీ. ఉంటుంది. అయితే, వార్షిక మొత్తం వర్షపాతం కంటే పంటకాలంలో దాని పంపిణీ మరింత ముఖ్యమైనది. మొక్కలు నాటుకుని స్థిరపడే దశలో తేమ కొరత, దీర్ఘకాలిక వరద ముంపు దిగుబడిని లేదా పీచు నాణ్యతను తగ్గించవచ్చు.

లోతైన, సారవంతమైన ఒండ్రు నేలలు ప్రత్యేకంగా అనుకూలమైనవి. గంగా–బ్రహ్మపుత్ర నదీ వ్యవస్థలోని వరద మైదానాలు, డెల్టా ప్రాంతాలు తేమను, సన్నని అవక్షేపాలను, విస్తారమైన సాగుయోగ్య భూమిని అందిస్తాయి. కాలానుగుణంగా అవక్షేపాలు పేరుకుపోవడం గతంలో నేల సారాన్ని పునరుద్ధరించేది. అయితే, ఈ పంట సాగు ప్రతి సంవత్సరం వరదలకు గురయ్యే పొలాలకే పరిమితం కాదు. మంచి నీటి పారుదల సదుపాయం ముఖ్యమైనది; ప్రత్యేకించి టోస్సా జనపనారకు ఇది అవసరం. పీచును వేరు చేసేందుకు కాండాలను నీటిలో నానబెట్టి కుళ్లబెట్టే ప్రక్రియ (రెట్టింగ్)లో అధిక పరిమాణంలో నీరు అవసరమవడాన్ని, పంట పెరుగుదల సమయంలో అన్ని సందర్భాల్లోనూ నిల్వ నీరు అవసరమని భావించకూడదు.

భారతదేశంలో జనపనార సాగు ప్రధానంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌లో కేంద్రీకృతమై ఉంది. బిహార్, అసోంలలో కూడా గణనీయమైన ఉత్పత్తి జరుగుతుండగా, ఒడిశా, మేఘాలయ, త్రిపురలలో తక్కువ విస్తీర్ణంలో సాగవుతుంది. పశ్చిమ బెంగాల్‌లో నదియా, ముర్షిదాబాద్, ఉత్తర 24 పరగణాలు, కూచ్ బెహార్, పొరుగు జిల్లాల మైదాన ప్రాంతాలు ముఖ్యమైనవి. అంతర్జాతీయ సరిహద్దుకు ఆవల ఉన్న బంగ్లాదేశ్‌లోనూ ఇదే అనుకూల డెల్టా పర్యావరణం ఉంది. అందువల్ల ప్రధాన ఉత్పత్తి ప్రాంతం రాజకీయ సరిహద్దులతో విభజించబడిన ఒక నిరంతర పర్యావరణ ప్రాంతంగా ఉంది.

జనపనారను సాధారణంగా రుతుపవనాల రాకకు ముందు లేదా రుతుపవనాల ప్రారంభ కాలంలో విత్తుతారు. రకాన్ని, ఆశించే నార నాణ్యతను బట్టి సుమారు నాలుగు నెలల తర్వాత కోస్తారు. ముందుగా కోయడం వల్ల దిగుబడి తగ్గవచ్చు; మరీ ఆలస్యంగా కోస్తే నార ముతకగా తయారవుతుంది. భూమి, శ్రమ, కాలానుగుణ నీటి లభ్యత విషయంలో జనపనార వరి, ఇతర పంటలతో పోటీ పడుతుంది. అందువల్ల పంటల సాపేక్ష ధరలు, పంటల వ్యవస్థ ఎంపికలు జనపనార సాగు విస్తీర్ణాన్ని నిర్ణయించే ముఖ్యమైన కారకాలుగా ఉంటాయి.

3. నానబెట్టి నారను వేరుచేయడం (రెట్టింగ్), ప్రాసెసింగ్, పర్యావరణ ప్రభావాలు

కోత అనంతరం కాండాలను కట్టలుగా కట్టి రెట్టింగ్ ప్రక్రియకు లోను చేస్తారు. ఈ ప్రక్రియలో సూక్ష్మజీవుల చర్య వల్ల నారను కాండంలోని ఇతర కణజాలాలతో బంధించి ఉంచే పదార్థాలు విచ్ఛిన్నమవుతాయి. సంప్రదాయ పద్ధతిలో ఈ కట్టలను చెరువులు, కాలువలు లేదా ఇతర అనువైన జలవనరుల్లో ముంచి ఉంచుతారు. ఆ తర్వాత కార్మికులు నారను ఒలిచి వేరుచేసి, కడిగి, ఆరబెడతారు. అనంతరం నాణ్యతను బట్టి వర్గీకరించి విక్రయిస్తారు. కాబట్టి రెట్టింగ్ అనేది జీవసంబంధమైన వేరుచేసే ప్రక్రియేగానీ, కేవలం యాంత్రికంగా నలిపే లేదా రసాయనాలతో తెల్లబరిచే ప్రక్రియ కాదు.

నీటి నాణ్యత, ఉష్ణోగ్రత, రెట్టింగ్ వ్యవధి, కట్టల నిర్వహణ నార బలం, రంగు, శుభ్రతను గణనీయంగా ప్రభావితం చేస్తాయి. తగినంత నీరు లేకపోవడం లేదా రెట్టింగ్‌ను సరిగా నిర్వహించకపోవడం వల్ల నార సమానంగా వేరుపడకపోవచ్చు; నాసిరకం నార ఉత్పత్తి కావచ్చు. రెట్టింగ్‌కు ముందే కాండం బెరడును పట్టీలుగా వేరుచేసే రిబ్బన్ రెట్టింగ్ పద్ధతి, సూక్ష్మజీవులతో రూపొందించిన రెట్టింగ్ మిశ్రమాలు అనువైన పరిస్థితుల్లో ఈ ప్రక్రియ సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. అందువల్ల పంట పెరుగుదలకు సరిపడా వర్షపాతం ఉన్న ప్రాంతాల్లో కూడా సకాలంలో స్వచ్ఛమైన నీరు అందుబాటులో లేకపోవడం ఉత్పత్తికి ఒక ముఖ్యమైన అవరోధంగా ఉంటుంది.

జనపనార పునరుత్పాదకమైనది, జీవవిఘటనకు లోనయ్యేది. జనపనార ఉత్పత్తులు కొన్ని పెట్రోలియం ఆధారిత ప్యాకేజింగ్ పదార్థాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగపడతాయి. వృక్షసంపద స్థిరపడే వరకు జనపనార భూవస్త్రాలు (జియోటెక్స్‌టైల్స్) ఆచ్ఛాదనలేని నేలను క్రమక్షయం నుంచి తాత్కాలికంగా రక్షించగలవు. అయితే పర్యావరణ ప్రయోజనాలు వాటంతట అవే చేకూరవు. రెట్టింగ్ వల్ల విడుదలయ్యే సేంద్రియ పదార్థం పరిమిత నీటి మార్పిడి గల జలాశయాల్లో కరిగిన ఆక్సిజన్ స్థాయిని తగ్గించవచ్చు. అలాగే మిల్లులు శక్తిని వినియోగించడంతోపాటు కలుషిత ద్రవ వ్యర్థాలను కూడా విడుదల చేయవచ్చు. తుది ఉత్పత్తి పూర్తిగా జీవవిఘటనకు లోనవుతుందా లేదా అనే విషయాన్ని ఉత్పత్తులపై వేసే పూతలు, వాటిలో కలిపే ఇతర పదార్థాలు కూడా ప్రభావితం చేస్తాయి.

4. జనపనార పరిశ్రమ హుగ్లీ నది వెంబడి ఎందుకు కేంద్రీకృతమైంది

భారతదేశపు తొలి జనపనార మిల్లు 1855లో కోల్‌కతా సమీపంలోని రిష్రాలో స్థాపించబడింది. ఆ తర్వాత గంగా నది పాయ అయిన హుగ్లీ వెంబడి జనపనార తయారీ పరిశ్రమ అభివృద్ధి చెందింది. జనపనార పండించే డెల్టా ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉండటంతోపాటు నదీ జలాలు, నౌకాయానానికి అనువైన జలమార్గాలు, రైలు అనుసంధానాలు, కోల్‌కతా నౌకాశ్రయ సౌలభ్యం ఈ ప్రాంతానికి కలిసివచ్చాయి. వలస పాలన కాలంలోని వాణిజ్య సంబంధాల వ్యవస్థలు, ఆర్థిక వనరులు, ఎగుమతి గిరాకీ ఈ అనుకూల ప్రదేశాన్ని ప్రత్యేక పారిశ్రామిక మండలంగా మార్చడానికి దోహదపడ్డాయి.

రాణిగంజ్ బొగ్గు క్షేత్రం, విస్తృతమైన తూర్పు బొగ్గు మండలం నుంచి లభించిన బొగ్గు పారిశ్రామిక శక్తి అవసరాలను తీర్చడానికి తోడ్పడింది. పశ్చిమ బెంగాల్‌తోపాటు పొరుగు ప్రాంతాలైన బీహార్, తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్, ఒడిశా నుంచి పెద్ద సంఖ్యలో కార్మికులు లభించారు. కోల్‌కతా బ్యాంకింగ్, బీమా, యంత్ర సంబంధిత సేవలు, వాణిజ్య నిర్వహణ సౌకర్యాలను అందించింది. మిల్లులు ఒకే ప్రాంతంలో సమూహంగా ఏర్పడిన తర్వాత, ఉమ్మడి కార్మిక మార్కెట్లు, సరఫరాదారులు, రవాణా మౌలిక సదుపాయాలు, కాలక్రమేణా సమకూరిన నైపుణ్యం పారిశ్రామిక సమీకరణ ఆర్థిక ప్రయోజనాలను మరింత బలోపేతం చేశాయి.

1947లో జరిగిన దేశ విభజన ఈ సమగ్ర భౌగోళిక వ్యవస్థను దెబ్బతీసింది: జనపనార పండించే అంతర్భూభాగంలో అధిక భాగం తూర్పు పాకిస్తాన్‌లో, అంటే ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లో భాగమైంది. అయితే, చాలా మిల్లులు భారతదేశంలో కోల్‌కతా పరిసరాల్లోనే మిగిలిపోయాయి. అనంతరం భారతదేశం దేశీయ సాగును విస్తరించినప్పటికీ, సరిహద్దుల మీదుగా జరిగే నార వాణిజ్యం ప్రాధాన్యాన్ని నిలుపుకుంది. నేడు, ముడి జనపనార సాగు విస్తరణకు, మిల్లుల పారిశ్రామిక కేంద్రీకరణకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించడం ఈ రంగాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో కీలకంగా ఉంది.

హుగ్లీ ప్రాంతం పారిశ్రామిక జడత్వానికి ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది: ఒక తయారీ పరిశ్రమల సమూహానికి తొలుత ఉన్న ముడి పదార్థాల సరఫరా సంబంధాలు మారినప్పటికీ, అప్పటికే ఏర్పడిన మౌలిక సదుపాయాలు, నైపుణ్యం కలిగిన కార్మికులు, వాణిజ్య నెట్‌వర్క్‌లు ఆ సమూహం కొనసాగేందుకు తోడ్పడగలవు. పరిశ్రమల స్థానీకరణను కేవలం ముడి పదార్థాల ఆధారంగానే వివరించలేమని కూడా ఇది తెలియజేస్తుంది; రవాణా, మార్కెట్లు, మూలధనం, విధానం, చారిత్రక అభివృద్ధి పరస్పరం ప్రభావం చూపుతాయి.

5. విధానపరమైన మద్దతు, సవాళ్లు, పరీక్షల దృష్ట్యా ప్రాధాన్యం

జనపనార ప్యాకేజింగ్ పదార్థాల చట్టం, 1987 నిర్దిష్ట సరుకులకు జనపనార ప్యాకేజింగ్‌ను తప్పనిసరి చేసే అధికారాన్ని కల్పిస్తుంది. సంబంధిత ఉత్తర్వు, మినహాయింపులు, అమలు నిబంధనలకు లోబడి, సాధారణంగా ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు ఆహార ధాన్యాలలో 100 శాతానికి, చక్కెరలో 20 శాతానికి జనపనార ప్యాకేజింగ్‌ను నిర్దేశించాయి. ఈ శాతాలను చట్టంలోనే శాశ్వతంగా స్థిరపరచిన నిబంధనలుగా పరిగణించకూడదు. ప్రభుత్వ ఆహార ధాన్యాల సేకరణ జనపనార సంచులకు ప్రధాన మార్కెట్‌ను కల్పిస్తుంది.

ముడి జనపనారకు కనీస మద్దతు ధర ద్వారా అండ లభిస్తుంది. ప్రభుత్వ ఏర్పాట్ల కింద భారత జనపనార సంస్థ ధర మద్దతు కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తుంది. జాతీయ జనపనార బోర్డు ఈ రంగ అభివృద్ధి, మార్కెట్ విస్తరణ, వైవిధ్యీకరణను ప్రోత్సహిస్తుంది. బారక్‌పూర్‌లోని ICAR ఆధ్వర్యంలోని కేంద్ర జనపనార, అనుబంధ నారల పరిశోధనా సంస్థ పంట మెరుగుదల, ఉత్పత్తి సాంకేతికతలపై కృషి చేస్తుంది. ఈ సంస్థలు ఒకే విధమైన సేకరణ విధులను నిర్వర్తించడం కాకుండా, విలువ గొలుసులోని వేర్వేరు దశలకు సంబంధించిన అవసరాలను తీరుస్తాయి.

ముడి నార ధరల్లో హెచ్చుతగ్గులు, నార నాణ్యతలో అసమానతలు, తగినంతగా లేని రెట్టింగ్ సదుపాయాలు, పరిశ్రమలోని కొన్ని విభాగాల్లో పాతబడిన యంత్రాలు, కృత్రిమ ప్యాకేజింగ్ నుంచి పోటీ ప్రధాన సవాళ్లు. ప్రభుత్వ సంచుల కొనుగోలు ఆర్డర్లపై ఆధారపడటం కూడా వైవిధ్యీకరణను నిరుత్సాహపరచవచ్చు. మెరుగైన విత్తనం, మెరుగుపరచిన రెట్టింగ్ ప్రక్రియ, ఆధునికీకరించిన మిల్లులు, కార్మికుల నైపుణ్యాలు, సాంకేతికంగా అనువైన వైవిధ్యభరిత ఉత్పత్తుల అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ప్రిలిమ్స్ దృష్ట్యా, పంట సాగుకు అవసరమైన పరిస్థితులను ప్రాసెసింగ్ అవసరాల నుంచి, ముడి నార ఉత్పత్తిని తయారైన ఉత్పత్తుల వాణిజ్యం నుంచి, చట్టబద్ధమైన అధికారాలను కాలానుగుణంగా నోటిఫై చేసే ప్యాకేజింగ్ అవసరాల నుంచి వేరు చేసి గుర్తించాలి.

జనపనార పొలం నుంచి తుది ఉత్పత్తి వరకు

  1. 1. విత్తడం మరియు పంట స్థిరపడటం
  2. 2. కాండం పెరుగుదల మరియు కోత
  3. 3. కట్టలు కట్టడం మరియు నీటిలో నానబెట్టి కుళ్లబెట్టడం (రెట్టింగ్)
  4. 4. పీచును వేరుచేయడం, కడగడం మరియు ఎండబెట్టడం
  5. 5. నాణ్యత ఆధారంగా వర్గీకరించడం, బేళ్లుగా కట్టడం మరియు విక్రయించడం
  6. 6. మిల్లులో ముడినారను సిద్ధం చేయడం, నూలు వడకడం మరియు నేయడం
  7. 7. గోనె సంచులుగా లేదా వైవిధ్యభరిత ఉత్పత్తులుగా మార్చడం
జనపనార: భౌగోళిక మరియు ఆర్థిక సంబంధాలు
అంశంప్రధాన అవసరం లేదా లక్షణంభౌగోళిక ప్రభావం
సాగువెచ్చని, తేమతో కూడిన వాతావరణం మరియు సారవంతమైన ఒండ్రు నేలలుతూర్పు భారతదేశం మరియు బంగ్లాదేశ్ మైదానాల్లో కేంద్రీకరణ
నీటిలో నానబెట్టి కుళ్లబెట్టడం (రెట్టింగ్)అనువైన నీరు మరియు సూక్ష్మజీవుల ద్వారా నియంత్రిత కుళ్లబెట్టే ప్రక్రియస్థానికంగా నీటి లభ్యత పీచు నాణ్యతను ప్రభావితం చేస్తుంది
తయారీశ్రామికులు, రవాణా, మూలధనం, ఇంధనశక్తి మరియు మార్కెట్లుహుగ్లీ పారిశ్రామిక ప్రాంతంలో అధిక కేంద్రీకరణ
ప్యాకేజింగ్‌కు డిమాండ్ఆహార ధాన్యాల సేకరణ మరియు తప్పనిసరి వినియోగ ఉత్తర్వులుప్రభుత్వ విధానం మిల్లుల ఉత్పత్తులకు ఉండే డిమాండ్‌ను బలంగా ప్రభావితం చేస్తుంది
వైవిధ్యీకరణభూవస్త్రాలు (జియోటెక్స్‌టైల్స్), గృహాలంకరణ వస్త్రాలు మరియు మిశ్రమ పదార్థాలుసంప్రదాయ గోనె సంచులకు మించి విస్తరించగల మార్కెట్లు

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

రిష్రా, హుగ్లీ పారిశ్రామిక సమూహం

1855లో రిష్రాలో జనపనార మిల్లు స్థాపనతో భారతదేశంలో మిల్లుల ఆధారిత జనపనార పరిశ్రమకు నాంది పలికింది. సమీప ప్రాంతాల్లో సాగు, నదీ రవాణా, కోల్‌కతా వాణిజ్య మౌలిక సదుపాయాలు దీని విస్తరణకు తోడ్పడ్డాయి. దేశ విభజన తర్వాత కూడా ఈ పారిశ్రామిక సమూహం కొనసాగడం, పరిశ్రమల సమూహీకరణ, పారిశ్రామిక జడత్వం ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ICAR పరిశోధన ద్వారా మెరుగైన రెట్టింగ్

ICAR–కేంద్ర జనపనార మరియు అనుబంధ పీచు పంటల పరిశోధనా సంస్థ రెట్టింగ్‌కు తోడ్పడేందుకు CRIJAF SONA సూక్ష్మజీవ సమ్మేళనాన్ని అభివృద్ధి చేసింది. సాగు, తయారీ దశల మధ్య నాణ్యతకు సంబంధించిన అవరోధాన్ని జీవ ప్రక్రియల మెరుగుదల ద్వారా ఎలా అధిగమించవచ్చో ఇది వివరిస్తుంది. అయితే, క్షేత్రస్థాయిలో దీని పనితీరు నీటి పరిస్థితులు, సరైన వినియోగంపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

జనపనారకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దీని వాణిజ్య నారను కాండంలోని అంతఃబెరడు (బాస్ట్) నుంచి పొందుతారు. 2. నారను వేరుచేయడాన్ని సులభతరం చేయడానికి రెట్టింగ్‌లో సూక్ష్మజీవుల కార్యకలాపాలను ఉపయోగిస్తారు. 3. అన్ని జనుము రకాలకు పెరుగుదల కాలమంతా దీర్ఘకాలం నీరు నిలిచి ఉండటం అవసరం. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

చారిత్రకంగా జనపనార మిల్లులు హుగ్లీ నది వెంబడి కేంద్రీకృతం కావడాన్ని కింది వాటిలో ఏది అత్యంత సముచితంగా వివరిస్తుంది?

  • A. పత్తి పొలాలు, పెట్రోలియం శుద్ధి కర్మాగారాలకు సమీపంలో ఉండటం
  • B. ముడి జనపనార, జల రవాణా, ఓడరేవు సౌకర్యాలు, శ్రామికులు, మూలధనం సమగ్రంగా సమకూరడం
  • C. జనుము సాగుకు అవసరమైన చల్లని, పొడి వాతావరణం అందుబాటులో ఉండటం
  • D. భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో ప్రత్యామ్నాయ రవాణా మార్గాలు లేకపోవడం

ప్రశ్న 3

జనపనార ఆర్థిక వ్యవస్థ గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. మెస్టా, అసలైన జనుము వృక్షశాస్త్రపరంగా ఒకటే. 2. జనపనార ప్యాకేజింగ్ పదార్థాల చట్టం, 1987 నిర్దిష్ట సరుకులకు జనపనార ప్యాకేజింగ్‌ను తప్పనిసరి చేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. 3. భారత జనపనార సంస్థ ముడి జనపనార ధరల మద్దతు కార్యకలాపాలను చేపడుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: భారతదేశ జనపనార పరిశ్రమ హుగ్లీ నది వెంబడి కేంద్రీకృతం కావడానికి దోహదపడిన భౌగోళిక, చారిత్రక కారకాలను వివరించండి. సాంకేతిక, విధానపరమైన జోక్యాలు దాని సుస్థిరతను ఎలా మెరుగుపరచగలవో చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • డెల్టా ప్రాంతాల్లో జనుము సాగుకు, హుగ్లీ తయారీ పరిశ్రమల ప్రాంతానికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని పరిచయం చేయండి.
  • ముడి పదార్థాలు, నదీ మరియు రైలు రవాణా, కోల్‌కతా ఓడరేవు, బొగ్గు, శ్రామికులు, విత్త వనరుల పాత్రను వివరించండి.
  • దేశ విభజన, పరిశ్రమల సమూహీకరణ వల్ల కలిగే ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, పారిశ్రామిక జడత్వం గురించి చర్చించండి.
  • రెట్టింగ్‌లో పరిమితులు, కాలం చెల్లిన యంత్రాలు, కృత్రిమ నార నుంచి పోటీ, గోనె సంచుల ఆర్డర్లపై ఆధారపడటాన్ని గుర్తించండి.
  • మెరుగైన రెట్టింగ్, మిల్లుల ఆధునికీకరణ, కాలుష్య నియంత్రణ, వైవిధ్యభరిత ఉత్పత్తులను సూచించండి.
  • ప్యాకేజింగ్‌కు మద్దతు, రైతుల రక్షణను పోటీతత్వం, పర్యావరణ పరిరక్షణ చర్యలతో సమతుల్యం చేయండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Contemporary India–II: Agriculture and Manufacturing Industries.
  • NCERT, India: People and Economy: Land Resources and Agriculture.
  • Ministry of Textiles, Government of India: Annual Report and jute-sector notifications.
  • Office of the Jute Commissioner: jute statistics and packaging orders.
  • National Jute Board: sector development and diversified jute products.
  • ICAR–Central Research Institute for Jute and Allied Fibres: production and retting technologies.
  • India Code: Jute Packaging Materials (Compulsory Use in Packing Commodities) Act, 1987.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp