New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · భారత భూగోళశాస్త్రం · వనరులు మరియు వ్యవసాయం

సేంద్రియ వ్యవసాయం

సేంద్రియ వ్యవసాయం అనేది సింథటిక్ ఉత్పాదకాలపై నిరంతరం ఆధారపడటానికి బదులుగా, పర్యావరణ ప్రక్రియలు, జీవవైవిధ్యం మరియు స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణమైన యాజమాన్యం ద్వారా నేల ఆరోగ్యాన్ని, పర్యావరణ వ్యవస్థలను, ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని నిలబెట్టే ఉత్పత్తి వ్యవస్థ. UPSC దృష్ట్యా, ఇది వ్యవసాయ భూగోళశాస్త్రాన్ని నేల పరిరక్షణ, సుస్థిర అభివృద్ధి, ధ్రువీకరణ, ఆహార భద్రత మరియు గ్రామీణ జీవనోపాధులతో అనుసంధానిస్తుంది. భారతదేశంలో దీని అభివృద్ధి అవకాశాలు వ్యవసాయ పర్యావరణ పరిస్థితులు, పోషకాల లభ్యత, పరివర్తన దశలో మద్దతు, నమ్మదగిన ధ్రువీకరణ మరియు మార్కెట్లకు ప్రాప్యతపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

భారత G20 అధ్యక్షతన B20 సదస్సు నేడు సిక్కింలోని గ్యాంగ్‌టక్‌లో ‘పర్యాటకం, ఆతిథ్యం, ఔషధాలు మరియు సేంద్రియ వ్యవసాయం’ అనే ఇతివృత్తంతో ప్రారంభమైంది. ఈ కార్యక్రమానికి శ్రీ పి ఎస్ తమాంగ్ గో హాజరయ్యారు

భారత G20 అధ్యక్షతన B20 సదస్సు నేడు సిక్కింలోని గ్యాంగ్‌టక్‌లో ‘పర్యాటకం, ఆతిథ్యం, ఔషధాలు మరియు సేంద్రియ వ్యవసాయం’ అనే ఇతివృత్తంతో ప్రారంభమైంది. ఈ కార్యక్రమానికి శ్రీ పి ఎస్ తమాంగ్ గో హాజరయ్యారు

Credit: Ministry of Commerce & Industry/PIB Guwahati · GODL-India · source

1. అర్థం, సూత్రాలు, పర్యావరణ పునాదులు

వ్యవసాయ క్షేత్రాన్ని పరస్పర అనుసంధానిత జీవావరణ వ్యవస్థగా నిర్వహించడం ద్వారా వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను నిలబెట్టడం సేంద్రియ వ్యవసాయం లక్ష్యం. నేలలోని జీవులు, పంటలు, పశుసంపద, నీరు, చుట్టుపక్కల వృక్షసంపదను పరస్పర పరిపూరక భాగాలుగా పరిగణిస్తారు. ఆరోగ్యం, జీవావరణం, న్యాయబద్ధత, సంరక్షణ అనేవి దీనికి విస్తృతంగా గుర్తింపు పొందిన సూత్రాలు. సేంద్రియ ఉత్పత్తి ప్రమాణాలు ఉత్పాదకాల వినియోగాన్ని, నిర్వహణ పద్ధతులను నియంత్రిస్తాయి; అందువల్ల, రైతు ఎప్పుడూ ఎరువులు లేదా పురుగుమందులు వేయలేదనే కారణంతోనే ఒక పంటకు స్వయంచాలకంగా సేంద్రియ ధ్రువీకరణ లభించదు.

జీవక్రియలు, సేంద్రియ పదార్థాల నిర్వహణ ద్వారా భూసారాన్ని పెంపొందించడం ప్రధాన లక్ష్యం. విచ్ఛిన్నకారులు మొక్కలు, జంతువుల అవశేషాలను పంటలు వినియోగించుకోగల రూపాల్లోకి మారుస్తాయి. నత్రజని స్థిరీకరణ బ్యాక్టీరియాతో సహజీవనం చేసే పప్పుజాతి మొక్కలు జీవసంబంధంగా స్థిరీకరించిన నత్రజనిని అందిస్తాయి. పంట మార్పిడి, అంతరపంటల సాగు, పచ్చిరొట్ట ఎరువుల వినియోగం పోషకాల అవసరంలో వైవిధ్యాన్ని తీసుకురావడానికి, చీడపీడల జీవచక్రాలకు అంతరాయం కలిగించడానికి తోడ్పడతాయి. నేలపై ఆచ్ఛాదన వేయడం (మల్చింగ్), ఆచ్ఛాదన పంటలు నేల ఉపరితలాన్ని రక్షిస్తాయి, బాష్పీభవనాన్ని తగ్గిస్తాయి, నేల కోతను పరిమితం చేస్తాయి.

సేంద్రియ వ్యవసాయం అంటే ప్రతి సహజ పదార్థం సురక్షితమైనదని లేదా అనుమతించబడుతుందని కాదు; పురుగుమందులు పూర్తిగా లేకపోవడం అని కూడా కాదు. నిర్దిష్ట ప్రమాణాలు, షరతులకు లోబడి వృక్ష, సూక్ష్మజీవ, ఖనిజ ఆధారిత సస్యరక్షణ పదార్థాల్లో కొన్నింటిని అనుమతించవచ్చు. దీనికి విరుద్ధంగా, జన్యుమార్పిడి చేసిన జీవులను, అత్యధిక కృత్రిమ ఎరువులు, పురుగుమందులను నిషేధిస్తారు. ఉత్పత్తి ప్రమాణానికి అనుగుణంగా ఉన్నదీ లేనిదీ ధ్రువీకరణ నిర్ధారిస్తుంది; ఆహారం మరింత పోషకమైనదని లేదా పర్యావరణ కలుషిత పదార్థాలు పూర్తిగా లేనిదని అది హామీ ఇవ్వదు.

  • సేంద్రియ వ్యవసాయం అనేది కొనుగోలు చేసిన రసాయన ఉత్పాదకాల స్థానంలో కొనుగోలు చేసిన సేంద్రియ ఉత్పాదకాలను ఉపయోగించడం మాత్రమే కాదు: సమస్యలను ముందుగానే నివారించే పర్యావరణ వ్యవస్థ యాజమాన్యం దీనికి మౌలిక ఆధారం.
  • సుస్థిర వ్యవసాయం అనేది విస్తృతమైన వర్గం; పరిరక్షణ వ్యవసాయం, సమీకృత వ్యవసాయం, కచ్చితత్వ వ్యవసాయం తప్పనిసరిగా సేంద్రియ వ్యవసాయంగా ధ్రువీకరణ పొంది ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.

2. ప్రధాన పద్ధతులు, పోషక నిర్వహణ సవాలు

సేంద్రియ పోషక నిర్వహణలో పశువుల ఎరువు, పూర్తిగా కుళ్లిన కంపోస్టు, వానపాముల ఎరువు, పంట అవశేషాలు, పచ్చిరొట్ట ఎరువు పంటలు, అనువైన జీవ ఎరువులను కలిపి వినియోగిస్తారు. జీవద్రవ్యరాశిని చేర్చడానికి, పోషకాల చక్రీయ ప్రసరణకు తోడ్పడటానికి జనుము, జీలుగ వంటి పచ్చిరొట్ట ఎరువు పంటలను పెంచి నేలలో కలియదున్నుతారు. అనుకూలమైన పప్పుజాతి పంటల్లో రైజోబియం జీవాణువులను చేర్చడం నత్రజని స్థిరీకరణను మెరుగుపరుస్తుంది. ఇతర సూక్ష్మజీవ సన్నాహకాలు పోషకాలను మొక్కలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడంలో తోడ్పడవచ్చు. జీవ ఎరువుల్లో ప్రయోజనకరమైన సూక్ష్మజీవులు ఉంటాయి; అవి అధిక పరిమాణంలో వాడే సేంద్రియ ఎరువులకు సమానమైనవి కావు.

పంటల రక్షణలో నివారణకే ప్రథమ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. వైవిధ్యభరితమైన పంట మార్పిడి, నిరోధక రకాలు, అనుకూలమైన విత్తే సమయాలు, వ్యాధిరహిత నాటే పదార్థం, సహజ శత్రువులకు అనుకూలమైన ఆవాసాలు పంటలకు చీడపీడల ముప్పును తగ్గిస్తాయి. యాంత్రిక కలుపు నివారణ, నేలపై ఆచ్ఛాదన (మల్చింగ్), ఉచ్చులు, అనుమతించిన జీవ నియంత్రణ కారకాలు అదనపు నియంత్రణను అందిస్తాయి. కొన్ని నేల ద్వారా సంక్రమించే వ్యాధుల నియంత్రణకు ట్రైకోడెర్మా తయారీలు, బాసిల్లస్ థురింజియెన్సిస్‌కు సున్నితంగా స్పందించే కీటక తెగుళ్ల నియంత్రణకు దాని సూత్రీకరణలు ఉదాహరణలు. వీటి ప్రభావశీలత కేవలం ‘జీవసంబంధమైనవి’ అనే ముద్రపై కాకుండా, ఉపయోగించే జీవి, సూత్రీకరణ, క్షేత్ర పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

పోషకాల ఆదాయ–వ్యయ సమతుల్యత ఒక కీలక పరిమితిగా కొనసాగుతోంది. సేంద్రియ పదార్థం పోషకాలను పునఃచక్రీకరిస్తుంది; కానీ భాస్వరం లేదా పొటాషియంను సృష్టించదు. పంట దిగుబడిని పొలం నుంచి తీసుకెళ్లినప్పుడు దానితోపాటు పోషకాలు కూడా తొలగిపోతాయి. ఉత్పత్తి నిరంతరంగా కొనసాగాలంటే, అనుమతించిన వనరుల ద్వారా ఈ పోషక నష్టాలను భర్తీ చేయాలి. సేంద్రియ పదార్థాల నుంచి నత్రజని విడుదలయ్యే సమయం, పంటకు దాని అవసరం గరిష్ఠంగా ఉండే సమయంతో సరిపోలకపోవచ్చు. అందువల్ల పశువుల ఎరువు లభ్యత, రవాణా ఖర్చులు, కంపోస్టు నాణ్యత, పంట అవశేషాలకు ఉన్న ఇతర పోటీ వినియోగాలు సేంద్రియ వ్యవసాయ సాధ్యాసాధ్యాలను ప్రభావితం చేస్తాయి; ముఖ్యంగా సాంద్రంగా సాగు జరిగే ప్రాంతాల్లో వీటి ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

  • సమీకృత పంట–పశుపోషణ వ్యవస్థల్లో పేడ, మూత్రం, అవశేషాలను పునర్వినియోగం చేయవచ్చు. అయితే, పోషకాల నష్టాన్ని తగ్గించడానికి వాటిని జాగ్రత్తగా నిల్వ చేసి, నిర్వహించాలి.
  • పర్యావరణ లక్ష్యాల విషయంలో సేంద్రియ వ్యవసాయం, ప్రకృతి వ్యవసాయం మధ్య సారూప్యత ఉంది. అనేక ప్రకృతి వ్యవసాయ విధానాలు క్షేత్రంలోనే తయారుచేసే ఉత్పాదకాలకు, కొనుగోలు చేసే ఉత్పాదకాల కనిష్ఠ వినియోగానికి ప్రాధాన్యమిస్తాయి; అవి స్వయంచాలకంగా ధ్రువీకృత సేంద్రియ ఉత్పత్తికి సమానమైనవి కావు.

3. భారతదేశ భౌగోళిక పరిస్థితులు, పంటల అనుకూలత, పర్యావరణ ఫలితాలు

చారిత్రకంగా కృత్రిమ వ్యవసాయ ఉత్పాదకాల వినియోగం తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో సేంద్రియ వ్యవసాయానికి ప్రత్యేక అవకాశాలు ఉన్నాయి. ఈశాన్య కొండ ప్రాంతాలు, హిమాలయ రాష్ట్రాలు, గిరిజన ప్రాంతాలు, మెట్ట ప్రాంతాల్లోని కొన్ని భాగాలు వీటిలో ఉన్నాయి. సాంద్ర నీటిపారుదల వ్యవసాయ వ్యవస్థలతో పోలిస్తే, ఈ ప్రాంతాల్లో సేంద్రియ వ్యవసాయానికి మారడానికి అవసరమైన సర్దుబాటు వ్యయాలు తక్కువగా ఉండవచ్చు. ఆయా ప్రాంతాల్లోని పంటల వైవిధ్యం, సంప్రదాయ విజ్ఞానం, వ్యవసాయ–అటవీ పద్ధతులు సేంద్రియ వ్యవసాయానికి పరివర్తనను బలపరచగలవు. అయితే, దుర్గమ భూస్వరూపం, చిన్న చిన్న ముక్కలుగా విభజితమైన భూకమతాలు, బలహీనమైన రవాణా వ్యవస్థలు, పరిమిత ప్రాసెసింగ్ సదుపాయాలు వాణిజ్యపరమైన సాధ్యతను పరిమితం చేయవచ్చు.

మధ్య, పశ్చిమ, దక్షిణ భారతదేశంలో కూడా వాణిజ్య స్థాయిలో సేంద్రియ ఉత్పత్తి జరుగుతోంది. సేంద్రియ సోయాబీన్, పత్తి ఉత్పత్తితో సహా మధ్యప్రదేశ్ ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉంది. సుగంధ ద్రవ్యాలు, తేయాకు, కాఫీ, చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, పండ్లు, కూరగాయలు విభిన్న అవకాశాలను అందిస్తున్నాయి. అనుకూలత అనేది ‘సేంద్రియ రాష్ట్రాలు’, ‘సంప్రదాయ వ్యవసాయ రాష్ట్రాలు’ అనే స్థిరమైన విభజనపై కాకుండా, స్థానిక పర్యావరణ పరిస్థితులు, మార్కెట్లపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సేంద్రియ ధ్రువీకరణ ఆహార ఉత్పత్తులకే కాకుండా ఇతర వ్యవసాయ వస్తువులకు కూడా వర్తిస్తుందని సేంద్రియ పత్తి సైతం స్పష్టం చేస్తుంది.

నేల నిర్మాణం మెరుగుపడటం, వ్యవసాయ క్షేత్రంలో జీవవైవిధ్యం పెరగడం, నిషేధిత కృత్రిమ పురుగుమందులకు గురికావడం తగ్గడం వంటి ప్రయోజనాలు కలిగే అవకాశం ఉంది. సేంద్రియ పదార్థం వల్ల, ముఖ్యంగా క్షీణించిన నేలల్లో, నీరు నేలలోకి ఇంకే సామర్థ్యం, నీటిని నిలుపుకునే సామర్థ్యం మెరుగుపడవచ్చు. అయితే, యాజమాన్య పద్ధతులు, పోలికకు తీసుకున్న విధానం ఆధారంగా ఫలితాలు మారుతాయి. దిగుబడి తక్కువగా ఉంటే, ఒక యూనిట్ ఉత్పత్తికి అవసరమైన భూవిస్తీర్ణం పెరగవచ్చు. అదే సమయంలో, పశువుల ఎరువును సరిగా నిర్వహించకపోతే హరితగృహ వాయువులు విడుదల కావచ్చు లేదా నీరు కలుషితం కావచ్చు. అందువల్ల సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని అంచనా వేసేటప్పుడు ఉత్పాదకత, పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆరోగ్యం, వ్యవసాయ ఆదాయాన్ని కలిపి పరిగణించాలి.

  • అధిక విలువ కలిగి, మూలం నుంచి సరఫరా దశల వరకు వివరాలను గుర్తించగల పంటలకు అదనపు ధరలు లభించే అవకాశం ఉంది; అయితే ఈ అదనపు ధరలకు హామీ లేదు.
  • సేంద్రియ వ్యవసాయానికి మారడానికి ముందు రసాయనాల వినియోగం తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, రికార్డుల నిర్వహణ, తనిఖీ లేదా భాగస్వామ్య ధ్రువీకరణ అవసరం తొలగిపోదు.
  • వర్షాధార వ్యవసాయం, సేంద్రియ వ్యవసాయం వేర్వేరు వర్గీకరణలు: మొదటిది నీటి సరఫరాకు సంబంధించినది కాగా, రెండవది ఉత్పత్తి ప్రమాణాలకు సంబంధించినది.

4. ధృవీకరణ, నియంత్రణ మరియు ప్రభుత్వ మద్దతు

భారతదేశంలో రెండు ప్రధాన ధృవీకరణ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. 2001లో ప్రారంభించిన జాతీయ సేంద్రియ ఉత్పత్తి కార్యక్రమం ఉత్పత్తి ప్రమాణాలు, అక్రెడిటేషన్, తృతీయ పక్ష ధృవీకరణ ఏర్పాట్లను కల్పిస్తుంది. దీనిని వ్యవసాయ, శుద్ధి చేసిన ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతి అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ, అంటే APEDA ద్వారా అమలు చేస్తారు. ఇది ఎగుమతి ధృవీకరణకు తోడ్పడుతుంది. అయితే, ఒక నిర్దిష్ట విదేశీ మార్కెట్‌లో ప్రవేశం పొందడం అనేది ఆ గమ్యస్థాన మార్కెట్ అవసరాలు, గుర్తింపు ఏర్పాట్లపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

భారతదేశ భాగస్వామ్య హామీ వ్యవస్థ, అంటే PGS-India, వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది. ఇది సహచరుల మదింపు, పారదర్శకత, సమష్టి బాధ్యతల ఆధారంగా స్థానిక అవసరాలపై దృష్టి సారించే భాగస్వామ్య హామీ విధానాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా దేశీయ మార్కెట్‌ను లక్ష్యంగా చేసుకున్న వ్యవస్థ; ఇది ఎగుమతి అవసరాలను తీరుస్తుందని భావించకూడదు. రెండు వ్యవస్థల్లోనూ ప్రమాణాలను పాటించడం తప్పనిసరి; PGS అనేది కేవలం ఉత్పత్తిదారు చేసే అనధికారిక ప్రకటన కాదు.

ఆహార భద్రత మరియు ప్రమాణాల (సేంద్రియ ఆహారాలు) నిబంధనలు, 2017, వర్తించే నిబంధనలు, మినహాయింపులకు లోబడి NPOP, PGS-India వ్యవస్థలను గుర్తిస్తాయి. FSSAI యొక్క జైవిక్ భారత్ గుర్తింపు చిహ్నం, నియంత్రణ పరిధిలోని సేంద్రియ ఆహారాలను వినియోగదారులు గుర్తించేందుకు తోడ్పడుతుంది. పరివర్తన కాలం ఒక ముఖ్యమైన భావన: వ్యవసాయ క్షేత్రాల ఉత్పత్తులకు సేంద్రియ ఉత్పత్తులుగా అర్హత లభించడానికి ముందు, ఆయా క్షేత్రాల్లో నిర్దేశిత కాలం పాటు సేంద్రియ పద్ధతులను అనుసరించాలి. ఈ కాలవ్యవధి ధృవీకరణ ప్రమాణం, పంట, భూ వినియోగ చరిత్రపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

2015లో ప్రారంభించిన పరంపరాగత్ కృషి వికాస్ యోజన, ఉత్పత్తి పద్ధతులు, ధృవీకరణ, మార్కెటింగ్‌కు మద్దతు అందించడం ద్వారా సమూహాల ఆధారిత సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. ఈశాన్య ప్రాంత సేంద్రియ విలువ గొలుసు అభివృద్ధి మిషన్‌ను 2015–16లో ప్రవేశపెట్టారు. ఇది ఉత్పత్తుల సమీకరణ, శుద్ధి, మార్కెటింగ్‌తో అనుసంధానించిన ధృవీకృత సేంద్రియ ఉత్పత్తికి ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. పరీక్షల దృష్ట్యా, PKVY అనుసరించే విస్తృత సమూహ ఆధారిత విధానానికి, MOVCDNER అనుసరించే ఈశాన్య ప్రాంత భౌగోళిక ప్రాధాన్యానికి, విలువ గొలుసు ఆధారిత దృక్పథానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.

  • ధృవీకరణకు ఉత్పత్తి మూలాన్ని, అది ప్రయాణించిన దశలను గుర్తించగల సామర్థ్యం, వ్యవసాయ ఉత్పాదకాల వినియోగ రికార్డులు, ఉత్పత్తులను నిర్వహించే సమయంలో సేంద్రియ, సేంద్రియేతర ఉత్పత్తులను వేరుగా ఉంచడం అవసరం.
  • పొరుగు వ్యవసాయ క్షేత్రాల్లో నిషేధిత ఉత్పాదకాలను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు, రక్షిత మధ్యంతర ప్రాంతాల ఏర్పాటు, కలుషితమయ్యే ప్రమాద నిర్వహణ ముఖ్యమైనవి.

5. ఆర్థిక పరిమితులు మరియు సమతుల్య పరివర్తన వ్యూహం

సేంద్రియ వ్యవసాయానికి మారే కాలంలో రైతులు దిగుబడి తగ్గుదలను ఎదుర్కోవచ్చు. ముఖ్యంగా, తగిన పోషకాలు, సస్యరక్షణ ప్రత్యామ్నాయాలు లేకుండా అధిక ఉత్పాదక వినియోగ వ్యవస్థల నుంచి అకస్మాత్తుగా మారినప్పుడు ఈ సమస్య తలెత్తవచ్చు. కలుపు తీయడం, కంపోస్టు తయారీ, వైవిధ్యభరిత పంటల నిర్వహణకు శ్రమ అవసరాలు పెరగవచ్చు. ధ్రువీకరణ, ఉత్పత్తులను వేరుగా ఉంచడం, మార్కెటింగ్ కూడా వ్యయాలను పెంచుతాయి. అందువల్ల చిన్న కమతాల రైతులకు సమష్టి సంస్థలు, విస్తరణ సేవలు, నిర్వహణ మూలధనం, నమ్మకమైన కొనుగోలుదారులతో అనుసంధానం అవసరం కావచ్చు.

సమర్థవంతమైన వ్యూహం దశలవారీగా, స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఉండాలి. రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు, సహకార సంఘాలు ఉత్పత్తులను సమీకరించగలవు, రికార్డులను నిర్వహించగలవు, ప్రాసెసింగ్ సంస్థలతో చర్చలు జరపగలవు. ప్రభుత్వ మద్దతు భూసార పరీక్షలు, సేంద్రియ ఉత్పాదకాల నాణ్యత నియంత్రణ, భాగస్వామ్య పరిశోధన, పరివర్తన కాలంలో నష్టభయ నిర్వహణను బలోపేతం చేయాలి. వినియోగదారుల విశ్వాసం కోసం విశ్వసనీయ లేబుళ్లు, తప్పుదోవ పట్టించే వాదనలపై నియంత్రణ చర్యలు అవసరం. సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని సుస్థిర వ్యవసాయంలోని ఒక ముఖ్యమైన మార్గంగా చూడాలి; ఆహార భద్రత, లాభదాయకత లేదా పర్యావరణ క్షీణతకు సంబంధించిన సమస్యలను స్వయంచాలకంగా పరిష్కరించే సార్వత్రిక పరిష్కారంగా చూడకూడదు.

  • కేవలం ధృవీకరించిన విస్తీర్ణం ఆధారంగా కాకుండా, నికర రాబడి, దిగుబడి స్థిరత్వం, నేల స్థితి, శ్రమ అవసరం, మార్కెట్ ప్రాప్యత ఆధారంగా విజయాన్ని అంచనా వేయాలి.
  • వ్యవసాయ క్షేత్ర స్థాయిలో ప్రణాళికాబద్ధంగా చేపట్టే పరివర్తనకు, మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థ వ్యాప్తంగా వ్యవసాయ ఉత్పాదకాలపై అకస్మాత్తుగా విధించే నిషేధానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.

కాలరేఖ

  1. 2001

    సేంద్రియ ఉత్పత్తి కోసం జాతీయ కార్యక్రమం ప్రారంభించబడింది.

  2. 2015

    క్లస్టర్ ఆధారిత సేంద్రియ వ్యవసాయానికి మద్దతుగా పరంపరాగత్ కృషి వికాస్ యోజన ప్రారంభించబడింది.

  3. 2015–16

    ఈశాన్య ప్రాంతానికి సేంద్రియ విలువ గొలుసు అభివృద్ధి మిషన్ ప్రవేశపెట్టబడింది.

  4. 2016

    భారతదేశంలో పూర్తిగా సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని అనుసరించే తొలి రాష్ట్రంగా సిక్కిం గుర్తింపు పొందింది.

  5. 2017

    ఆహార భద్రత మరియు ప్రమాణాల (సేంద్రియ ఆహారాలు) నిబంధనలు నోటిఫై చేయబడ్డాయి.

ధ్రువీకృత సేంద్రియ ఉత్పత్తికి సాధారణంగా అనుసరించే మార్గం

  1. 1. భూవినియోగ చరిత్ర, నేల స్థితి మరియు మార్కెట్ అవకాశాలను అంచనా వేయండి
  2. 2. తగిన ధ్రువీకరణ విధానాన్ని ఎంచుకొని, వ్యవసాయ క్షేత్ర ప్రణాళికను సిద్ధం చేయండి
  3. 3. అనుమతించిన పద్ధతులను అనుసరించి, నిర్దేశిత పరివర్తన కాలాన్ని పూర్తి చేయండి
  4. 4. రికార్డులను నిర్వహించండి, కలుషితమయ్యే ప్రమాదాలను నియంత్రించండి మరియు ధ్రువీకరణ తనిఖీకి లోనవండి
  5. 5. ధ్రువీకరణ పొందండి మరియు వర్తించే లేబులింగ్ నియమాలను పాటించండి
  6. 6. ఉత్పత్తులను వేరుగా ఉంచండి, వాటి మూలం నుంచి మార్కెట్ వరకు వివరాలను గుర్తించగలిగేలా నమోదు చేయండి మరియు నమ్మదగిన మార్గాల ద్వారా విక్రయించండి
సంబంధిత వ్యవసాయ విధానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం
విధానంనిర్వచించే ప్రధాన లక్షణంపరీక్షల దృష్ట్యా గమనించాల్సిన అంశం
ధ్రువీకృత సేంద్రియ వ్యవసాయంసేంద్రియ ఉత్పత్తి మరియు ధ్రువీకరణ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండటంపురుగుమందులను అసలు ఉపయోగించకపోవడానికి ఇది పర్యాయపదం కాదు
ప్రకృతి వ్యవసాయంపర్యావరణ ప్రక్రియలు, వ్యవసాయ క్షేత్రంలోనే లభించే ఉత్పాదకాలు మరియు కొనుగోలు చేసే ఉత్పాదకాలపై తగ్గిన ఆధారపడటందీనికి స్వయంచాలకంగా సేంద్రియ ధ్రువీకరణ లభించదు
సమగ్ర పోషక యాజమాన్యంసేంద్రియ వనరులు, జీవ ఉత్పాదకాలు మరియు ఖనిజ ఎరువుల వివేచనాత్మక వినియోగాన్ని మిళితం చేస్తుందిసంప్రదాయ సింథటిక్ ఎరువుల వినియోగం సాధారణంగా సేంద్రియ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండటానికి ఆటంకం కలిగిస్తుంది
పరిరక్షణ వ్యవసాయంనేలను అతి తక్కువగా కదిలించడం, నేలపై శాశ్వత కవచాన్ని ఉంచడం మరియు పంటల వైవిధ్యీకరణసింథటిక్ ఎరువులు మరియు కలుపుమందులను ఉపయోగించవచ్చు
వర్షాధార వ్యవసాయంప్రధానంగా వర్షపాతంపై ఆధారపడే పంటల ఉత్పత్తిసేంద్రియ లేదా సంప్రదాయ పద్ధతిలో ఉండవచ్చు

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

సిక్కిం: రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నేతృత్వంలో దీర్ఘకాలిక పరివర్తన

సిక్కిం 2003లో సేంద్రియ విధాన పరివర్తనను ప్రారంభించి, 2016లో భారతదేశంలో పూర్తిగా సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని అనుసరించే తొలి రాష్ట్రంగా అవతరించింది. సుమారు 75,000 హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూమిని సేంద్రియ ధ్రువీకరణ పరిధిలోకి తీసుకువచ్చింది. ఈ విధానంలో రసాయన ఉత్పాదకాలపై ఆంక్షలతోపాటు రైతులకు శిక్షణ, ధ్రువీకరణను సమన్వయం చేశారు. ఇది నిరంతర సంస్థాగత నిబద్ధత ప్రాముఖ్యతను చాటుతుంది. అదే సమయంలో ధ్రువీకరణకు తోడుగా ఉత్పాదకత పెంపునకు మద్దతు, ప్రాసెసింగ్, మార్కెట్ అభివృద్ధి కూడా అవసరమని స్పష్టం చేస్తుంది.

శ్రీలంక: ఉత్పాదకాలపై ఆకస్మిక నిషేధం వల్ల కలిగే ముప్పులు

శ్రీలంక 2021లో రసాయన ఎరువులు, వ్యవసాయ రసాయనాల దిగుమతులపై విధించిన నిషేధం సేంద్రియ వ్యవసాయం వైపు వేగంగా మారడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఆంక్షలను సడలించడానికి ముందు, ఈ అంతరాయం వరి, తేయాకు సహా వివిధ పంటల ఉత్పత్తిలో ఇబ్బందులకు దోహదపడింది. విస్తృతమైన ఆర్థిక, విదేశీ మారకద్రవ్య సంక్షోభం కూడా ఫలితాలను ప్రభావితం చేసింది. దీని నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠం పరివర్తన రూపకల్పన, ఉత్పాదకాల సంసిద్ధతకు సంబంధించినది; అన్ని సేంద్రియ వ్యవస్థలూ ఆచరణసాధ్యం కావని చెప్పడానికి ఇది రుజువు కాదు.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

సేంద్రియ వ్యవసాయానికి సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. పప్పుజాతి పంటలు జీవసంబంధ స్థిరీకరణ ద్వారా నత్రజనిని అందించగలవు. 2. పంట అవశేషాల పునర్వినియోగం మాత్రమే పంట కోత ద్వారా తొలగిపోయే అన్ని పోషకాలను నిరవధికంగా భర్తీ చేయగలదు. 3. సేంద్రియ ప్రమాణాల ప్రకారం కొన్ని వృక్ష సంబంధిత మరియు సూక్ష్మజీవ ఆధారిత సస్యరక్షణ ఉత్పత్తులను అనుమతించవచ్చు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. NPOP — వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని APEDA 2. PGS-India — ప్రధానంగా దేశీయ మార్కెట్ కోసం భాగస్వామ్య హామీ విధానం 3. MOVCDNER — భారతదేశంలోని పశ్చిమ మెట్ట ప్రాంతాల్లో మాత్రమే సేంద్రియ విలువ గొలుసు అభివృద్ధి. ఎన్ని జతలు సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?

  • A. ఒకటి మాత్రమే
  • B. రెండు మాత్రమే
  • C. మూడూ
  • D. ఏదీ కాదు

ప్రశ్న 3

కింది ప్రకటనల్లో ఏది సేంద్రియ వ్యవసాయానికి, వర్షాధార వ్యవసాయానికి మధ్య తేడాను అత్యంత కచ్చితంగా తెలియజేస్తుంది?

  • A. సేంద్రియ వ్యవసాయం సాగునీటి వినియోగాన్ని నిషేధిస్తుంది; వర్షాధార వ్యవసాయం దానిని అనుమతిస్తుంది.
  • B. అన్ని వర్షాధార పంటలు స్వయంచాలకంగా సేంద్రియ ధ్రువీకరణకు అర్హత పొందుతాయి.
  • C. సేంద్రియ వ్యవసాయం ఉత్పత్తి ప్రమాణాలకు సంబంధించినది; వర్షాధార వ్యవసాయం వర్షపాతంపై ఆధారపడటానికి సంబంధించినది.
  • D. వర్షాధార వ్యవసాయం కృత్రిమ ఉత్పాదకాలను నిషేధిస్తుంది; సేంద్రియ వ్యవసాయం అన్ని సహజ ఉత్పాదకాలను అనుమతిస్తుంది.
మెయిన్స్: సేంద్రియ వ్యవసాయం పర్యావరణపరమైన అవకాశాలను కల్పిస్తుంది. అయితే, భారతదేశంలో దానికి పరివర్తన చెందే ప్రక్రియలు భౌగోళిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా భిన్నంగా ఉండటంతోపాటు ఆర్థికంగా ఆచరణసాధ్యంగా ఉండాలి. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని ప్రమాణాలకు లోబడి నిర్వహించే పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆధారిత ఉత్పత్తి వ్యవస్థగా నిర్వచించండి.
  • మౌలిక సదుపాయాల పరిమితులను గుర్తిస్తూ, తక్కువ ఉత్పాదక వినియోగం గల కొండ, గిరిజన, మెట్ట ప్రాంతాల్లో అవకాశాలను వివరించండి.
  • నేల ఆరోగ్యం, జీవవైవిధ్యం, కలుషితత తగ్గింపు, మార్కెట్లో ఉత్పత్తులకు ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందగల అవకాశాల గురించి చర్చించండి.
  • పోషకాల ఆదాన–ప్రదాన లెక్కలు, పరివర్తన కాలపు దిగుబడులు, శ్రమకు డిమాండ్, ధ్రువీకరణ వ్యయాలు, అనిశ్చిత అదనపు ధరలను పరిశీలించండి.
  • నిరంతర సంస్థాగత పరివర్తనకు, ఉత్పాదకాలపై ఆకస్మిక నిషేధానికి మధ్య తేడాను వివరించడానికి సిక్కిం, శ్రీలంక ఉదాహరణలను ఉపయోగించండి.
  • దశలవారీగా అనుసరణ, రైతు సంఘాలు, విశ్వసనీయ ధ్రువీకరణ, పరిశోధన మరియు విలువ గొలుసులో పెట్టుబడులను సిఫార్సు చేయండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, India: People and Economy, Class XII: Land Resources and Agriculture.
  • NCERT, Indian Economic Development, Class XI: Rural Development.
  • APEDA: National Programme for Organic Production standards and certification guidance, apeda.gov.in.
  • PGS-India: operational guidelines and certification information, pgsindia-ncof.gov.in.
  • FSSAI: Food Safety and Standards (Organic Foods) Regulations, 2017, and Jaivik Bharat guidance.
  • Ministry of Agriculture and Farmers Welfare: PKVY and MOVCDNER guidelines and annual reports.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp