New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · భారతదేశ భూగోళశాస్త్రం · పరిశ్రమలు, రవాణా మరియు జనాభా

చక్కెర

భారతదేశ చక్కెర పరిశ్రమ వ్యవసాయాధారిత పరిశ్రమ. దీని స్థాపన స్థానం చెరకు సాగు, వేగవంతమైన రవాణా, నీటి లభ్యతలపై బలంగా ఆధారపడి ఉంటుంది. దీని భౌగోళిక విస్తరణ శీతోష్ణస్థితి, నీటిపారుదల, వ్యవసాయ ధరల నిర్ణయం, సహకార సంస్థలు మరియు పారిశ్రామిక వైవిధ్యీకరణల మధ్య పరస్పర సంబంధాన్ని వివరిస్తుంది. ప్రిలిమ్స్ కోసం చెరకు ఉత్పత్తికి, చక్కెర రికవరీకి మధ్య తేడాను; న్యాయమైన మరియు గిట్టుబాటు ధరకు (Fair and Remunerative Price), చక్కెర కనీస విక్రయ ధరకు మధ్య తేడాను; చక్కెర తయారీలో వచ్చే అవశేషాలకు, వాటి పారిశ్రామిక వినియోగాలకు మధ్య తేడాను గుర్తించండి.

భారతదేశంలోని ఎంపిక చేసిన పంట ప్రాంతాలు: విస్తరణ సరళులను పోల్చడానికి ముందు సూచికలోని చిహ్నాలను గుర్తించండి. ఈ చిహ్నాలు ఆయా పంటలు ఆ ప్రాంతాల్లో మాత్రమే పండుతాయని గానీ, ప్రస్తుత మొత్తం ఉత్పత్తి పరిమాణాలను గానీ సూచించవు.

Map study

భారతదేశంలోని ఎంపిక చేసిన పంట ప్రాంతాలు: విస్తరణ సరళులను పోల్చడానికి ముందు సూచికలోని చిహ్నాలను గుర్తించండి. ఈ చిహ్నాలు ఆయా పంటలు ఆ ప్రాంతాల్లో మాత్రమే పండుతాయని గానీ, ప్రస్తుత మొత్తం ఉత్పత్తి పరిమాణాలను గానీ సూచించవు.

  • ప్రాంతాలను పోల్చడానికి ముందు మూల పటంలోని సూచిక, ప్రమాణం మరియు సూచిత కాలవ్యవధిని చదవండి.
  • ప్రాదేశిక విస్తరణ సరళులను ఈ అంశంలో చర్చించిన ప్రక్రియలతో అనుసంధానించండి; ఈ పటం అధ్యయనానికి ఒక ఆధారం మాత్రమే, ప్రత్యక్ష కార్యాచరణకు సంబంధించిన తాజా సమాచారం కాదు.

Credit: Amog · CC BY-SA 2.5 · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.

1. పంట అవసరాలు మరియు పరిశ్రమ స్థాపన స్థానం

చక్కెర పరిశ్రమ రైతులు, చక్కెర కర్మాగారాలు, రవాణాదారులు, మద్యం తయారీ కేంద్రాలు (డిస్టిలరీలు), విద్యుత్ ఉత్పత్తిదారులను అనుసంధానించే ప్రధాన వ్యవసాయాధారిత పరిశ్రమ. భారతదేశంలో వాణిజ్యపరమైన చక్కెరను ప్రధానంగా చక్కెర దుంపల నుంచి కాకుండా చెరకు నుంచి తయారు చేస్తారు. చెరకు నుంచి గుర్ లేదా బెల్లం, శుద్ధి చేయని చక్కెర అయిన ఖాండసారి కూడా తయారవుతాయి. అందువల్ల, మొత్తం చెరకు ఉత్పత్తినంతటినీ సంఘటిత రంగంలోని చక్కెర కర్మాగారాలకు అందుబాటులో ఉన్న చెరకుగా పరిగణించలేం: కొంత భాగాన్ని విత్తనం కోసం ఉంచుతారు, నేరుగా వినియోగిస్తారు లేదా ఇతర తీపి పదార్థాల తయారీ యూనిట్లలో ప్రాసెస్ చేస్తారు.

చెరకు ఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండల పంట. దీనికి తగినంత తేమతో పాటు, సాధారణంగా 21–27°C ఉష్ణోగ్రతలతో కూడిన సుదీర్ఘమైన వెచ్చని పెరుగుదల కాలం అవసరం. సుమారు 75–100 cm వర్షపాతం చెరకు సాగుకు అనుకూలంగా ఉంటుంది. అయితే, వర్షపాతం తక్కువగా ఉన్నచోట లేదా నిర్దిష్ట రుతువులోనే కేంద్రీకృతమైన చోట నీటిపారుదల ముఖ్యమైనది. నీరు సులభంగా ఇంకిపోయే సారవంతమైన లోమీ నేలలు, ఒండ్రు నేలలు అనుకూలమైనవి; ద్వీపకల్ప భారతదేశంలో నల్లరేగడి నేలలు కూడా చెరకు సాగుకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. నీరు నిల్వ ఉండటం, తీవ్రమైన మంచు, దీర్ఘకాలిక కరవు ఉత్పత్తిని ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేస్తాయి. పంట పరిపక్వ దశలో సాపేక్షంగా పొడిగా, ఎండగా ఉండే పరిస్థితులు సుక్రోజ్ సంచయానికి అనుకూలిస్తాయి.

చక్కెర కర్మాగారాల స్థాపన ప్రధానంగా ముడిపదార్థాల లభ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. చెరకు అధిక పరిమాణంలో ఉండే ముడిపదార్థం; దాని రవాణా ఖర్చుతో కూడుకున్నది. కోత తరువాత క్రషింగ్ ఆలస్యమైతే, దాని నుంచి పొందగలిగే చక్కెర పరిమాణం తగ్గుతుంది. అందువల్ల కర్మాగారాలు దూరంగా ఉన్న వినియోగదారుల మార్కెట్ల సమీపంలో కాకుండా చెరకు సాగు ప్రాంతాల్లోనే కేంద్రీకృతమవుతాయి. అన్ని కాలాల్లోనూ వినియోగించగల గ్రామీణ రహదారులు, కోతకు కూలీలు, సమన్వయంతో కూడిన సరఫరా సమయపట్టికలు అత్యంత కీలకం. కోసిన మొక్క దుబ్బుల నుంచి కొత్త పంట పెరిగే పద్ధతిని మొడి పంట సాగు (రటూన్ సాగు) అంటారు. ఇది కొత్తగా పంట వేయడానికి అయ్యే ఖర్చులను తగ్గిస్తుంది; అయితే పోషకాలు, నీటిపారుదల, వ్యాధుల విషయంలో జాగ్రత్తతో కూడిన నిర్వహణ అవసరం.

2. ప్రాంతీయ విస్తరణ మరియు ద్వీపకల్ప ప్రాంతం వైపు తరలింపు

భారతదేశంలో అత్యధిక చెరకు సాగు విస్తీర్ణం ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఉంది. ఇది చెరకు ఉత్పత్తిలో అగ్రగామి రాష్ట్రాల్లో ఒకటి. ఈ రాష్ట్రంలోని ఎగువ, మధ్య గంగా మైదానాల్లో సారవంతమైన ఒండ్రు నేలలు, విస్తృతమైన నీటిపారుదల, దట్టమైన జనావాసాలు, పెద్ద సంఖ్యలో వ్యవసాయ శ్రామికులు సమకూరి ఉన్నాయి. ప్రధాన చెరకు సాగు ప్రాంతాల్లో మీరట్, ముజఫర్‌నగర్, సహారన్‌పూర్, బిజ్నోర్ వంటి పశ్చిమ జిల్లాలతో పాటు మధ్య, తూర్పు జిల్లాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉత్తర భారత చక్కెర ఆర్థిక వ్యవస్థలో బిహార్, హర్యానా, పంజాబ్, ఉత్తరాఖండ్ కూడా భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి.

మహారాష్ట్రలోని ప్రధాన చెరకు సాగు ప్రాంతం నీటిపారుదల సౌకర్యం ఉన్న పశ్చిమ, దక్షిణ ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా పుణె, అహ్మద్‌నగర్, సోలాపూర్, సతారా, సాంగ్లీ, కొల్హాపూర్ పరిసరాల్లో విస్తరించి ఉంది. కర్ణాటకలోని ముఖ్యమైన జిల్లాల్లో బెళగావి, బాగల్‌కోట్, విజయపుర, మాండ్య ఉన్నాయి. తమిళనాడు, గుజరాత్, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలో కూడా చక్కెర పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. స్థానికంగా ఈ పరిశ్రమలు కేంద్రీకృతం కావడానికి గల కారణాలను వివరించడంలో, కేవలం వార్షిక వర్షపాతం కంటే నీటి లభ్యత, నీటిపారుదల మౌలిక సదుపాయాలు తరచుగా ఎక్కువ ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటాయి.

ఉష్ణమండల పరిస్థితులు సాధారణంగా అధిక సుక్రోజ్ రికవరీకి, అనుకూలమైన పంట పెరుగుదలకు, ఎక్కువ కాలం క్రషింగ్ నిర్వహించే అవకాశానికి దోహదపడటం వల్ల ఈ పరిశ్రమ పశ్చిమ, దక్షిణ భారతదేశం వైపు గణనీయంగా విస్తరించింది. సహకార రంగ పెట్టుబడులు, నీటిపారుదల అభివృద్ధి, మద్యం తయారీ కేంద్రాలతో అనుసంధానాలు ఈ విస్తరణకు మరింత బలం చేకూర్చాయి. అయినప్పటికీ, ఈ తరలింపు వల్ల ఉత్తర భారతదేశం ప్రాధాన్యం కోల్పోయిందని భావించరాదు: ఉత్తరప్రదేశ్ ఇప్పటికీ కీలక స్థానంలో ఉంది. వాతావరణం, చెరకు నాణ్యత, ఇథనాల్ ఉత్పత్తికి మళ్లింపు ఆధారంగా చక్కెర ఉత్పత్తిలో రాష్ట్రాల స్థానాలు మారుతూ ఉంటాయి.

మూడు సూచికల మధ్య తేడాను గుర్తించాలి: చెరకు దిగుబడి అంటే హెక్టారుకు కోసిన చెరకు పరిమాణం; చక్కెర రికవరీ అంటే గానుగాడిన చెరకు పరిమాణంలో లభించిన చక్కెర శాతం; చక్కెర ఉత్పత్తి అనేది గానుగాడిన చెరకు పరిమాణం, రికవరీ రెండింటిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఎక్కువ చెరకు ఉన్న రాష్ట్రం ఎల్లప్పుడూ ఎక్కువ చక్కెరను ఉత్పత్తి చేయాలని లేదు.

3. ప్రాసెసింగ్, ఉప ఉత్పత్తులు మరియు ఇథనాల్

చక్కెర కర్మాగారంలో చెరకును తూకం వేసి, సిద్ధం చేసి, రసాన్ని తీయడానికి గానుగాడతారు. శుద్ధీకరణ ద్వారా మలినాలను తొలగిస్తారు; బాష్పీభవనం ద్వారా రసాన్ని చిక్కబరుస్తారు; స్ఫటికీకరణ, అపకేంద్రణ ద్వారా మాతృ ద్రావణం నుంచి చక్కెర స్ఫటికాలను వేరు చేస్తారు. తయారీ చెరకు లభ్యతను అనుసరించి సాగుతుంది కాబట్టి ఇది కాలానుగుణంగా ఉంటుంది. అందువల్ల, అధిక మూలధనం అవసరమయ్యే ఈ కర్మాగారం గానుగాట సామర్థ్యాన్ని కొనసాగించడానికి, చెరకు నాణ్యత క్షీణించకుండా నివారించడానికి కోత, రవాణా కార్యకలాపాలను జాగ్రత్తగా సమన్వయం చేయాలి.

రసాన్ని తీసిన తర్వాత మిగిలే పీచు పదార్థమే చెరకు పిప్పి (బగాస్). దీనిని బాయిలర్లు, సహ ఉత్పాదక విద్యుత్ కేంద్రాలలో ఇంధనంగా ఉపయోగించి ఆవిరి, విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తారు; మిగులు విద్యుత్తును గ్రిడ్‌కు సరఫరా చేసే అవకాశం ఉంటుంది. కాగితం, బోర్డుల తయారీలో కూడా దీనిని ఉపయోగిస్తారు. చక్కెర అధికంగా ఉండే ద్రవ అవశేషమైన మొలాసిస్‌ను ఇథనాల్, ఇతర ఆల్కహాల్ ఉత్పత్తులను తయారు చేసే డిస్టిలరీలకు సరఫరా చేస్తారు. ప్రెస్ మడ్ లేదా ఫిల్టర్ కేక్‌ను సేంద్రియ ఎరువుల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు; ఇది సంపీడిత బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తికి కూడా తోడ్పడుతుంది.

ఇథనాల్ మిశ్రిత పెట్రోల్ కార్యక్రమం కింద, ఇథనాల్ చక్కెర రంగ ఆర్థిక పరిస్థితులతో అనుసంధానమైన అదనపు మార్కెట్‌ను అందిస్తుంది. అమల్లో ఉన్న ప్రభుత్వ అనుమతులను బట్టి, C-హెవీ మొలాసిస్, B-హెవీ మొలాసిస్, చెరకు రసం లేదా సిరప్ నుంచి ఇథనాల్‌ను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు; ధాన్యం ఆధారిత ముడి పదార్థాలను కూడా ఉపయోగిస్తారు. పెట్రోల్‌లో 20% ఇథనాల్ కలపాలనే లక్ష్యాన్ని భారత్ ఇథనాల్ సరఫరా సంవత్సరం 2025–26కు ముందుకు తీసుకువచ్చింది. కిణ్వ ప్రక్రియకు అనువైన చక్కెరను ఇథనాల్ ఉత్పత్తికి మళ్లించడం ద్వారా చక్కెర మిగులును తగ్గించవచ్చు. అయితే, విధాన రూపకల్పనలో ఇంధన సరఫరా, దేశీయ చక్కెర లభ్యత, ఆహార భద్రత, నీటి డిమాండ్ మధ్య సమతుల్యత పాటించాలి.

4. ధరల నిర్ణయం, సంస్థలు మరియు వాణిజ్య నియంత్రణ

వ్యవసాయ వ్యయాలు మరియు ధరల కమిషన్ సిఫార్సులను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాత, చెరకు (నియంత్రణ) ఉత్తర్వు, 1966 కింద కేంద్ర ప్రభుత్వం చెరకుకు న్యాయమైన మరియు ప్రతిఫలదాయక ధరను (FRP) నిర్ణయిస్తుంది. FRP నిర్దిష్ట ప్రాథమిక చక్కెర రికవరీతో అనుసంధానమై ఉంటుంది; దీనికి నిర్దేశిత సర్దుబాట్లు వర్తిస్తాయి. కొన్ని రాష్ట్రాలు రాష్ట్ర సూచిత ధరను (SAP) ప్రకటిస్తాయి; ఇది సాధారణంగా కేంద్ర FRP కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇవి చెరకు సాగుదారులకు చెల్లించాల్సిన చెరకు ధరలే తప్ప, చక్కెర చిల్లర ధరలు కావు.

2018లో ప్రవేశపెట్టిన చక్కెర కనీస అమ్మకపు ధర అనేది కర్మాగారాలు విక్రయించే చక్కెరకు విడిగా నిర్ణయించిన కర్మాగార స్థాయి కనిష్ఠ ధర. దీనిని చెరకు FRPతో లేదా వ్యవసాయ కనీస మద్దతు ధర వ్యవస్థతో పొరబడటం పరీక్షల్లో సాధారణంగా జరిగే తప్పు. ఈ రంగంలో ప్రైవేటు, సహకార, ప్రభుత్వ రంగ కర్మాగారాలు ఉన్నాయి. రైతులను సమీకరించడంలో, గ్రామీణ పెట్టుబడులను వ్యవస్థీకరించడంలో మహారాష్ట్ర సహకార సంప్రదాయం ప్రత్యేక ప్రభావాన్ని చూపింది.

2013లో చేపట్టిన ప్రధాన పాక్షిక నియంత్రణ సడలింపు చర్యలు లెవీ చక్కెర సరఫరా బాధ్యతను, అప్పటివరకు అమలులో ఉన్న నియంత్రిత విడుదల విధానాన్ని తొలగించాయి. అయితే, ఈ పరిశ్రమ పూర్తిగా నియంత్రణల నుంచి విముక్తి పొందలేదు: చెరకు ధరల నిర్ణయం, రాష్ట్ర స్థాయి సరఫరా ఏర్పాట్లు కొనసాగాయి. ఆ తరువాత చేపట్టిన మార్కెట్ జోక్యాలలో మిల్లులవారీగా నెలవారీ అమ్మకాల కోటాలు, కనీస విక్రయ ధర ఉన్నాయి. దేశీయ లభ్యతను బట్టి ఎగుమతి ఆంక్షలు, అనుమతులు, సుంకాలు మారవచ్చు. నిర్ణీత చెరకు ధరలను చెల్లించాల్సిన బాధ్యతలు, చక్కెర విక్రయాల ద్వారా లభించే ఆదాయంలో హెచ్చుతగ్గులు, మిల్లుల బలహీన ఆర్థిక స్థితి రైతులకు చెల్లించాల్సిన బకాయిలు పేరుకుపోవడానికి దోహదం చేస్తాయి.

5. పర్యావరణ ఒత్తిళ్లు, భౌగోళిక ప్రాధాన్యం

చెరకు అధిక నీటి అవసరాలున్న దీర్ఘకాలిక పంట. కరువు పీడిత, సాగునీటి సదుపాయం ఉన్న జిల్లాల్లో చెరకు సాగు విస్తరణ వల్ల వ్యవసాయ ఆదాయాలు, తాగునీటి అవసరాలు, నీటి కోసం పోటీపడే ఇతర పంటల మధ్య సంఘర్షణలు ఏర్పడతాయి. హామీతో కూడిన కొనుగోలు ఏర్పాట్ల మద్దతుతో లభించే అధిక ఆర్థిక ప్రతిఫలాలు, వ్యవసాయ-వాతావరణ పరంగా జల సమతుల్యత అనుకూలంగా లేని ప్రాంతాల్లో కూడా చెరకు సాగును ప్రోత్సహించవచ్చు. సుస్థిరతను కేవలం రాష్ట్రాల మొత్తం ఉత్పత్తి ఆధారంగా కాకుండా, నదీ పరీవాహక ప్రాంత స్థాయిలో నీటి లభ్యత, సాగునీటి వినియోగ సామర్థ్యం ఆధారంగా అంచనా వేయాలి.

మద్యం తయారీ కర్మాగారాల నుంచి వెలువడే అవశిష్ట ద్రవ వ్యర్థాలు (స్పెంట్ వాష్), తగినంతగా శుద్ధి చేయని చక్కెర మిల్లుల వ్యర్థజలాల్లో సేంద్రియ పదార్థాల భారం అధికంగా ఉండటం వల్ల అవి ఉపరితల జలాలను, భూగర్భ జలాలను కలుషితం చేయవచ్చు. చెరకు పిప్పితో సహవిద్యుదుత్పత్తి వనరుల వినియోగాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది; అయినప్పటికీ ఉద్గారాల నియంత్రణ అవసరమే. వాతావరణ వైవిధ్యం, ఉష్ణ ఒత్తిడి, చీడపీడలు, వ్యాధులు చెరకు లభ్యతతోపాటు చక్కెర రికవరీని కూడా ప్రభావితం చేస్తాయి. అధిక శ్రమ అవసరమయ్యే చెరకు కోత పనులు, ముఖ్యంగా పశ్చిమ భారతదేశంలో, కాలానుగుణ వలసలకు కూడా దారితీస్తాయి.

బిందు సేద్యం, నేల తేమ ఆధారంగా నీటి తడుల సమయ నిర్ణయం, అనువైన రకాల ఎంపిక, సకాలంలో చెరకు గానుగ ఆడించడం, పారదర్శకంగా చెరకు చెల్లింపులు చేయడం, సమర్థవంతమైన వ్యర్థజలాల నిర్వహణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఇథనాల్, బయోగ్యాస్, విద్యుత్ ఉత్పత్తి వైపు వైవిధ్యీకరణ ఆదాయాలను మెరుగుపరచవచ్చు; అయితే అది నీటి కొరతను గానీ, రైతులకు చెల్లించాల్సిన బకాయిల సమస్యను గానీ దానంతట అదే పరిష్కరించదు. భౌగోళిక విశ్లేషణలో భౌతిక పరిస్థితులను సాగునీటి విధానం, కర్మాగారాల యాజమాన్యం, రహదారి అనుసంధానం, మార్కెట్ ప్రోత్సాహకాలతో అనుసంధానించాలి.

చెరకు నుంచి చక్కెర మరియు పారిశ్రామిక సహ ఉత్పత్తుల వరకు

  1. 1. పరిపక్వమైన చెరకును కోసి, వేగంగా చక్కెర కర్మాగారానికి తరలించాలి.
  2. 2. చెరకును గానుగ ఆడించాలి: రసాన్ని తీసి, చెరకు పిప్పిని వేరు చేయాలి.
  3. 3. రసాన్ని శుద్ధి చేయాలి: మలినాలను తొలగించి, ప్రెస్ మడ్‌ను సేకరించాలి.
  4. 4. శుద్ధి చేసిన రసంలోని నీటిని ఆవిరి చేసి, చక్కెరను స్ఫటికీకరించాలి.
  5. 5. అపకేంద్రణం ద్వారా చక్కెరను వేరు చేసి, ఎండబెట్టి, నాణ్యత ప్రకారం వర్గీకరించాలి; మొలాసిస్‌ను వేరు చేయాలి.
  6. 6. చెరకు పిప్పిని శక్తి ఉత్పత్తికి, అనువైన మొలాసిస్ రకాలను ఇథనాల్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగించాలి.
ఉత్తర మరియు ద్వీపకల్ప చక్కెర మండలాలు: ఇవి స్థూల ధోరణులు మాత్రమే, సర్వత్రా వర్తించే నియమాలు కావు
లక్షణంఉత్తర ప్రాంత మండలంద్వీపకల్ప మండలం
ప్రధాన రాష్ట్రాలుఉత్తరప్రదేశ్, బిహార్, హర్యానా, పంజాబ్మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తమిళనాడు
శీతోష్ణస్థితిఉపఉష్ణమండల శీతోష్ణస్థితి; శీతాకాలపు చలి పెరుగుదలను పరిమితం చేస్తుందిఉష్ణమండల శీతోష్ణస్థితి; సాధారణంగా పంట పెరుగుదలకు అనుకూలమైన కాలం ఎక్కువగా ఉంటుంది
చక్కెర రికవరీచారిత్రకంగా తక్కువ; మెరుగుపరిచిన రకాలు ఈ అంతరాన్ని తగ్గించగలవుఅనుకూల పరిస్థితుల్లో సాధారణంగా ఎక్కువ
సంస్థాగత స్వరూపంప్రైవేటు చక్కెర కర్మాగారాల ఉనికి బలంగా ఉంది, ముఖ్యంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లోచారిత్రకంగా సహకార సంస్థలకు ప్రాధాన్యం ఉంది, ముఖ్యంగా మహారాష్ట్రలో
ప్రధాన సమస్యరుతుపరమైన పరిమితులు, వ్యాధులు మరియు చెల్లింపు బకాయిలుకరవుకు గురయ్యే సాగునీటి సౌకర్యం ఉన్న జిల్లాల్లో నీటి కొరత ఒత్తిడి

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

ప్రవరానగర్: సహకార పారిశ్రామికీకరణ

మహారాష్ట్రలోని ప్రస్తుత అహిల్యానగర్ జిల్లాలో ఉన్న ప్రవరానగర్‌లోని ప్రవర సహకార చక్కెర కర్మాగారం 1950లో చెరకు గానుగ ఆడించడం ప్రారంభించింది. విఠల్‌రావు విఖే పాటిల్, డి. ఆర్. గాడ్గిల్‌లతో అనుబంధం ఉన్న ఈ కర్మాగారం, రైతులతో అనుసంధానమైన పారిశ్రామికీకరణకు ప్రభావవంతమైన నమూనాగా నిలిచింది. సమష్టి వ్యవస్థీకరణ, దానికి తోడ్పడే గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు పరిశ్రమల స్థల ఎంపికను ఎలా ప్రభావితం చేయగలవో ఇది తెలియజేస్తుంది.

మహారాష్ట్రలో 2015–16 కరువు

మహారాష్ట్రలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో సంభవించిన తీవ్ర కరువు, సాగునీటితో పండించే చెరకు, పారిశ్రామిక నీటి వినియోగం, తాగునీటి అవసరాల మధ్య పోటీని స్పష్టం చేసింది. లాభదాయకత, చక్కెర మిల్లుల సామీప్యం మాత్రమే ఒక పంట సాగుకు అనుకూలతను నిర్ధారించలేవని ఈ ఉదంతం వివరిస్తుంది: నదీ పరీవాహక ప్రాంత నీటి లభ్యత–వినియోగ బడ్జెట్లను, నీటి కోసం పోటీపడే ఇతర అవసరాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

గత సంవత్సర ప్రశ్నలు

2013 · GS-I: భారతదేశంలోని దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో కొత్త చక్కెర మిల్లులను ప్రారంభించే ధోరణి పెరుగుతోందని మీరు అంగీకరిస్తారా? తగిన కారణాలతో చర్చించండి.

  • ఉష్ణమండల వాతావరణ ప్రయోజనాలను, సాధారణంగా అధికంగా ఉండే చక్కెర రికవరీని వివరించండి.
  • ఎక్కువ కాలంపాటు చెరకు గానుగ ఆడించగల సీజన్ల అవకాశం, సాగునీటి సదుపాయం, సహకార రంగ పెట్టుబడుల గురించి చర్చించండి.
  • చక్కెర మిల్లులను ఇథనాల్ ఉత్పత్తి, సహవిద్యుదుత్పత్తి, రవాణా వ్యవస్థలతో అనుసంధానించి వివరించండి.
  • జల ఒత్తిడిని, ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు కొనసాగుతున్న ప్రాధాన్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని ఈ ధోరణి పరిమితులను వివరించండి.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. చెరకు అధిక పరిమాణంలో ఉండటం, కోత తర్వాత నాణ్యత క్షీణించడం వల్ల చక్కెర మిల్లులు సాధారణంగా చెరకు సాగు ప్రాంతాలకు సమీపంలో ఏర్పాటవుతాయి. 2. అత్యధికంగా చెరకు ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రమే తప్పనిసరిగా మిల్లుల్లో తయారయ్యే చక్కెరను కూడా అత్యధికంగా ఉత్పత్తి చేయాలి. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 2 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 2 రెండూ
  • D. 1, 2 రెండూ కావు

ప్రశ్న 2

ఏ జత తప్పుగా జతపరచబడింది?

  • A. చెరకు పిప్పి (బగాస్) — సహవిద్యుదుత్పత్తి
  • B. మొలాసిస్ — ఇథనాల్ ఉత్పత్తి
  • C. ప్రెస్ మడ్ — సేంద్రియ ఎరువు
  • D. న్యాయమైన, గిట్టుబాటు ధర — మిల్లు వద్ద చక్కెర విక్రయ ధర కనిష్ఠ పరిమితి

ప్రశ్న 3

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. మొడి పంట సాగు (రటూనింగ్)లో కోసిన చెరకు మొళ్ల నుంచి తిరిగి పెరిగే మొక్కలను సాగు చేస్తారు. 2. భారతదేశ పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్ కలిపే కార్యక్రమంలో ఉపయోగించే ఇథనాల్ అంతా తప్పనిసరిగా చెరకు నుంచే ఉత్పత్తి కావాలి. 3. చెరకు దిగుబడి ఎక్కువగా ఉంటే చక్కెర రికవరీ శాతం కూడా తప్పనిసరిగా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: భారతదేశ చక్కెర పరిశ్రమ భౌగోళిక విస్తరణను వివరించండి. ఇథనాల్ ఉత్పత్తి, సహవిద్యుదుత్పత్తి దిశగా వైవిధ్యీకరణ చేపట్టడం ద్వారా ఈ పరిశ్రమ నిర్మాణాత్మక సమస్యలను ఎంతవరకు పరిష్కరించవచ్చు? 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • గంగా మైదానాన్ని, ద్వీపకల్పంలోని పశ్చిమ–దక్షిణ ప్రాంతీయ మండలాలను గుర్తించండి.
  • పరిశ్రమల స్థానాన్ని వాతావరణం, సాగునీటి సదుపాయం, ముడిపదార్థం త్వరగా పాడయ్యే స్వభావం, రహదారులు, సంస్థలతో అనుసంధానించండి.
  • అదనపు ఆదాయాలను, చక్కెర మిగులు నిల్వల నిర్వహణను వివరించండి.
  • నీటి కొరత ఒత్తిడి, చెల్లింపు బకాయిలు, కాలానుగుణ ఉత్పత్తి సామర్థ్య వినియోగం, విధానపరమైన అనిశ్చితిని పరిశీలించండి.
  • సమర్థమైన సాగునీటి వినియోగం, పారదర్శక చెల్లింపులు, సమగ్ర కాలుష్య నియంత్రణకు సిఫార్సులు చేయండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Contemporary India–II: Agriculture and Manufacturing Industries.
  • NCERT, India: People and Economy.
  • Department of Food and Public Distribution: Sugar Division and annual reports.
  • Commission for Agricultural Costs and Prices: Price Policy for Sugarcane reports.
  • NITI Aayog and Ministry of Petroleum and Natural Gas: Roadmap for Ethanol Blending in India 2020–25.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp