1. అర్థం, వర్తింపు పరిధి, చట్టపరమైన ఆధారం
నగదు నిల్వల నిష్పత్తి (CRR) ప్రకారం బ్యాంకులు తమ నికర డిమాండ్, కాలపరిమితి బాధ్యతల్లో (NDTL) నిర్దేశిత నిష్పత్తిని RBI వద్ద నగదు నిల్వలుగా ఉంచాలి. ఈ నిల్వలను సాధారణ రుణాల మంజూరుకు లేదా పెట్టుబడులకు స్వేచ్ఛగా ఉపయోగించలేవు. అందువల్ల CRR, బ్యాంకుల బాధ్యతల పరిమాణానికి, అవి కేంద్ర బ్యాంకు వద్ద నిర్వహించాల్సిన నిల్వలకు మధ్య ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఇది ఒక నిర్దిష్ట రంగానికి పరపతిని మళ్లించడానికి బదులుగా, తన పరిధిలోని బ్యాంకులన్నింటిలో నిధుల లభ్యతను ప్రభావితం చేస్తుంది కాబట్టి దీనిని పరిమాణాత్మక లేదా సాధారణ సాధనంగా వర్గీకరిస్తారు.
షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులకు వర్తించే ప్రధాన చట్టపరమైన నిబంధన భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు చట్టం, 1934లోని సెక్షన్ 42(1). ఆ చట్టంలోని రెండవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చబడిన బ్యాంకును షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకు అంటారు; ఈ పదం కేవలం ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకు లేదా ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని బ్యాంకును మాత్రమే సూచించదు. నాన్-షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులకు బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం, 1949లోని సెక్షన్ 18 కింద ప్రత్యేక నగదు నిల్వల వ్యవస్థ ఉంది. కాబట్టి, అన్ని వర్గాల బ్యాంకులకు చట్టబద్ధమైన నిబంధనలు ఒకే విధంగా ఉంటాయని భావించకూడదు.
RBI చట్టానికి 2006లో చేసిన సవరణ అనంతరం, సెక్షన్ 42 కింద CRRపై గతంలో ఉన్న చట్టబద్ధమైన కనిష్ఠ, గరిష్ఠ పరిమితులను తొలగించారు. ద్రవ్య స్థిరత్వాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని RBI నోటిఫికేషన్ ద్వారా ఈ నిష్పత్తిని నిర్దేశించవచ్చు. ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అవసరమైన విధాన వడ్డీ రేటును నిర్ణయించడం ద్రవ్య విధాన కమిటీ (MPC) చట్టబద్ధమైన బాధ్యత; CRRలో మార్పులు RBI నిర్ణయాలు, అవి తప్పనిసరిగా MPC నిర్ణయాలు కావు.
- CRR అనేది బాధ్యతలకు సంబంధించి నిర్వహించే నిల్వ; బ్యాంకు లాభాలపై విధించే పన్ను కాదు.
- ఇది డిపాజిట్ బీమా నుంచి, నష్టాలను భరించడానికి అవసరమైన అదనపు మూలధన రక్షణ నిల్వ నుంచి కూడా భిన్నమైనది.
2. NDTL, నిల్వల నిర్వహణపై అవగాహన
డిమాండ్ బాధ్యతలు అంటే కోరిన వెంటనే చెల్లించాల్సిన బాధ్యతలు. కరెంటు ఖాతా నిల్వలు, పొదుపు డిపాజిట్లలోని డిమాండ్ భాగం ఇందుకు ఉదాహరణలు. కాలపరిమితి బాధ్యతలు అంటే కోరిన వెంటనే కాకుండా నిర్ణీత కాలపరిమితికి అనుగుణంగా చెల్లించాల్సిన బాధ్యతలు. వీటిలో స్థిర డిపాజిట్లు, పునరావృత డిపాజిట్లు, పొదుపు డిపాజిట్లలోని కాలపరిమితి భాగం ఉంటాయి. నియంత్రణపరమైన గణనలో కొన్ని ఇతర డిమాండ్, కాలపరిమితి బాధ్యతలను కూడా చేర్చుతారు. అందువల్ల, రోజువారీ వాడుకలోని ‘ఖాతాదారుల డిపాజిట్లు’ అనే పదబంధంతో పోలిస్తే NDTL విస్తృతమైన, మరింత సాంకేతికమైన భావన.
‘నికర’ అనే పదం, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థతో సంబంధం ఉన్న బాధ్యతలు, ఆస్తులను నియంత్రణపరంగా పరిగణించే విధానాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. స్థూలంగా చెప్పాలంటే, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థకు సంబంధించి అర్హమైన బాధ్యతలను ఆ వ్యవస్థ వద్ద ఉన్న అర్హమైన ఆస్తులతో సర్దుబాటు చేస్తారు; ఇతరులకు చెల్లించాల్సిన బాధ్యతలను RBI నిబంధనల ప్రకారం చేర్చుతారు. డిపాజిట్ల నుంచి బ్యాంకు ఆస్తులన్నింటినీ లేదా తిరిగి రావాల్సిన రుణాలన్నింటినీ తీసివేసి NDTLను లెక్కించడం తప్పు. వర్గీకరణలు, మినహాయింపులు, నివేదిక సమర్పణ అవసరాలను RBI ఆదేశాలు నిర్దేశిస్తాయి.
CRR నిబంధనల అనుసరణను, ప్రతి రోజూ వచ్చే డిపాజిట్ల ఆధారంగా మాత్రమే తిరిగి లెక్కించడానికి బదులుగా, నివేదిక సమర్పణ పక్షాలు, నిల్వల నిర్వహణ పక్షాల ఆధారంగా నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా, నిర్వహణ పక్షానికి ముందు రెండవ పక్షంలోని చివరి శుక్రవారం నాటికి ఉన్న NDTLను ఈ అవసరానికి ప్రాతిపదికగా తీసుకుంటారు. బ్యాంకులు నిల్వల నిర్వహణ పక్షంలో నిర్దేశిత సగటు రోజువారీ నిల్వను నిర్వహించడంతోపాటు, వర్తించే కనిష్ఠ రోజువారీ నిల్వ నిర్వహణ నిబంధనను పాటించాలి. నిల్వలను సగటు ప్రాతిపదికన నిర్వహించే విధానం, నిల్వల నిర్వహణ బాధ్యతను తొలగించకుండానే రోజువారీ ద్రవ్యలభ్యత నిర్వహణలో కొంత వెసులుబాటును కల్పిస్తుంది.
ఉదాహరణకు, ఒక బ్యాంకు NDTL ₹1,000 కోట్లు, దానికి వర్తించే CRR 4% అని భావిద్దాం. ఆ బ్యాంకు నిర్వహించాల్సిన సగటు నిల్వ మొత్తం ₹40 కోట్లు. CRR 3.5%కు తగ్గితే, NDTL మారకుండా ఉంటుందని భావించినప్పుడు, అవసరమైన నిల్వ ₹35 కోట్లకు తగ్గి, ₹5 కోట్లు విడుదలవుతాయి. ఇవి ఊహాత్మక రేట్లు మాత్రమే; ప్రస్తుత CRRను సూచించేవి కావు.
3. ద్రవ్య లభ్యత, పరపతి, ద్రవ్యోల్బణంపై CRR ప్రభావం
CRR పెరిగితే బ్యాంకులు RBI వద్ద నిర్వహించాల్సిన నిల్వ మొత్తం పెరుగుతుంది. ఇతర పరిస్థితులు మారకుండా ఉంటే, బ్యాంకులు స్వేచ్ఛగా వినియోగించగల వనరులు తగ్గుతాయి. దీనికి ప్రతిస్పందనగా బ్యాంకులు మిగులు ద్రవ్య లభ్యతను వినియోగించుకోవచ్చు, ద్రవ్య మార్కెట్లలో రుణాలు తీసుకోవచ్చు, ద్రవ ఆస్తులను విక్రయించవచ్చు, అదనపు డిపాజిట్లను ఆకర్షించవచ్చు లేదా రుణాల విస్తరణ వేగాన్ని తగ్గించవచ్చు. నిధుల సమీకరణ పరిస్థితులు కఠినతరమై, మార్కెట్ వడ్డీ రేట్లు, రుణ వడ్డీ రేట్లు పెరిగేలా ఒత్తిడి ఏర్పడవచ్చు. పరపతి సృష్టి, సమిష్టి డిమాండ్ తగ్గడం ద్వారా ఇది ద్రవ్యోల్బణ ఒత్తిడిని నియంత్రించడంలో సహాయపడవచ్చు.
CRR తగ్గింపు దీనికి వ్యతిరేక దిశలో పనిచేస్తుంది: ఇది నిర్వహించాల్సిన నిల్వ మొత్తాలను తగ్గించి, ద్రవ్య లభ్యతను విడుదల చేస్తుంది. దీనివల్ల బ్యాంకులు అరువు తెచ్చుకున్న నిధులపై ఆధారపడటం తగ్గి, రుణాల మంజూరు లేదా పెట్టుబడులకు మద్దతు లభించవచ్చు. తప్పనిసరిగా నిర్వహించాల్సిన CRR నిల్వలపై వడ్డీ లభించదు కాబట్టి, CRR తగ్గింపు నిల్వల నిర్వహణకు సంబంధించిన అవకాశ వ్యయాన్ని కూడా తగ్గించవచ్చు. అయితే, బ్యాంకులు ఈ ప్రయోజనాన్ని పూర్తిగా, వెంటనే రుణగ్రహీతలకు బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం లేదు; విడుదలైన ద్రవ్య లభ్యత తప్పనిసరిగా కొత్త రుణాలుగా మారుతుందని కూడా చెప్పలేం.
దీని ఫలితం పరపతి డిమాండ్, రుణగ్రహీతల నాణ్యత, బ్యాంకుల మూలధన స్థితి, ఆస్తుల నాణ్యత, నష్టభయాన్ని స్వీకరించే సుముఖత, RBI చేపట్టే ఇతర కార్యకలాపాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆర్థిక పరిస్థితులు బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు బ్యాంకులు కొత్త రుణాల మంజూరు కంటే సురక్షిత సెక్యూరిటీలలో పెట్టుబడులకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వవచ్చు. అదేవిధంగా, CRR పెంపు పరపతిలో తీవ్ర సంకోచాన్ని కలిగించకుండానే అదనపు నిల్వలను ఉపసంహరించవచ్చు. ద్రవ్యోల్బణంపై దీని ప్రభావం పరోక్షంగా ఉంటుంది; కొంత కాలవ్యవధి తర్వాత పనిచేస్తుంది. ఆహార సరఫరాలో అంతరాయాన్ని లేదా దిగుమతి చేసుకునే చమురు ధరల్లో ఆకస్మిక పెరుగుదల వల్ల కలిగే ఆఘాతాన్ని ఇది నేరుగా తొలగించలేదు.
- గుర్తుంచుకోవాల్సిన ప్రభావ దిశ: CRR పెరిగితే సాధారణంగా ద్రవ్య లభ్యత ఉపసంహరించబడుతుంది; CRR తగ్గితే సాధారణంగా ద్రవ్య లభ్యత విడుదలవుతుంది.
- వాస్తవ ఆర్థిక పరిస్థితులు CRRతో పాటు వడ్డీ రేటు విధానం, ప్రభుత్వ నగదు నిల్వలు, కరెన్సీ డిమాండ్, ఇతర ద్రవ్య లభ్యత నిర్వహణ కార్యకలాపాల ఉమ్మడి ప్రభావాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
4. RBI ఇతర సాధనాలతో CRR పోలిక
చట్టబద్ధ ద్రవ్యత్వ నిష్పత్తి (SLR) ప్రకారం బ్యాంకులు అర్హత కలిగిన నగదు, బంగారం, ఎటువంటి భారాలు లేని ఆమోదిత సెక్యూరిటీలతో సహా నిర్దేశిత ద్రవ ఆస్తులను భారతదేశంలో నిర్వహించాలి. CRR మాదిరిగా ఇది కేవలం RBI వద్ద ఉంచే, వడ్డీ లభించని నిల్వ మొత్తం కాదు. SLR అవసరాల కోసం ఉంచిన ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు వడ్డీ ఆదాయాన్ని సమకూర్చగలవు. SLR ప్రధానంగా బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం, 1949లోని సెక్షన్ 24 కింద నియంత్రించబడుతుంది. బ్యాంకుల ఆర్థిక భద్రతను కాపాడే వివేకపూర్వక ప్రమాణాల దృష్ట్యా ద్రవ్య లభ్యతను నిర్ధారించడంలో దీనికి ముఖ్యమైన పాత్ర ఉంది.
రెపో రేటు RBI నుంచి పొందే అర్హత కలిగిన రుణాల వ్యయాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది; CRR మాత్రం నిర్వహించాల్సిన నిల్వల పరిమాణాలను నేరుగా మారుస్తుంది. బహిరంగ మార్కెట్ కార్యకలాపాల్లో ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలను నేరుగా కొనుగోలు చేయడం లేదా విక్రయించడం జరుగుతుంది: కొనుగోళ్లు సాధారణంగా వ్యవస్థలోకి ద్రవ్య లభ్యతను ప్రవేశపెడతాయి; విక్రయాలు దానిని ఉపసంహరిస్తాయి. స్టాండింగ్ డిపాజిట్ ఫెసిలిటీ ద్వారా అర్హత కలిగిన భాగస్వాములు ఎటువంటి పూచీకత్తు లేకుండా RBI వద్ద ఒక రాత్రి కాలవ్యవధికి నిధులను ఉంచి, వర్తించే రేటు ప్రకారం వడ్డీ పొందవచ్చు. ఈ యంత్రాంగాలను తప్పనిసరిగా నిర్వహించాల్సిన CRR నిల్వలతో కలిపి భావించకూడదు.
మూలధన సమృద్ధి కూడా తరచుగా గందరగోళానికి దారితీసే మరో అంశం. నియంత్రణ నిబంధనల ప్రకారం నిర్వహించే మూలధనం నష్టాలను భరించే రక్షణగా పనిచేస్తుంది; దీనిని రిస్క్ ఆధారంగా భారితమైన ఎక్స్‌పోజర్లతో పోల్చి కొలుస్తారు. దీనికి భిన్నంగా, CRR కింద నిర్దిష్ట బాధ్యతలకు అనుగుణంగా నగదు నిల్వను నిర్వహించాలి. అందువల్ల, ఒక బ్యాంకు వద్ద తగిన CRR నిల్వలు ఉన్నప్పటికీ మూలధనం తగినంతగా లేకపోవచ్చు; లేదా తగిన మూలధనం ఉన్నప్పటికీ ద్రవ్యత్వ కొరతను ఎదుర్కోవచ్చు.
5. ద్రవ్య సృష్టి, పరిమితులు మరియు పరీక్షల్లో పొరపాట్లకు దారితీసే అంశాలు
అత్యంత సరళీకృత బ్యాంకింగ్ నమూనాలో, డిపాజిట్ గుణకం అనేది 1ని నిల్వల నిష్పత్తితో భాగిస్తే వచ్చే విలువకు సమానం. నిల్వల నిష్పత్తి తక్కువగా ఉంటే, ఒక నిర్దిష్ట పరిమాణంలో నిల్వలను సమకూర్చడం ద్వారా డిపాజిట్లు మరింత ఎక్కువగా విస్తరించే అవకాశం ఉంటుంది. ఇది బోధనకు ఉపయోగించే నమూనా మాత్రమే; భారతీయ బ్యాంకు పరపతిని విశ్వసనీయంగా అంచనా వేసే సాధనం కాదు. కరెన్సీ లీకేజీ లేకపోవడం, అదనపు నిల్వలు లేకపోవడం, రుణాలు తీసుకోవడానికి రుణగ్రహీతలు, ఇవ్వడానికి రుణదాతలు సిద్ధంగా ఉండటం, అదనపు నియంత్రణపరమైన లేదా బ్యాలెన్స్ షీట్ పరమైన పరిమితులు లేకపోవడం వంటి ఊహలపై ఇది ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఆచరణలో, రిజర్వు ద్రవ్యం మరియు విస్తృత ద్రవ్యం మధ్య సంబంధం ప్రజలు కరెన్సీని కలిగి ఉండటానికి ఇచ్చే ప్రాధాన్యంపై, బ్యాంకుల ప్రవర్తనపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. అందువల్ల, CRR అనేది ద్రవ్య గుణకాన్ని నిర్ణయించే అంశాల్లో ఒకటి మాత్రమే; ఏకైక నిర్ణాయక అంశం కాదు. ₹100 కోట్ల ద్రవ్యత్వ విడుదల వల్ల పరపతి తప్పనిసరిగా ₹100 కోట్లు పెరుగుతుందని గానీ, ఆ మొత్తానికి ఏదో రెట్లు పెరుగుతుందని గానీ భావించవద్దు.
ప్రకటనల ఆధారిత ప్రశ్నల కోసం, బ్యాంకు ఖజానాలో ఉండే సాధారణ నగదు షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకుల CRR నిర్వహణ బాధ్యతను నెరవేర్చదని, తప్పనిసరి CRR నిల్వలపై వడ్డీ లభించదని, CRR తగ్గింపు వల్ల కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదాయం నేరుగా పెరగదని గుర్తుంచుకోండి. విధాన రెపో రేటుతో సంబంధం లేకుండా CRRను మార్చవచ్చు. దీని ఉద్దేశం ద్రవ్య, ద్రవ్యత్వ నిర్వహణ; అయితే, నిల్వల నిర్వహణ నిబంధనలు బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ స్థిరత్వానికి కూడా దోహదపడవచ్చు.
CRR పెరుగుదల ప్రభావ ప్రసారాన్ని వివరించే ఉదాహరణ
- 1. RBI నిర్దేశిత నిల్వ నిష్పత్తిని పెంచుతుంది.
- 2. అదే NDTLకు సంబంధించి బ్యాంకులు RBI వద్ద మరింత ఎక్కువ నగదు నిల్వలను నిర్వహించాలి.
- 3. ఇతర వనరుల ద్వారా భర్తీ చేయకపోతే, స్వేచ్ఛగా వినియోగించగల ద్రవ్య లభ్యత తగ్గుతుంది.
- 4. నిధుల సమీకరణ పరిస్థితులు కఠినతరం కావచ్చు; పరపతి విస్తరణ మందగించవచ్చు.
- 5. కాలక్రమేణా సమిష్టి డిమాండ్, ద్రవ్యోల్బణ ఒత్తిడి తగ్గవచ్చు.
| సాధనం | దీనిలో ఏమి ఉంటుంది | ప్రధాన వ్యత్యాసం |
|---|---|---|
| CRR | NDTLకు సంబంధించి RBI వద్ద నిర్వహించాల్సిన నిర్దేశిత నగదు నిల్వలు | తప్పనిసరి నిల్వలపై వడ్డీ లభించదు |
| SLR | అర్హత గల ద్రవ ఆస్తులను నిర్దేశిత పరిమాణంలో కలిగి ఉండటం | ఆదాయాన్ని ఆర్జించగల ఆమోదిత సెక్యూరిటీల వంటి ఆస్తులు ఇందులో ఉంటాయి |
| రెపో రేటు | అర్హత గల పూచీకత్తుతో RBI నుంచి తీసుకునే రుణాలకు వర్తించే వడ్డీ రేటు | కేంద్ర బ్యాంకు అందించే ద్రవ్య లభ్యత వ్యయాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది |
| బహిరంగ మార్కెట్ కార్యకలాపాలు | RBI ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలను నేరుగా కొనుగోలు చేయడం లేదా విక్రయించడం | కొనుగోళ్లు సాధారణంగా ద్రవ్య లభ్యతను పెంచుతాయి; విక్రయాలు దానిని ఉపసంహరిస్తాయి |
| స్థాయీ డిపాజిట్ సదుపాయం | అర్హత గల భాగస్వాముల నిధులను పూచీకత్తు లేకుండా ఒక రాత్రి కాలానికి స్వీకరించి, ద్రవ్య లభ్యతను ఉపసంహరించడం | ఇది వడ్డీ లభించే సదుపాయం; తప్పనిసరి నిల్వ నిష్పత్తి కాదు |
| మూలధన సమృద్ధి | రిస్క్ ఆధారంగా భారితమైన ఎక్స్‌పోజర్లకు సంబంధించి నష్టాలను భరించగల మూలధనం | నగదు నిల్వల నిర్వహణకు బదులుగా రుణాలను తీర్చగల సామర్థ్యానికి సంబంధించినది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
మహమ్మారి సమయంలో ద్రవ్యత్వ మద్దతు, మార్చి 2020
27 మార్చి 2020న, RBI, NDTLలో CRRను 4% నుంచి 3%కు తగ్గిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. ఈ తగ్గింపు 28 మార్చి 2020తో ప్రారంభమయ్యే పక్షం నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. ఈ తగ్గింపు ద్వారా సుమారు ₹1.37 లక్షల కోట్ల ప్రాథమిక ద్రవ్యత్వం విడుదలవుతుందని RBI అంచనా వేసింది. COVID-19 వల్ల ఏర్పడిన అంతరాయాలను ఎదుర్కొనే విస్తృత చర్యల్లో ఇది ఒక భాగం. విధాన వడ్డీరేట్ల తగ్గింపులు, రుణ కార్యకలాపాలతో పాటు నిల్వల నిర్వహణ నిబంధనలు ద్రవ్యత్వానికి ఎలా మద్దతు ఇవ్వగలవో ఇది వివరిస్తుంది.
తాత్కాలిక అదనపు CRR, ఆగస్టు–అక్టోబర్ 2023
19 మే నుంచి 28 జూలై 2023 మధ్య షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకుల NDTLలో నమోదైన పెరుగుదలపై 10% అదనపు CRRను నిర్వహించాలని RBI నిర్దేశించింది. ఇది 12 ఆగస్టుతో ప్రారంభమయ్యే పక్షం నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. ₹2,000 నోట్లు తిరిగి బ్యాంకులకు రావడంతో సహా పలు కారణాల వల్ల ఏర్పడిన మిగులు ద్రవ్యత్వంలో కొంత భాగాన్ని ఈ చర్య ఉపసంహరించింది. ఈ చర్యను దశలవారీగా ఉపసంహరించి, ఇంకా నిర్బంధించి ఉంచిన మిగిలిన మొత్తాన్ని 7 అక్టోబర్ 2023న విడుదల చేశారు. ముఖ్యంగా, ఇది మొత్తం NDTL ప్రాతిపదికపై విధించిన 10% CRR కాదు.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులకు వర్తించే CRRకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దీనికి ప్రధాన చట్టబద్ధ ఆధారం RBI చట్టం, 1934. 2. బ్యాంకులు ఈ అవసరాన్ని పూర్తిగా ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల ద్వారా తీర్చవచ్చు. 3. తప్పనిసరిగా నిర్వహించాల్సిన CRR నిల్వలపై వడ్డీ లభించదు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
ఒక బ్యాంకు NDTL ₹80,000 కోట్లు. NDTL మారకుండా ఉండి, CRRను 4.5% నుంచి 4%కు తగ్గిస్తే, ఆ బ్యాంకు తప్పనిసరిగా నిర్వహించాల్సిన నిల్వల నుంచి ఎంత ద్రవ్యత్వం విడుదలవుతుంది?
- A. ₹40 కోట్లు
- B. ₹400 కోట్లు
- C. ₹3,200 కోట్లు
- D. ₹3,600 కోట్లు
ప్రశ్న 3
కింది వాటిలో ఏది CRR తగ్గింపును అత్యంత కచ్చితంగా వివరిస్తుంది?
- A. ఇది విడుదలైన మొత్తానికి సరిగ్గా సమానమైన మొత్తంలో బ్యాంకు రుణాల మంజూరును తప్పనిసరిగా పెంచుతుంది.
- B. ఇది బ్యాంకుల కనీస మూలధన సమృద్ధి అవసరాన్ని నేరుగా తగ్గిస్తుంది.
- C. ఇది నిల్వల్లోని ద్రవ్యత్వాన్ని విడుదల చేస్తుంది; అయితే పరపతి స్పందన విత్త, ఆర్థిక పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
- D. దీనివల్ల RBI సమాన విలువ గల ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలను విక్రయించాల్సి ఉంటుంది.
మెయిన్స్: నగదు నిల్వల నిష్పత్తి బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోని ద్రవ్యత్వాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో వివరించండి. CRR తగ్గింపు వల్ల బ్యాంకు పరపతి అదే నిష్పత్తిలో ఎందుకు విస్తరించకపోవచ్చు? 150 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- CRRను నిర్వచించి, దాని గణనకు NDTL ప్రాతిపదిక అని గుర్తించండి.
- CRR తగ్గింపు ద్వారా తప్పనిసరిగా నిర్వహించే, వడ్డీ లభించని నిల్వలు ఎలా విడుదలవుతాయో వివరించండి.
- ద్రవ్యత్వ లభ్యతను, రుణాలు ఇవ్వడానికి బ్యాంకులకు ఉండే సామర్థ్యం మరియు సంసిద్ధత నుంచి వేరుచేసి వివరించండి.
- పరపతి డిమాండ్, మూలధన పరిమితులు, ఆస్తుల నాణ్యత మరియు రిస్క్ స్వీకరించే సంసిద్ధత గురించి చర్చించండి.
- కరెన్సీ లీకేజీ, అదనపు నిల్వలు మరియు RBI చేపట్టే ఇతర ద్రవ్యత్వ కార్యకలాపాలను ప్రస్తావించండి.
- CRR వడ్డీరేటు విధానానికి అనుబంధంగా పనిచేస్తుందే తప్ప, పరపతిని యాంత్రికంగా నిర్ణయించదని ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Introductory Macroeconomics, chapter on Money and Banking.
- Reserve Bank of India Act, 1934, Section 42; India Code.
- Banking Regulation Act, 1949, Sections 18 and 24; India Code.
- RBI, Reserve Bank of India [Cash Reserve Ratio (CRR) and Statutory Liquidity Ratio (SLR)] Directions, 2021, as updated.
- RBI, Statements on Developmental and Regulatory Policies, 27 March 2020 and 10 August 2023.
- RBI, Discontinuation of Incremental Cash Reserve Ratio, 8 September 2023.