New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ద్రవ్య విధానం · RBI సాధనాలు

SLR

చట్టబద్ధ ద్రవ్యత్వ నిష్పత్తి (SLR) అనేది బ్యాంకు నికర డిమాండ్, కాలపరిమితి బాధ్యతల్లో నిర్దేశిత ద్రవ ఆస్తుల రూపంలో భారతదేశంలో నిర్వహించాల్సిన కనీస వాటా. ప్రధానంగా బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం, 1949లోని సెక్షన్ 24 ప్రకారం అమలయ్యే ఈ నిష్పత్తి, బ్యాంకుల ద్రవ్యత్వానికి తోడ్పడటంతోపాటు రుణాలు, అర్హత గల సెక్యూరిటీల మధ్య నిధుల కేటాయింపును ప్రభావితం చేస్తుంది. UPSC కోసం SLRను CRR, మూలధన సమృద్ధి, ద్రవ్యత్వ కవరేజీ నిష్పత్తి నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి. అలాగే SLRలో మార్పు వల్ల బ్యాంకు పరపతిలో స్వయంచాలకంగా అంతే పరిమాణంలో మార్పు ఎందుకు సంభవించదో అర్థం చేసుకోవాలి.

1. అర్థం, చట్టపరమైన ప్రాతిపదిక, సంస్థాగత ఉద్దేశం

SLR ప్రకారం బ్యాంకులు తమ నికర డిమాండ్, కాలపరిమితి బాధ్యతలకు (NDTL) అనుగుణంగా నిర్దేశిత పరిమాణంలో ద్రవ ఆస్తుల నిల్వను నిర్వహించాలి. దీనికి ప్రధాన చట్టపరమైన ఆధారం బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం, 1949లోని సెక్షన్ 24. వర్తించే నిష్పత్తి, అర్హత గల ఆస్తులు, మదింపు నియమాలు, నివేదికల సమర్పణ అవసరాలను RBI ఆదేశాలు నిర్దేశిస్తాయి. ఈ చట్టబద్ధ నిర్వహణ అవసరాన్ని భారతదేశంలోని బాధ్యతల ఆధారంగా వ్యక్తీకరిస్తారు. అర్హత పొందిన ఆస్తులను భారతదేశంలోనే నిర్వహించాలి.

SLR వివేకపూర్వక నియంత్రణ, ద్రవ్య విధాన ప్రయోజనాలు రెండింటికీ ఉపయోగపడుతుంది. ద్రవరూప ఆస్తుల భద్రతా నిల్వ వల్ల బ్యాంకు పూర్తిగా కొత్త రుణాలపై ఆధారపడకుండా లేదా సులభంగా నగదుగా మార్చలేని రుణ ఆస్తులను తొందరపాటుగా విక్రయించకుండా తన చెల్లింపు బాధ్యతలను నెరవేర్చే సామర్థ్యం మెరుగుపడుతుంది. బ్యాంకు బ్యాలెన్స్ షీట్‌లో ఎంత భాగాన్ని అర్హతగల ఆస్తులకు కేటాయించాలో ప్రభావితం చేయడం ద్వారా, సాధారణ రుణాల మంజూరుకు అందుబాటులో ఉండే వనరులను కూడా SLR ప్రభావితం చేస్తుంది. చారిత్రకంగా, అధిక SLR అవసరాలు బ్యాంకుల వనరుల్లో గణనీయమైన భాగాన్ని ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల వైపు మళ్లించడానికి తోడ్పడ్డాయి.

అయితే, బ్యాంకు వైఫల్యాన్ని నివారిస్తుందని SLR హామీ ఇవ్వదు. సెక్యూరిటీలు మార్కెట్ ధరల నష్టభయాన్ని ఎదుర్కోవచ్చు. నిర్దేశిత నిష్పత్తిని పాటిస్తున్నప్పటికీ, రుణ నష్టాలు, కొద్ది వనరులపైనే నిధుల సమీకరణ ఆధారపడటం లేదా ఆకస్మిక ఉపసంహరణల వల్ల బ్యాంకు దుర్బలంగా ఉండవచ్చు. భారతదేశ ప్రస్తుత ద్రవ్య విధాన చట్రంలో, విధాన రెపో రేటు, ద్రవ్యత్వ నిర్వహణ కార్యకలాపాలు ద్రవ్య విధాన ప్రసరణలో మరింత తక్షణ పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. SLR ప్రాముఖ్యత కొనసాగుతున్నప్పటికీ, అది RBI తరచుగా సవరించే విధాన సంకేతం కాదు.

  • చట్టబద్ధ గరిష్ఠ పరిమితి అయిన 40%ను RBI నిర్దేశించే అమలులోని నిష్పత్తితో గందరగోళం చేసుకోకూడదు.
  • చట్టబద్ధ కనీస పరిమితిని తొలగించడం వల్ల SLRను 25% కంటే తక్కువగా నిర్దేశించే వెసులుబాటు RBIకి లభించింది.

2. గణన, అర్హతగల ఆస్తులు, నిబంధనల అనుపాలన

భావనాపరంగా, అర్హతగల ద్రవరూప ఆస్తుల విలువను సంబంధిత NDTLతో భాగించి, 100తో గుణిస్తే SLR లభిస్తుంది. కరెంట్ ఖాతా నిల్వల వంటి డిమాండ్ బాధ్యతలు కోరిన వెంటనే చెల్లించవలసినవి. స్థిర డిపాజిట్ల వంటి కాలపరిమితి బాధ్యతలు కోరిన వెంటనే కాకుండా నిర్ణీత కాలపరిమితికి అనుగుణంగా చెల్లించవలసినవి. నియంత్రణపరమైన వర్గీకరణలో పొదుపు బ్యాంకు డిపాజిట్లలో డిమాండ్, కాలపరిమితి భాగాలు రెండూ ఉంటాయి. అందువల్ల NDTL అనేది నియంత్రణపరంగా నిర్వచించిన కొలమానం; అది కేవలం బ్యాలెన్స్ షీట్‌లో కనిపించే ఖాతాదారుల మొత్తం డిపాజిట్ల కూడిక కాదు.

బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోని బాధ్యతలు, ఆస్తులకు సంబంధించి పరస్పర సర్దుబాటు ద్వారా నికర మొత్తాన్ని లెక్కించడం ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంటుంది. అంతర్‌బ్యాంకు లావాదేవీలకు సంబంధించిన ఆస్తులు, బాధ్యతలు, ఇతర బాధ్యతలు, నిర్దిష్ట మినహాయింపుల పరిగణన RBI నిబంధనలను అనుసరిస్తుంది. SLR నిర్వహణ కోసం బ్యాంకులు నిర్దేశిత ప్రామాణిక తేదీ నాటి NDTLను ఉపయోగిస్తాయి. సాధారణంగా ఇది ప్రస్తుత పక్షానికి ముందు రెండవ పక్షంలోని చివరి శుక్రవారం నాటిది. కాబట్టి బ్యాలెన్స్ షీట్ ఆధార తేదీ, ఆస్తుల నిర్వహణ అవసరాన్ని పరిశీలించే తేదీ ఒకటేనని భావించకూడదు.

అర్హతగల ఆస్తుల్లో నగదు, బంగారం, ఎటువంటి తాకట్టు లేదా ఇతర భారాలు లేని ఆమోదిత సెక్యూరిటీలు ఉంటాయి. ఆచరణలో, SLR ఆస్తుల సముదాయంలో అర్హతగల ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. వీటిలో ట్రెజరీ బిల్లులు, కేంద్ర ప్రభుత్వ తేదీ నిర్దేశిత సెక్యూరిటీలు, వర్తించే నిబంధనల కింద అర్హత పొందిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు ఉంటాయి. సాధారణ కార్పొరేట్ బాండ్లు, ఈక్విటీలు, స్థిరాస్తులు, రుణాలను బ్యాంకు విలువైనవిగా లేదా సులభంగా విక్రయించగలిగినవిగా భావించినంత మాత్రాన అవి SLR ఆస్తులు కావు.

భారరహితం (Unencumbered) అంటే స్థూలంగా, ఆస్తుల వినియోగాన్ని నిరోధించే పరిమితులు వాటిపై లేకపోవడం. అయితే, RBI ఆదేశాలు దీనికి సంబంధించి నిర్దిష్ట పరిగణన విధానాలను, మినహాయింపులను నిర్దేశిస్తాయి. ఆస్తుల విలువను కూడా నిర్దేశిత నియమాల ప్రకారం మదింపు చేయాలి: సెక్యూరిటీల ధరల పెరుగుదల లేదా తగ్గుదల నియంత్రణపరమైన లెక్కలను ప్రభావితం చేయవచ్చు. CRR అవసరాన్ని తీర్చేందుకు నిర్వహించే నగదును SLR కోసం మళ్లీ లెక్కించడం సాధ్యం కాదు; నగదు నిల్వలను, అర్హత కలిగిన అదనపు నిల్వలు ఏవైనా ఉంటే వాటిని ఎలా పరిగణించాలనేది సంబంధిత ఆదేశాల ప్రకారం నిర్ణయించబడుతుంది.

  • ఉదాహరణ: SLR 18% ఉన్నప్పుడు, సంబంధిత NDTL ₹1,000 కోట్లు అయితే, అర్హతగల ఆస్తుల రూపంలో కనీసం ₹180 కోట్లు నిర్వహించాలి.
  • బ్యాంకు స్వచ్ఛందంగా కనీస పరిమితికి మించి ఆస్తులను కలిగి ఉండవచ్చు; కనీస అవసరానికి మించిన SLR ఆస్తుల నిల్వలు నియంత్రణ నిబంధనల ఉల్లంఘన కావు.
  • నిబంధనలను పాటించకపోతే జరిమానా వడ్డీతోపాటు ఇతర పర్యవేక్షణ చర్యలు విధించవచ్చు.

3. SLR మార్పులు పరపతిని, ద్రవ్య పరిస్థితులను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయి

SLR పెరిగినప్పుడు, కనీస స్థాయికి దగ్గరగా కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్న బ్యాంకు అర్హత కలిగిన ఆస్తులకు మరిన్ని వనరులను కేటాయించాల్సి ఉంటుంది. ఇతర పరిస్థితులు మారకుండా ఉంటే, సాధారణ రుణాలకు బ్యాలెన్స్ షీట్‌లో అందుబాటులో ఉండే వెసులుబాటు తగ్గుతుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, SLR తగ్గింపు ఆ పరిమితిని సడలిస్తుంది; తద్వారా బ్యాంకు రుణాల మంజూరును విస్తరించడానికి లేదా తన పెట్టుబడుల మిశ్రమాన్ని మార్చుకోవడానికి అవకాశం కలగవచ్చు. ఇవి ప్రభావాల దిశను మాత్రమే సూచిస్తాయి; తుది ఫలితాన్ని యాంత్రికంగా అంచనా వేసేవి కావు.

సంబంధిత NDTL ₹1,000 కోట్లు ఉన్న ఒక బ్యాంకును పరిగణించండి. SLRను 19% నుంచి 18%కు తగ్గిస్తే, ఆ బ్యాంకు తప్పనిసరిగా కలిగి ఉండాల్సిన కనీస అర్హతగల ఆస్తుల మొత్తం ₹10 కోట్లు తగ్గుతుంది. దీని అర్థం RBI ఆ బ్యాంకుకు ₹10 కోట్లు బదిలీ చేస్తుందని కాదు. బదులుగా, బ్యాంకుకు నియంత్రణపరమైన వెసులుబాటు లభిస్తుంది. అది సెక్యూరిటీలను విక్రయించవచ్చు, గడువు ముగిసే సెక్యూరిటీల స్థానంలో కొత్తవాటిని కొనుగోలు చేయకుండా ఉండవచ్చు లేదా రుణాల మంజూరు అవకాశాలు ఆకర్షణీయంగా లేకపోతే వాటిని తన వద్దే కొనసాగించవచ్చు.

వాస్తవ పరపతి విస్తరణ అనేది రుణగ్రహీతల డిమాండ్, రుణ యోగ్యత, బ్యాంకు మూలధనం, నిధుల సమీకరణ వ్యయాలు, నష్టభయాన్ని స్వీకరించేందుకు బ్యాంకు చూపే సుముఖతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక బ్యాంకు ఇప్పటికే అవసరమైన కనీస స్థాయి కంటే గణనీయంగా ఎక్కువ SLR ఆస్తులను కలిగి ఉంటే, SLR తగ్గింపు తక్షణ ప్రభావం స్వల్పంగా ఉండవచ్చు. అంతేకాకుండా, తక్కువ SLR ఉన్నంత మాత్రాన రుణ వడ్డీ రేట్లను తగ్గించాలని బ్యాంకులపై స్వయంచాలకంగా ఒత్తిడి ఏర్పడదు. వడ్డీ రేట్ల మార్పుల ప్రసారం డిపాజిట్ రేట్లు, మార్కెట్ రాబడి రేట్లు, పోటీ సహా అనేక మార్గాల ద్వారా జరుగుతుంది.

SLR ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల మార్కెట్‌ను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. తప్పనిసరిగా సెక్యూరిటీలను కలిగి ఉండాలనే నిబంధన అర్హత కలిగిన సెక్యూరిటీలకు నిర్మాణాత్మక డిమాండ్‌ను సృష్టిస్తుంది; ప్రభుత్వ రుణ సమీకరణకు తోడ్పడగలదు. అయితే, ఈ తప్పనిసరి నిల్వల అవసరాలు మరీ ఎక్కువగా ఉంటే, అవి ప్రైవేటు రంగానికి లభించే పరపతిని తగ్గించవచ్చు లేదా అధికారికంగా నిర్దేశించిన రాబడులతో కలిసినప్పుడు విత్తపరమైన అణచివేతకు (Financial Repression) దారితీయవచ్చు. నిర్వహణ నియమాలకు లోబడి, అర్హత కలిగిన సెక్యూరిటీలు పూచీకత్తుతో రుణాలు పొందడానికి కూడా తోడ్పడగలవు. కాబట్టి, వాటి ద్రవ్యత్వ విలువను శాశ్వతంగా వినియోగానికి అందుబాటులో లేకుండా నిలిపివేసిన నిధుల ద్రవ్యత్వ విలువతో సమానంగా భావించకూడదు.

  • అధిక SLR: రుణాల మంజూరుపై మరింత కఠినమైన పరిమితి విధించే అవకాశం ఉంటుంది; ముఖ్యంగా కనీస స్థాయికి దగ్గరగా ఉన్న బ్యాంకుల విషయంలో ఇది వర్తిస్తుంది.
  • తక్కువ SLR: రుణాల మంజూరులో ఎక్కువ వెసులుబాటు లభిస్తుంది; అయితే, రుణాల వృద్ధికి లేదా దానికి సమానమైన ద్రవ్య సరఫరా పెరుగుదలకు ఇది హామీ కాదు.

4. SLRను సంబంధిత ఇతర అవసరాల నుంచి వేరుగా గుర్తించడం

CRR, SLR రెండూ నిల్వ అవసరాలను బ్యాంకుల బాధ్యతలతో అనుసంధానిస్తాయి. అయితే, వాటి ఆస్తుల కూర్పు, వాటిని నిర్వహించే స్థానం భిన్నంగా ఉంటాయి. షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులు RBI చట్టం, 1934లోని సెక్షన్ 42 ప్రకారం CRRను RBI వద్ద నగదు నిల్వల రూపంలో నిర్వహిస్తాయి. బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం ప్రకారం బ్యాంకులు SLRను అర్హతగల ఆస్తుల రూపంలో నిర్వహిస్తాయి. SLR కోసం కలిగి ఉన్న ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలపై సాధారణంగా వడ్డీ లభిస్తుంది; అమలులో ఉన్న విధానం ప్రకారం CRR నిల్వలపై వడ్డీ లభించదు.

ద్రవ్యత్వ కవరేజీ నిష్పత్తి (Liquidity Coverage Ratio), లేదా LCR, అనేది బాసెల్ III ద్రవ్యత్వ ప్రమాణం. ఇది 30 క్యాలెండర్ రోజుల ఒత్తిడి కాలంలో అంచనా వేసిన నికర నగదు బహిర్ప్రవాహాలను తీర్చడానికి సరిపడా అధిక నాణ్యతగల ద్రవ ఆస్తులను కలిగి ఉండాలని నిర్దేశిస్తుంది. SLRకు NDTL ఆధారంగా ఉండగా, LCRకు ఒత్తిడి పరిస్థితుల్లోని నికర నగదు బహిర్ప్రవాహాలు ఆధారంగా ఉంటాయి. నిర్దిష్ట నియంత్రణ మినహాయింపులతో సహా RBI నిబంధనల ప్రకారం, బ్యాంకులు కలిగి ఉన్న కొన్ని ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు ఈ రెండు అవసరాలను తీర్చడానికి ఉపయోగపడవచ్చు. అయితే, ఈ రెండు నిష్పత్తులను ఒకదాని స్థానంలో మరొకటి ఉపయోగించలేము.

మూలధన సమృద్ధి అనేది ద్రవ ఆస్తుల లభ్యతకు సంబంధించినది కాకుండా, నష్టాలను తట్టుకునే సామర్థ్యానికి సంబంధించినది. ఇది నియంత్రణ ప్రమాణాల ప్రకారం ఉండాల్సిన మూలధనాన్ని నష్టభారిత ఆస్తులతో పోలుస్తుంది. ఒక బ్యాంకు SLR అవసరాన్ని తీర్చినప్పటికీ, రుణాల మంజూరును విస్తరించడానికి తగిన మూలధనం లేకపోవచ్చు. అదేవిధంగా, రెపో కార్యకలాపాల్లో పూచీకత్తు ఆధారంగా నిధులను రుణంగా తీసుకోవడం లేదా ఇవ్వడం జరుగుతుంది; SLR అనేది నిరంతరం పాటించాల్సిన తులనపత్ర అవసరం. ప్రకటనల ఆధారిత ప్రిలిమ్స్ ప్రశ్నల్లో సరైన సమాధానాన్ని నిర్ణయించడంలో ఈ వ్యత్యాసాలు తరచుగా కీలకమవుతాయి.

  • ద్రవ్యత్వం అనేది చెల్లింపు బాధ్యతలను తీర్చడానికి సంబంధించినది; రుణ చెల్లింపు సామర్థ్యం (Solvency) అనేది మూలధనం పూర్తిగా తరిగిపోకుండానే నష్టాలను భరించగలమా అనే అంశానికి సంబంధించినది.
  • SLR నిబంధనలను పాటించడం గానీ, ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలను కలిగి ఉండటం గానీ వడ్డీ రేటు నష్టభయాన్ని తొలగించదు.

5. సంస్కరణల పరిణామక్రమం మరియు పరీక్షాపరమైన ప్రాధాన్యం

ఆర్థిక రంగ సరళీకరణకు ముందు, భారతదేశంలో బ్యాంకు వనరుల్లో అధిక భాగాన్ని చట్టబద్ధంగా నిర్దేశిత అవసరాలకు కేటాయించడంతోపాటు విస్తృతమైన పాలనాపరమైన ఆర్థిక నియంత్రణలు అమలులో ఉండేవి. 1990లో SLR 38.5%కు చేరింది. చట్టబద్ధంగా నిర్దేశిత అవసరాలకు కేటాయించే వనరుల వాటాను తగ్గించి, మరింత మార్కెట్ ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ వైపు పయనించాలని 1991 నరసింహం కమిటీ సిఫార్సు చేసింది. ఆ తరువాత SLRలో చేసిన తగ్గింపులు, నిధుల వినియోగంలో బ్యాంకులకు మరింత నిర్ణయ స్వేచ్ఛ కల్పించడానికి దోహదపడ్డాయి.

డిసెంబర్ 2018లో, SLRను 19.5% నుంచి క్రమబద్ధంగా తగ్గించనున్నట్లు RBI ప్రకటించింది. జనవరి 2019 నుంచి ప్రతి త్రైమాసికంలో 25 బేసిస్ పాయింట్ల చొప్పున తగ్గిస్తూ, ఏప్రిల్ 2020 నాటికి SLRను 18%కు తీసుకురావాలని నిర్ణయించింది. ప్రకటించిన లక్ష్యాల్లో SLRను LCR అవసరాలకు అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయడం కూడా ఉంది. ఈ క్రమం ముఖ్యమైనది: ఏప్రిల్ 2020లో జరిగిన తుది తగ్గింపు, ముందుగా ప్రకటించిన కాలపట్టికలో భాగమే తప్ప, COVID-19కు ప్రతిస్పందనగా తొలిసారిగా రూపొందించిన చర్య కాదు.

ప్రిలిమ్స్ కోసం చట్టపరమైన ఆధారం, అర్హతగల ఆస్తులు, హారం, ప్రభావాలు ఏ దిశలో ఉండే అవకాశం ఉందనే అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి. 'అన్ని SLR ఆస్తులపై వడ్డీ లభిస్తుంది', 'SLR మొత్తాన్ని RBI వద్ద జమ చేస్తారు' లేదా 'తగ్గింపు వల్ల రుణాల మంజూరు తప్పనిసరిగా పెరుగుతుంది' వంటి నిరపేక్ష ప్రకటనల విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండాలి. విశ్లేషణాత్మక సమాధానాల్లో, ద్రవ్యత్వ ఒత్తిళ్లను తట్టుకునే సామర్థ్యం, సమర్థవంతమైన పరపతి కేటాయింపు, ఆర్థిక మార్కెట్ల విస్తృత అభివృద్ధి మధ్య సమతుల్యతను సాధించే సాధనంగా SLRను వివరించాలి.

  • ఒక బేసిస్ పాయింట్ అంటే 0.01 శాతం పాయింట్; 25 బేసిస్ పాయింట్లు 0.25 శాతం పాయింట్‌కు సమానం.
  • అమలులో ఉన్న SLR రేటును పేర్కొన్నప్పుడు, అది అమల్లోకి వచ్చిన తేదీని ఎల్లప్పుడూ జతచేయాలి.

కాలరేఖ

  1. 1949

    బ్యాంకుల ద్రవ ఆస్తుల అవసరాలకు ప్రధాన చట్టబద్ధ చట్రాన్ని బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం ఏర్పాటు చేసింది.

  2. 1990

    బ్యాంకు వనరుల్లో అధిక భాగాన్ని చట్టబద్ధంగా నిర్దేశిత అవసరాలకు కేటాయించడాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ, SLR 38.5%కు చేరింది.

  3. 1991

    ఆర్థిక రంగ సంస్కరణల్లో భాగంగా చట్టబద్ధంగా ముందస్తు నిధుల కేటాయింపు అవసరాలను తగ్గించాలని నరసింహం కమిటీ సిఫారసు చేసింది.

  4. December 2018

    SLRను 18%కు తగ్గించే దిశగా త్రైమాసికాలవారీగా దశలవారీ తగ్గింపులను RBI ప్రకటించింది.

  5. April 11, 2020

    నిర్దేశిత SLR 18%కు చేరుకుంది.

SLR తగ్గింపు ప్రభావం షరతులకు లోబడి ప్రసారమయ్యే విధానం

  1. 1. RBI నిర్దేశిత SLRను తగ్గిస్తుంది.
  2. 2. నిర్దిష్ట NDTLకు సంబంధించి తప్పనిసరిగా నిర్వహించాల్సిన అర్హత గల ఆస్తుల పరిమాణం తగ్గుతుంది.
  3. 3. కనీస పరిమితికి సమీపంలో ఉన్న బ్యాంకులకు ఆస్తులను పునఃకేటాయించేందుకు వెసులుబాటు లభిస్తుంది.
  4. 4. బ్యాంకులు మూలధనం, నిధుల లభ్యత, రుణ డిమాండ్, రుణగ్రహీతకు సంబంధించిన నష్టభయాన్ని అంచనా వేస్తాయి.
  5. 5. ఇతర పరిమితులు అనుమతిస్తే రుణాల మంజూరు విస్తరించవచ్చు.
SLR మరియు సంబంధిత బ్యాంకింగ్ నిర్వహణ అవసరాలు
నిర్వహించాల్సిన అవసరంప్రాతిపదికఏమి నిర్వహించాలిప్రధాన విధి
SLRసంబంధిత NDTLఅర్హత గల నగదు, బంగారం, ఆమోదిత సెక్యూరిటీలుచట్టబద్ధ ద్రవ్యత్వ రక్షణ నిల్వ
CRRసంబంధిత NDTLషెడ్యూల్డ్ బ్యాంకులు RBI వద్ద ఉంచే నగదు నిల్వనగదు నిల్వ, ద్రవ్య నియంత్రణ
LCRఒత్తిడి పరిస్థితుల్లో 30 రోజుల నికర నగదు బహిర్‌ప్రవాహాలుఅధిక నాణ్యత గల ద్రవ ఆస్తులుస్వల్పకాలిక ఒత్తిడిని తట్టుకునే సామర్థ్యం
మూలధన సమృద్ధినష్టభయ-భారిత ఆస్తులునియంత్రణ నిబంధనల ప్రకారం నిర్వహించే మూలధనంనష్టాలను భరించడం

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

1991 తర్వాత భారతదేశంలో చట్టబద్ధ ముందస్తు నిధుల కేటాయింపు అవసరాల తగ్గింపు

నరసింహం కమిటీ సంస్కరణల కార్యాచరణ, అధిక నిల్వ అవసరాలను సమర్థవంతమైన ఆర్థిక మధ్యవర్తిత్వానికి అవరోధంగా పరిగణించింది. SLRను క్రమంగా తగ్గించడం వల్ల ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు, వాణిజ్య రుణాల మధ్య నిధులను కేటాయించేందుకు బ్యాంకులకు మరింత వెసులుబాటు లభించింది. నిల్వ నిష్పత్తుల సంస్కరణలతోపాటు పర్యవేక్షణను బలోపేతం చేయడం, రుణ నష్టభయ నిర్వహణను మెరుగుపరచడం ఎందుకు అవసరమో ఈ అనుభవం వివరిస్తుంది.

2019–2020 కాలంలో నిర్ణీత షెడ్యూల్ ప్రకారం 18%కు తగ్గింపు

డిసెంబర్ 2018లో RBI చేసిన ప్రకటన, త్రైమాసికాలవారీగా SLR తగ్గింపులకు ముందుగానే అంచనా వేయగల మార్గాన్ని నిర్దేశించింది. దీంతో బ్యాంకులు సెక్యూరిటీలను ఆకస్మికంగా విక్రయించాల్సిన అవసరం లేకుండా తమ పెట్టుబడుల సముదాయాలను క్రమంగా సర్దుబాటు చేసుకోగలిగాయి. చివరి దశ ఏప్రిల్ 11, 2020న అమలులోకి వచ్చింది. ఒక చర్యను ప్రకటించిన తేదీని, అది అమలులోకి వచ్చిన తేదీని వేరుగా గుర్తించడం ఎంత ముఖ్యమో ఇది వివరిస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

SLRకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇది ప్రధానంగా బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం, 1949లోని సెక్షన్ 24 ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది. 2. దీనిని పూర్తిగా RBI వద్ద నగదు డిపాజిట్ల రూపంలోనే నిర్వహించాలి. 3. దీనిని నెరవేర్చడానికి అర్హత గల ఆమోదిత సెక్యూరిటీలను ఉపయోగించవచ్చు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

ఒక బ్యాంకుకు సంబంధిత NDTL ₹2,000 కోట్లుగా ఉంది. NDTL మారకుండా, SLRను 19% నుంచి 18%కు తగ్గిస్తే, కింది వాటిలో ఏ ఫలితం తప్పనిసరిగా సంభవిస్తుంది?

  • A. RBI బ్యాంకుకు ₹20 కోట్లను బదిలీ చేస్తుంది.
  • B. బ్యాంకు కనీస SLR ఆస్తుల అవసరం ₹20 కోట్ల మేర తగ్గుతుంది.
  • C. బ్యాంకు తన రుణాలను సరిగ్గా ₹20 కోట్ల మేర పెంచుతుంది.
  • D. బ్యాంకు తన రుణ వడ్డీ రేటును తప్పనిసరిగా తగ్గించాలి.

ప్రశ్న 3

SLRను ద్రవ్యత్వ కవరేజీ నిష్పత్తి (Liquidity Coverage Ratio) నుంచి సరిగ్గా వేరుచేసి చూపే వాక్యం ఏది?

  • A. SLR నష్టభయ-భారిత ఆస్తులపై ఆధారపడి ఉంటుంది; LCR మాత్రం NDTLపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
  • B. SLR అనేది NDTLపై ఆధారపడి ఉంటుంది; LCR మాత్రం అధిక నాణ్యత గల ద్రవ్య ఆస్తులను ఒత్తిడి పరిస్థితుల్లో 30 రోజుల నికర నగదు బహిర్‌ప్రవాహాలతో అనుసంధానిస్తుంది.
  • C. SLR రుణ నష్టాలను భరిస్తుంది; LCR విధాన రెపో రేటును నిర్ణయిస్తుంది.
  • D. SLR మరియు LCR రెండింటికీ ఉమ్మడిగా అర్హత గల ఆస్తులు ఏవీ ఉండకూడదు.
మెయిన్స్: భారతదేశ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో SLR పాత్రను వివరించండి. SLR తగ్గినప్పటికీ, దానికి అనుపాతంగా బ్యాంకు రుణాలు ఎందుకు విస్తరించకపోవచ్చు? 150 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • SLRను నిర్వచించి, సెక్షన్ 24ను ప్రస్తావించండి; అర్హత గల ఆస్తులను గుర్తించండి.
  • ద్రవ్యత్వ పరిరక్షణను, ఆస్తుల కేటాయింపుపై దాని ప్రభావాన్ని వివరించండి.
  • తగ్గింపు వల్ల కనీస ఆస్తుల నిల్వ అవసరం ఎలా సడలుతుందో చూపండి.
  • అవసరానికి మించిన SLR ఆస్తుల నిల్వలు, బలహీనమైన రుణ డిమాండ్, మూలధన పరిమితులు, నష్టభయ విముఖత గురించి చర్చించండి.
  • నియంత్రణపరమైన వెసులుబాటుకు, నేరుగా ద్రవ్యత్వాన్ని సమకూర్చడానికి మధ్య తేడాను వివరించండి.
  • రుణ వృద్ధికి బ్యాంకుల పటిష్ఠమైన బ్యాలెన్స్ షీట్లు, ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకోగల రుణగ్రహీతలు కూడా అవసరమని ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • India Code: Banking Regulation Act, 1949, Section 24.
  • RBI: Reserve Bank of India [Cash Reserve Ratio (CRR) and Statutory Liquidity Ratio (SLR)] Directions, 2021, as updated.
  • RBI: Statement on Developmental and Regulatory Policies, December 5, 2018.
  • RBI: Basel III Framework on Liquidity Standards and subsequent LCR circulars.
  • NCERT: Introductory Macroeconomics, chapter on Money and Banking.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp