1. ఆధారాలు, కాలక్రమం, భౌగోళిక నేపథ్యం
తొలి వేదకాల సమాజ అధ్యయనానికి ఋగ్వేదం ప్రధాన ఆధారం. వేద సంస్కృతంలో రచించబడి, అత్యంత జాగ్రత్తగా మౌఖిక పరంపర ద్వారా సంక్రమించిన ఈ గ్రంథంలో దేవతలను ఉద్దేశించిన స్తుతులు, సుసంపన్నత కోసం చేసిన ప్రార్థనలు, సామాజిక సంబంధాల ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. ఇందులోని పది మండలాలు వేర్వేరు రచనా దశలకు చెందినవి. కుటుంబ మండలాలుగా పిలిచే II–VII మండలాలను సాధారణంగా సాపేక్షంగా ప్రాచీనమైనవిగా పరిగణిస్తారు; I మరియు X మండలాల్లో చాలా తరువాతి కాలానికి చెందిన విషయాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల, ఋగ్వేదంలోని ప్రతి ప్రస్తావననూ ఒకే చారిత్రక కాలానికి సంబంధించిన ఆధారంగా పరిగణించకూడదు.
సాధారణంగా పేర్కొనే సుమారు క్రీ.పూ. 1500–1000 కాలపరిమితి పండితులు రూపొందించిన కాలనిర్ణయ చట్రమే తప్ప, గ్రంథం స్వయంగా అందించిన కాలక్రమం కాదు. దీని భౌగోళిక పరిధి ప్రధానంగా వాయవ్య ప్రాంతానికి పరిమితమైంది: సింధు నది, దాని ఉపనదులు, ప్రస్తుత అఫ్గానిస్తాన్లోని కొన్ని ప్రాంతాలు, సరస్వతి ప్రాంతం ప్రముఖంగా కనిపిస్తాయి. గంగా నది ప్రస్తావన స్వల్పంగా మాత్రమే ఉంది. వేదాల్లో పేర్కొన్న ప్రతి నదినీ ఆధునిక నదీ ప్రవాహమార్గంతో గుర్తించడం ఇప్పటికీ కష్టమే; ముఖ్యంగా నదుల ప్రవాహమార్గాలు మారిన ప్రాంతాల్లో ఈ సమస్య ఎక్కువగా ఉంది.
ఋగ్వేదం మతపరమైన, కవితాత్మకమైన సంకలనమే తప్ప, జనగణన లేదా పరిపాలనా దస్తావేజు కాదు. ఇది ప్రధానంగా కవులు, పోషకులు, క్రతువుల నిర్వహణలో నిపుణులైన వారి ఆసక్తులు, ఆకాంక్షలను ప్రతిబింబిస్తుంది. పురావస్తుశాస్త్రం, తులనాత్మక భాషాశాస్త్రం, ఇతర ఆధారాలు దీనిని సందర్భానుసారంగా అర్థం చేసుకోవడానికి తోడ్పడతాయి. అయితే, మృణ్మయ పాత్రల రకాలను లేదా సమాధి ఆచారాలను ఒక నిర్దిష్ట పేరుగల వేదకాల సముదాయంతో నేరుగా సమానీకరించకూడదు. అందువల్ల, విడివిడిగా ఉన్న సూక్తులను అక్షరార్థంలో అర్థం చేసుకోవడం కంటే, పరస్పరం బలపరచుకునే ఆధారాల ద్వారా తొలి వేదకాల జీవనాన్ని పునర్నిర్మించాలి.
- ఆధారాల విషయంలో జాగ్రత్త: మతపరమైన ఆదర్శాలు తప్పనిసరిగా నిత్యజీవిత ప్రవర్తనను వర్ణించవు.
- కాలవిభజన విషయంలో జాగ్రత్త: మలి వేదకాల సంస్థలు మొత్తం ఋగ్వేద కాలంలోనూ ఉన్నాయని భావించకూడదు.
2. గృహకుటుంబం, బంధుత్వం మరియు స్త్రీల స్థానం
సామాజిక వ్యవస్థీకరణలో బంధుత్వం కేంద్రస్థానంలో ఉండేది. గృహకుటుంబం, బంధుత్వం కలిగిన కుటుంబాల సమూహాలు, మరింత పెద్ద సముదాయాలు పరస్పరం కలిసిపోయే సామాజిక యూనిట్లుగా ఉండేవి. జన, విశ్ వంటి పదాలు బంధుత్వం, సామూహిక గుర్తింపుపై గణనీయంగా ఆధారపడి ఐక్యతను కలిగి ఉన్న సముదాయాలను సూచిస్తాయి. గ్రామ అనే పదం సంచరించే సమూహాన్ని లేదా జనావాసాన్ని సూచించవచ్చు; ప్రతిచోటా దీనిని స్థిరమైన సరిహద్దులు గల శాశ్వత గ్రామంగా అర్థం చేసుకోవడం తప్పుదారి పట్టిస్తుంది. ప్రాదేశిక అనుబంధాలు ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి జనపదాలతో పోలిస్తే అవి సంస్థాగతంగా తక్కువ అభివృద్ధి చెందాయి.
సమాజం ప్రధానంగా పితృస్వామికంగా ఉండేది. గృహకుటుంబంపై అధికారం సాధారణంగా పురుషుల చేతుల్లో ఉండేది. కుమారుల కోసం చేసిన ప్రార్థనలు యుద్ధం, ఉత్పత్తి, కుటుంబ పరంపర కొనసాగింపులో మగ సంతానానికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్ని వెల్లడిస్తాయి. వివాహం ముఖ్యమైన సామాజిక మైత్రీ సంబంధాలను ఏర్పరచేది; గృహం ప్రధాన ఆరాధనా కేంద్రంగా ఉండేది. ఏకవివాహ పద్ధతి సాధారణంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. అయితే, బహువివాహాలు, ఇతర రకాల ఏర్పాట్లు కూడా ఉన్నట్లు సూచనలు ఉన్నాయి. ఏదో ఒక వివాహ పద్ధతిని సార్వత్రికమైనదిగా పేర్కొనడానికి ఆధారాలు సరిపోవు.
అయినప్పటికీ, స్త్రీలు మతపరమైన, మేధోపరమైన జీవితంలో పాల్గొన్నారు. వేద సంప్రదాయం లోపాముద్ర, అపాల, ఘోష వంటి స్త్రీలతో కొన్ని సూక్తులను అనుసంధానిస్తుంది. భార్యలు గృహ సంబంధిత క్రతువుల్లో పాల్గొనేవారు. వివాహ సూక్తం వధువు తన కొత్త గృహకుటుంబంలో కలిగి ఉండాలని ఆకాంక్షించిన అధికారాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది. పవిత్రమైన మత కార్యకలాపాల నుంచి స్త్రీలందరినీ ఒకే విధంగా మినహాయించలేదని ఈ ప్రస్తావనలు చూపుతాయి. అయితే, కొందరు విశిష్ట స్త్రీల స్వరాలు వినిపించినంత మాత్రాన స్త్రీలందరికీ విద్యను పొందడంలో సమాన అవకాశాలు, సమాన ఆస్తి హక్కులు లేదా రాజకీయ సమానత్వం ఉన్నాయని నిర్ధారించలేము.
బాల్యవివాహం, సతీసహగమనాన్ని తొలి వేదకాల సమాజంలో స్థిరపడిన సాధారణ సామాజిక వ్యవస్థలుగా వర్ణించలేం. మహిళలందరూ అపరిమిత స్వేచ్ఛను అనుభవించారనే వాదనలుగానీ, వితంతు పునర్వివాహం సర్వత్రా ఆచరణలో ఉండేదనే వాదనలుగానీ అంతే అతిశయోక్తితో కూడినవి. పరీక్షల సమాధానాల్లో, కొందరు మహిళలకు గుర్తింపు పొందిన మతపరమైన, మేధోపరమైన పాత్రలను అనుమతించిన పితృస్వామ్య సామాజిక వ్యవస్థగా పేర్కొనడం సమతుల్యమైన వివరణ అవుతుంది.
3. సామాజిక భేదీకరణ, వర్ణం మరియు సముదాయ అస్తిత్వాలు
తొలి వేదకాల సమాజం పూర్తిగా సమానత్వంపై ఆధారపడినది కాదు; అలాగని తరువాతి కాలాల్లో పూర్తిస్థాయిలో రూపుదిద్దుకున్న కులవ్యవస్థ ఆధారంగా వ్యవస్థీకృతమైనది కూడా కాదు. నాయకులు, పురోహితులు, సంపన్న పశుస్వాములు ప్రత్యేక ప్రయోజనాలను అనుభవించగా, ఆధారపడినవారు, బందీలుగా పట్టుబడినవారు బలహీన స్థితిలో ఉండేవారు. ఉదారమైన పోషకులను కీర్తించే స్తుతి సూక్తాలు పశుసంపద, ప్రతిష్ఠలను పొందడంలో అసమానతలు ఉన్నట్లు వెల్లడిస్తాయి. పౌరోహిత్య పరిజ్ఞానం, సైనిక నాయకత్వం సామాజిక హోదాకు ముఖ్యమైన మూలాలుగా ఉండేవి. అయితే, వృత్తిపరమైన, సామాజిక హద్దులు అప్పటికి ఇంకా అంతటా ఒకే విధంగా జన్మ ఆధారంగా స్థిరపడలేదు.
ఋగ్వేదం 10.90లోని పురుష సూక్తం విశ్వపురుషుని శరీర రూపకం ద్వారా బ్రాహ్మణ, రాజన్య, వైశ్య, శూద్ర వర్గాలను పేర్కొంటుంది. ఇది ఆ సంహితలో సాపేక్షంగా తరువాతి కాలానికి చెందిన భాగం. ఇందులో ఈ ప్రస్తావన ఉండటం నాలుగు విభాగాలతో కూడిన సామాజిక భావన రూపుదిద్దుకుంటోందనడానికి ఆధారమే తప్ప, తొలి వేదకాలం అంతటా కఠినమైన చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ ఉండేదనడానికి రుజువు కాదు. విస్తృత వర్గీకరణకు సంబంధించిన ఆదర్శ భావన అయిన వర్ణాన్ని, తరువాతి చరిత్రలో కనిపించే అనేక వంశపారంపర్య, తరచుగా అంతర్వివాహ నియమాలను పాటించే సామాజిక సమూహాలైన జాతుల నుంచి కూడా వేరుగా గుర్తించాలి.
ఆర్య, దాస, దస్యులతో ముడిపడిన సంఘర్షణలను ఋగ్వేదం వివరిస్తుంది. సందర్భాన్ని బట్టి ఈ పదాలకు భాషాపరమైన, సాంస్కృతిక, మతపరమైన లేదా రాజకీయ అర్థాలు ఉండవచ్చు. వీటిని కేవలం స్థిరమైన జీవశాస్త్రపరమైన మానవ జాతులుగా అర్థం చేసుకోకూడదు. కొందరు ప్రత్యర్థులు భిన్నమైన కర్మకాండ పద్ధతులు లేదా భాష కారణంగా విమర్శించబడగా, ఇతర భాగాలు ఆర్యులుగా గుర్తించబడిన సముదాయాల అంతర్గత సంఘర్షణలను వెల్లడిస్తాయి. వారి పరస్పర సంబంధాల్లో పోటీ, ఇతరులను తమలో కలుపుకోవడం, ఆదానప్రదానాలు భాగంగా ఉండేవి; అవి కేవలం ఒకే రకమైన ఏకరీతి ఘర్షణకు పరిమితం కాలేదు.
ఒకే కుటుంబంలో విభిన్న వృత్తులు ఉన్నట్లు కనిపించే ప్రస్తావనలు వృత్తుల విషయంలో కొంత వెసులుబాటు ఉండేదని సూచిస్తాయి. అయినప్పటికీ, ఈ వెసులుబాటును వంశపారంపర్యంగా లభించే ప్రయోజనాలు లేదా ఇతరులపై ఆధారపడే స్థితి లేకపోవడంగా భావించకూడదు. తరువాతి కాలాల్లో కనిపించే శ్రేణీకృత, వంశపారంపర్య సామాజిక నియంత్రణ వ్యవస్థలు ఇంకా రూపుదిద్దుకుంటున్న, భేదీకరణతో కూడిన సమాజంగా దీనిని అర్థం చేసుకోవడమే అత్యంత సమర్థనీయమైన వివరణ.
4. జీవనోపాధులు మరియు రాజకీయ సంబంధాలు
సంపద, జీవనాధారం, దానాలు, సంఘర్షణల్లో పశువులు కేంద్ర స్థానంలో ఉండేవి. పశువులను వెదకడం, యుద్ధం అనే భావాలతో ‘గవిష్టి’కి ఉన్న సంబంధం వాటి రాజకీయ ప్రాధాన్యాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. యుద్ధంలోనూ, ఉన్నత వర్గాల హోదా ప్రదర్శనలోనూ గుర్రాలు, రథాలు ప్రతిష్ఠాత్మకమైనవిగా ఉండేవి. అయినప్పటికీ, తొలి వేదకాల ప్రజలు కేవలం సంచార పశుపోషకులు మాత్రమే కాదు: దున్నడం, పొలాలు, ధాన్యాలకు సంబంధించిన ప్రస్తావనలు వ్యవసాయం ఉండేదని నిర్ధారిస్తాయి. ‘యవ’ను సాధారణంగా బార్లీగా అర్థం చేసుకుంటారు. అయితే, ప్రాచీన పంటల పదజాలాన్ని ఆధునిక వృక్షశాస్త్ర వర్గాలతో ఎల్లప్పుడూ యాంత్రికంగా సరిపోల్చకూడదు.
వృత్తి కార్యకలాపాలలో వడ్రంగం, నేత, చర్మకార వృత్తి, లోహకర్మ ఉన్నాయి. తొలి సందర్భాలలో కనిపించే ‘అయస్’ అనే పదం ఇనుము వినియోగాన్ని నిర్దిష్టంగా నిర్ధారించదు; సాధారణంగా దీనిని రాగి లేదా కంచుతో అనుసంధానిస్తారు. ఇనుము ఆధారిత వ్యవసాయ విస్తరణ తరువాతి పరిణామాలలో మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. వస్తుమార్పిడి, కానుకల ద్వారా విలువైన వస్తువులు చలామణిలో ఉన్నప్పటికీ, క్రమబద్ధమైన నాణేల వ్యవస్థ ఉన్నట్లు ఆధారాలు లేవు. ‘నిష్క’ను తప్పనిసరిగా ముద్రించిన నాణెంగా భావించకూడదు.
‘రాజన్’ ప్రధానంగా సముదాయ నాయకుడు, రక్షకుడు; పురోహితుడు, సేనాని వంటి వ్యక్తులు అతనికి సహకరించేవారు. అతని స్థానం తరువాతి కాలంలోని నిరంకుశ ప్రాదేశిక సార్వభౌముడి స్థానానికి సమానమైనది కాదు. సభ, సమితి, విదథ సమష్టి భాగస్వామ్య రూపాలను సూచిస్తాయి; అయితే వాటి నిర్దిష్ట విధులు, సభ్యత్వం గురించి చర్చ కొనసాగుతోంది. ‘బలి’ అనేది సమర్పణలు లేదా కప్పాన్ని సూచిస్తుంది; అది ప్రామాణీకరించిన భూమిశిస్తు వ్యవస్థ అని నిరూపించే ఆధారాలు లేవు. బంధుత్వం, యుద్ధం, పునఃపంపిణీ, యజ్ఞక్రతువులకు పోషకత్వం రాజకీయ అధికారాన్ని సామాజిక హోదాతో అనుసంధానించాయి.
5. మతం, విలువలు, చారిత్రక ప్రాధాన్యం
మత జీవనం స్తోత్రాలు, సమర్పణలు, యజ్ఞాల చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉండేది. ఇంద్రుడు యుద్ధశక్తి, విజయంతో అనుసంధానించబడ్డాడు; అగ్ని దేవతలకు హవిస్సులను చేరవేసేవాడు; వరుణుడు నైతిక, విశ్వ క్రమంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు; సోమ అనే పదం యజ్ఞక్రతువులలో ఉపయోగించే ఒక ద్రవ్యాన్ని, ఒక దేవతను సూచించింది. ఉషస్సు వేకువకు దేవతా రూపం. ‘ఋతం’ విశ్వాన్ని, సముచిత ప్రవర్తనను సమన్వయపరిచే క్రమబద్ధతా సూత్రాన్ని వ్యక్తీకరించింది. సాధారణంగా పశుసంపద, పుత్రులు, ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయుష్షు, విజయం కోరుతూ ఆరాధన చేసేవారు.
తొలి ఆచారక్రతువులు గృహస్థాయిలో నిర్వహించే ఆచరణల నుంచి పోషకుల ఆధ్వర్యంలో జరిగే మరింత విస్తృతమైన యజ్ఞాల వరకు ఉండేవి. పురోహితులకు అప్పటికే ప్రత్యేక విధులు ఉండేవి; అయితే తరువాతి వేద గ్రంథాలలో కనిపించే అత్యంత వ్యవస్థీకృతమైన యజ్ఞక్రతు సంస్కృతి కాలక్రమేణా అభివృద్ధి చెందింది. ఆలయ కేంద్రిత ఆరాధన లేదా ప్రామాణిక విగ్రహారాధనా పద్ధతి ఉన్నట్లు ఋగ్వేదం నిర్ధారించదు. దాని మత ప్రపంచాన్ని తరువాతి ఆలయ కేంద్రిత హిందూమతంతో గానీ, ఉపనిషత్తులలోని తాత్త్విక ప్రాధాన్యంతో గానీ సమానంగా చూడకూడదు.
UPSC దృష్ట్యా, తొలి వేద సమాజాన్ని పశుసంపద, సాగు, పితృస్వామ్య కుటుంబాలు, బంధుత్వ ఆధారిత రాజకీయాలు, ఆవిర్భవిస్తున్న సామాజిక అంతస్తుల వ్యవస్థలతో కూడిన, మార్పులకు లోనవుతున్న సమ్మేళనంగా అర్థం చేసుకోవడం సముచితం. దీనికీ మలి వేద సమాజానికీ మధ్య వ్యత్యాసం ఈ అంశాల స్థాయి, సంస్థాగత అభివృద్ధికి సంబంధించినది; పశుపోషణ స్థానాన్ని వ్యవసాయం లేదా సమానత్వం స్థానాన్ని అసమానత్వం ఒక్కసారిగా భర్తీ చేసినట్లు భావించకూడదు.
తొలి వేదకాల సమాజానికి సంబంధించిన ఆధారాలను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి
- 1. సూక్తాన్ని, దాని గ్రంథ సందర్భాన్ని గుర్తించండి
- 2. ఇతర రచనా దశలతో పోలిస్తే అది ఏ దశకు చెందినదో పరిగణించండి
- 3. కావ్యపరమైన లేదా కర్మకాండపరమైన ఆదర్శాలను వాస్తవ వర్ణనల నుంచి వేరు చేయండి
- 4. సంబంధిత పాఠ్య భాగాలను, బాహ్య ఆధారాలను పోల్చండి
- 5. పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకొని చారిత్రక నిర్ధారణకు రండి
| లక్షణం | తొలి వేదకాల ధోరణి | మలి వేదకాల ధోరణి |
|---|---|---|
| ప్రధాన భౌగోళిక ప్రాంతం | వాయవ్య ప్రాంతం, సింధు నదీ వ్యవస్థ | గంగా–యమునా దోయాబ్ వైపు, దానికి ఆవల విస్తరణ |
| ఆర్థిక వ్యవస్థ | వ్యవసాయంతో పాటు పశుపోషణ | వ్యవసాయ ప్రాధాన్యం పెరగడం, మరింత స్థిరనివాస ఆధారిత ఉత్పత్తి |
| రాజకీయ అధికారం | రాజన్ ఆధ్వర్యంలో బంధుత్వ ఆధారిత నాయకత్వం | బలమైన ప్రాదేశిక రాజ్యాలు, రాజసంబంధమైన కర్మకాండలు |
| సామాజిక అంతస్తుల వ్యవస్థ | అంతగా కఠినం కాని హద్దులతో సామాజిక భేదీకరణ | మరింత స్పష్టమైన వర్ణ క్రమం, వంశపారంపర్య ఆంక్షలు |
| మతాచారాలు | సూక్తాలు, యజ్ఞ సమర్పణలు | మరింత విస్తృతమైన యజ్ఞ వ్యవస్థలు; తాత్త్విక విచారణ ఆవిర్భావం |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
దశరాజ యుద్ధం
ఋగ్వేదంలోని VII మండలం, సాధారణంగా రావి నదిగా గుర్తించే పరుష్ణి సమీపంలో, భరతులతో సంబంధం ఉన్న సుదాసుడు ఒక కూటమిపై సాధించిన విజయాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ ఘటన సముదాయాల మధ్య పోటీని, నాయకత్వం మరియు పురోహిత పోషకత్వం ప్రాధాన్యాన్ని, వనరులు మరియు అధికారంపై ఆధిపత్యం కోసం జరిగిన పోరాటాన్ని తెలియజేస్తుంది. దీనిని కేవలం జాతుల మధ్య జరిగిన సంఘర్షణగా సరళీకరించకూడదు.
జూదరి విలాపం
ఋగ్వేదం 10.34 పాచికల జూదంలోని విధ్వంసకర ఆకర్షణను, కుటుంబ సంబంధాలు మరియు జీవనోపాధిపై దాని ప్రభావాలను చిత్రిస్తుంది. సాగును ప్రోత్సహించే దాని సలహా కుటుంబ జీవనంలోని అభద్రతను, వ్యవసాయ కార్యకలాపాలను స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. ఇది X మండలంలోని సూక్తం కాబట్టి, దీనిని ఋగ్వేదపు అత్యంత తొలి దశకు ప్రతినిధిగా పరిగణించకుండా, ఆ సంకలనంలోని వివిధ కాలపు పొరలతో కూడిన కాలక్రమంలో ఉంచి అర్థం చేసుకోవాలి.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఋగ్వేదకాల ఆర్థిక వ్యవస్థలో పశుపోషణతో పాటు వ్యవసాయం కూడా ఉండేది. 2. నిష్కం తప్పనిసరిగా క్రమబద్ధంగా ముద్రించిన నాణేన్ని సూచిస్తుంది. 3. అయస్కు సంబంధించిన తొలి ప్రస్తావనలు ఇనుము విస్తృత వినియోగాన్ని నిశ్చయంగా నిర్ధారిస్తాయి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
పురుషసూక్తానికి సంబంధించి చారిత్రకంగా అత్యంత సముచితమైన వ్యాఖ్యానం ఏది?
- A. ఋగ్వేదకాలమంతటా పూర్తిస్థాయి జాతి వ్యవస్థ ఉనికిలో ఉండేదని ఇది నిరూపిస్తుంది.
- B. ఋగ్వేదంలోని సాపేక్షంగా తరువాతి కాలానికి చెందిన పొరలో ఇది నాలుగు విభాగాలతో కూడిన సామాజిక భావనను ప్రతిపాదిస్తుంది.
- C. అన్ని సామాజిక సమూహాల మధ్య రాజకీయ సమానత్వాన్ని ఇది స్థాపిస్తుంది.
- D. వంశపారంపర్య అంతరాల వ్యవస్థపై తొలి బౌద్ధ విమర్శ ఇది.
ప్రశ్న 3
కింది వాటిలో తొలి వేదకాల సమాజంలోని రాజకీయ వ్యవస్థను అత్యంత సముచితంగా వర్ణించేది ఏది?
- A. ఏకరీతి భూమి పన్ను విధానం ఆధారంగా నడిచే కేంద్రీకృత పాలనగల సామ్రాజ్యం
- B. వ్యాపారులు మాత్రమే పరిపాలించే స్వతంత్ర పట్టణ గణరాజ్యాలు
- C. సభలు, కర్మకాండ నిపుణులతో కూడి, నాయకుల ఆధ్వర్యంలో నడిచే బంధుత్వ ఆధారిత సముదాయాలు
- D. ఆదాయాన్నిచ్చే భూసంపదలపై వంశపారంపర్య దానహక్కులు ప్రధాన లక్షణంగా గల భూస్వామ్య వ్యవస్థ
మెయిన్స్: తొలి వేదకాల సమాజంలో సామాజిక భేదాలు ఉన్నప్పటికీ, అది పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన కులవ్యవస్థ ఆధీనంలో ఉండేది కాదు. బంధుత్వం, లింగం, వృత్తులు, గ్రంథాధారాల ప్రస్తావనతో చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- విమర్శనాత్మక వ్యాఖ్యానం అవసరమైన, వివిధ కాలపు పొరలతో కూడిన మతపరమైన ఆధారగ్రంథంగా ఋగ్వేదాన్ని పరిచయం చేయండి.
- బంధుత్వ ఆధారిత వ్యవస్థను, కుటుంబంలో పితృస్వామ్య అధికారాన్ని వివరించండి.
- పోషకులు, పురోహితులు, నాయకులు, ఆశ్రితుల మధ్య ఉన్న అసమానతలను గుర్తించండి.
- సార్వత్రిక సమానత్వం ఉండేదని భావించకుండా, మతపరమైన వ్యవహారాల్లో స్త్రీలకు గుర్తింపు పొందిన పాత్రలను చర్చించండి.
- కఠినమైన కులవ్యవస్థ ఉండేదనే వాదనల పరిమితులను వివరించడానికి వృత్తులను మార్చుకునే వెసులుబాటును, పురుషసూక్తం సాపేక్షంగా తరువాతి కాలానికి చెందినదనే విషయాన్ని ఉపయోగించండి.
- వర్ణాన్ని జాతి నుంచి వేరు చేసి వివరించండి; ఆర్య, దాస పదాలకు వంశజాతి ఆధారిత వ్యాఖ్యానాలను నివారించండి.
- సామాజిక పరివర్తన క్రమంగా సాగిందని, ప్రాంతాలవారీగా భిన్నంగా ఉండిందని పేర్కొంటూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Our Pasts–I, chapter: What Books and Burials Tell Us.
- R. S. Sharma, India’s Ancient Past, chapters on Vedic society.
- Upinder Singh, A History of Ancient and Early Medieval India, discussion of the Vedic corpus and Vedic society.
- The Rigveda, translated by Stephanie W. Jamison and Joel P. Brereton, Oxford University Press.
