
అందించిన మెటాడేటాలో వివరించిన ప్రకారం, ఖారవేలుని పాలనలో కళింగ విస్తృతిని చూపే సూచనాత్మక పటం.
Credit: Edasf · CC BY 4.0 · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

Map study
అశోకుని పాలనలో సుమారు క్రీ.పూ. 250 నాటి మౌర్య సామ్రాజ్యం: ఒక నిర్దిష్ట కాలానికి సంబంధించిన చారిత్రక పునర్నిర్మాణం.
- ప్రాదేశిక విస్తృతిని అర్థం చేసుకునే ముందు మూలాధారపు తేదీని, పటంలోని సంకేతాల వివరణను చదవండి.
- ప్రధాన ప్రాంతాలు, పొరుగు రాజ్యాలు మరియు భౌగోళిక అవరోధాలను పోల్చండి; చారిత్రక సరిహద్దులు, ప్రభావ పరిధులు సుమారుగా సూచించినవి మాత్రమే; అవి కాలక్రమేణా మారాయి.
Credit: Avantiputra7 · CC BY-SA 3.0 · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.
1. చారిత్రక భౌగోళిక స్థితి మరియు తొలి కాలపు ప్రాముఖ్యత
కళింగం తూర్పు సముద్ర తీరంలో వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి ఉండేది. దాని ప్రధాన ప్రాంతం తీరప్రాంత ఒడిశాలో ఉండగా, వివిధ కాలాల్లో దాని ప్రభావం ఆనుకుని ఉన్న ఉత్తర ఆంధ్రప్రదేశ్ వరకు విస్తరించింది. దాని ఉత్తర, దక్షిణ సరిహద్దుల గురించి చారిత్రక వర్ణనలు భిన్నంగా ఉన్నాయి; మహానది, గోదావరులను తరచుగా విస్తృత భౌగోళిక సూచికలుగానే పేర్కొంటారు తప్ప, శాశ్వత రాజకీయ సరిహద్దులుగా కాదు. అందువల్ల ప్రాచీన కళింగం, ఉత్కళ, ఓడ్ర అనే ప్రాంతీయ నామాలను ప్రతి కాలంలోనూ ఒకదానికొకటి పర్యాయపదాలుగా పరిగణించకూడదు.
ఈ ప్రాంతంలో సారవంతమైన తీర మైదానాలు, నదీ లోయలు, అటవీ వనరులతోపాటు బంగాళాఖాతానికి చేరుకునే సౌలభ్యం ఉండేది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తి జనావాసాలకు, రాజకీయ అధికారానికి ఆధారంగా నిలవగా, అడవులు ఏనుగులను, ఇతర విలువైన వనరులను అందించేవి. తూర్పు కనుమల గుండా సాగిన మార్గాలు తీరప్రాంతాన్ని అంతర్భాగంలోని మధ్య భారతదేశం, దక్కన్లతో అనుసంధానించాయి. ఈ లక్షణాల సమ్మేళనం భూమార్గ రాకపోకలకు, తీరప్రాంత వాణిజ్య మార్పిడికి కళింగాన్ని ముఖ్యమైన ప్రాంతంగా మార్చింది.
కళింగం మౌర్యపూర్వ రాజకీయ చరిత్రకు సంబంధించిన ఆధారాలు అసంపూర్ణంగా ఉన్నాయి. తదనంతర కాలానికి చెందిన హాథీగుంఫా శాసనం ఒక కాలువకు, ఒక జిన విగ్రహాన్ని లేదా పవిత్ర వస్తువును తరలించడానికి సంబంధించి ఒక నంద రాజును ప్రస్తావిస్తుంది. ఈ భాగాల పాఠనాలు, వాటి చారిత్రక అంతరార్థాలపై చర్చ కొనసాగుతున్నప్పటికీ, వాటిని సాధారణంగా అంతకుముందు జరిగిన నందుల జోక్యానికి ఆధారాలుగా అర్థం చేసుకుంటారు. అశోకుడు కళింగాన్ని జయించడానికి వెంటనే ముందు వరకు అది ఆయన నియంత్రణకు వెలుపల ఉండేది. మౌర్య శాసనాల్లో తోసలి, సమాప ముఖ్యమైన పరిపాలనా కేంద్రాలుగా కనిపిస్తాయి.
- పట అధ్యయనంలో దృష్టి పెట్టాల్సిన అంశాలు: మహానది డెల్టా, ధౌళి, జౌగడ, భువనేశ్వర్ మరియు ఉత్తర ఆంధ్ర తీరాన్ని గుర్తించండి.
- కళింగను మొత్తం తూర్పు తీరంగా పొరబడవద్దు; దాని సరిహద్దులు మారకుండా ఉన్నాయని భావించవద్దు.
2. కళింగ యుద్ధం, అశోకుని రాజకీయ పరివర్తన
అశోకుడు తన పట్టాభిషేకం జరిగిన ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో కళింగాన్ని జయించాడు. సాధారణంగా దీనిని క్రీ.పూ. 261 ప్రాంతంలో జరిగినదిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రధాన సమకాలీన ఆధారం ప్రధాన శిలాశాసనం XIII. 150,000 మందిని బలవంతంగా తరలించారని, 100,000 మందిని చంపారని, ఆ తర్వాత దానికి అనేక రెట్ల సంఖ్యలో ప్రజలు మరణించారని అది పేర్కొంటుంది. ఇవి శాసనం పేర్కొన్న గణాంకాలే తప్ప, స్వతంత్రంగా ధ్రువీకరించిన జనసంఖ్యా గణాంకాలు కావు. ఓడిపోయిన కళింగ పాలకుడు ఎవరో ఈ శాసన పాఠం పేర్కొనలేదు.
ఒక శక్తివంతమైన తీరప్రాంతంపైనా, గంగా మైదాన ప్రధాన ప్రాంతాన్ని ద్వీపకల్ప భారతదేశంతో అనుసంధానించే మార్గాలపైనా నియంత్రణ సాధించాలనే లక్ష్యం ఈ యుద్ధానికి సంభావ్య వ్యూహాత్మక నేపథ్యాన్ని అందిస్తుంది. అయితే యుద్ధ కారణాలు, సైనిక కార్యకలాపాలు లేదా యుద్ధభూమి గురించి శాసనం వివరణాత్మక వివరాలను అందించదు. ఈ సంఘర్షణతో ధౌళికి ఉన్న అనుబంధం ప్రాంతీయ చారిత్రక స్మృతిలో ముఖ్యమైనది; అయితే అక్కడ అశోకుని శాసనం ఉండటం ఒక్కటే యుద్ధం జరిగిన ఖచ్చితమైన ప్రదేశాన్ని నిర్ధారించదు.
దండయాత్ర ద్వారా సాధించిన విజయంతో కలిగిన బాధలపై అశోకుడు వ్యక్తం చేసిన పశ్చాత్తాపం ఈ శాసనంలోని విశిష్ట లక్షణం. ఇది మరణాల గురించే కాకుండా కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులు, బ్రాహ్మణులు, శ్రమణులు ఒకరికొకరు దూరం కావడం గురించి కూడా చర్చిస్తుంది. సైనిక విజయం కంటే ధమ్మం ద్వారా సాధించే విజయమైన ధమ్మ-విజయమే మేలైనదిగా అశోకుడు పేర్కొంటాడు. సామ్రాజ్య విస్తరణ వల్ల కలిగే మానవ నష్టాలపై ఒక రాజు చేసిన ఆత్మపరిశీలనగా ఇది ఈ శాసనానికి అసాధారణ ప్రాధాన్యాన్ని ఇస్తుంది.
అయినప్పటికీ, కళింగ మౌర్య సామ్రాజ్యంలో భాగంగానే కొనసాగింది. అశోకుడు బలప్రయోగంతో అమలు చేసే రాజ్యాధికారాన్ని రద్దు చేయలేదు; శిక్షించే అధికారం తనకు ఇంకా ఉందని అదే శాసనంలో అటవీ ప్రజలను హెచ్చరించాడు. అలాగే, ఈ యుద్ధమే ఆయన బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించిన సందర్భమని నిర్ధారితమైన విషయంగా పేర్కొనకూడదు. బౌద్ధమతం పట్ల ఆయన నిబద్ధతను, ప్రజల కోసం రూపొందించిన ధమ్మ విధాన వికాసాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మరింత సూక్ష్మమైన కాలక్రమ పరిశీలన అవసరం.
- ప్రిలిమ్స్ కోసం తేడా: ప్రధాన శిలాశాసనం XIII యుద్ధాన్ని, పశ్చాత్తాపాన్ని నమోదు చేస్తుంది; ప్రధాన శిలాశాసనం XII మత శాఖల మధ్య పరస్పర గౌరవాన్ని నొక్కిచెబుతుంది.
- ధమ్మం ఒక విస్తృత నైతిక, పరిపాలనా కార్యక్రమం; అది కేవలం బౌద్ధ సిద్ధాంతానికి మరో పేరు కాదు.
3. మౌర్యుల పరిపాలన: ధౌళి, జౌగడ
భువనేశ్వర్ సమీపంలోని ధౌళి, ఒడిశాలోని గంజాం జిల్లాలో ఉన్న జౌగడలలో బ్రాహ్మీ లిపిలో, ప్రాకృత భాషలో రాయబడిన అశోకుడి శాసనాలు భద్రంగా ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశాల్లోని ప్రధాన శిలా శాసనాల శ్రేణిలో XI, XII, XIII శాసనాలు లేవు; వాటికి బదులుగా రెండు ప్రత్యేక కళింగ శాసనాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల, కళింగ యుద్ధానికి సంబంధించిన ప్రసిద్ధ వృత్తాంతం ఇతర ప్రదేశాల్లోని XIIIవ ప్రధాన శిలా శాసనం ద్వారా తెలుస్తుంది; ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న ధౌళి, జౌగడ శాసనాల ద్వారా కాదు.
ఈ ప్రత్యేక శాసనాలు తోసలి, సమాపలకు సంబంధించిన అధికారులను ఉద్దేశించి జారీ చేయబడ్డాయి. ప్రజల పట్ల న్యాయంగా వ్యవహరించడం, శిక్షలు విధించడంలో సంయమనం పాటించడం, అన్యాయమైన కారాగార నిర్బంధాన్ని నివారించడం వంటి అంశాలను ఇవి నొక్కిచెబుతాయి. కోపం, క్రూరత్వం, అసహనం, నిర్లక్ష్యం వంటి లక్షణాలను అధిగమించాలని అధికారులకు సూచించబడింది. ప్రజలందరూ తన సంతానమేనన్న అశోకుడి ప్రకటన, రాజు ప్రజల పట్ల తండ్రిలా వ్యవహరించాలనే రాజరిక ఆదర్శాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది: ఇహలోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ వారి సంక్షేమానికి తానే బాధ్యుడినని పాలకుడు ప్రకటిస్తున్నాడు.
ఇంకా జయించబడని సరిహద్దు ప్రాంతాల ప్రజలు రాజుకు భయపడాల్సిన అవసరం లేదని, వారి పట్ల హితకరంగా వ్యవహరిస్తారని భరోసా కల్పించడం మరో ముఖ్యాంశం. ఈ ఆదేశాలను కలిపి పరిశీలిస్తే, కళింగను సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేసిన తరువాత తలెత్తిన పరిపాలనా సవాళ్లు వెల్లడవుతాయి: అధికారులను నియంత్రించడం, న్యాయ నిర్వహణలో మితాన్ని పాటించేలా చూడటం, విశ్వాసాన్ని పెంపొందించడం. సామ్రాజ్య పాలకుల ఉద్దేశాలను తెలుసుకోవడానికి ఇవి విలువైన ఆధారాలు. అయితే, ఇటువంటి విధానాలు ఎంత స్థిరంగా అమలయ్యాయో కేవలం రాజాజ్ఞల ఆధారంగానే నిరూపించలేం.
- ధౌళి, శిలలో తొలిచిన ఏనుగు శిల్పానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.
- ప్రత్యేక కళింగ శాసనాలను అశోకుడి లఘు శిలా శాసనాలు లేదా స్తంభ శాసనాలతో కలిపి పొరబడకూడదు.
4. మౌర్యానంతర కళింగ, ఖారవేలుడు
మౌర్యుల అధికారం బలహీనపడిన తరువాత, కళింగ ఒక ప్రాంతీయ రాజకీయ శక్తిగా తిరిగి ఆవిర్భవించింది. మౌర్యానంతర కాలంలో కళింగను పాలించిన వారిలో అత్యంత ప్రసిద్ధుడు ఖారవేలుడు. ఆయన మహామేఘవాహన వంశానికి చెందినవాడిగా, సాధారణంగా చేది లేదా చేతి సంప్రదాయంతో సంబంధం ఉన్నవాడిగా పరిగణించబడతాడు. సాధారణంగా ఆయనను క్రీ.పూ. మొదటి శతాబ్దానికి చెందినవాడిగా భావిస్తారు; అయితే, ఆయనకు సంబంధించిన ఖచ్చితమైన కాలనిర్ణయంపై వివాదం కొనసాగుతోంది. భువనేశ్వర్ సమీపంలోని ఉదయగిరిలో ఉన్న హాథీగుంఫా శాసనం ఆయన గురించి తెలియజేసే ప్రధాన ఆధారం.
ప్రాకృత భాషలో, బ్రాహ్మీ లిపిలో రాయబడిన ఈ శాసనం, పాలనా సంవత్సరాల క్రమంలో ఖారవేలుడి విజయాలను వివరిస్తుంది. పట్టణ నిర్మాణాలకు చేసిన మరమ్మతులు, నీటిపారుదల పనులు, ప్రజా వినోద కార్యక్రమాలు, మతపరమైన దానధర్మాలు, సైనిక దండయాత్రలను ఇది నమోదు చేస్తుంది. ఒక శాతకర్ణితో ముడిపడిన పశ్చిమ దండయాత్ర గురించిన ప్రస్తావనలు, ఉత్తర భారతదేశం వైపు సాగిన సైనిక కదలికలు, కళింగకు ఆవల కూడా ఆయనకు విస్తరణ ఆకాంక్షలు ఉన్నాయని సూచిస్తాయి. అయితే, శాసనం దెబ్బతిన్న స్థితిలో ఉండటం వల్ల అనేక పేర్లు, భౌగోళిక ప్రదేశాల గుర్తింపులు, కాలక్రమానికి సంబంధించిన నిర్ధారణలు అనిశ్చితంగానే ఉన్నాయి.
ఖారవేలుడు జైన మత పోషణతో సన్నిహితంగా అనుబంధం కలిగి ఉన్నాడు. ఈ శాసనం అర్హతులను, సిద్ధులను స్తుతిస్తుంది. నంద పాలకుడు తీసుకెళ్లిన కళింగ జిన విగ్రహాన్ని తిరిగి తీసుకువచ్చినట్లు ఇందులోని వృత్తాంతం జైన సంప్రదాయం, రాజ్యాధికార చట్టబద్ధతపై చర్చలకు ముఖ్యమైనది. ఉదయగిరి, ఖండగిరిలలో జైన సన్యాసులు, ఉన్నత వర్గాల పోషణతో సంబంధం ఉన్న రాతిని తొలిచి నిర్మించిన స్థలాలు ఉన్నాయి. ప్రతి గుహనూ నేరుగా ఖారవేలుడికి ఆపాదించలేము; రాణిగుంఫా, గణేశగుంఫా ముఖ్యంగా వాటి శిల్పాలంకరణకు ప్రసిద్ధి చెందాయి.
- హాథీగుంఫా శాసనం ఒక రాజప్రశస్తి మాత్రమే; నిష్పాక్షిక చారిత్రక వృత్తాంతం కాదు.
- ఖారవేలుడికి జైనమతంతో ఉన్న సంబంధాలను, అశోకుడి బౌద్ధమత అనుబంధం మరియు విస్తృత ధమ్మ విధానం నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి.
5. వాణిజ్యం, పురావస్తు శాస్త్రం మరియు చారిత్రక వ్యాఖ్యానం
కళింగం తీరప్రాంతంలో ఉండటం వల్ల బంగాళాఖాత వినిమయ వ్యవస్థల్లో భాగస్వామ్యం సులభమైంది. సాహిత్య సంప్రదాయాలు దంతపురం వంటి నౌకాశ్రయాలను ప్రస్తావిస్తాయి; అయితే వాటి కచ్చితమైన స్థానాల గుర్తింపుపై చర్చ కొనసాగుతోంది. భువనేశ్వర్ సమీపంలోని శిశుపాల్గఢ్తో సహా పురావస్తు ప్రదేశాల్లోని కోట నిర్మాణాలు, ప్రవేశ ద్వారాలు, జనావాస అవశేషాలు తొలి చారిత్రక కాలంలో గణనీయమైన పట్టణాభివృద్ధిని వెల్లడిస్తున్నాయి. అయితే, శిశుపాల్గఢ్ను తోసలి లేదా కళింగనగరంగా నిర్దిష్టంగా గుర్తించడం నిర్ధారిత ఆధారాల పరిధిని మించినదే.
ఒడిశాలో తదనంతర కాలంలో ఏర్పడిన సముద్రయాన సంప్రదాయాలు, ఆగ్నేయాసియాతో సాంస్కృతిక సంబంధాలు చారిత్రకంగా ముఖ్యమైనవి. అయితే, వేర్వేరు శతాబ్దాలకు చెందిన ఆధారాలను వేరుచేసి చూడాలి. ఆధునిక బాలి జాత్ర సముద్రయాన వారసత్వాన్ని స్మరించుకుంటుంది; అది మౌర్యుల కాలంలోని ఒక నిర్దిష్ట సముద్రయానానికి లేదా వలస స్థావరానికి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం కాదు. శాసనాలు, పురావస్తు సందర్భాలు, సాహిత్య సంప్రదాయాల కాలాలు, ఉద్దేశాల్లోని భేదాలను గుర్తిస్తూ, వాటిని పోల్చి చూడటం కళింగాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఉత్తమ పద్ధతి.
- UPSC అధ్యయనాంశాలు: సామ్రాజ్య విస్తరణ, నైతిక రాజపాలన, ప్రాంతీయ రాజ్యాల ఆవిర్భావం, జైన మత పోషణ, సముద్ర మార్గ వినిమయం.
- చారిత్రక ఆధారాల విమర్శనాత్మక పరిశీలన: ఒక శాసనం చేసే ప్రకటనలను, స్వతంత్ర ఆధారాలతో నిర్ధారించిన చారిత్రక నిర్ధారణల నుంచి వేరుచేసి చూడాలి.
ఖారవేలుడి పాలనలో కళింగం: ప్రాంతీయ శక్తి మరియు శాసన ఆధారాలు
అందించిన మెటాడేటా ఈ పటాన్ని ఖారవేలుడి పాలనలోని కళింగానికి ప్రాతినిధ్యంగా గుర్తిస్తోంది. అందువల్ల ఇది కళింగపు మౌర్యానంతర చరిత్రకు నేరుగా సంబంధించినది. కళింగపు ప్రధాన భూభాగం భారతదేశ తూర్పు తీరం వెంబడి ఉండేది; ఇది స్థూలంగా నేటి ఒడిశా, దానిని ఆనుకుని ఉన్న ఉత్తర ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతాలకు అనుగుణంగా ఉండేది. ఖారవేలుడి పాలనలో కళింగం తిరిగి ప్రాముఖ్యం పొందడం, మౌర్యుల అధికారం బలహీనపడిన తరువాత ప్రాంతీయ రాజకీయ కేంద్రాల ఆవిర్భావాన్ని వివరిస్తుంది. అయితే, ఆధునిక పటంలో చూపిన భూభాగపు సరిహద్దు రేఖను చారిత్రక పునర్నిర్మాణంగా పరిగణించాలి; అది ఒకే విధమైన పరిపాలన అమలైన ప్రాంతపు సరిహద్దులకు రుజువు కాదు.
ఖారవేలుని పాలనకు ప్రధాన ఆధారం భువనేశ్వర్ సమీపంలోని ఉదయగిరిలో ఉన్న హాథీగుంఫా శాసనం. బ్రాహ్మీ లిపిలో ప్రాకృత భాషలో రాసిన ఈ శాసనం సైనిక దండయాత్రలు, ప్రజోపయోగ నిర్మాణాలు, మత పోషణ సహా రాజు సాధించిన విజయాలను నమోదు చేస్తుంది. ఖారవేలునికి జైనమతంతో ఉన్న అనుబంధాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ప్రత్యేకంగా ముఖ్యమైనది. అయితే, ఇది రాజప్రశస్తి కూడా: దెబ్బతిన్న భాగాలు, వివాదాస్పద పాఠాంతరాలు కాలక్రమం, ప్రత్యర్థులు, భౌగోళిక విస్తృతికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యానాలను సంక్లిష్టం చేస్తాయి. అందువల్ల సైనిక దండయాత్రలకు సంబంధించిన వాదనలను, ఆయా భూభాగాలపై దీర్ఘకాలిక ఆధిపత్యానికి సంబంధించిన ఆధారాల నుంచి వేరుగా చూడాలి. UPSC దృష్ట్యా ఈ ఆధారాన్ని అశోకుని శాసనాలతో తులనాత్మకంగా పరిశీలించాలి: రెండూ రాజరిక భావనను వ్యక్తపరుస్తాయి; అయితే వాటి చారిత్రక సందర్భాలు, సందేశాన్ని ప్రతిపాదించే ఉద్దేశాలు భిన్నమైనవి.
- కాలక్రమం: అశోకుడు కళింగాన్ని జయించడం మౌర్యుల దశకు చెందుతుంది; ఖారవేలుడు ఆ తరువాతి కళింగ ప్రాంతీయ పునరుజ్జీవనానికి ప్రతినిధి, మౌర్య పాలనకు కాదు.
- ఆధారాల మధ్య భేదం: హాథిగుంఫా శాసనం ఖారవేలుడికి సంబంధించినది; ధౌళి, జౌగడలలోని ప్రత్యేక కళింగ శాసనాలు అశోకుడి పాలనకు సంబంధించినవి.
- పటం విషయంలో జాగ్రత్త: కళింగపు ప్రధాన భూభాగం, దండయాత్రలు జరిగినట్లు పేర్కొన్న మార్గాలు, చారిత్రక పునర్నిర్మాణం ద్వారా చూపిన రాజకీయ ప్రభావ పరిధి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి; ఈ వర్గాలను ఒకదాని స్థానంలో మరొకటి ఉపయోగించలేము.
కాలరేఖ
Before the Mauryan conquest
కళింగం తూర్పు తీరంలోని ఒక ముఖ్యమైన ప్రాంతంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది; తరువాతి కాలపు శాసన ప్రస్తావనలు అంతకుముందు నందుల జోక్యం ఉన్నట్లు సూచిస్తాయి.
About 261 BCE
అశోకుడు తన పట్టాభిషేకం తరువాత ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో కళింగాన్ని జయిస్తాడు.
Third century BCE, after the conquest
అశోకుని శాసనాలు యుద్ధం పట్ల పశ్చాత్తాపాన్ని, కళింగ పాలనకు సంబంధించిన ఆదేశాలను తెలియజేస్తాయి.
After about 185 BCE
మౌర్య వంశ పతనం, మౌర్యానంతర ప్రాంతీయ శక్తుల ఆవిర్భావానికి విస్తృత నేపథ్యంగా నిలుస్తుంది.
Conventionally first century BCE
ఖారవేలుడు కళింగాన్ని పాలిస్తాడు; ఆయన సాధించినట్లు పేర్కొన్న విజయాలను హాథీగుంఫా శాసనం నమోదు చేస్తుంది.
కళింగ విలీనం మరియు మౌర్యుల ప్రతిస్పందన
- 1. స్వతంత్ర కళింగ అశోకుని సామ్రాజ్యానికి వెలుపల ఉంది
- 2. మౌర్యుల దండయాత్ర వల్ల మరణాలు, బలవంతపు తరలింపు, సామాజిక విచ్ఛిన్నం సంభవిస్తాయి
- 3. XIIIవ ప్రధాన శిలాశాసనం రాజు పశ్చాత్తాపాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది
- 4. అశోకుడు ధమ్మం ద్వారా విజయాన్ని సాధించాలని ప్రతిపాదిస్తాడు
- 5. ప్రత్యేక కళింగ శాసనాలు న్యాయపాలన, ప్రజలకు భరోసా కల్పించడం గురించి అధికారులకు సూచనలు ఇస్తాయి
- 6. కళింగ మౌర్య సామ్రాజ్య అధికారం కిందనే కొనసాగుతుంది
| ఆధారం లేదా ప్రదేశం | అనుబంధం | పరీక్షాపరమైన ప్రాముఖ్యత |
|---|---|---|
| XIIIవ ప్రధాన శిలాశాసనం | అశోకుడు | కళింగ యుద్ధం, ప్రాణనష్టం, పశ్చాత్తాపం మరియు ధమ్మ విజయం |
| ధౌళి మరియు జౌగడ | మౌర్య పరిపాలన | ప్రత్యేక కళింగ శాసనాలు; స్థానిక శాసన ప్రతుల్లో XI–XIII ప్రధాన శిలాశాసనాలు లేవు |
| హాథిగుంఫా శాసనం | ఖారవేలుడు | పరిపాలనా సంవత్సరాలవారీగా సాధించిన విజయాలను తెలిపే ప్రాకృత భాషలోని బ్రాహ్మీ లిపి శాసనం |
| ఉదయగిరి–ఖండగిరి | తొలి దశలో జైన మతానికి పోషణ | భువనేశ్వర్ సమీపంలోని శిలలను తొలిచి నిర్మించిన గుహలు |
| శిశుపాల్గఢ్ | తొలి చారిత్రక యుగపు పట్టణీకరణ | ప్రాకారాలతో రక్షణ కల్పించిన జనావాసం; దీనిని చారిత్రక ఆధారాల్లో పేర్కొన్న ప్రాచీన రాజధానులతో సమానంగా గుర్తించే అంశంపై చర్చ కొనసాగుతోంది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ధౌళి, జౌగడ: సామ్రాజ్య సందేశ ప్రసారాన్ని స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మలచడం
ప్రధాన శిలా శాసనాలు XI–XIII లేకపోవడం, ప్రత్యేక పరిపాలనా ఆదేశాలు ఉండటం వల్ల ఈ ప్రదేశాలు అశోకుని శాసనాలు ఉన్న అనేక ఇతర ప్రదేశాల కంటే భిన్నంగా కనిపిస్తాయి. సామ్రాజ్య సందేశాలను అన్నిచోట్లా ఒకే విధంగా పునరుత్పత్తి చేయలేదని ఇవి నిరూపిస్తాయి. ఇటీవలే జయించిన కళింగంలో, సందేశాలు ముఖ్యంగా అధికారుల ప్రవర్తనకు, ప్రజల్లో భరోసా కల్పించడానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి.
హాథీగుంఫా: వ్యాఖ్యానించడం క్లిష్టమైన చారిత్రక ఆధారాన్ని ఉపయోగించడం
ఖారవేలుని ప్రజోపయోగ నిర్మాణాలు, సైనిక దండయాత్రలు, మత పోషణ గురించి ఈ శాసనం అరుదైన సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. అయితే, దెబ్బతిన్న అక్షరాలు, వివాదాస్పద పాఠాంతరాలు ఆయన కాలక్రమాన్ని పూర్తి నిర్ధారణతో పునర్నిర్మించడానికి అడ్డంకిగా నిలుస్తాయి. లిపి, భాష, పురావస్తు నేపథ్యం, ఇతర ఆధారాలతో పోలిక ద్వారా శాసన ఆధారాలను ఎందుకు మదింపు చేయాలో ఇది వివరిస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కళింగతో సంబంధం ఉన్న అశోకుని శాసనాలకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ప్రధాన శిలా శాసనం XIII కళింగ యుద్ధం వల్ల కలిగిన బాధలను వివరిస్తుంది. 2. ధౌళి, జౌగడాలలోని శాసన పాఠాల్లో ప్రధాన శిలా శాసనం XIII పూర్తిగా ఉంది. 3. ప్రత్యేక కళింగ శాసనాలు న్యాయబద్ధమైన పరిపాలనను నొక్కిచెబుతాయి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
కింది జతల్లో ఏది సరిగ్గా జతపరచబడింది?
- A. హాథీగుంఫా శాసనం — ఖారవేలుడు — ప్రాకృత భాష, బ్రాహ్మీ లిపి
- B. జౌగడ శాసనాలు — సముద్రగుప్తుడు — సంస్కృత భాష, బ్రాహ్మీ లిపి
- C. ఉదయగిరి–ఖండగిరి గుహలు — ప్రత్యేకంగా బౌద్ధ పోషణ మాత్రమే
- D. ప్రధాన శిలా శాసనం XIII — అశోకుడు — కళింగకు స్వాతంత్ర్య ప్రదానం
ప్రశ్న 3
కళింగ యుద్ధానంతర అశోకునికి సంబంధించిన ఆధారాలు కింది నిర్ధారణల్లో దేనిని అత్యంత బలంగా సమర్థిస్తున్నాయి?
- A. ఆయన మౌర్య సైన్యాన్ని రద్దు చేశాడు.
- B. ఆయన అన్ని రకాల శిక్షలను విడనాడాడు.
- C. ఆయన సామ్రాజ్య అధికారాన్ని కొనసాగిస్తూనే ధమ్మవిజయాన్ని సమర్థించాడు.
- D. ఆయన అప్పటికే ఉన్న అన్ని మత సంప్రదాయాల స్థానంలో బౌద్ధ మతాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు.
మెయిన్స్: కళింగ శాసనాలు ప్రాచీన భారతదేశంలో రాజకీయ అధికార వినియోగాన్ని, దానికి కల్పించిన నైతిక సమర్థనను వెలుగులోకి తెస్తాయి. అశోకుడు, ఖారవేలుని ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- కళింగం వ్యూహాత్మకంగా కీలకమైన తీరప్రాంతంలో ఉన్న విషయాన్ని, మారుతున్న సామ్రాజ్య, ప్రాంతీయ సందర్భాలను పరిచయం చేయండి.
- ప్రధాన శిలా శాసనం XIIIలోని దిగ్విజయం, బాధలు, పశ్చాత్తాపాన్ని వివరించండి.
- బలప్రయోగ అధికారాన్ని కొనసాగించడంతోపాటు ధమ్మ విజయాన్ని చర్చించండి.
- న్యాయం, సంక్షేమం, పితృసదృశ రాజరికాన్ని పరిశీలించడానికి ప్రత్యేక కళింగ శాసనాలను ఉపయోగించండి.
- దీనికి భిన్నంగా ఖారవేలుడు సైనిక దండయాత్రలు, ప్రజోపయోగ నిర్మాణాలు, జైనమత పోషణను ఘనంగా కీర్తించిన విధానాన్ని వివరించండి.
- రాజులు తమను తాము చిత్రించుకున్న తీరు, దెబ్బతిన్న శాసన పాఠాలు, అనిశ్చిత కాలక్రమం వంటి ఆధారాల పరిమితులను పేర్కొంటూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Themes in Indian History, Part I: Bricks, Beads and Bones; Kings, Farmers and Towns; Thinkers, Beliefs and Buildings.
- Archaeological Survey of India: official information on Dhauli and Udayagiri–Khandagiri caves.
- E. Hultzsch, Inscriptions of Asoka, Corpus Inscriptionum Indicarum, Volume I.
- Upinder Singh, A History of Ancient and Early Medieval India.
- Romila Thapar, Asoka and the Decline of the Mauryas.
- D. C. Sircar, Select Inscriptions Bearing on Indian History and Civilization, Volume I.
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kalinga_under_Kharavela.png
