New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ప్రాచీన భారతదేశం · వేద యుగం

రాచరికం

వేద కాలపు రాచరికం బంధుత్వాధారిత సముదాయాల నాయకత్వం నుంచి మరింత ప్రాదేశికంగా వ్యవస్థీకృతమైన రాజరికంగా అభివృద్ధి చెందింది. తొలి వేద కాలపు రాజన్ ప్రధానంగా రక్షకుడు, యుద్ధ నాయకుడు. అతని అధికారం వంశం, సైనిక విజయాలు, పురోహితుల మద్దతు, సముదాయ ఆమోదంపై ఆధారపడి ఉండేది. మలి వేద కాలంలో వ్యవసాయ విస్తరణ, ప్రాదేశిక ఏకీకరణ, విస్తృతమైన రాజ యజ్ఞాలు రాచరికాన్ని బలోపేతం చేశాయి. అయితే, ఈ పరివర్తన క్రమక్రమంగా జరిగింది; ప్రాంతాలవారీగా అసమానంగా సాగింది. కాబట్టి, సంపూర్ణ నిరంకుశ రాచరికం గానీ, పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రాదేశిక రాజ్యం గానీ మొత్తం వేద యుగమంతటా ఉండేవని భావించకూడదు.

వేదాలు హిందూ మత పవిత్ర గ్రంథాలు. ఋగ్వేద సంహితను 1500 నుంచి 1200 BCE మధ్య కాలానికి, ఇతర సంహితలను 1200 నుంచి 1000 BCE మధ్య కాలానికి చెందినవిగా నిర్ధారించారు. ప్రతి వేద సంహితలో గ్రంథాలు ఉంటాయి.
ఈ గ్రంథాలు ...లో ఉన్నాయి

వేదాలు హిందూ మత పవిత్ర గ్రంథాలు. ఋగ్వేద సంహితను 1500 నుంచి 1200 BCE మధ్య కాలానికి, ఇతర సంహితలను 1200 నుంచి 1000 BCE మధ్య కాలానికి చెందినవిగా నిర్ధారించారు. ప్రతి వేద సంహితలో గ్రంథాలు ఉంటాయి. ఈ గ్రంథాలు ...లో ఉన్నాయి

Credit: Ms Sarah Welch · CC BY-SA 4.0 · source

పాకిస్తాన్‌లోని లాహోర్‌లో రావి నది వద్ద వేకువ.
రావి నది వాయవ్య భారతదేశం, తూర్పు పాకిస్తాన్‌ల గుండా ప్రవహిస్తుంది.
వాస్తవాలు
1. పంజాబ్ ప్రాంతంలోని సింధు నదీ వ్యవస్థకు చెందిన ఆరు నదుల్లో ఇది ఒకటి
2. పంజాబ్ అంటే (పు

పాకిస్తాన్‌లోని లాహోర్‌లో రావి నది వద్ద వేకువ. రావి నది వాయవ్య భారతదేశం, తూర్పు పాకిస్తాన్‌ల గుండా ప్రవహిస్తుంది. వాస్తవాలు 1. పంజాబ్ ప్రాంతంలోని సింధు నదీ వ్యవస్థకు చెందిన ఆరు నదుల్లో ఇది ఒకటి 2. పంజాబ్ అంటే (పు

Credit: Shahzaib Damn Cruze · CC BY-SA 4.0 · source

1. ఆధారాలు మరియు చారిత్రక నేపథ్యం

వైదిక రాజరికానికి ప్రధాన ఆధారాలు వేద గ్రంథాలు. ముఖ్యంగా తొలి దశకు ఋగ్వేదం, మలి దశకు తరువాతి సంహితలు, బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు ఆధారాలుగా ఉన్నాయి. వీటిలో పాలకులు, యుద్ధాలు, సభలు, దానాలు, రాజక్రతువుల ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. అయితే, ఈ గ్రంథాలు ప్రధానంగా మతపరమైన రచనలు; సుదీర్ఘకాలం మౌఖికంగా తరతరాలకు అందించబడ్డాయి. ఇవి పరిపాలనా మార్గదర్శక గ్రంథాలు గానీ, నిరంతర క్రమంలో సాగిన రాజకీయ చరిత్రలు గానీ కావు. వీటిలోని నిర్దేశాలు తరచుగా నిత్య పరిపాలనను వర్ణించడం కంటే పురోహితుల ఆదర్శాలను వ్యక్తపరుస్తాయి.

భౌగోళిక నేపథ్యం కూడా మారింది. తొలి వైదిక సాహిత్యంలో అధిక భాగం పంజాబ్, దాని పరిసర ప్రాంతాలతో సహా ఉపఖండంలోని వాయవ్య ప్రాంతానికి సంబంధించినది. మలి వైదిక సంప్రదాయాలలో పశ్చిమ గంగా-యమునా ప్రాంతంలోని కురు-పాంచాల దేశానికి, ఆ తరువాత మరింత తూర్పున ఉన్న కోసల, విదేహ వంటి ప్రాంతాలకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది. పశుపోషణ ముఖ్యమైనదిగా కొనసాగినప్పటికీ, స్థిర వ్యవసాయం, జనాభా పెరుగుదల, భూమిపై పోటీ మరింత విస్తృతమైన రాజకీయ వ్యవస్థల ఏర్పాటును ప్రోత్సహించాయి.

పరీక్షల దృష్ట్యా, బంధుత్వ ఆధారిత రాజకీయ వ్యవస్థకు, ప్రాదేశిక రాజ్యానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి. మొదటి వ్యవస్థలో రాజకీయ అనుబంధం ఒక జనసమూహంతో లేదా వంశంతో బలంగా ముడిపడి ఉంటుంది; రెండవ వ్యవస్థలో అధికారం క్రమంగా ఒక నిర్దిష్ట భూభాగంతో, దాని నివాసులతో ముడిపడుతుంది. వైదిక రాజరికం ఈ పరివర్తనను ప్రతిబింబిస్తుంది; అయితే, ఈ రెండు రూపాలు పరస్పరం కలగలిసి కూడా కొనసాగాయి. క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దపు మహాజనపదాలు రాజకీయ ఏకీకరణలో మరింత అభివృద్ధి చెందిన దశను సూచిస్తాయి. ఆ లక్షణాన్ని అత్యంత ప్రాచీన వేద సూక్తాలకు అన్వయించి చూడకూడదు.

2. తొలి వైదిక రాజరికం: రాజన్ మరియు అతని జనసమూహం

తొలి వైదిక కాలంలోని రాజన్, శాశ్వత అధికార యంత్రాంగం ద్వారా పరిపాలించబడే స్పష్టమైన సరిహద్దులుగల రాజ్యానికి కాకుండా, ఒక జనానికి లేదా జనసమూహానికి నాయకత్వం వహించేవాడు. సమాజాన్ని రక్షించడం, యుద్ధాలకు, దాడులకు నాయకత్వం వహించడం, పశుసంపదను కాపాడటం, సంపదను పంపిణీ చేయడం అతని ప్రధాన బాధ్యతలు. పశుసంపద సౌభాగ్యానికి ప్రధాన కొలమానంగా ఉండేది. పశుసంపద, వనరుల లభ్యత, రాజకీయ ఆధిపత్యానికి సంబంధించిన వివాదాలు సంఘర్షణల స్వభావాన్ని నిర్ణయించేవి. అయినప్పటికీ, తొలి వైదిక యుద్ధాలన్నింటినీ కేవలం పశువులను దోచుకునేందుకు చేసిన దాడులుగా వర్ణించడం అతి సంకుచితమైన దృక్కోణం అవుతుంది.

రాజరికంలో వంశపారంపర్య ధోరణులు కనిపించినప్పటికీ, వారసత్వం తప్పనిసరిగా దానంతట అదే సంక్రమించేది కాదు; లేదా జ్యేష్ఠపుత్ర వారసత్వానికి సంబంధించిన స్థిర నియమం ద్వారా నిర్ణయించబడేది కాదు. ఎంపిక, సామూహిక గుర్తింపులకు సంబంధించిన ప్రస్తావనలు, సమాజంలోని ప్రభావశీల సభ్యుల ఆమోదానికి ప్రాధాన్యం ఉండేదని సూచిస్తున్నాయి. ఇటువంటి ఆధారాల ఆధారంగా ప్రతి వైదిక రాజు ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో ఎన్నికయ్యాడని వాదించకూడదు. రాజకీయ అధికారం వంశం, వ్యక్తిగత సామర్థ్యం, సైనిక విజయాలు, దాతృత్వం, మతపరమైన చట్టబద్ధతల సమ్మిళిత పునాదిపై ఆధారపడి ఉండేది.

పురోహితుడు పాలకుని విజయానికి ప్రార్థనలు, కర్మకాండలు నిర్వహించే ముఖ్య సలహాదారు, కర్మకాండల నిపుణుడు. సేనాని సైనిక నాయకత్వాన్ని వహించేవాడు. గ్రామణి ఒక గ్రామానికి నాయకత్వం వహించేవాడు; ‘గ్రామం’ అనే పదం అర్థం సంచరించే సమూహం లేదా దళం నుంచి గ్రామ సమాజం అనే భావన వైపు పరిణామం చెందింది. పాలకుడు కానుకలు, కప్పం, యుద్ధంలో కొల్లగొట్టిన సంపదలో వాటాలను పొందేవాడు. అయితే, తొలి వేద దశలో ప్రామాణీకృత భూమిశిస్తు వసూలు యంత్రాంగం లేదా పెద్ద శాశ్వత సైన్యం ఉండేదని ఆధారాలు నిర్ధారించడం లేదు.

3. సభలు, రాజాధికారానికి పరిమితులు

వేదకాల నాయకత్వంతోపాటు సామూహిక చర్చలు కూడా కొనసాగేవని సభ, సమితి సూచిస్తున్నాయి. సభను సాధారణంగా ప్రముఖ సభ్యులతో కూడిన చిన్న సమావేశంగా భావిస్తారు; దీనికి చర్చాపరమైన విధులతోపాటు, బహుశా న్యాయ లేదా సామాజిక విధులు కూడా ఉండేవి. సమితిని సాధారణంగా సామూహిక రాజకీయ వ్యవహారాలు, పాలకునికి గుర్తింపు ఇవ్వడంతో సంబంధం ఉన్న విస్తృత సమావేశంగా పరిగణిస్తారు. ఈ తేడాలు అవగాహనకు ఉపయోగకరమైనప్పటికీ, గ్రంథాలు వీటికి కచ్చితమైన రాజ్యాంగపరమైన నిర్వచనాలను లేదా స్థిరమైన సభ్యత్వ నియమాలను అందించడం లేదు.

ఋగ్వేదంలో విదథ అనేది కర్మకాండలు, పంపిణీ, బహుశా సైనిక వ్యవహారాలతో సహా పలు కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన సమావేశంగా కనిపిస్తుంది. దాని విధులను శాసనసభ విధులకే పరిమితం చేయకూడదు. కొన్ని గ్రంథభాగాలు నిర్దిష్ట సామూహిక లేదా కర్మకాండల సందర్భాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తున్నాయి. అయితే, వేద సమాజమంతటా సమాన రాజకీయ భాగస్వామ్యం ఉండేదని భావించడానికి ఆధారాలు సరిపోవు. అలాగే, ఈ సంస్థల్లో దేనినీ ఆధునిక ఎన్నికైన సభలతో నేరుగా సమానం చేయకూడదు.

ఈ సంస్థలతోపాటు శక్తిమంతమైన వంశాలు, యోధులు, పురోహితులు పాలకుని ఆచరణాత్మక కార్యస్వేచ్ఛను పరిమితం చేసేవారు. రాజరికం కేవలం ఆదేశాలు జారీ చేయడంపై కాకుండా, మద్దతును నిలుపుకోవడంపై ఆధారపడి ఉండేది. మలి వేదకాల పరిణామాల్లో, పెరుగుతున్న రాజాధికారంపై విస్తృత నియంత్రణలుగా సభల ప్రభావం తగ్గినట్లు కనిపిస్తుంది. అయితే, అవి ప్రతిచోటా అంతరించిపోయాయని భావించాల్సిన అవసరం లేదు. దీనిని ప్రజాస్వామ్యం స్థానంలో రాజరికం అకస్మాత్తుగా ఏర్పడటంగా కాకుండా, పాలకునికి, ప్రభావశీల సామాజిక వర్గాలకు మధ్య సమతుల్యత మారుతూ ఉండటంగా అర్థం చేసుకోవడం అత్యంత సముచితం.

4. మలి వేదకాలంలో ప్రాదేశికీకరణ, వనరులు, అధికారులు

మలి వేదకాలంలో కురువులు, పాంచాలులు వంటి పెద్ద రాజకీయ సముదాయాలు ప్రాముఖ్యం సంతరించుకున్నాయి. రాజకీయ వ్యవస్థ క్రమంగా స్థిర నివాస ప్రాంతాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుంది. జనపదానికి పెరుగుతున్న ప్రాధాన్యంలో ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది; జనపదం అంటే అక్షరార్థంలో ఒక జన సమూహం పాదం మోపిన ప్రదేశం లేదా స్థిరపడిన నివాస ప్రాంతం. వ్యవసాయ విస్తరణ రాజాధికారానికి మరింత బలమైన భౌతిక పునాదిని కల్పించింది. ఈ కాలంలో ఇనుము గురించి తెలిసినప్పటికీ, రాజ్య ఆవిర్భావాన్ని కేవలం ఇనుప పనిముట్ల ఆధారంగానే వివరించలేం: నివాస స్థావరాల నమూనాలు, సామాజిక సంబంధాలు, యుద్ధాలు, కర్మకాండల ద్వారా ఏకీకరణ కూడా ముఖ్య పాత్ర పోషించాయి.

వంశపారంపర్య రాచరికం మరింత దృఢంగా స్థిరపడింది; పాలకులు పొరుగున ఉన్న నాయకుల కంటే ఉన్నత స్థాయిని పొందేందుకు ప్రయత్నించారు. రాజులు ప్రజల నుంచి వసూలు చేసే చెల్లింపులు కూడా పెరిగాయి. అంతకుముందు కానుకలు, కప్పాలతో సంబంధం కలిగిన ‘బలి’, క్రమంగా మరింత నియమిత వసూళ్ల రూపాన్ని సంతరించుకోగా, ‘భాగ’ అనేది ఉత్పత్తిలో ఒక వాటాను సూచించింది. ఈ మార్పు వేగం, వసూళ్లలో బలవంతం ఏ మేరకు ఉండేదనే అంశాలు ఇప్పటికీ చర్చనీయాంశాలే. తరువాతి చారిత్రక సామ్రాజ్యాల్లోని పన్ను వ్యవస్థలతో పోల్చదగిన విధంగా, పన్ను మొత్తాలను పూర్తిస్థాయిలో మదింపు చేసి, కేంద్ర నిర్వహణలో వసూలు చేసే వ్యవస్థ ఉండేదనడానికి ఈ పదాలను ఆధారాలుగా పరిగణించకూడదు.

మలివేద గ్రంథాలు ‘రత్నినులు’ లేదా ‘రత్నాలు’ అని పిలిచే రాజ సహచరులను ప్రస్తావిస్తాయి. వీరిలో పురోహితుడు, సేనాని, గ్రామణి, ప్రధాన రాణి అయిన మహిషి వంటి వారు ఉన్నారు. ముఖ్యంగా రాజసంబంధ క్రతువుల్లో వీరి ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. వీరిని కేవలం ఆధునిక మంత్రులతో కూడిన మంత్రివర్గంగా భావించకూడదు: ఈ వర్గంలో రాజకుటుంబ, సైనిక, క్రతు సంబంధిత, ఇతర సంబంధాలు కలగలిసి ఉండేవి. అయినప్పటికీ, పాత్రల మధ్య పెరుగుతున్న విభజన, అంతకుముందటి పశుపోషక సమాజంలో కనిపించిన దానికంటే మరింత సంక్లిష్టమైన రాజకీయ వ్యవస్థను సూచిస్తుంది.

5. క్రతువుల ద్వారా సార్వభౌమాధికార వ్యక్తీకరణ, రాజరికానికి సామాజిక పునాది

రాజులు నిర్వహించే యాగాలు తమ అధికారంపై వారి దావాలను బహిరంగంగా వ్యక్తపరిచేవి. రాజసూయం అనేది వరుస క్రతువుల ద్వారా పాలకుడి స్థానాన్ని ధృవీకరించే రాజ్యాభిషేక ఉత్సవం. వాజపేయం అనేది క్రతువులో భాగంగా నిర్వహించే రథపందెంతో సంబంధం కలిగిన, ప్రతిష్ఠను పెంపొందించే యాగం; ఇది కేవలం రాజులకు మాత్రమే పరిమితమైన క్రతువు కాదు. అశ్వమేధం లేదా అశ్వబలి యాగంలో, సాయుధ రక్షణలో ఒక గుర్రాన్ని సంచారానికి విడిచిపెట్టేవారు; చివరికి దానిని బలి ఇచ్చేవారు. ఆ గుర్రం సంచరించిన ప్రాంతంపై తన సర్వోన్నతాధికారాన్ని పాలకుడు ప్రకటించడాన్ని ఈ యాగం వ్యక్తపరిచేది.

ఈ ఉత్సవాలకు గణనీయమైన వనరులు, పురోహితుల నైపుణ్యం అవసరమయ్యేవి. అందువల్ల ఇవి రాజకీయ అధికారాన్ని సంపదతోనూ, బ్రాహ్మణీయ క్రతు జ్ఞానంతోనూ అనుసంధానించాయి. ‘బ్రహ్మన్’ లేదా పవిత్ర ధార్మిక అధికారం, ‘క్షత్ర’ లేదా పాలనాధికారం మధ్య సంబంధం పరస్పర సహాయకంగా ఉండేది; అయితే వాటి మధ్య పోటీ ఏర్పడే అవకాశమూ ఉండేది. పురోహితులు పాలకుల అధికారానికి ధర్మబద్ధతను కల్పించగా, పాలకులు వారికి పోషణ, కానుకలు అందించేవారు. క్రతువుల ద్వారా రాజరికాన్ని మహోన్నతంగా కీర్తించడం వల్ల పాలకులందరికీ అపరిమిత అధికారం ఉండేదని గానీ, ప్రతి వైదిక నాయకుడూ మహాయాగాలను నిర్వహించాడని గానీ భావించకూడదు.

అభివృద్ధి చెందుతున్న వర్ణ అంతరాల వ్యవస్థ, వేర్వేరు వర్గాలకు నిర్దేశించిన భిన్న సామాజిక బాధ్యతలను బలపరిచింది. బ్రాహ్మణులు క్రతువుల్లో అగ్రస్థానాన్ని, క్షత్రియులు పాలనా, సైనిక విధులను తమవిగా ప్రకటించుకున్నారు. రాజకీయ వ్యవస్థను పోషించే ఉత్పత్తిదారులుగా వైశ్యులు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం పొందారు. ఇవి ఎలా ఉండాలనే నియమాలను నిర్దేశించే వర్గీకరణలే తప్ప, సామాజిక వాస్తవికతను పూర్తిగా వివరించేవి కావు. ప్రిలిమ్స్ దృష్ట్యా, రాజరికానికి పెరుగుతున్న పవిత్రత ఆపాదనకూ, వాస్తవ పరిపాలనా సామర్థ్యానికీ మధ్య తేడాను గుర్తించడం ముఖ్యం: గొప్ప రాజ బిరుదులు, యాగాలు సార్వభౌమాధికార ఆకాంక్షలను వెల్లడిస్తాయి; అయితే అవి మాత్రమే కేంద్రీకృత సామ్రాజ్యం ఉనికిని నిరూపించవు.

కాలరేఖ

  1. About 1500–1000 BCE

    తొలివేద దశ: బంధుత్వ ఆధారిత నాయకత్వం, యుద్ధాలు, పశుసంపద, సామూహిక సంస్థలు ఋగ్వేద ఆధారాల్లో ప్రముఖంగా కనిపిస్తాయి.

  2. About 1000–600 BCE

    మలివేద దశ: విస్తృత భూభాగాలతో కూడిన రాజకీయ వ్యవస్థలు, మరింత బలపడిన వంశపారంపర్య ధోరణులు, విస్తృతమైన రాజ్యాభిషేక క్రతువులు ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.

  3. Around the sixth century BCE

    మహాజనపదాలు ప్రాదేశిక రాజకీయాల మరింత అభివృద్ధి చెందిన దశను సూచిస్తాయి; రాచరికాలతోపాటు రాచరికేతర రాజకీయ వ్యవస్థలు కూడా సహజీవనం చేశాయి.

బలమైన రాచరికం వైపు పరిణామాన్ని చూపే సరళీకృత క్రమం

  1. 1. స్థిర వ్యవసాయ విస్తరణ
  2. 2. పెరిగిన మిగులు ఉత్పత్తి, భూభాగాలపై ఆధిపత్యం కోసం పోటీ
  3. 3. విస్తృత రాజకీయ సముదాయాల ఏకీకరణ
  4. 4. క్రమంగా మరింత నియమితమైన వనరుల వసూళ్లు, విభిన్నమైన రాజు పాత్రలు
  5. 5. పెరిగిన అధికారానికి చట్టబద్ధతను కల్పించే రాజ యజ్ఞాలు
ఇవి తొలి, మలి వేద కాలాల్లోని రాచరికానికి సంబంధించిన స్థూల ధోరణులు మాత్రమే; కఠినమైన లేదా సర్వత్రా వర్తించే విభజనలు కావు
అంశంతొలి వేద కాలపు ధోరణిమలి వేద కాలపు ధోరణి
రాజకీయ ప్రాతిపదికజనానికి లేదా ప్రజాసముదాయానికి నాయకత్వంపెరుగుతున్న ప్రాదేశిక వ్యవస్థీకరణ
అధికార వారసత్వంసామూహిక ఆమోదంతో పాటు వంశపారంపర్య ధోరణులుమరింత దృఢంగా స్థిరపడిన వంశపారంపర్య రాచరికం
వనరులుకానుకలు, కప్పం, యుద్ధంలో కొల్లగొట్టిన సంపదవ్యవసాయ మిగులు ఉత్పత్తి, నియమిత వసూళ్లపై పెరిగిన ఆధారపడటం
సభలుప్రాధాన్యం కలిగిన సామూహిక సంస్థలురాజాధికారం విస్తరించడంతో సాపేక్షంగా తగ్గిన ప్రభావం
చట్టబద్ధత కల్పనరక్షణ, సైనిక విజయాలు, దాతృత్వం, పురోహితుల మద్దతురాజ యజ్ఞాల నిర్వహణలో పెరిగిన విస్తృతి, సార్వభౌమాధికార ప్రకటనలు

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

సుదాసుడు, దశరాజ యుద్ధం

ఋగ్వేదం 7.18లో భరత వంశ పాలకుడైన సుదాసుడు పరుష్ణి నది తీరంలో ఒక కూటమిపై సాధించిన విజయాన్ని కీర్తించారు. పరుష్ణిని సాధారణంగా రావి నదిగా గుర్తిస్తారు. ఈ ఉదంతం సమూహాల మధ్య సంఘర్షణను, సైనిక నాయకత్వాన్ని, పాలకుడి అధికారానికి సమర్థన కల్పించడంలో పురోహితుల స్తుతుల పాత్రను వివరిస్తుంది. సంప్రదాయంగా దీనిని దశరాజ యుద్ధం అని పిలిచినప్పటికీ, పది ఆధునిక ప్రాదేశిక రాజ్యాల మధ్య జరిగిన యుద్ధంగా దీనిని అర్థం చేసుకోకూడదు.

విదేహ రాజు జనకుడు, రాజపోషణ

బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు విదేహ రాజైన జనకుడు యాజ్ఞవల్క్యుడు, ఇతర మేధావులు పాల్గొన్న పాండిత్య చర్చలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చినట్లు చిత్రిస్తుంది. ఈ సాహిత్య సందర్భం విద్యా పోషకుడిగా, సంపద పంపిణీదారుగా పాలకుడి పాత్రను వెల్లడించడంతోపాటు, మలి వేద సంప్రదాయాలలో తూర్పు ప్రాంతాల ప్రాముఖ్యతను కూడా తెలియజేస్తుంది. ఇది రాజపోషణ ఆదర్శాలకు ఆధారమే కానీ, విదేహ పరిపాలనకు సంబంధించిన సవివరమైన రికార్డు కాదు.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

తొలి వేద కాలపు రాజరికానికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. రాజన్ ప్రధానంగా ఒక జనసమూహానికి నాయకత్వం వహించడం, రక్షణ కల్పించడంతో సంబంధం కలిగి ఉండేవాడు. 2. ప్రామాణిక భూమిశిస్తు వసూలు అధికార యంత్రాంగం పటిష్ఠంగా స్థాపించబడింది. 3. పురోహితుల మద్దతు పాలకుడి అధికారానికి సమర్థన కల్పించడంలో తోడ్పడింది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది జతలలో ఏది తప్పుగా జతపరచబడింది?

  • A. రాజసూయ: రాజ్యాభిషేకం
  • B. అశ్వమేధ: ఆధిపత్యాన్ని వ్యక్తపరిచే అశ్వయాగం
  • C. వాజపేయ: రథపందెంతో సంబంధమున్న, ప్రతిష్ఠను పెంచే క్రతువు
  • D. విదథ: శాశ్వత వేతనభృత్య రాజసైన్యం

ప్రశ్న 3

మలి వేద కాలపు రాజరిక పరిణామాన్ని ఏ ప్రకటన అత్యంత సముచితంగా వివరిస్తుంది?

  • A. ప్రాదేశిక రాజరికం బంధుత్వ ఆధారిత ప్రతి సంస్థ స్థానాన్ని తక్షణమే ఆక్రమించింది.
  • B. రాజయాగాలు పాలకులు పురోహితులపై ఆధారపడవలసిన అవసరాన్ని తొలగించాయి.
  • C. వ్యవసాయ విస్తరణ, ప్రాదేశిక ఏకీకరణ రాజాధికారాన్ని బలపరిచాయి; అయితే ఈ పరిణామం అన్ని ప్రాంతాలలో ఒకే విధంగా జరగలేదు.
  • D. సభ, సమితి వయోజనులందరూ ఎన్నుకునే సార్వత్రిక ప్రాతినిధ్య సభలుగా మారాయి.
మెయిన్స్: వేద కాలంలో బంధుత్వ ఆధారిత నాయకత్వం నుంచి ప్రాదేశిక రాజరికానికి జరిగిన పరివర్తనను వివరించండి. సభలు, రాజ సంబంధిత క్రతువులు ఈ ప్రక్రియను ఎలా ప్రభావితం చేశాయి? 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • తొలి వేద, మలి వేద కాలాల సుమారు కాలక్రమాన్ని, సాహిత్య ఆధారాల పరిమితులను పేర్కొంటూ ప్రారంభించండి.
  • తొలి వేద కాలంలోని రాజన్‌ను రక్షకుడిగా, యుద్ధ నాయకుడిగా, సంపద పంపిణీదారుగా వివరించండి.
  • సభ, సమితి, విదథలను ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య సంస్థలతో సమానంగా పరిగణించకుండా చర్చించండి.
  • వ్యవసాయ విస్తరణను, పెద్ద రాజకీయ వ్యవస్థల ఏర్పాటును బలపడిన వంశపారంపర్య అధికారంతో, వనరుల వసూలుతో అనుసంధానించండి.
  • రాజసూయ, వాజపేయ, అశ్వమేధ యాగాలు రాజాధికారానికి సమర్థన కల్పించడంలో నిర్వహించిన విధులను వివరించండి.
  • ప్రాదేశిక రాజ్యాలుగా రూపాంతరం క్రమంగా జరిగిందని, అయితే అప్పటికింకా అన్ని చోట్లా ఒకే విధంగా కేంద్రీకృత రాజ్యాలు ఏర్పడలేదని ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • R. S. Sharma, India's Ancient Past: chapters on early and later Vedic society.
  • Upinder Singh, A History of Ancient and Early Medieval India: chapter on the Vedic corpus and the transition to states.
  • NCERT, Themes in Indian History, Part I: Kings, Farmers and Towns, for the subsequent development of early states.
  • NCERT, Our Pasts I: What Books and Burials Tell Us; Kingdoms, Kings and an Early Republic.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp